Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái học và kỹ thuật giâm hom loài cây sói rừng sarcandra glabra thunb tại tỉnh hà giang

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu một số đặc điểm sinh học sinh thái học và kỹ thuật giâm hom loài cây, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Lương Bình Nhưỡng
• Người hướng dẫn: GS. Đặng Kim Vui
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Học Và Kỹ Thuật Giâm Hom Cây Sói Rừng Sarcandra Glabra Tại Hà Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Những nghiên cứu về loài Sói rừng trên thế giới
• 2.1.1. Phân loại Sói rừng
• 2.1.2. Đặc điểm sinh thái học và phân bố
• 2.1.3. Giá trị của cây Sói rừng
• 2.1.4. Nghiên cứu về nhân giống
• 2.2. Những nghiên cứu về loài Sói rừng ở Việt Nam
• 2.2.1. Phân loại Sói rừng
• 2.2.2. Đặc điểm thực vật học
• 2.2.3. Đặc điểm sinh thái và phân bố
• 2.2.4. Giá trị của cây Sói rừng
• 2.2.5. Nghiên cứu về nhân giống
• 2.3. Tổng quan về giâm hom
• 2.3.1. Các loại hom được dùng trong nhân giống
• 2.3.2. Cơ sở tế bào học
• 2.3.3. Cơ sở di truyền học
• 2.3.4. Sự hình thành rễ bất định
• 2.3.5. Cơ sở sinh lý
• 2.3.5.1. Đặc điểm di truyền của từng suất xứ, từng cá thể
• 2.3.5.2. Vị trí cành và tuổi cành lấy hom
• 3. ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.4.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp và nghiên cứu đặc điểm sinh thái học loài Sói rừng
• 3.4.3. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm sinh học loài Sói rừng
• 3.4.4. Phương pháp nghiên cứu giâm hom loài cây Sói rừng
• 3.4.5. Phương pháp theo dõi, thu thập và xử lý số liệu
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm sinh thái học của loài Sói rừng
• 4.2. Đặc điểm phân bố của loài Sói rừng
• 4.3. Đặc điểm khí hậu thủy văn khu vực phân bố Sói rừng
• 4.4. Đặc điểm đất đai khu vực phân bố Sói rừng
• 4.5. Một số đặc điểm cấu trúc rừng nơi có loài Sói rừng phân bố
• 4.6. Đặc điểm sinh học của cây Sói rừng
• 4.6.1. Đặc điểm hình thái thân cây Sói rừng
• 4.6.2. Đặc điểm hình thái lá của cây Sói rừng
• 4.6.3. Đặc điểm hình thái hoa của cây Sói rừng
• 4.6.4. Đặc điểm hình thái quả Sói rừng
• 4.7. Kết quả nghiên cứu nhân giống Sói rừng bằng phương pháp giâm hom
• 4.7.1. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của loại hom đến nhân giống giâm hom Sói rừng
• 4.7.2. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của thời vụ đến nhân giống giâm hom cây Sói rừng
• 4.7.3. Ảnh hưởng của chất kích thích ra rễ đến nhân giống giâm hom cây Sói rừng
• 4.7.4. Kết quả nghiên cứu ảnh hưởng của giá thể đến nhân giống giâm hom cây Sói rừng
• 4.8. Đề xuất được một số giải pháp nhằm bảo tồn, phát triển loài cây Sói rừng (Sarcandra glabra (Thunb.) Nakai) tại Hà Giang
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm sinh học của cây sói rừng Sarcandra glabra

Cây sói rừng (Sarcandra glabra) là một loài cây dược liệu quý, có chiều cao từ 1-2 mét, thuộc họ Chloranthaceae. Cây có thân nhẵn, nhánh tròn và lá mọc đối, phiến lá dài hình bầu dục hoặc ngọn giáo. Đặc điểm nổi bật của cây là mép lá có răng cưa nhọn và thô, với cuống lá dài từ 5-8 mm. Cây ra hoa vào tháng 6-7 và quả chín vào tháng 8-9. Quả của cây là loại quả mọng nhỏ, hình gần tròn, có đường kính khoảng 3-4 mm, khi chín có màu đỏ hoặc đỏ gạch. Cây sói rừng thường mọc ở vùng núi đất, bìa rừng và ven đồi ẩm, có thể phát triển ở độ cao lên đến 1000 mét. Đặc điểm sinh học của cây không chỉ giúp nhận diện mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn và phát triển loài cây này.

