Luận văn: Nghiên cứu hiện trạng và bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại KBTTN Tây Yên Tử - Bắc Giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn các loài Dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử - Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới
• 1.2. Bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam
• 1.3. Tổng quan về họ Dẻ
• 1.4. Lịch sử nghiên cứu họ Dẻ (Fagaceae)
• 1.5. Đặc điểm, giá trị sử dụng các loài trong họ Dẻ (Fagaceae)
• 1.6. Mục tiêu chung
• 1.7. Mục tiêu cụ thể
• 1.8. Giới hạn nghiên cứu
• 1.9. Phương pháp nghiên cứu
• 1.9.1. Điều tra thành phần loài và phân bố Dẻ ăn hạt
• 1.9.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm học của các loài Dẻ ăn hạt
• 1.9.3. Phương pháp nghiên cứu các tác động đến loài Dẻ ăn hạt
• 1.10. Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài Dẻ ăn hạt
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Diện tích và vị trí địa lý
• 3.3. Địa chất thổ nhưỡng
• 3.4. Điều kiện kinh tế, văn hóa và xã hội
• 3.4.1. Dân số, lao động, dân tộc
• 3.4.2. Tình hình sản xuất và đời sống
• 3.4.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.5. Đa dạng thực vật và động vật
• 3.5.1. Hệ thực vật
• 3.5.2. Hệ động vật
• 3.6. Thành phần và phân bố các loài Dẻ ăn hạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.6.1. Thành phần loài
• 3.6.2. Phân bố của các loài Dẻ ăn hạt trên các tuyến nghiên cứu
• 3.7. Đặc điểm lâm học của các loài Dẻ ăn hạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.7.1. Dẻ gai yên thế - Castanopsis boisii Hickel et A.
• 3.7.2. Cà ổi nhỏ - Castanopsis carlesii (Hemsl.)
• 3.7.3. Dẻ gai nhím - Castanopsis echinocarpa Miq.
• 3.7.4. Dẻ gai ấn độ - Castanopsis indica (Roxb.)
• 3.7.5. Dẻ gai uông bí - Castanopsis ouonbiensis Hickel & A.
• 3.7.6. Cà ổi bắc bộ - Castanopsis tonkinensis Seemen
• 3.8. Các tác động ảnh hưởng đến Dẻ ăn hạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.8.1. Nguyên nhân trực tiếp
• 3.8.2. Nguyên nhân gián tiếp
• 3.9. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển các loài Dẻ ăn hạt
• 3.9.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 3.9.2. Các giải pháp khác
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo tồn loài dẻ ăn hạt tại Tây Yên Tử

Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, Bắc Giang, là một trong những khu vực quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là các loài dẻ ăn hạt. Việc bảo tồn các loài này không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn hỗ trợ sinh kế cho người dân địa phương. Đặc điểm sinh thái của khu vực này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài dẻ ăn hạt, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác bảo tồn.

1.1. Đặc điểm sinh thái khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử

Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử có hệ sinh thái phong phú với nhiều loài thực vật và động vật quý hiếm. Đặc điểm địa hình và khí hậu nơi đây tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài dẻ ăn hạt, góp phần vào sự đa dạng sinh học của khu vực.

1.2. Vai trò của dẻ ăn hạt trong hệ sinh thái

Dẻ ăn hạt không chỉ cung cấp thực phẩm cho động vật mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc rừng và bảo vệ đất. Hạt dẻ là nguồn thực phẩm quý giá cho nhiều loài động vật, đồng thời gỗ của cây dẻ cũng được sử dụng trong xây dựng và sản xuất đồ dùng.

II. Thách thức trong việc bảo tồn loài dẻ ăn hạt tại Tây Yên Tử

Mặc dù khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử có nhiều tiềm năng, nhưng các loài dẻ ăn hạt đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác gỗ, đốt nương làm rẫy và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của chúng. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết để bảo tồn các loài dẻ ăn hạt.

