Chương 1. Giới thiệu về bệnh melioidosis 1. Lịch sử nghiên cứu. Bệnh melioidosis là bệnh truyền nhiễm cấp tính được gây ra bởi vi khuẩn Gram âm Burkholderia pseudomallei.
Nó được phát hiện lần đầu tiên với tên Bacillus pseudomallei bởi Alfred Whitmore và C. Krishnaswami trong số những người nghiện morphine ở Rangoon, Myanmar (Burma) năm 1911 [6, 20]. Ban đầu, bệnh xuất hiện với tên “glanders - like”. Nhưng đến năm 1932, Stanton và Fletcher đề xuất tên “melioidosis” có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp, mô tả tình trạng tương tự với bệnh Glanders - Một bệnh truyền nhiễm ở ngựa [3].
Dịch tễ học Melioidosis là một bệnh truyền nhiễm xuất hiện phổ biến ở Đông Nam Á, Bắc Australia, và các quốc gia đang phát triển ở khu vực nhiệt đới, tương ứng với vùng nhiệt đới giữa vĩ độ 20oN và 20oS [3]. Ở Đông bắc Thái Lan, có khoảng 2000 ca bệnh melioidosis được ghi nhân mỗi năm với tỷ lệ tử vong lên đến 40%, tỷ lệ này cao thứ 3 trong các bệnh gây tử vong nơi đây (sau HIV/AIDS và lao). Trong năm 2015, ước tính có khoảng 165.000 ca bệnh trong 3 tỷ người sống ở những vùng đất có nguy cơ nhiễm B. pseudomallei (tỷ lệ 5.000 có nguy cơ mắc bệnh mỗi năm) và được tổng hợp ở bảng 1.
Tất cả các nhóm tuổi đều có nguy cơ mắc bệnh melioidosis, nhưng tỷ lệ nhiễm bệnh nhiều nhất là trong khoảng 40 - 60 tuổi. Bệnh có sự phân hóa theo mùa rõ rệt và theo các công trình nghiên cứu có 75% ca bệnh xuất hiện vào mùa mưa [14]. Ngoài ra, tỷ lệ mắc bệnh melioidosis ở Thái Lan và các nước lân cận xuất hiện tương đồng với sự hiện diện của vi khuẩn B. pseudomallei ở trong đất.
Tỷ lệ có thể tăng lên ở một khu vực nhất định sau các thảm họa thiên nhiên như trận sóng thần năm 2004 hay cơn bão Haitang làm tăng tỷ lệ mắc bệnh từ 0.000 người một năm tại Tây Nam Đài Loan năm 2005 [14]. LUAN VAN CHAT LUONG download7 : add luanvanchat@agmail. Ước tính số ca bệnh melioidosis năm 2015 [16] Dân số có nguy Số ca bệnh Số ca tử vong vì cơ melioidosis melioidosis Vùng Triệu người Nghìn người Nghìn người (khoảng tin cậy) (khoảng tin cậy) (khoảng tin cậy) Nam Á 1525 (1402-1595) 73 (31-171) 42 (18-101) Đông Á và TBD 858 (795-920) 65 (28-161) 31 (13-77) Cận Sahara Châu Phi 602 (482-695) 24 (8-72) 15 (6-45) Mỹ Latin và Caribe 246 (153-334) 2 (1-7) 1 (<1-3) Trung Đông và Bắc Phi 49 (29-80) <1 <1 Châu Âu và Trung Á 0 0 0 Bắc Mỹ 0 0 0 Toàn cầu 3280 (2862-3624) 165 (68-412) 89 (36-227) Hình 1. Sự phân bố của vi khuẩn B.
pseudomallei và vị trí các ca bệnh melioidosis theo dữ liệu thu được từ 1910 – 2014 [16] LUAN VAN CHAT LUONG download8 : add luanvanchat@agmail.com Theo các báo cáo công bố từ năm 1910 - 2014, 22.338 vị trí địa lý ghi nhận sự hiện diện của melioidosis ở người và động vật cũng như sự hiện diện của B. pseudomallei ngoài môi trường, dữ liệu này được tổng hợp ở hình 1. Con đường lây nhiễm Vi khuẩn B. pseudomallei sống chủ yếu trong đất và nước, cho nên những người tiếp xúc thường xuyên với hai nguồn này có nguy cơ nhiễm bệnh cao.
Vi khuẩn có thể xâm nhập vào cơ thể thông qua con đường tiếp xúc và hô hấp. Quan sát cho thấy rằng, người lao động nông nghiệp đặc biệt là người nông dân những người thường xuyên tiếp xúc với đất và nước trong thời gian dài, nếu có vết thương trên da nhưng không được các thiết bị bảo vệ, có thể tiếp xúc vùng da bị tổn thương với nguồn đất nước ô nhiễm thì nguy cơ nhiễm bệnh tương đối cao (Hình 1. Hình thức nhiễm bệnh thông qua tiếp xúc với nguồn đất nước chứa B.