Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên tây yên tử tỉnh bắc giang

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Phạm Thị Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Vương Duy Hưng
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn các loài Dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử - Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới
• 1.2. Bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam
• 1.3. Tổng quan về họ Dẻ
• 1.4. Lịch sử nghiên cứu họ Dẻ (Fagaceae)
• 1.5. Đặc điểm, giá trị sử dụng các loài trong họ Dẻ (Fagaceae)
• 1.6. Mục tiêu chung
• 1.7. Mục tiêu cụ thể
• 1.8. Giới hạn nghiên cứu
• 1.9. Phương pháp nghiên cứu
• 1.9.1. Điều tra thành phần loài và phân bố Dẻ ăn hạt
• 1.9.2. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm học của các loài Dẻ ăn hạt
• 1.9.3. Phương pháp nghiên cứu các tác động đến loài Dẻ ăn hạt
• 1.10. Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài Dẻ ăn hạt
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Diện tích và vị trí địa lý
• 3.3. Địa chất thổ nhưỡng
• 3.4. Điều kiện kinh tế, văn hóa và xã hội
• 3.4.1. Dân số, lao động, dân tộc
• 3.4.2. Tình hình sản xuất và đời sống
• 3.4.3. Cơ sở hạ tầng
• 3.5. Đa dạng thực vật và động vật
• 3.5.1. Hệ thực vật
• 3.5.2. Hệ động vật
• 3.6. Thành phần và phân bố các loài Dẻ ăn hạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.6.1. Thành phần loài
• 3.6.2. Phân bố của các loài Dẻ ăn hạt trên các tuyến nghiên cứu
• 3.7. Đặc điểm lâm học của các loài Dẻ ăn hạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.7.1. Dẻ gai yên thế - