Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số cơ sở khoa học để xây dựng rừng giống và vườn giống hữu tính loài cây sồi phảng lithocarpus fissus champ ex benth a camus tại huyện hoành bồ quảng ninh

Nghiên cứu cơ sở khoa học xây dựng rừng giống và vườn giống cây sồi phảng tại huyện Hoành Bồ, Quảng Ninh. Tìm hiểu và ứng dụng hiệu quả.

• Tác giả: Trương Tuấn Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Huy Sơn
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số cơ sở khoa học để xây dựng rừng giống và vườn giống hữu tính loài cây Sồi phảng (Lithocarpus fissus (Champ.Camus) tại huyện Hoành Bồ, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu rừng giống cây sồi phảng tại Quảng Ninh

Nghiên cứu về rừng giống và vườn giống cây sồi phảng tại Quảng Ninh là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh bảo tồn và phát triển tài nguyên rừng. Cây sồi phảng (Lithocarpus fissus) là loài cây bản địa có giá trị kinh tế cao, thường được trồng để cung cấp gỗ lớn và bảo tồn đa dạng sinh học. Việc xây dựng rừng giống và vườn giống không chỉ giúp cải thiện chất lượng giống mà còn góp phần vào việc phát triển bền vững tài nguyên rừng tại địa phương.

1.1. Đặc điểm sinh thái và phân bố của cây sồi phảng

Cây sồi phảng thường phân bố ở các tỉnh miền Bắc Việt Nam, đặc biệt là tại Quảng Ninh. Loài cây này ưa sáng và thường mọc ở độ cao từ 200 đến 1.200m so với mực nước biển. Đặc điểm sinh thái của cây sồi phảng cho thấy nó có khả năng tái sinh tự nhiên mạnh, nhưng chất lượng cây mẹ hiện tại còn kém.

1.2. Vai trò của cây sồi phảng trong bảo tồn đa dạng sinh học

Cây sồi phảng không chỉ có giá trị kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học. Việc trồng và phát triển cây sồi phảng giúp duy trì hệ sinh thái rừng, cung cấp môi trường sống cho nhiều loài động thực vật.

II. Thách thức trong việc xây dựng rừng giống cây sồi phảng

Mặc dù cây sồi phảng có nhiều lợi ích, nhưng việc xây dựng rừng giống và vườn giống cũng gặp phải nhiều thách thức. Sự suy giảm diện tích rừng tự nhiên, chất lượng giống kém và áp lực từ khai thác rừng là những vấn đề cần được giải quyết. Đặc biệt, việc bảo tồn và phát triển giống cây bản địa là một nhiệm vụ cấp bách.

2.1. Suy giảm diện tích rừng tự nhiên và chất lượng giống

Diện tích rừng tự nhiên tại Quảng Ninh đã giảm đáng kể do khai thác không kiểm soát. Điều này dẫn đến việc chất lượng giống cây sồi phảng cũng bị ảnh hưởng, làm giảm khả năng phục hồi tự nhiên của loài cây này.

2.2. Áp lực từ khai thác rừng và biến đổi khí hậu

Khai thác rừng không bền vững và biến đổi khí hậu đang tạo ra áp lực lớn lên các quần thể cây sồi phảng. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của cây mà còn làm giảm khả năng cung cấp gỗ trong tương lai.

III. Phương pháp xây dựng rừng giống cây sồi phảng hiệu quả

Để xây dựng rừng giống cây sồi phảng hiệu quả, cần áp dụng các phương pháp khoa học và công nghệ hiện đại. Việc nghiên cứu quy trình nhân giống, chăm sóc cây trồng và quản lý rừng là rất cần thiết để đảm bảo chất lượng giống và tăng trưởng bền vững.

3.1. Quy trình nhân giống cây sồi phảng

Quy trình nhân giống cây sồi phảng bao gồm việc chọn lọc cây mẹ có chất lượng tốt, thu hoạch hạt giống và chăm sóc cây con. Việc áp dụng công nghệ sinh học có thể giúp cải thiện chất lượng giống và tăng tỷ lệ nảy mầm.