2.1. Tác động của con người đến dẻ ăn hạt

Các hoạt động khai thác gỗ và canh tác nông nghiệp không bền vững đã làm giảm số lượng dẻ ăn hạt trong khu vực. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của loài mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học trong khu bảo tồn.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến dẻ ăn hạt

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh trưởng của các loài dẻ ăn hạt. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh sản của chúng.

III. Giải pháp bảo tồn loài dẻ ăn hạt hiệu quả tại Tây Yên Tử

Để bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm bảo tồn tại chỗ, giáo dục cộng đồng và phát triển bền vững. Việc kết hợp các giải pháp này sẽ giúp bảo vệ và phát triển bền vững các loài dẻ ăn hạt.

3.1. Bảo tồn tại chỗ cho dẻ ăn hạt

Bảo tồn tại chỗ là phương pháp hiệu quả nhất để duy trì các loài dẻ ăn hạt trong môi trường tự nhiên của chúng. Việc thành lập các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt sẽ giúp bảo vệ các quần thể dẻ ăn hạt khỏi các tác động tiêu cực từ con người.

3.2. Giáo dục cộng đồng về bảo tồn

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của dẻ ăn hạt và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền có thể giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

3.3. Phát triển bền vững và bảo tồn

Phát triển bền vững là chìa khóa để bảo tồn các loài dẻ ăn hạt. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp người dân địa phương có nguồn thu nhập ổn định mà không làm tổn hại đến môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dẻ ăn hạt

Các nghiên cứu về dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử đã chỉ ra rằng việc bảo tồn các loài này không chỉ có ý nghĩa sinh thái mà còn có giá trị kinh tế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự phục hồi của các quần thể dẻ ăn hạt có thể mang lại lợi ích cho cả môi trường và cộng đồng.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tình trạng dẻ ăn hạt

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình trạng các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử đang có dấu hiệu suy giảm. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên là cần thiết để có biện pháp kịp thời.

4.2. Ứng dụng các giải pháp bảo tồn vào thực tiễn

Các giải pháp bảo tồn đã được áp dụng tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử và đã đạt được một số kết quả tích cực. Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn đã góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn.

V. Kết luận và tương lai của dẻ ăn hạt tại Tây Yên Tử

Việc bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử là một nhiệm vụ cấp bách. Các giải pháp bảo tồn cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự tồn tại của các loài này trong tương lai. Sự hợp tác giữa các bên liên quan sẽ là yếu tố quyết định cho thành công của công tác bảo tồn.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn dẻ ăn hạt

Bảo tồn dẻ ăn hạt không chỉ có ý nghĩa sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững cho cộng đồng địa phương. Việc duy trì các quần thể dẻ ăn hạt sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng cuộc sống.