1.1 Đặc điểm hình thái

Cây sói rừng có nhiều đặc điểm hình thái đặc trưng. Thân cây nhẵn, không có lông, với các nhánh không có lông và lá mọc đối. Phiến lá dài từ 7-20 cm, rộng từ 2-8 cm, với 5-7 cặp gân bên. Hoa của cây nhỏ, màu trắng, không có cuống và có một nhị. Bầu nhụy có hình trứng và không có vòi. Đặc điểm này không chỉ giúp cây thích nghi với môi trường sống mà còn tạo điều kiện cho việc thu hoạch và sử dụng trong y học.

II. Kỹ thuật giâm hom cây sói rừng

Kỹ thuật giâm hom là một phương pháp nhân giống vô tính hiệu quả cho cây sói rừng (Sarcandra glabra). Phương pháp này dựa trên việc sử dụng đoạn thân, cành hoặc lá để tạo ra cây mới mang đầy đủ đặc tính di truyền của cây mẹ. Nghiên cứu cho thấy, việc giâm hom từ cây non có tỷ lệ ra rễ cao hơn so với cây già. Các yếu tố như loại hom, thời vụ và chất kích thích ra rễ đều ảnh hưởng đến tỷ lệ sống và sinh trưởng của hom. Việc sử dụng chất kích thích như IBA, IAA, NAA đã được chứng minh là có tác dụng tích cực trong việc tăng cường khả năng ra rễ của hom cây sói rừng.

2.1 Ảnh hưởng của loại hom đến nhân giống

Nghiên cứu cho thấy rằng loại hom được sử dụng có ảnh hưởng lớn đến tỷ lệ ra rễ. Hom bánh tẻ thường cho kết quả tốt hơn so với các loại hom khác. Việc lựa chọn hom từ cây khỏe mạnh, có tuổi đời phù hợp cũng là yếu tố quyết định đến thành công của kỹ thuật giâm hom. Tỷ lệ ra rễ có thể đạt tới 86,67% khi sử dụng hom từ cây 2 năm tuổi, trong khi tỷ lệ này giảm đáng kể ở cây nhiều tuổi hơn. Điều này cho thấy tầm quan trọng của việc chọn lựa hom trong quy trình nhân giống cây sói rừng.

III. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển cây sói rừng tại Hà Giang

Để bảo tồn và phát triển cây sói rừng (Sarcandra glabra) tại Hà Giang, cần có các giải pháp đồng bộ. Việc nghiên cứu và áp dụng các kỹ thuật nhân giống hiệu quả là rất cần thiết. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây dược liệu này. Chính quyền địa phương cũng cần có chính sách hỗ trợ cho người dân trong việc trồng và bảo tồn cây sói rừng. Các chương trình nghiên cứu khoa học cần được triển khai để tìm hiểu sâu hơn về đặc điểm sinh học và sinh thái của loài cây này, từ đó đưa ra các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