3.2. Kỹ thuật chăm sóc và quản lý rừng

Kỹ thuật chăm sóc cây sồi phảng bao gồm việc tưới nước, bón phân và kiểm soát sâu bệnh. Quản lý rừng hiệu quả sẽ giúp duy trì sức khỏe của cây và tăng cường khả năng sinh trưởng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về cây sồi phảng

Nghiên cứu về cây sồi phảng đã mang lại nhiều kết quả tích cực trong việc phát triển rừng giống và vườn giống. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện chất lượng giống mà còn góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

4.1. Kết quả từ các mô hình trồng rừng giống

Các mô hình trồng rừng giống cây sồi phảng đã cho thấy sự tăng trưởng vượt trội về chiều cao và đường kính. Việc áp dụng các biện pháp chăm sóc hợp lý đã giúp cây phát triển mạnh mẽ và bền vững.

4.2. Tác động đến kinh tế địa phương

Việc phát triển rừng giống cây sồi phảng không chỉ tạo ra nguồn gỗ lớn mà còn tạo công ăn việc làm cho người dân địa phương. Điều này góp phần nâng cao đời sống và phát triển kinh tế bền vững.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho cây sồi phảng

Nghiên cứu về cây sồi phảng tại Quảng Ninh đã chỉ ra rằng việc xây dựng rừng giống và vườn giống là cần thiết để bảo tồn và phát triển loài cây này. Tương lai của cây sồi phảng phụ thuộc vào các chính sách bảo tồn và phát triển bền vững tài nguyên rừng.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn cây sồi phảng

Bảo tồn cây sồi phảng không chỉ giúp duy trì đa dạng sinh học mà còn đảm bảo nguồn gỗ cho tương lai. Việc này cần sự hợp tác giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương.

5.2. Triển vọng phát triển rừng giống trong tương lai

Triển vọng phát triển rừng giống cây sồi phảng trong tương lai rất khả quan. Các nghiên cứu và ứng dụng công nghệ mới sẽ giúp cải thiện chất lượng giống và tăng cường khả năng sinh trưởng của cây.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 1945, độ che phủ rừng tự nhiên của Việt Nam đạt khoảng 43% với tổng diện tích 14,3 triệu ha, nhưng đến năm 1990 đã suy giảm nghiêm trọng xuống còn 28,4% tương đương 9,3 triệu ha. Mặc dù các nỗ lực trồng rừng đã nâng tổng diện tích rừng lên 13,075 triệu ha và độ che phủ đạt 39,5% vào năm 2010, phần lớn diện tích rừng tự nhiên hiện nay vẫn có trữ lượng rất thấp dưới 90 m3/ha cùng tốc độ phục hồi chậm từ 2 đến 3 m3/ha/năm. Thực trạng khai thác quá mức đã làm xói mòn nghiêm trọng nguồn gen của nhiều loài cây gỗ bản địa quý, trong đó có Sồi phảng (Lithocarpus fissus (Champ.Camus)).

Sồi phảng là cây gỗ lớn bản địa đa tác dụng, có khả năng cung cấp gỗ xẻ, gỗ trụ mỏ và tanin chất lượng cao. Nhu cầu thực tiễn hàng năm cần khoảng 800 kg hạt giống chất lượng để phục vụ gây trồng 2.000 ha rừng tại các vùng Đông Bắc và Bắc Trung Bộ. Tuy nhiên, nguồn giống lâm nghiệp hiện hành chủ yếu thu hái tự do, thiếu chọn lọc dẫn đến chất lượng rừng trồng suy giảm. Đề tài luận văn được thực hiện nhằm giải quyết mắt xích cốt lõi: xác định cơ sở khoa học lâm sinh, chọn lọc cây trội, hoàn thiện kỹ thuật vườn ươm và xây dựng mô hình rừng giống 5 ha cùng vườn giống hữu tính 3 ha tại huyện Hoành Bồ, tỉnh Quảng Ninh trong giai đoạn 2009 - 2012. Kết quả nghiên cứu trực tiếp cung cấp giải pháp nâng tỷ lệ sống cây con xuất vườn đạt trên 90% và tạo tiền đề cung ứng giống chuẩn cho sản xuất lâm nghiệp bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng lý thuyết di truyền chọn giống lâm nghiệp và quy chuẩn tuyển chọn cây trội thông qua phương pháp 5 cây so sánh theo Tiêu chuẩn ngành 04 TCN 147-2006 và Quy phạm kỹ thuật QPN 15-93 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn. Cây trội được định lượng qua chỉ số chất lượng tổng hợp (Icl) kết hợp đánh giá độ thẳng thân, độ nhỏ cành và hình thái tán.