5.2. Hướng đi tương lai cho bảo tồn dẻ ăn hạt

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức bảo tồn sẽ là yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử có tổng diện tích đất rừng 13.022,7 ha, nằm trên địa bàn các huyện Sơn Động và Lục Nam thuộc tỉnh Bắc Giang, sở hữu hệ sinh thái rừng nhiệt đới đặc trưng vùng Đông Bắc với 1.164 loài thực vật bậc cao có mạch và 285 loài động vật có xương sống. Trong hệ thực vật bản địa phong phú đó, nhóm Dẻ ăn hạt thuộc chi Dẻ gai (Castanopsis), họ Dẻ (Fagaceae) giữ vị trí sinh thái then chốt ở tầng tán rừng, đồng thời là nguồn lâm sản ngoài gỗ có giá trị thương phẩm cao đối với cộng đồng địa phương nhờ hàm lượng tinh bột đạt từ 40% đến 60% và đường hòa tan từ 10% đến 22%. Tuy nhiên, sức ép từ việc thu hái quả quá mức, khai thác gỗ củi trái phép và mở rộng canh tác nương rẫy đã làm suy giảm nghiêm trọng mật độ quần thể và khả năng tái sinh tự nhiên của nhóm loài này.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 3/2015 đến tháng 4/2016 với mục tiêu tổng thể là bổ sung cơ sở dữ liệu khoa học về thành phần loài, quy luật phân bố không gian và đặc điểm lâm học của các loài Dẻ ăn hạt tại Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử. Trên cơ sở đó, đề tài xây dựng hệ thống giải pháp bảo tồn tại chỗ kết hợp bảo tồn chuyển chỗ, gắn liền với định hướng phát triển sinh kế bền vững cho 3.778 hộ gia đình vùng đệm. Kết quả nghiên cứu không chỉ góp phần bảo vệ nguồn gen quý hiếm của 57 loài thực vật bị đe dọa trong khu vực theo Sách Đỏ Việt Nam mà còn cung cấp luận cứ thực tiễn phục vụ công tác quy hoạch lâm nghiệp bền vững tại các tỉnh miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết địa lý sinh vật đảo của MacArthur và Wilson (1971) để đánh giá tác động của hiện tượng phân mảnh sinh cảnh đối với sự biến động số lượng cá thể và mức độ phong phú loài trong quần xã rừng tự nhiên. Song song đó, đề tài tích hợp nguyên lý bảo tồn sinh học hiện đại theo khung tiếp cận bảo tồn tại chỗ (in-situ conservation) và bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ conservation), kết hợp với lý thuyết diễn thế sinh thái và động lực học tái sinh rừng nhiệt đới của Odum và Richards.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

1. Đa dạng sinh vật học họ Dẻ (Fagaceae): Phản ánh tính đa dạng về taxon phân loại, hình thái học cơ quan sinh sản (đấu, quả kiên) và chức năng sinh thái trong hệ sinh thái rừng á nhiệt đới và nhiệt đới núi thấp.
2. Cấu trúc tổ thành tầng tán rừng (A1, A2, A3): Tỷ lệ tham gia của các loài cây gỗ trong việc hình thành ưu thế sinh thái và độ che phủ tán rừng.
3. Tiềm năng tái sinh tự nhiên: Khả năng tự phục hồi của loài thông qua số lượng, nguồn gốc chồi hoặc hạt, và phẩm chất sinh trưởng của cây tái sinh dưới tán rừng mẹ.
4. Cây rừng đa tác dụng: Nhóm loài bản địa vừa cung cấp gỗ bền chắc chịu lực, vừa cho vỏ chứa tannin thuộc da và hạt giàu giá trị dinh dưỡng phục vụ nhân sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực địa được thu thập qua 9 tuyến điều tra đại diện cắt qua các sườn địa hình từ chân núi lên đỉnh ở độ cao từ 200 m đến trên 900 m, bao phủ phân khu Khe Rỗ và phân khu Thanh - Lục Sơn. Để phân tích định lượng, hệ thống 27 ô tiêu chuẩn (OTC) diện tích 1.000 m2 (kích thước 20 m x 50 m) được thiết lập tại ba vị trí chân, sườn và đỉnh núi; trong mỗi OTC bố trí 5 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m2 (5 m x 5 m) ở 4 góc và trung tâm để đo đếm cây bụi và lớp cây tái sinh. Cấu trúc loài đi kèm được xác định bằng phương pháp 7 cây của Thomasius, độ tàn che xác định bằng phương pháp 100 điểm rơi ngẫu nhiên.

Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp điều tra tuyến ngẫu nhiên có định hướng được áp dụng nhằm phản ánh chính xác sự phân hóa của thảm thực vật theo đai cao và trạng thái rừng. Định danh loài được thực hiện bằng phương pháp hình thái so sánh, đối chiếu mẫu chuẩn với bộ tư liệu Thực vật chí Đông Dương của Gagnepain và Camus, Danh lục các loài thực vật Việt Nam (2003) và Thực vật chí Trung Quốc. Toàn bộ tọa độ GPS thu thập ngoài hiện trường được xử lý số hóa qua phần mềm MapSource 4.0 và MapInfo để xây dựng bản đồ phân bố không gian. Dữ liệu thực nghiệm được xử lý thống kê nhằm xác định mật độ cá thể/ha, công thức tổ thành tầng cây cao và tỷ lệ phẩm chất tái sinh (tốt, trung bình, xấu).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã giám định và ghi nhận 7 loài thuộc chi Dẻ gai (Castanopsis), trong đó có 6 loài Dẻ cho hạt ăn được bao gồm: Dẻ gai yên thế (Castanopsis boisii), Cà ổi nhỏ (Castanopsis carlesii), Dẻ gai nhím (Castanopsis echinocarpa), Dẻ gai ấn độ (Castanopsis indica), Dẻ gai uông bí (Castanopsis ouonbiensis) và Cà ổi bắc bộ (Castanopsis tonkinensis); riêng loài Dẻ chẻ (Castanopsis fissa) có hạt đắng chát không ăn được.

Đề tài đã bổ sung 3 loài mới cho danh lục thực vật Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử gồm: Dẻ gai uông bí, Dẻ gai nhím và Cà ổi nhỏ, làm tăng tính đa dạng taxon phân loại của khu hệ thực vật nơi đây.

Nghiên cứu phát hiện loài Cà ổi nhỏ (Castanopsis carlesii), một loài đang ở cấp độ Sẽ nguy cấp (VU A1c,d) trong Sách Đỏ Việt Nam năm 2007. Đây là ghi nhận vùng phân bố mới mang tính đột phá khoa học, mở rộng ranh giới phân bố tự nhiên của loài ra vùng Đông Bắc Việt Nam, thay vì chỉ giới hạn tại tỉnh Nghệ An như các công bố trước đó.

Quy luật phân bố không gian có sự khác biệt rõ nét giữa các phân khu: tại phân khu Khe Rỗ qua 3 tuyến điều tra chỉ ghi nhận 2 loài là Cà ổi bắc bộ và Dẻ gai ấn độ với mật độ cá thể gặp trên 45%; tại xã Tuấn Mậu thuộc phân khu Thanh - Lục Sơn ghi nhận đầy đủ cả 6 loài Dẻ ăn hạt nhưng Cà ổi nhỏ và Dẻ gai nhím có mật độ rất thấp, chiếm dưới 8% tổng số cá thể quan sát; tại xã Lục Sơn chỉ xuất hiện 2 loài là Dẻ gai ấn độ và Dẻ gai yên thế, trong đó Dẻ gai yên thế chiếm ưu thế tổ thành đạt trên 30% mật độ tầng cây cao.

Thảo luận kết quả

Sự phân bố của các loài Dẻ ăn hạt tại Tây Yên Tử chịu sự chi phối mạnh mẽ bởi yếu tố đai cao và độ ẩm đất feralit phát triển trên đá phiến thạch sét. Ở đai cao dưới 700 m, các loài như Dẻ gai ấn độ và Dẻ gai yên thế chiếm ưu thế trong các kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới, trong khi Cà ổi nhỏ chỉ xuất hiện cục bộ ở các sinh cảnh sườn núi cao có độ ẩm lớn và tầng thảm mục dày. Mối tương quan sinh thái này hoàn toàn tương đồng với các nghiên cứu phân loại Fagaceae của Thái Văn Trừng (1978) và mô tả sinh thái vùng Đông Bắc của Phạm Quốc Hùng (2005).

Dữ liệu điều tra cấu trúc lâm phần và khả năng tái sinh tự nhiên có thể được trực quan hóa qua biểu đồ phân bố mật độ theo cấp đường kính kết hợp bảng ma trận tổ thành cây tái sinh. Kết quả cho thấy tỷ lệ cây tái sinh có nguồn gốc từ hạt đạt khoảng 65% đến 75%, tuy nhiên tỷ lệ chuyển tiếp từ cây mạ lên cây non triển vọng (chiều cao trên 100 cm) chỉ đạt khoảng 22%, phản ánh hiện tượng thắt cổ chai sinh thái do thiếu ánh sáng dưới tán rừng khép tán và áp lực thu gom hạt kiệt quệ của cư dân địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập vùng giám sát bảo tồn nghiêm ngặt: Khoanh vùng bảo vệ tuyệt đối diện tích 150 ha sinh cảnh có sự xuất hiện của loài Cà ổi nhỏ (Castanopsis carlesii) tại phân khu Thanh - Lục Sơn (xã Tuấn Mậu). Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử cần cắm mốc ranh giới, gắn biển cảnh báo và tổ chức tuần tra định kỳ 2 lần/tuần từ quý 1/2017 nhằm ngăn chặn triệt để hành vi chặt phá cây mẹ lấy gỗ.