3.1 Tăng cường công tác tuyên truyền

Công tác tuyên truyền về giá trị của cây sói rừng cần được thực hiện rộng rãi. Các hoạt động giáo dục cộng đồng về lợi ích của việc bảo tồn cây dược liệu này sẽ giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm về cây sói rừng cũng sẽ góp phần tạo ra sự quan tâm và hỗ trợ từ cộng đồng trong việc bảo tồn và phát triển loài cây này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Hà Giang, vùng núi biên giới phía Bắc Việt Nam, được biết đến với hơn 1.100 loài cây dược liệu trong tổng số hơn 5.000 loài của cả nước, là vùng trọng điểm về đa dạng cây dược liệu quý có giá trị kinh tế cao. Tuy nhiên, hiện nay nhiều loài cây thuốc quý, trong đó có cây Sói rừng (Sarcandra glabra (Thunb.) Nakai), đang bị khai thác cạn kiệt, đe dọa đến sự tồn tại và phát triển bền vững. Cây Sói rừng có giá trị dược liệu cao, được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh như cảm mạo, viêm phổi, viêm ruột thừa, đau lưng và một số bệnh ung thư. Mục tiêu nghiên cứu nhằm khảo sát đặc điểm sinh học, sinh thái học và phát triển kỹ thuật nhân giống giâm hom loài cây Sói rừng tại Hà Giang, góp phần bảo tồn và phát triển nguồn gen quý hiếm này. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 5/2019 đến tháng 10/2020 tại các huyện Bắc Quang, Vị Xuyên và Mèo Vạc, với phạm vi tập trung vào đặc điểm sinh thái, sinh học và kỹ thuật nhân giống giâm hom. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả nhân giống, bảo tồn nguồn gen và phát triển kinh tế địa phương thông qua mô hình trồng cây dược liệu Sói rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh thái học thực vật, sinh học phân tử và kỹ thuật nhân giống vô tính bằng giâm hom. Lý thuyết sinh thái học giúp phân tích đặc điểm phân bố, điều kiện môi trường sống và cấu trúc quần xã thực vật nơi cây Sói rừng sinh trưởng. Lý thuyết sinh học về hình thái và sinh trưởng cây cung cấp cơ sở cho việc mô tả đặc điểm hình thái thân, lá, hoa, quả và chu kỳ sinh trưởng của cây. Kỹ thuật giâm hom dựa trên cơ sở tế bào học và sinh lý học về sự hình thành rễ bất định, ảnh hưởng của các yếu tố nội sinh và ngoại sinh như loại hom, chất kích thích ra rễ, giá thể và thời vụ giâm hom. Các khái niệm chính bao gồm: tỷ lệ hom sống, tỷ lệ hom ra rễ, chỉ số ra rễ, thời gian bật chồi và ảnh hưởng của các yếu tố môi trường đến quá trình nhân giống.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu chính bao gồm số liệu sơ cấp thu thập từ hiện trường tại 9 ô tiêu chuẩn (OTC) thuộc 3 huyện Bắc Quang, Vị Xuyên và Mèo Vạc, với diện tích mỗi OTC là 500 m². Phương pháp chọn mẫu là ngẫu nhiên có chủ đích, tập trung vào các khu vực có phân bố tự nhiên của cây Sói rừng. Phương pháp thu thập số liệu gồm điều tra thực địa, phỏng vấn 90 cán bộ và hộ dân địa phương, đo đạc đặc điểm sinh thái, sinh học và thu thập mẫu cây. Nghiên cứu nhân giống giâm hom được tiến hành tại vườn ươm thị trấn Vị Xuyên với tổng số 270 hom, bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ, 3 lần lặp lại. Các thí nghiệm đánh giá ảnh hưởng của loại hom, thời vụ, chất kích thích ra rễ (NAA, IAA, IBA với các nồng độ khác nhau) và giá thể (đất tầng A, phân chuồng hoai mục, sơ dừa) đến tỷ lệ sống, tỷ lệ ra rễ, số lượng và chiều dài rễ. Số liệu được thu thập định kỳ 30 ngày/lần trong 90 ngày và phân tích bằng phần mềm IRRISTAT 5 với độ tin cậy 95%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Phân bố và đặc điểm sinh thái của cây Sói rừng: Cây phân bố ở độ cao từ 650 đến 1.173 m, chủ yếu tại các vùng núi đất với mật độ khoảng 240 - 460 cây/ha. Khu vực phân bố có khí hậu ẩm mát quanh năm, nhiệt độ trung bình 14,5 – 25,5°C, độ ẩm không khí 81 - 84%, lượng mưa trung bình trên 3.000 mm/năm. Đất nơi phân bố có tầng mặt tơi xốp, nhiều mùn, độ ẩm cao, thành phần cơ giới từ thịt nhẹ đến nặng, thoát nước tốt. Cấu trúc rừng nơi phân bố có tầng cây gỗ ưu thế gồm Dẻ gai bắc bộ, Chân chim, Sồi, Sau sau, tạo điều kiện bóng râm và ẩm ướt phù hợp cho cây Sói rừng phát triển.

2. Đặc điểm sinh học của cây Sói rừng: Chiều cao thân cây trung bình dao động từ 1,28 đến 1,78 m, đường kính thân từ 1,20 đến 1,50 cm. Lá có chiều dài 11,34 – 14,21 cm, chiều rộng 4,28 – 6,57 cm, mọc đối, mép lá có răng cưa nhọn. Hoa nhỏ màu trắng, ra hoa tháng 6-7, quả mọng nhỏ đường kính 3-4 mm, chín tháng 8-9.

3. Ảnh hưởng của loại hom đến nhân giống giâm hom: Hom bánh tẻ cho tỷ lệ sống cao nhất 81,11%, tỷ lệ ra rễ 75,56%, số rễ trung bình 3,59 rễ/hom, chiều dài rễ trung bình 7,31 cm, thời gian bật chồi ngắn nhất 53,11 ngày. Hom non và hom già có tỷ lệ sống và ra rễ thấp hơn đáng kể (dưới 30%). Kết quả có ý nghĩa thống kê với LSD 0,05 và CV dưới 6%.

4. Ảnh hưởng của thời vụ giâm hom: Mùa xuân là thời vụ thích hợp nhất với tỷ lệ hom sống 95,56%, tỷ lệ ra rễ 91,11%, thời gian bật chồi trung bình 52,81 ngày. Các mùa khác như hè, thu, đông có tỷ lệ sống và ra rễ thấp hơn nhiều, đặc biệt mùa hè chỉ đạt 26,67% sống và 15,56% ra rễ.

5. Ảnh hưởng của chất kích thích ra rễ và giá thể: Nồng độ NAA 200 ppm và IBA 300 ppm cho kết quả ra rễ tốt nhất, tăng tỷ lệ ra rễ lên trên 80%. Giá thể hỗn hợp 70% đất tầng A + 20% sơ dừa + 10% phân chuồng hoai mục tạo điều kiện thoáng khí, giữ ẩm tốt, giúp tỷ lệ sống và ra rễ đạt trên 85%.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu trước đây về sinh thái và nhân giống cây dược liệu quý, khẳng định cây Sói rừng ưa bóng râm, ẩm ướt và đất tơi xốp. Tỷ lệ giâm hom cao ở hom bánh tẻ và mùa xuân phản ánh đặc điểm sinh lý của cây, khi hom có độ trưởng thành vừa phải và điều kiện môi trường thuận lợi cho sự hình thành rễ bất định. So sánh với các nghiên cứu ở Trung Quốc và Việt Nam, tỷ lệ ra rễ trên 75% là mức cao, cho thấy kỹ thuật giâm hom được áp dụng hiệu quả. Việc sử dụng chất kích thích ra rễ và giá thể phù hợp giúp tăng cường khả năng ra rễ, rút ngắn thời gian bật chồi, nâng cao chất lượng hom giống. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột so sánh tỷ lệ sống và ra rễ giữa các loại hom, các mùa giâm hom và các công thức xử lý chất kích thích, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả từng yếu tố.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Áp dụng kỹ thuật giâm hom hom bánh tẻ vào mùa xuân nhằm nâng cao tỷ lệ sống và ra rễ, rút ngắn thời gian nhân giống, được thực hiện hàng năm tại các vườn ươm địa phương.

2. Sử dụng chất kích thích ra rễ NAA 200 ppm hoặc IBA 300 ppm trong xử lý hom trước khi giâm để tăng tỷ lệ ra rễ trên 80%, áp dụng trong quy trình nhân giống chuẩn tại các cơ sở sản xuất giống.

3. Phát triển giá thể hỗn hợp gồm 70% đất tầng A, 20% sơ dừa và 10% phân chuồng hoai mục để đảm bảo độ thoáng khí và giữ ẩm tối ưu cho hom, triển khai trong các mô hình trồng thử nghiệm và sản xuất đại trà.

4. Xây dựng mô hình trồng cây Sói rừng tại các vùng phân bố tự nhiên như Bắc Quang, Vị Xuyên, Mèo Vạc, kết hợp bảo tồn nguồn gen và phát triển kinh tế địa phương trong vòng 3-5 năm tới.

5. Tổ chức tập huấn kỹ thuật nhân giống và chăm sóc cây Sói rừng cho người dân và cán bộ kỹ thuật nhằm nâng cao nhận thức và kỹ năng, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững nguồn dược liệu quý.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Dược liệu: Cung cấp dữ liệu khoa học về đặc điểm sinh học, sinh thái và kỹ thuật nhân giống cây Sói rừng, làm cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo.

2. Cơ quan quản lý tài nguyên rừng và bảo tồn đa dạng sinh học: Hỗ trợ xây dựng chính sách bảo tồn, phát triển nguồn gen cây dược liệu quý tại Hà Giang và các vùng miền núi khác.

3. Doanh nghiệp và hợp tác xã trồng, chế biến dược liệu: Áp dụng kỹ thuật nhân giống giâm hom hiệu quả để nâng cao năng suất, chất lượng cây giống, phát triển sản xuất kinh doanh bền vững.

4. Người dân và nông hộ tại các vùng núi Hà Giang: Nắm bắt kỹ thuật trồng và chăm sóc cây Sói rừng, mở rộng mô hình trồng cây dược liệu, tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Cây Sói rừng có đặc điểm sinh thái như thế nào?
   Cây Sói rừng ưa bóng râm, ẩm ướt, phân bố ở độ cao 650-1.173 m trên đất tơi xốp, nhiều mùn, khí hậu ẩm mát quanh năm với nhiệt độ trung bình 14,5 – 25,5°C và độ ẩm 81-84%.

2. Loại hom nào thích hợp nhất để giâm hom cây Sói rừng?
   Hom bánh tẻ (hom mập, lá và thân xanh đậm) cho tỷ lệ sống và ra rễ cao nhất, trên 80%, thời gian bật chồi ngắn nhất khoảng 53 ngày.

3. Thời vụ giâm hom cây Sói rừng tốt nhất là khi nào?
   Mùa xuân là thời vụ thích hợp nhất với tỷ lệ hom sống đạt 95,56% và tỷ lệ ra rễ 91,11%, giúp cây phát triển nhanh và khỏe mạnh.

4. Chất kích thích ra rễ nào hiệu quả nhất cho cây Sói rừng?
   NAA ở nồng độ 200 ppm và IBA 300 ppm được chứng minh giúp tăng tỷ lệ ra rễ trên 80%, cải thiện chất lượng bộ rễ và rút ngắn thời gian bật chồi.

5. Giá thể nào phù hợp cho giâm hom cây Sói rừng?
   Giá thể hỗn hợp gồm 70% đất tầng A, 20% sơ dừa và 10% phân chuồng hoai mục tạo môi trường thoáng khí, giữ ẩm tốt, giúp hom sống và ra rễ hiệu quả.

Kết luận

• Cây Sói rừng phân bố chủ yếu ở độ cao 650-1.173 m tại Hà Giang, sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu ẩm mát và đất tơi xốp.
• Hom bánh tẻ và mùa xuân là điều kiện tối ưu cho nhân giống giâm hom, đạt tỷ lệ sống và ra rễ trên 80%.
• Sử dụng chất kích thích ra rễ NAA 200 ppm hoặc IBA 300 ppm và giá thể hỗn hợp đất tầng A, sơ dừa, phân chuồng hoai mục giúp nâng cao hiệu quả nhân giống.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn, phát triển và nhân rộng mô hình trồng cây Sói rừng tại Hà Giang.
• Đề xuất triển khai kỹ thuật nhân giống và mô hình trồng cây trong vòng 3-5 năm tới nhằm phát huy giá trị kinh tế và bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

Khuyến khích các cơ quan, doanh nghiệp và người dân áp dụng kỹ thuật nhân giống giâm hom đã được nghiên cứu để phát triển cây Sói rừng bền vững, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng về sinh học phân tử và ứng dụng dược liệu từ cây Sói rừng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Những nghiên cứu về loài Sói rừng trên thế giới * Phân loại Sói rừng Sói rừng có tên khoa học là Sarcandra glabra (Thunb. Ngoài ra còn có tên khác như Chloranthus brachystachys Blum, Chlorathus glaber (Thunb.) Makino, Sarcandra chloranthus Gardeno, thuộc họ Chloranthaceae. * Đặc điểm sinh thái học và phân bố Cây Sói rừng phân bố ở nhiều nước như Trung Quốc, Triều Tiên, Nhật Bản, Ấn Độ, Việt Nam và Malaysia.

Sói rừng là loài cây bụi thường xanh. Mép lá có răng cưa nhọn và thô, kèm với các tuyến. Cuống lá dài 5–8 mm. Bông kép, ít nhánh, nhánh ngắn với hoa nhỏ màu trắng không có cuống và có một nhị.

Bầu nhụy có hình trứng và không có vòi. Cây ra quả mọng nhỏ, hình gần tròn (Thomas, 2006). * Giá trị của cây Sói rừng Ở Trung Quốc, cây được dùng để chữa một số bệnh ung thư: ung thư tụy, dạ dày, trực tràng, gan, lỵ, gãy xương, thấp khớp, đau lưng, cảm mạo, kinh nguyệt không đều, hoa được dùng để ướp trà. Các nhà khoa học Trung Quốc, Mỹ, Nhật Bản kết luận rằng thành phần hóa học chủ yếu của cây Sói rừng là: sesquiterpen lactose, curmarin, flavonoid (Collons, 1992).

Hiện các tài liệu tìm thấy về cây Sói rừng chỉ tập trung nghiên cứu về các hoạt chất hóa học của loài trong hỗ trợ điều trị bệnh. Kang et al., (2008) đã nghiên cứu tác dụng ức chế khối u của dịch chiết S. glabra và gây chết tế bào gây ung thư biểu mô mũi - họng ở người. Kết quả cho thấy dịch chiết Sói rừng ngăn cản sự phát triển khối u in vivo.

* Nghiên cứu về nhân giống Nghiên cứu bảo tồn và phát triển Sói rừng đã được quan tâm đặc biệt ở Trung Quốc. Sói rừng có thể được nhân giống hữu tính bằng hạt, hoặc vô tính bằng giâm hom, nuôi cấy mô tế bào. glabra được nhân giống bằng giâm hom. Cây 2 năm tuổi cho tỷ lệ hom ra rễ đạt 88,7% sử dụng hom nhúng vào dung dịch 200mg/L ABT-1 trong 30 phút (Qiu, 2012; Zhu et al., 2010); 82% khi xử lý với dung dịch 200mg/L IBA (Liu et al.

Luan van 4 Zhu et al., (2010) đã nghiên cứu tạo rễ in vitro trên môi trường MS, kết quả NAA không có tác dụng cải thiện ra rễ. Môi trường tốt nhất cho ra rễ là 1/2MS+IBA 0.2 mg/L+sucrose30 g/L hoặc 1/4 MS+IBA 0. Li et al., (2008) đã nhân giống in vitro cây Sói rừng trên môi trường MS, 80 % chồi phát sinh trên môi trường MS+BA 1. Môi trường cấy chuyển là MS + BA 2.0 mg/L +NAA0 3 mg/L cho hệ số nhân chồi là 6.

Môi trường tốt nhất cho ra rễ là 1/2 MS+NAA 1.0 mg/L với tỷ lệ 100 %. Zhu et al., (2007) đã thu được mẫu cấy vô trùng bằng cách nhúng mẫu trong cồn 75% trong 30 giây, sau đó bằng HgCl2 0. Tiếp đó rửa bằng nước vô trùng và nhúng vào dung dịch 120 mg/l rifampicin trong 4 ngày; Cuối cùng mẫu được nhúng vào HgCl2 0.1% và rửa bằng nước vô trùng và cấy vào môi trường tái sinh chồi. Zhu et al., (2011) đã nghiên cứu nhân giống cây cấy mô và đánh giá tác dụng dược lý của cây Sói rừng.

Những nghiên cứu về loài Sói rừng ở Việt Nam * Phân loại Sói rừng Sói rừng có tên khoa học là Sarcandra glabra (Thunb.) Nakai, thuộc Giới Plantae, bộ Chloranthales, Họ Chloranthacae, Chi Sarcandra, Loài S. Ở Việt Nam cây Sói rừng còn có một số tên gọi khác như: Sói lãng, Sói nhẵn, cửu tiết kim túc lan, cửu tiết trà, cửu tiết phong, trúc tiết trà, tiếp cốt liên, thảo sách hồ, tiếp cốt mộc (Phạm Hoàng Hộ, 2006). * Đặc điểm thực vật học Sói rừng thuộc họ Hoa sói (Chloranthaceae). Cây Sói rừng có chiều cao 1-2 m, thân nhẵn, các mấu hơi phồng.