Nghiên cứu tích hợp lý thuyết cấu trúc quần xã thực vật nhiệt đới với chỉ số giá trị quan trọng (IV%) của Daniel Maramillod nhằm xác định vị thế sinh thái của loài trong lâm phần tự nhiên. Bốn khái niệm chính xuyên suốt bao gồm: cây trội lấy giống, chỉ số giá trị quan trọng IV%, tỷ lệ lợi dụng gỗ (%Hdc) và vườn giống hữu tính xây dựng từ các gia đình cây mẹ để duy trì đa dạng di truyền.

Phương pháp nghiên cứu

Dữ liệu được thu thập liên tục từ năm 2009 đến năm 2012 tại 3 địa bàn: huyện Con Cuông (Nghệ An), huyện Đoan Hùng (Phú Thọ) và Trạm nghiên cứu thực nghiệm Hoành Bồ (Quảng Ninh).

Cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu được thực hiện nghiêm ngặt:

• Thiết lập 9 ô tiêu chuẩn điển hình tạm thời diện tích 1.000 m2/ô (5 ô tại Nghệ An và 4 ô tại Phú Thọ) để đo đếm tầng cây cao, cùng 45 ô dạng bản diện tích 25 m2 để khảo sát tầng cây tái sinh.
• Tuyển chọn cỡ mẫu 100 cây trội lấy giống (60 cây tại Nghệ An và 40 cây tại Phú Thọ) theo phương pháp 5 cây so sánh.
• Bố trí thí nghiệm vườn ươm theo phương pháp Tuốc-Sky với 5 công thức che sáng (0%, 25%, 50%, 75%, 100%) và 3 công thức bón thúc phân (nước lã, phân NPK, phân chuồng ngâm), mỗi nghiệm thức gồm 108 cây chia làm 3 lần lặp (36 cây/lần lặp) theo dõi trong 8 tháng.
• Khảo nghiệm hiện trường gồm 5 ha rừng giống và 3 ha vườn giống hữu tính gồm 50 gia đình với 12 khối lặp lại (200 cây/khối).

Về phương pháp phân tích, đề tài sử dụng phân tích phương sai hai nhân tố (ANOVA) kết hợp kiểm định F của Fisher và kiểm định Levene trên phần mềm SPSS 16.0 để đánh giá mức độ ảnh hưởng của các công thức thí nghiệm. Kiểm định phi tham số Mann-Whitney U được áp dụng để so sánh sinh trưởng giữa các vị trí địa hình (chân đồi, sườn đồi, đỉnh đồi) do dữ liệu thực địa không yêu cầu phân bố chuẩn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò ưu thế trong quần xã tự nhiên: Sồi phảng là loài chiếm ưu thế sinh thái cao tại rừng thứ sinh Nghệ An và Phú Thọ với chỉ số quan trọng IV% dao động từ 15,2% đến 28,4%. Mật độ tái sinh tự nhiên bằng hạt đạt từ 2.400 đến 3.800 cây/ha, trong đó tỷ lệ cây tái sinh có triển vọng đạt trên 65%.
2. Tác động của chế độ che sáng ở vườn ươm: Công thức che sáng 50% mang lại sinh trưởng tốt nhất cho cây con 8 tháng tuổi, đạt chiều cao vút ngọn trung bình 45,2 cm, đường kính gốc 0,58 cm và tỷ lệ sống đạt 96,3%. Ngược lại, công thức đối chứng không che sáng chỉ đạt tỷ lệ sống 72,2% và chiều cao đạt 31,5 cm (thấp hơn 30,3% so với công thức che sáng 50%).
3. Hiệu quả phân bón thúc: Tưới thúc bằng phân chuồng ngâm định kỳ 15 ngày/lần giúp cây con đạt chiều cao 48,6 cm (tăng 38,5% so với đối chứng tưới nước lã chỉ đạt 35,1 cm) và đường kính gốc đạt 0,62 cm.
4. Sinh trưởng mô hình 3 năm tuổi tại Hoành Bồ: Mô hình rừng giống 5 ha đạt tỷ lệ sống trung bình 91,5%, chiều cao đạt 3,85 m và đường kính gốc đạt 4,62 cm. Mô hình vườn giống hữu tính 3 ha ghi nhận chiều cao đạt 4,12 m và đường kính gốc đạt 4,85 cm, trong đó nhóm gia đình xuất xứ Nghệ An có mức tăng trưởng vượt xuất xứ Phú Thọ từ 8% đến 12%.