2. Xây dựng vườn ươm giống và nhân giống vô tính: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Bắc Giang phối hợp cùng Trường Đại học Lâm nghiệp đầu tư xây dựng vườn ươm 0,5 ha tại thị trấn Thanh Sơn trong giai đoạn 2017 - 2019, sản xuất từ 20.000 đến 30.000 cây giống Dẻ gai yên thế và Cà ổi nhỏ chất lượng cao bằng phương pháp gieo ươm hạt chọn lọc kết hợp ghép cành, phục vụ công tác làm giàu rừng và phục hồi 200 ha rừng nghèo kiệt.

3. Ban hành quy chế thu hái lâm sản ngoài gỗ bền vững: Hạt Kiểm lâm huyện Sơn Động và Lục Nam phối hợp với chính quyền 5 xã vùng đệm ban hành quy định mùa vụ thu hoạch hạt Dẻ từ tháng 9 đến tháng 11 hàng năm; quy định bắt buộc người dân phải chừa lại ít nhất 30% lượng quả rơi rụng trên mặt đất để phục vụ tái sinh tự nhiên, giảm tỷ lệ tổn thất quần thể xuống dưới 15% vào năm 2020.

4. Phát triển mô hình nông lâm kết hợp gắn với chi trả dịch vụ môi trường rừng: Ủy ban nhân dân huyện Sơn Động chỉ đạo chuyển giao kỹ thuật trồng Dẻ gai yên thế lấy hạt dưới tán rừng sản xuất cho khoảng 500 hộ gia đình tại các xã Tuấn Mậu, Thanh Luận và An Lạc trong giai đoạn 2018 - 2022, mục tiêu nâng cao thu nhập bình quân từ hạt Dẻ lên 15 - 20 triệu đồng/hộ/năm, giảm thiểu áp lực khai thác rừng đặc dụng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Ban quản lý các khu rừng đặc dụng và khu bảo tồn thiên nhiên: Ứng dụng phương pháp điều tra tuyến định vị GPS kết hợp bản đồ chuyên đề để thiết kế hệ sinh thái tuần tra, khoanh vùng bảo tồn các loài thực vật hạt kín nguy cấp và xây dựng kế hoạch quản lý rừng bền vững giai đoạn 5 năm.

2. Chuyên gia phân loại thực vật và nhà sinh thái học rừng: Sử dụng khóa tra định loại lưỡng phân 6 loài Dẻ ăn hạt và dữ liệu đối chiếu hình thái đấu, quả kiên làm tư liệu chuẩn cho các công trình nghiên cứu hệ thống học họ Fagaceae tại Việt Nam và khu vực Đông Dương.

3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học chuyên ngành Quản lý tài nguyên rừng và Lâm sinh: Tham khảo khung phương pháp luận điều tra lâm học, kỹ thuật phân tích tổ thành rừng theo phương pháp Thomasius và mô hình xử lý số liệu tái sinh tự nhiên làm tài liệu giảng dạy và thực hiện luận văn học thuật.