Nhánh cây tròn, không có lông, với các lá mọc đối, phiến dài hình bầu dục hay hình ngọn giáo, chiều dài 7-20 cm và rộng 2-8 cm với 5-7 cặp gân bên. Mép lá có răng cưa nhọn và thô, kèm với các tuyến. Cuống lá dài 5-8 mm. Bông kép, ít nhánh, nhánh ngắn với hoa nhỏ màu trắng không có cuống và có một nhị.

Bầu nhụy có hình trứng và không có vòi. Cây ra quả mọng nhỏ, hình gần tròn đường kính 3-4 mm, khi chín có màu đỏ hay đỏ gạch. Cây ra hoa vào tháng 6-7 và quả chín vào tháng 8-9 (Võ Văn Chi, 1997). Luan van 5 * Đặc điểm sinh thái và phân bố Sói rừng mọc hoang ở vùng núi đất, ở bìa rừng và ven đồi ẩm nhiều nơi và độ cao lên đến 1000 m.

Thu hái toàn cây vào mùa hạ thu, dùng tươi hay phơi khô trong râm (Võ Văn Chi, 1997). Ở Việt Nam cây mọc từ Hà Giang (Vị Xuyên), Sơn La (Mộc Châu), Cao Bằng (Thạch An, Nguyên Bình, Tĩnh Túc), Lạng Sơn (Hữu Lũng, Bắc Sơn), Vĩnh Phúc (Tam Đảo), Hà Nội (Hà Tây), Thừa Thiên Huế, Kom Tum (Đác lây, KonPlong), Lâm Đồng (Đà Lạt, Bảo Lộc) (Võ Văn Chi, 1997). * Giá trị của cây Sói rừng Sói rừng là cây dược liệu có hiệu quả kinh tế cao đang thu hái nhiều tỉnh miền núi nước ta. Giá bán trên thị trường thân cành Sói rừng có giá khoảng 150.

Theo Đông y, cây Sói rừng có vị đắng cay, tính hơi ấm, có tác dụng hoạt huyết giảm đau, khử phong trừ thấp, tiêu viêm giải độc. Trong dân gian, rễ cây được ngâm rượu, uống chữa đau tức ngực. Lá được sắc uống trị bệnh lao, hoặc giã đắp chữa rắn cắn, ngâm rượu xoa bóp chữa vết thương, mụn nhọt, phong thấp, đau nhức xương khớp (Đỗ Huy Bích, 2004). * Nghiên cứu về nhân giống Mai Hoàng Oanh (2016) đã nghiên cứu mẫu Sói rừng thu nhận từ Lạng Sơn, tách chiết và tinh sạch được DNA tổng số.

Nhân bản thành công hai vùng gen ITS và rpoC1 bằng phương pháp PCR và tạo dòng thành công hai gen nhân bản được, đã xác định được trình tự nucleotide của 2 đoạn gen rpoC1 và ITS. Bùi Văn Trọng và Cs (2015) đã nghiên cứu ảnh hưởng của một số chất điều hòa sinh trưởng tới sự hình thành rễ của hom cây Sói rừng tại Lâm Đồng. Nhóm tác giả đã sử dụng NAA ở nồng độ 1% cho kết quả giâm hom Sói rừng tốt nhất đạt 86.67%, hom sống và ra rễ, số lượng rễ trung bình là 5.08 rễ/hom, chiều dài rễ trung bình là 3,68 cm so với đối chứng (66,67%; 3,9; 3,65 cm, tương ứng). Le Hong En et al., (2016) đã nghiên cứu nhân giống Sói rừng bằng giâm hom.

Tác giả đã sử dụng IBA, IAA, NAA để nghiên cứu tác dụng của chất kích Luan van 6 thích ra rễ. Nồng độ IBA 1-1,5% cho ra rễ tốt nhất. Hom bánh tẻ cho ra rễ tốt hơn các loại hom khác. Nguyễn Quỳnh Anh (2013), đã Nghiên cứu ứng dụng cây Sói rừng ở Cao Bằng để hỗ trợ điều trị một số bệnh ung thư, Tác giả đã nghiên cứu quy trình bào chế và dạng bào chế thành phẩm từ cây Sói rừng.