Thảo luận kết quả

Giai đoạn vườn ươm và những năm đầu sau khi trồng, Sồi phảng là loài cây ưa bóng nhẹ với hệ rễ cọc ngắn chưa ăn sâu. Việc che sáng 50% giúp hạn chế thoát hơi nước qua tầng lá và duy trì độ ẩm ổn định cho tầng đất mặt. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu phục hồi rừng tại miền Bắc trước đây khi ghi nhận tỷ lệ sống của loài đạt từ 95,4% đến 96,3%. Tác dụng vượt trội của phân chuồng ngâm cũng phù hợp với các thử nghiệm lâm sinh tại tỉnh Quảng Đông khi phân hữu cơ thúc đẩy tăng trưởng chiều cao cây từ 42% đến 81%.

Dữ liệu tăng trưởng theo các mốc 4, 6, 8 tháng tuổi tại vườn ươm có thể được minh họa trực quan bằng biểu đồ đường đa trục để so sánh tốc độ sinh trưởng. Bảng phân tích ANOVA và biểu đồ cột kiểm định Duncan khẳng định sự sai khác giữa các công thức che sáng và bón phân đều có ý nghĩa thống kê ở ngưỡng xác suất p < 0,05, chứng minh tính tin cậy của quy trình đề xuất.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tuyển chọn nguồn gen cây mẹ đầu dòng: Ban quản lý các khu bảo tồn và công ty lâm nghiệp tại Nghệ An, Phú Thọ cần tiếp tục lựa chọn và lưu trữ hồ sơ của 100 đến 120 cây trội đạt chỉ số chất lượng Icl trên 60 điểm và tỷ lệ lợi dụng gỗ trên 65% trong quý I hàng năm để làm nguồn thu hái vật liệu giống chuẩn.
2. Chuẩn hóa quy trình gieo ươm cây con: Các cơ sở sản xuất giống cần áp dụng giàn che sáng 50% bằng lưới đen trong 6 tháng đầu, phối trộn ruột bầu gồm 89% đất tầng A, 10% phân chuồng hoai và 1% NPK, kết hợp tưới phân chuồng ngâm định kỳ 15 ngày/lần nhằm đảm bảo 100% cây con xuất vườn đạt chiều cao trên 45 cm sau 8 tháng.
3. Chăm sóc định kỳ mô hình rừng giống: Trạm nghiên cứu thực nghiệm Hoành Bồ cần duy trì chế độ chăm sóc 2 lần/năm (vào tháng 3 và tháng 11) trong 3 năm đầu, bón bổ sung 4 kg phân chuồng hoai mục kết hợp 0,2 kg NPK/hố nhằm giữ tỷ lệ sống của lâm phần trên 90% và điều chỉnh độ tàn che đạt mức 0,5 đến 0,6 vào năm thứ 5.
4. Mở rộng diện tích trồng rừng gỗ lớn bản địa: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các tỉnh vùng Đông Bắc và Bắc Trung Bộ cần quy hoạch mở rộng mô hình trồng Sồi phảng với quy mô từ 500 đến 1.000 ha/năm theo phương thức hỗn giao (tỷ lệ 7 Sồi phảng kết hợp 3 cây họ lá kim hoặc cây mọc nhanh) trong giai đoạn 5 năm tới để nâng trữ lượng rừng đạt trên 150 m3/ha sau 15 năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp: Sở Nông nghiệp và PTNT, Chi cục Kiểm lâm sử dụng tư liệu để xây dựng tiêu chuẩn công nhận nguồn giống cơ sở, quy hoạch mạng lưới rừng giống và phân bổ chỉ tiêu phát triển 800 kg hạt giống/năm cho các chương trình trồng rừng quốc gia.
2. Chủ rừng và công ty lâm nghiệp: Các ban quản lý rừng phòng hộ, doanh nghiệp trồng rừng ứng dụng kỹ thuật xử lý thực bì theo băng, mật độ trồng ban đầu 800 cây/ha và kỹ thuật bón lót để giảm tỷ lệ cây chết xuống dưới 10% tại hiện trường.
3. Chủ vườn ươm và cơ sở sản xuất cây giống: Các vườn ươm địa phương áp dụng công thức phối trộn ruột bầu dinh dưỡng và kỹ thuật điều tiết ánh sáng 50% nhằm nâng tỷ lệ xuất vườn cây đạt tiêu chuẩn lên trên 95% sau chu kỳ 8 tháng.
4. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Các viện nghiên cứu lâm nghiệp, trường đại học chuyên ngành khai thác hệ thống dữ liệu thực nghiệm, phương pháp xử lý phương sai ANOVA hai nhân tố và chỉ số giá trị quan trọng IV% để phục vụ giảng dạy và mở rộng nghiên cứu di truyền cây rừng bản địa.

Câu hỏi thường gặp

1. Đặc điểm phân bố sinh thái tự nhiên của cây Sồi phảng tại Việt Nam như thế nào? Sồi phảng phân bố tự nhiên trong rừng thứ sinh từ miền Bắc (Quảng Ninh, Phú Thọ, Yên Bái) đến miền Trung (Nghệ An, Thanh Hóa) và Tây Nguyên ở độ cao từ 50 m đến 1.200 m. Cây thích hợp nơi đất ẩm mát, thoát nước tốt, tầng đất dày trên 40 cm, lượng mưa bình quân trên 1.000 mm/năm và nhiệt độ từ 18 đến 25 độ C.

2. Tiêu chuẩn cốt lõi để tuyển chọn 100 cây trội lấy giống trong nghiên cứu là gì? Cây trội được lựa chọn dựa trên phương pháp 5 cây so sánh theo Tiêu chuẩn ngành 04 TCN 147-2006. Các tiêu chí bắt buộc gồm: thân thẳng đạt cấp 4 đến 5 điểm, cành nhỏ đạt cấp 4 đến 5 điểm, tán lá tròn đều hình tháp và tỷ lệ chiều cao dưới cành chiếm trên 60% tổng chiều cao vút ngọn.

3. Vì sao chế độ che sáng 50% mang lại hiệu quả cao nhất trong giai đoạn vườn ươm? Ở giai đoạn 8 tháng đầu, cây mầm Sồi phảng có đặc tính sinh thái ưa bóng nhẹ và hệ rễ chưa hoàn thiện. Mức che sáng 50% giúp hạn chế bức xạ nhiệt trực tiếp, duy trì tỷ lệ sống đạt 96,3% và chiều cao đạt 45,2 cm, vượt trội so với mức không che sáng có tỷ lệ sống chỉ đạt 72,2%.

4. Quy cách thiết kế mật độ và bón phân cho rừng giống Sồi phảng tại Hoành Bồ như thế nào? Rừng giống được bố trí mật độ 800 cây/ha (cự ly 5 m x 2,5 m) trên băng chặt rộng 2 m xen kẽ băng chừa rộng 3 m. Kích thước hố đào là 50 x 50 x 50 cm, được bón lót 4 kg phân chuồng hoai mục kết hợp 0,2 kg NPK/hố trước khi trồng cây con 1 năm tuổi.

5. Giá trị kinh tế và công dụng thực tiễn chính của cây Sồi phảng là gì? Gỗ Sồi phảng có kết cấu mịn, độ thon nhỏ và khả năng chịu lực tốt nên được sử dụng làm gỗ xây dựng, đồ gia dụng và làm gỗ trụ mỏ phục vụ ngành than. Vỏ cây và đấu quả chứa nhiều tanin dùng trong công nghiệp thuộc da, trong khi hạt và lá được sử dụng trong y học cổ truyền.

Kết luận

• Xác lập vị thế ưu thế sinh thái của Sồi phảng trong rừng tự nhiên với chỉ số quan trọng IV% đạt từ 15,2% đến 28,4% và mật độ tái sinh tự nhiên đạt trên 2.400 cây/ha.
• Tuyển chọn thành công 100 cây trội đạt tiêu chuẩn chất lượng cao tại Nghệ An (60 cây) và Phú Thọ (40 cây) làm vật liệu di truyền đầu dòng.
• Chuẩn hóa quy trình vườn ươm với chế độ che sáng 50% và bón thúc phân chuồng ngâm 15 ngày/lần, nâng tỷ lệ sống cây con lên 96,3% sau 8 tháng.
• Thiết lập thành công mô hình 5 ha rừng giống và 3 ha vườn giống hữu tính 50 gia đình tại Hoành Bồ với tỷ lệ sống đạt trên 91% sau 3 năm.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn vững chắc phục vụ mục tiêu sản xuất 800 kg hạt giống/năm và phát triển rừng trồng gỗ lớn bản địa.

Trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới, các đơn vị quản lý cần tiếp tục theo dõi chu kỳ ra hoa kết quả của các mô hình và chuyển giao quy trình kỹ thuật cho các địa phương. Hãy tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ để nắm bắt đầy đủ cơ sở khoa học và quy trình xây dựng rừng giống Sồi phảng đạt hiệu quả kinh tế cao nhất.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Trên thế giới Nghiên cứu về Sồi phảng trên thế giới còn rất hạn chế, đặc biệt là về chọn giống và kỹ thuật gây trồng. Các công trình nghiên cứu đã có mới chỉ tập trung vào phân loại, mô tả hình thái và đặc điểm phân bố của chúng, có thể tổng hợp kết quả nghiên cứu đối với loài cây này như sau. Nghiên cứu về phân loại thực vật Cây Sồi phảng (Lithocarpus fissus (Champ.Camus) là cây thuộc họ Dẻ (Fagaceae), chi Lithocarpus. Tên chi Lithocapus có nguồn gốc từ đặc điểm hạt có hình dạng tương tự như quả đấu nhưng vỏ rất cứng, từ "Lithos" trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là đá và từ "carpos" trong tiếng Hy Lạp có nghĩa là hạt giống [45].

Trên thế giới, họ Dẻ (Fagaceae) có khoảng 900 loài, phần lớn phân bố ở vùng ôn đới Bắc bán cầu, cận nhiệt đới và nhiệt đới, nhưng chưa thấy ở Nam Phi. Phân bố tập trung nhất là ở Châu Á, đặc biệt là Việt Nam có tới 216 loài, ít nhất là Châu Phi và vùng Địa Trung Hải chỉ có 2 loài (Khamleck Xaydala, 2004) [35]. Nghiên cứu về phân loại, theo Bentham và Hooker (1862-1885) (dẫn theo Nguyễn Tiến Bân, 1997) họ Dẻ chưa được coi là một Taxon độc lập, các chi thuộc họ Fagaceae được để trong họ Cupuliferae. Nhưng theo hệ thống của Milchior (1964), Soepadmo (1972), hệ thống Menitsky (1984), Takhtajan A.

(1987) coi họ Dẻ là một họ riêng gồm 7 - 9 chi và chia làm 2 - 5 phân họ. đưa ra một hệ thống phân loại riêng khác với các hệ thống phân loại cũ, ông đồng ý với quan điểm của Kupriantova (1962) tách chi Nothofagus ra khỏi họ Fagaceae thành một họ riêng (Khamleck Xaydala, 2004) [35]. Ngoài ra, một số tác giả như Lecomte H. (1931) [49] trong Thực vật chí Đại cương Đông Dương công bố họ Dẻ (Fagaceae) ở Đông Dương có 150 loài.

(1938) (dẫn theo Phan Minh Quang, 2008) [22] cũng nghiên cứu và đặt tên khoa học cho nhiều loài thuộc họ Dẻ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Nghiên cứu của R. Camus (1910) (dẫn theo Đỗ Văn Chính, 2005) [10] đã mô tả tương đối đầy đủ về đặc điểm hình thái và phân loại đến chi, loài thuộc họ Dẻ ở Việt Nam, Lào và Campuchia. Còn nghiên cứu của Eseepadmo (1972) và của Liao, Jih-Ching (1996) (dẫn theo Đỗ Văn Chính, 2005) đã giới thiệu khá chi tiết về phân loại, phân bố, giá trị sử dụng của các loài thuộc họ Dẻ ở Malesiana và Đài Loan.

Ở Trung Quốc, Hầu Khoan Chiêu (1958) [42] đã coi họ Dẻ (Fagaceae) là một họ riêng, có đến 600 loài, trong đó có các chi Lithocapus, Castanopsis, Quercus. Theo Liu Maosong and Hong Bigong (1998) [51] họ Dẻ ở Trung Quốc là một trong những họ quan trọng nhất trong khu vực ôn đới và cận nhiệt đới, có 7 chi, trong đó có khoảng 352 loài và các biến thể khác. Sự phân bố của loài phong phú về chỉ số loài đặc hữu và các mối quan hệ của chúng với các đặc điểm khí hậu và địa lý của họ Dẻ cũng đã được nghiên cứu. Còn theo Huang Chengchiu, Chang Yongtian, Hsu Yongchun & Jen Hsienwei (1998) [43] tại Trung Quốc có 7 chi và 294 loài, trong đó có 163 loài đặc hữu, ít nhất 3 loài đã giới thiệu.

Tại Trung Quốc cây Sồi phảng ngoài tên khoa học là (Lithocarpus fissus (Champ.Camus) còn được chấp nhận với tên khác là (Castanopsis fissa (Champ. Còn theo Chamlong Phengklai (2006) [38] tại Thái Lan họ Dẻ gồm có 4 chi với 119 loài, 2 phân loài và 2 giống bản địa. Nghiên cứu về đặc điểm hình thái Sồi phảng đã được mô tả khá kỹ về đặc điểm hình thái. Đây là cơ sở khoa học cho việc định loại và phân biệt Sồi phảng với những loài khác, đặc biệt là với những loài cùng chi với nó.

Việc mô tả hình thái loài nhìn chung có sự thống nhất cao giữa các tác giả ở nhiều quốc gia và tổ chức nghiên cứu khoa học khác nhau. Theo Manos, Paul S., Zhe-Kun Zhou and Charles H. Canon, (2001) [52], Li Shou Zhui [47] thì Sồi phảng là cây gỗ nhỡ, chiều cao khoảng 20m, thân thẳng, phân cành cao, vỏ mỏng màu xám nhạt với các vết nứt dọc theo thân, vỏ dày 3 - 5mm, cây non có vỏ nhẵn. Lá đơn mọc cách, có lá kèm rụng sớm, phiến lá hình trứng ngược hoặc mác ngược, phiến lá dài 12 - 18cm, rộng 5 - 8 cm, bề mặt trên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 nhẵn, bề mặt dưới màu xanh xám được phủ lông ngắn mềm màu gỉ sắt, gân bên 14 - 20 đôi rõ ràng.

Hoa đơn tính cùng gốc, hoa đực dạng bông đuôi sóc ở cuối cành, hoa cái dạng bông ngắn; bao hoa có 3 ô, mỗi ô có 2 noãn; cụm hoa dài 6 - 15cm, 1 hoa thường có 5 - 7 quả tập trung trên một cuống. Quả hạch, không có cuống, dài 1,5cm và rộng 0,8 - 1cm. Quả đơn hoặc 2 - 3 quả trong một đấu, quả hình trứng ngược, đầu có mũi nhọn ngắn. Là loài cây mọc nhanh, ưa sáng nên có phân bố rộng ở rừng nhiệt đới ẩm thường xanh ở Trung Quốc, Thái Lan, Lào, Malaysia,.

thường gặp Sồi phảng ở độ cao dưới 1.600m so với mực nước biển [52]. Nghiên cứu về giống Theo Wang J, Wang ZH, Yang L, Ren H (2008) [53] khi nghiên cứu về tác động của lớp đất phủ trên bề mặt hạt giống và số lần tưới nước đến tỷ lệ nảy mầm của hạt giống và khả năng sinh trưởng của cây con Sồi phảng cho thấy rằng ảnh hưởng của lớp đất phủ trên bề mặt tới sự nảy mầm của hạt giống phụ thuộc vào điều kiện độ ẩm của lớp đất nền. Khi số lần tưới nước là 1 lần/ngày thì độ dày lớp đất phủ bề mặt hạt giống có thể hạn chế tỷ lệ nảy mầm của hạt giống và làm tăng tỷ lệ chết đối với cây con, trong khi tưới nước 2 hoặc 3 lần/ngày, bao gồm cả cải thiện điều kiện độ ẩm của lớp đất nền, sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự nảy mầm của hạt giống và sinh trưởng của cây giống. Sinh trưởng của cây giống Sồi phảng đã được tăng cường đáng kể bởi lớp đất phủ trên bề mặt.

Thí nghiệm trên đã chỉ ra rằng việc giữ một lớp đất phủ trên bề mặt có thể ảnh hưởng đến sự nảy mầm của hạt giống và sự sống sót của cây giống Sồi phảng. Nghiên cứu về trồng rừng Theo Feng Sui-qi (2010) [40] khi nghiên cứu so sánh kết quả trồng rừng hỗn giao giữa loài Sồi phảng với Thông đuôi ngựa theo các tỉ lệ hỗn giao khác nhau tại trang trại lâm nghiệp Nam Bình tỉnh Phúc Kiến, Trung Quốc, kết quả cho thấy tỉ lệ hỗn giao khác nhau đã ảnh hưởng đáng kể đến khả năng sinh trưởng đường kính ngang ngực, chiều cao vút ngọn, lượng tăng trưởng, suất tăng trưởng và trữ lượng của rừng trên một đơn vị diện tích. Trồng rừng hỗn giao giữa loài cây Sồi phảng với Thông đuôi ngựa có thể nâng cao LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 tính ổn định của rừng và năng suất của đất lâm nghiệp. Nghiên cứu tỉ lệ hỗn giao khác nhau giữa các mô hình bao gồm các công thức thí nghiệm: thuần loài cây sồi phảng, tỉ lệ 7 sồi phảng + 3 thông đuôi ngựa, 5 sồi phảng + 5 thông đuôi ngựa, 3 sồi phảng + 7 thông đuôi ngựa và thuần loài thông đuôi ngựa.

Kết quả cho thấy tỉ lệ hỗn giao 7 sồi phảng + 3 thông đuôi có lượng tăng trưởng cao nhất, tiếp theo là tỉ lệ hỗn giao 5 sồi phảng + 5 thông đuôi ngựa và thuần loài thông đuôi ngựa cho lượng tăng trưởng thấp nhất. Như vậy, tỉ lệ hỗn giao thích hợp là 7 sồi phảng + 3 thông đuôi ngựa giúp tăng trưởng về đường kính và chiều cao cho cả hai loài này đạt cao nhất. Còn theo Li Po Lin Shaohui (2001) [50] khi nghiên cứu về bón phân cho loài cây Sồi phảng trồng được một năm tuổi tại huyện Tây An, tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc đã cho thấy khả năng sinh trưởng đáng kể so với không bón phân. Trong năm đầu tiên sau khi bón phân chuồng, chăm sóc tổng hợp với phân bón Sồi phảng có mức tăng trưởng chiều cao tăng 81% so với không bón phân, còn với bón phân urê có mức tăng trưởng 42% so với không bón phân.

Trong năm thứ ba, tăng trưởng chiều cao của cả hai thí nghiệm bón phân trên đều có sự tăng trưởng đáng kể so với không bón phân, nhưng ở các năm tiếp theo sự khác biệt về tăng trưởng giảm dần. Chen Bo, Jiang Zhurong, Zhang Jie, Wu Zhongqing, Xu Yingbao, Chen Hongyue (2009) [39] khi nghiên cứu sự ảnh hưởng của các biện pháp canh tác khác nhau tới khả năng sinh trưởng của cây Sồi phảng, tác giả đã tiến hành trồng thử nghiệm 12 công thức áp dụng các biện pháp canh tác khác nhau trên các vùng đất đồi tại một huyện phía bắc của tỉnh Quảng Đông, Trung Quốc. Bằng cách thiết lập 12 ô mẫu cố định lâu dài (đánh số ô từ 1 đến 12) và thu thập số liệu sinh trưởng của tất cả các cá thể của quần thể Sồi phảng, sau đó tiến hành so sánh sinh trưởng của cây theo các biện pháp: (i) chăm sóc khác nhau; (ii) mật độ trồng khác nhau (500 cây/ha, 800 cây/ha, 1. Kết quả cho thấy khả năng sinh trưởng khác nhau khá rõ rệt giữa 12 ô mẫu, biện pháp chăm sóc ở ô số 12 cho khả năng sinh trưởng tốt nhất, mật độ trồng ở ô số 8 (800 cây/ha) cho khả năng sinh trưởng tốt nhất, kích thước hố khác nhau ở ô số 6 (50x50x50cm) cho khả năng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 sinh trưởng tốt nhất.

Trên cơ sở phân tích cụm, hiệu quả tăng trưởng của 12 ô mẫu thí nghiệm các tác giả đã chia thành 3 loại: lô sinh trưởng nhanh, lô sinh trưởng trung bình và lô sinh trưởng chậm. Giá trị sử dụng Hầu hết các loài trong họ Dẻ cho gỗ cứng, nặng, ít bị mối mọt, có thể dùng làm nhà, đóng tàu xe, làm cầu, trụ mỏ, đồ gia dụng, ngoài ra vỏ cây có nhiều tanin dùng để thuộc da, nhuộm vải có giá trị. Đặc biệt, các loài thuộc chi Castanopsis có thể xếp vào loại cây đa tác dụng vừa cho gỗ, củi, hạt, tanin và thân cây dùng gây trồng nấm. Ở Việt Nam Các nghiên cứu về Sồi phảng ở trong nước cũng còn rất hạn chế, mới chỉ có một số ít nghiên cứu về đặc điểm hình thái, phân bố và một số ít các công trình nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật gây trồng.