MỞ ĐẦU Nhờ những thay đổi có tính chiến lƣợc trong đƣờng lối xây dựng kinh tế - xã hội của Đảng và Chính phủ ta, Thành phố Thái Nguyên đang bƣớc vào một thời kỳ đổi mới toàn diện. Cùng với sự phát triển kinh tế - xã hội là quá trình cải tạo, nâng cấp đô thị hiện có, mở rộng các khu đô thị mới, quy hoạch và xây dựng các khu công nghiệp tập trung. Hiện nay thành phố Thái Nguyên hiện đã đƣợc công nhận là thành phố loại I của cả nƣớc. Cũng nhƣ các thành phố khác trong cả nƣớc, quy mô đô thị của thành phố Thái Nguyên đang đƣợc mở rộng nhanh chóng, dân số đô thị ngày càng gia tăng.
Thành phố Thái Nguyên đã và đang không ngừng phát triển kinh tế - xã hội mà còn ở các lĩnh vực dịch vụ. Thái Nguyên là một thành phố trung tâm hành chính kinh tế của tỉnh, thu hút nhiều nhà đầu tƣ. Chính những điểm mạnh trên cũng đã kéo theo ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng, mà đặc biệt là chất thải y tế không đƣợc quản lý chặt chẽ làm ảnh hƣởng đến môi trƣờng nghiêm trọng. Hiện nay ngành y tế ở các bệnh viện với các quy mô khác nhau tập trung chủ yếu ở các khu đô thị với quy mô giƣờng bệnh khá lớn.
Khối y tế tƣ nhân từ phòng khám đến bệnh viện tƣ nhân đang hoạt động, ngoài ra nhiều công ty, xí nghiệp dƣợc trong quá trình sản xuất cũng thải ra rất nhiều chất độc hại. Lƣợng chất thải y tế ngày càng tăng dần do sự gia tăng dân số, mức sống, sự nâng cao khám chữa bệnh. Tuy nhiên, cho đến nay công tác quản lý chất thải tại hầu hết các bệnh viện chƣa thực hiện triệt để từ khâu thu gom, phân loại, vận chuyển và xử lý. Sự phân công trách nhiệm chƣa đƣợc cụ thể, thiếu nhân viên đƣợc đào tạo về quản lý chất thải y tế, thiếu phƣơng tiện vận chuyển, thu gom, sử dụng phƣơng pháp xử lý đơn giản… Vì thế các chất thải y tế nguy hại phát sinh từ hoạt động bệnh viện đã và đang gây ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng gây ảnh hƣởng trực tiếp đến sức khỏe của cộng đồng xã hội.
Nhận thức của cộng đồng nói chung và nhân viên y tế nói riêng về nguy cơ tiềm ẩn trong chất thải bệnh viện còn kém, chính vì vậy dòng chất thải y tế đã và đang hoà lẫn vào dòng chất thải khác, đặc biệt là dòng chất thải sinh hoạt. Đây là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com điều hết sức nguy hiểm cho sức khỏe cộng đồng. Việc quản lý chất thải bệnh viện tại thành phố Thái Nguyên cũng nằm trong bối cảnh chung, do đó việc cải thiện điều kiện quản lý chất thải y tế tại thành phố Thái Nguyên nhằm chủ động phòng bệnh và bảo vệ môi trƣờng là vấn đề hết sức cấp bách. Trƣớc những hiện trạng thực tế trên, hiện trạng quản lý chất thải y tế trên địa bàn thành phố Thái Nguyên đang là một vấn đề nan giải, gây khó khăn cho công tác thu gom, vận chuyển và xử lý.
Ngoài ra còn làm tốn kém kinh phí và gây ô nhiễm môi trƣờng. Chính những lý do trên, nhằm góp phần làm cho công tác quản lý, thu gom cũng nhƣ vận chuyển, xử lý chất thải y tế đạt đƣợc hiệu quả. Chính vì vậy mà đề tài “Đánh giá hiện trạng và đề xuất giải pháp cải thiện hoạt động quản lý chất thải y tế trên địa bàn thành phố Thái Nguyên” đƣợc thực hiện với mục tiêu đánh giá công tác quản lý chất thải y tế (CTYT) để từ đó đƣa ra những giải pháp tối ƣu nhằm giải quyết những vấn đề về quản lý chất thải y tế hiện nay của thành phố Thái Nguyên. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài này đƣợc đặt ra với mục tiêu chính là: - Phân tích và đánh giá thực trạng công tác quản lý quản lý CTYT ở thành phố Thái Nguyên dựa trên các số liệu và các thông tin điều tra khảo sát có đƣợc; - Đề xuất các biện pháp để cải thiện tình hình quản lý chất thải y tế cho hiện tại và tƣơng lai của thành phố.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG I. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Khái niệm về chất thải y tế Chất thải y tế là chất thải phát sinh trong các cơ sở y tế, từ các hoạt động khám chữa bệnh, chăm sóc, xét nghiệm, phòng bệnh, nghiên cứu, đào tạo. Chất thải y tế có thể ở cả 3 dạng: dạng rắn (rác thải y tế), dạng lỏng (nƣớc thải) và dạng khí (khí thải từ các công trình, thiết bị xử lý, tiêu huỷ chất thải y tế).
Chất thải y tế đƣợc xác định là chất thải nguy hại, nằm trong danh mục A các chất thải nguy hại có mã số A4020 - Y1. Khoảng 75% - 90% chất thải y tế đƣợc phát sinh từ các cơ sở y tế là không nguy hại còn gọi là chất thải y tế "chung" nhƣ chất thải sinh hoạt, 10 - 25% là chất thải y tế nguy hại. Về mặt lý thuyết chất thải sinh hoạt của bệnh viện thuộc nhóm chất thải không độc hại, nhƣng thực tế chất thải sinh hoạt của bệnh viện có thể có các chất bài tiết nhƣ phân, chất nôn của bệnh nhân chứa các tác nhân gây bệnh. Vì vậy có thể xếp vào nhóm chất thải nguy hại và cần đƣợc xử lý triệt để.
Khoa học kỹ thuật phát triển, các dịch vụ y tế chuyên sâu, công nghệ cao ngày càng đƣợc ứng dụng rộng rãi. Hơn nữa, với sự tăng dân số, sự nâng cao chất lƣợng khám chữa bệnh, chăm sóc ngƣời bệnh đã dẫn đến chất thải y tế tăng nhanh cả về số lƣợng và thành phần và đặc biệt là chất thải y tế nguy hại. Phân loại chất thải y tế Căn cứ vào các đặc điểm lý học, hóa học, sinh học và tính chất nguy hại, chất thải trong các cơ sở y tế đƣợc phân thành 5 nhóm sau [9]: * Chất thải lây nhiễm: - Chất thải sắc nhọn (loại A): Là chất thải có thể gây ra các vết cắt hoặc chọc thủng, có thể nhiễm khuẩn, bao gồm: bơm kim tiêm, đầu sắc nhọn của dây truyền, lƣỡi dao mổ, đinh mổ, cƣa, các ống tiêm, mảnh thủy tinh vỡ và các vật sắc nhọn khác sử dụng trong các hoạt động y tế. - Chất thải lây nhiễm không sắc nhọn (loại B): Là chất thải bị thấm máu, thấm dịch sinh học của cơ thể và các chất thải phát sinh từ buồng bệnh cách ly.
9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chất thải có nguy cơ lây nhiễm cao (loại C): Là chất thải phát sinh trong các phòng xét nghiệm nhƣ: bệnh phẩm và dụng cụ đựng, dính bệnh phẩm. - Chất thải giải phẫu (loại D): Bao gồm các mô, cơ quan, bộ phận cơ thể ngƣời: rau thai, bào thai và xác động vật thí nghiệm. * Chất thải hóa học nguy hại: - Dƣợc phẩm quá hạn, kém phẩm chất không còn khả năng sử dụng. - Chất hóa học nguy hại sử dụng trong y tế.
- Chất gây độc tế bào, gồm: vỏ các chai thuốc, lọ thuốc, các dụng cụ dính thuốc gây độc tế bào và các chất tiết từ ngƣời bệnh đƣợc điều trị bằng hóa trị liệu. - Chất thải chứa kim loại nặng: thủy ngân (từ nhiệt kế, huyết áp kế thủy ngân bị vỡ, chất thải từ hoạt động nha khoa), cadimi (Cd) (từ pin, ắc quy), chì (từ tấm gỗ bọc chì hoặc vật liệu tráng chì sử dụng trong ngăn tia xạ từ các khoa chẩn đoán hình ảnh, xạ trị). * Chất thải phóng xạ: Chất thải phóng xạ: Gồm các chất thải phóng xạ rắn, lỏng và khí phát sinh từ các hoạt động chẩn đoán, điều trị, nghiên cứu và sản xuất. * Bình chứa áp suất: Bao gồm bình đựng oxy, CO2, bình ga, bình khí dung.
Các bình này dễ gây cháy, gây nổ khi thiêu đốt. * Chất thải thông thường: Chất thải thông thƣờng là chất thải không chứa các yếu tố lây nhiễm, hóa học nguy hại, phóng xạ, dễ cháy, nổ, bao gồm: - Chất thải sinh hoạt phát sinh từ các buồng bệnh (trừ các buồng bệnh cách ly). - Chất thải phát sinh từ các hoạt động chuyên môn y tế nhƣ các chai lọ thủy tinh, chai huyết thanh, các vật liệu nhựa, các loại bột bó trong gãy xƣơng kín. Những chất thải này không dính máu, dịch sinh học và các chất hóa học nguy hại.
- Chất thải phát sinh từ các công việc hành chính: giấy, báo, tài liệu, vật liệu đóng gói, thùng các tông, túi nilon, túi đựng phim. 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com - Chất thải ngoại cảnh: lá cây và rác từ các khu vực ngoại cảnh. Tác động của chất thải y tế đến môi trƣờng và cộng đồng 1. Đối với môi trường a.
Tác động đến môi trường nước - Ô nhiễm nguồn nước sinh hoạt Hệ thống cung cấp nƣớc trong bệnh viện không chỉ tác động tới một quần thể ngƣời lành mà còn tác động trực tiếp tới một quần thể bệnh nhân rất đa dạng. Nhiễm khuẩn bệnh viện liên quan tới nhóm ngƣời bệnh có nguy cơ cao nhất là những ngƣời phải làm thủ thuật thăm dò và điều trị, vi khuẩn có thể xâm nhập vào cơ thể và gây nguy hại cho ngƣời bệnh, tất cả đều có liên quan tới nƣớc. Hệ thống phân phối nƣớc bệnh viện có thể bị ô nhiễm từ nguồn cấp nƣớc hoặc trong quá trình bảo quản, sử dụng và tuỳ theo nguồn nƣớc mức độ ô nhiễm khác nhau. Nguồn nƣớc giếng đào bị ô nhiễm do nhiều nguyên nhân nhƣ cấu tạo địa chất, chiều sâu của giếng, điều kiện vệ sinh xung quanh giếng, gần công trình vệ sinh, ý thức vệ sinh, hoặc do nƣớc ngầm nông bị ô nhiễm bởi các chất thải.
Nguồn nƣớc giếng khoan lấy mạch nƣớc ngầm sâu hơn nên thƣờng sạch hơn nƣớc giếng đào nhƣng có thể bị ô nhiễm bởi cấu tạo địa chất hoặc do việc khai thác sử dụng chƣa đảm bảo. Đối với nguồn nƣớc máy ít bị ô nhiễm, tuy nhiên do các bể chứa không sạch, ý thức vệ sinh chƣa tốt làm vi sinh vật xâm nhập, sinh sản và gây ô nhiễm một phần hoặc toàn bộ màng lƣới phân phối nƣớc. Nhƣ vậy các loại chất thải phát sinh trong sinh hoạt, trong đó có nguồn chất thải từ bệnh viện không đƣợc quản lý, xử lý tốt; ý thức vệ sinh chƣa tốt sẽ là những nguyên nhân gây ô nhiễm nƣớc sinh hoạt. Nước thải bệnh viện Chất thải bệnh viện là loại chất thải rất nguy hiểm, nếu không đƣợc xử lý tốt sẽ là nguyên nhân gây mầm bệnh và lây lan dịch bệnh do nƣớc thải ngấm vào các mạch nƣớc ngầm.