Kết quả nghiên cứu đã đưa ra được quy trình Nghiên cứu làm viên tế; Nghiên cứu làm dạng thuốc bột (thuốc tán); Nghiên cứu làm dạng cao thuốc (cao nước); Nghiên cứu dạng cốm tan, dạng cốm tan được sản xuất theo chuyên luận cốm DĐVN III với phương pháp sát hạt ướt, sấy khô ở nhiệt độ phù hợp với từng loại hoạt chất, đóng gói trong bao bì không hút ẩm. Cây Sói rừng *Tóm lại: Sói rừng là loài cây dược liệu có nhiều giá trị quý, tuy nhiên ở Việt Nam và trên thế giới có rất ít các công trình nghiên cứu về loài này, các nghiên cứu còn tản mạn chưa tập trung và chưa hệ thống, chủ yếu tập trung thống kê, phân loại, một số công trình khác tập trung nghiên cứu về nhân giống, điều kiện gây trồng nhưng chung chung chưa đưa ra được các phương pháp hiệu quả. Để bảo tồn và phát triển loài Sói rừng một cách rộng rãi và đem lại hiệu quả kinh tế cao cần có các bước nghiên cứu từ đặc điểm sinh học, sinh thái học đến các Luan van 7 biện pháp nhân giống cụ thể để từ đó xác định được các vùng trồng và áp dụng các phương pháp nhân giống phù hợp với từng địa phương. Tổng quan về giâm hom Giâm hom là phương pháp nhân giống vô tính cây trồng bằng cơ quan sinh dưỡng.

Nhân giống vô tính bằng phương pháp giâm hom là phương pháp nhân giống đem lại hiệu quả cao và được áp dụng phổ biến cả trong và ngoài nước trong suốt thời gian qua. Phương thức này dựa trên cơ sở phân bào nguyên nhiễm không có sự kết hợp vật chất di truyền giao hợp giữa giao tử cái và giao tử đực nên cây mới tạo ra mang đầy đủ vật chất di truyền của cây mẹ (Lê Đình Khả và CS, 2003). Nhân giống bằng hom là phương pháp sử dụng đoạn thân, cành, lá để tạo ra 1 cây mới mang đặc tính di truyền của cây mẹ. Đây là phương pháp tương đối dễ thực hiện, hệ số nhân giống cao nên được áp dụng phổ biến trong công tác nhân giống cây trồng.

Các loại hom được dùng trong nhân giống: có thể là thân cây non, cành, lá, rễ. Hom thân và hom cành: là hom được cắt từ một phần của thân cây non, từ chồi vượt hoặc cành non của cây. Như một số loại tre, luồng. hom giâm có thể là một đoạn thân, một đoạn thân có gốc, đoạn cành hoặc đoạn gốc cành sát thân.

Hom của các loài thân gỗ đều được lấy từ thân cây non hoặc cành non của cây. Các loại cành giâm thường là cành non, cành hóa gỗ yếu, cành nửa hóa gỗ, cành hóa gỗ. Hom rễ là loại hom được cắt từ rễ cây. Một số loại cây có thể dùng rễ để giâm hom như Xoan, Long não, Lê, Hồng.

Ngoài ra ở một số loài thực vật người ta có thể giâm hom từ lá (thu hải đường, Sống đời,.) hoặc từ củ (Khoai lang, Khoai tây,.) Ở một số loài khi nhân giống hom thường có hiện tượng bảo lưu cục bộ là hiện tượng mà cây hom tiếp tục sinh trưởng và phát triển hình thái theo đặc trưng của cành được lấy từ cây mẹ. * Cơ sở tế bào học Tế bào chứa bộ nhiễm sắc thể mang đầy đủ thông tin di truyền cho quá trình phát triển của sinh vật. Trong quá trình sinh sản vô tính, cây con được tạo ra có nguồn gốc từ bản sao của cây mẹ. Luan van 8 * Cơ sở di truyền học Trong quá trình sinh trưởng phát triển trải qua nhiều lần phân bào liên tiếp cùng với quá trình phân hóa các cơ quan.

Quá trình phân bào giảm nhiễm kết quả từ 1 tế bào mẹ cho ra 2 tế bào con mang bộ nhiễm sác thể y hệt tế bào mẹ.