4. Cơ quan khuyến nông - khuyến lâm và tổ chức phát triển nông thôn: Khai thác quy trình kỹ thuật gieo ươm, đặc tính vật hậu học của cây Dẻ gai bản địa để xây dựng các dự án trồng rừng kinh tế đa mục đích, kết hợp cung cấp gỗ lớn và lâm sản ngoài gỗ cho đồng bào dân tộc thiểu số miền núi.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận văn đã xác định được bao nhiêu loài Dẻ có khả năng ăn hạt tại Tây Yên Tử? Nghiên cứu đã ghi nhận chính xác 6 loài Dẻ ăn hạt thuộc chi Castanopsis gồm Dẻ gai yên thế, Cà ổi nhỏ, Dẻ gai nhím, Dẻ gai ấn độ, Dẻ gai uông bí và Cà ổi bắc bộ; bên cạnh đó ghi nhận loài Dẻ chẻ (Castanopsis fissa) nhưng hạt có vị đắng chát, không sử dụng làm thực phẩm.

2. Ý nghĩa sinh học nổi bật nhất của việc phát hiện loài Cà ổi nhỏ tại khu vực nghiên cứu là gì? Phát hiện loài Cà ổi nhỏ (Castanopsis carlesii) ở cấp độ Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007 đã mở rộng vùng phân bố địa lý sinh vật của loài ra toàn bộ cánh cung Đông Triều thuộc vùng Đông Bắc, bác bỏ quan điểm trước đây cho rằng loài này chỉ phân bố đơn nhất tại tỉnh Nghệ An.

3. Đâu là nguyên nhân chính khiến nguồn tài nguyên Dẻ ăn hạt bị suy giảm nghiêm trọng? Suy giảm bắt nguồn từ áp lực thu hái hạt triệt để của 14.446 nhân khẩu vùng đệm khiến nguồn giống tái sinh cạn kiệt, kết hợp tình trạng khai thác gỗ củi trái phép và việc chuyển đổi đất rừng tự nhiên sang canh tác cây công nghiệp ngắn ngày làm thu hẹp sinh cảnh sống.

4. Cấu trúc tầng cây tái sinh của các loài Dẻ ăn hạt tại khu vực Tây Yên Tử có đặc điểm gì? Mật độ cây tái sinh đạt mức trung bình nhưng chủ yếu tập trung ở cấp chiều cao dưới 50 cm; tỷ lệ cây sinh trưởng tốt đạt trên 60%, tuy nhiên cây non bị cạnh tranh ánh sáng gay gắt bởi tầng thảm tươi dày, dẫn đến tỷ lệ chuyển tiếp lên tầng cây gỗ trưởng thành còn rất thấp.

5. Giá trị kinh tế và thành phần dinh dưỡng của hạt Dẻ Tây Yên Tử được đánh giá ra sao? Hạt Dẻ chi Castanopsis tại đây chứa 40% đến 60% tinh bột, 10% đến 22% đường hòa tan, giàu lipid và khoáng chất thiết yếu; gỗ có độ cứng cao, chống mối mọt tốt, vỏ giàu tannin, tạo ra chuỗi giá trị đa mục tiêu cho nền kinh tế nông lâm nghiệp địa phương.

Kết luận

• Xác định toàn diện thành phần loài với 7 loài thuộc chi Castanopsis, trong đó có 6 loài Dẻ ăn hạt và 1 loài hạt đắng không ăn được.
• Bổ sung 3 loài mới cho danh lục thực vật Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử: Dẻ gai uông bí, Dẻ gai nhím và Cà ổi nhỏ.
• Công bố phát hiện mở rộng vùng phân bố địa lý của loài quý hiếm Cà ổi nhỏ (Castanopsis carlesii) từ Nghệ An ra khu vực Đông Bắc Việt Nam.
• Cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác về cấu trúc tổ thành tầng cây cao, mật độ cá thể và thực trạng tái sinh tự nhiên trên 9 tuyến khảo sát.
• Đề xuất lộ trình giải pháp đồng bộ 4 nhánh gồm bảo tồn nghiêm ngặt, nhân giống tạo nguồn gen, kiểm soát thu hái bền vững và hỗ trợ sinh kế cộng đồng giai đoạn 2017 - 2022.

Các cơ quan quản lý lâm nghiệp địa phương và các viện nghiên cứu chuyên ngành cần sớm triển khai áp dụng các đề xuất khoa học kỹ thuật từ luận văn nhằm bảo vệ bền vững nguồn tài nguyên Dẻ ăn hạt quý giá tại Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới ĐDSH trên phạm vi toàn thế giới đã và đang suy giảm một cách nhanh chóng. Trước tình hình đó thế giới có nhiều nỗ lực nhằm hạn chế sự suy giảm đó, cụ thể là có nhiều công ước liên quan đến bảo vệ ĐDSH đã ra đời như Công ước RAMSAR, Iran (1971), Công ước CITES (1972), Công ước Paris (1972), Công ước bảo vệ các loài ĐVHD di cư, Born (1979). Song song với việc xây dựng các công ước bảo vệ ĐDSH, các công trình nghiên cứu khoa học về ĐDSH cũng được công bố. Trong rừng mưa thường xanh nhiệt đới số loài cao hơn nhiều (118-136 loài).

Số loài bình quân trong rừng ôn đới khoảng 21- 48 loài. Sự đa dạng về loài của rừng mưa nhiệt đới được diễn đạt bằng công thức Shannon-Weaver (1971) như là một thông số so sánh mật độ tham gia của mỗi loài với H = 6,0 (cực đại có thể 6,2 = 97%) lớn gấp 10 lần so với rừng lá rộng ôn đới (0,6). Thông số này giảm dần từ vùng nhiệt đới đến hai cực và phụ thuộc vào các lục địa khác nhau. Theo lý thuyết ốc đảo của Mac Arthur-Wilson (1971) thì số lượng loài tương tự bằng căn bậc bốn của diện tích ốc đảo (Công thức tính nhanh: diện tích tăng lên 10 lần có nghĩa là số loài tăng lên gấp đôi).

Ngược lại, diện tích bị thu hẹp lại có nghĩa là một số loài tương ứng sẽ bị tiêu diệt hoặc phải đấu tranh để tồn tại (Wilson, 1992). Danh sách các loài sinh vật có tên trong sách đỏ ngày càng tăng lên, có nghĩa là các loài có nguy cơ bị tuyệt chủng ngày càng nhiều mà nguyên nhân không có gì khác hơn là các hoạt động sống của con người. Khi so sánh các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 dạng sử dụng đất khác nhau (chẳng hạn nông nghiệp, du lịch, giao thông, v.) thì lâm nghiệp đứng hàng thứ 2sau nông nghiệpnhư là nguyên nhân của việc suy giảm, trong khi cách đây một phần tư thế kỷ (1981) còn xếp ở vị trí thứ 6 (sau nông nghiệp, du lịch, khai thác vật liệu, đô thị hoá và thuỷ lợi). Có nhiều phương pháp và công cụ để quản lý bảo tồn ĐDSH.

Một số phương pháp và công cụ được sử dụng để phục hồi một số loài quan trọng, các dòng di truyền hay các sinh cảnh. Một số khác được sử dụng để sản xuất một cách bền vững các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ từ các tài nguyên sinh vật[7], [8], [9],. Có thể phân chia các phương pháp và công cụ thành các nhóm như sau: - Bảo tồn tại chỗ (in-situ conservation): Bảo tồn tại chỗ bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vệ các loài, các chủng và các sinh cảnh, các HST trong điều kiện tự nhiên. Tùy theo đối tượng bảo tồn mà các hành động quản lý thay đổi.

Thông thường bảo tồn tại chỗ được thực hiện bằng cách thành lập các khu bảo tồn và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp[5], [11]. - Bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ conservation): Bảo tồn chuyển chỗ bao gồm các biện pháp di dời các loài cây, con và các sinh vật ra khỏi môi trường sống tự nhiên của chúngchúng [5], [11], [20]…Mục đích của việc di dời này là để nhân giống, lưu giữ, nhân nuôi vô tính hay cứu hộ trong trường hợp: (1) nơi sống bị suy thoái hay hủy hoại không thể lưu giữ lâu hơn các loài nói trên, (2) dùng để làm vật liệu cho nghiên cứu, thực nghiệm và phát triển sản phẩm mới, để nâng cao kiến thức cho cộng đồng.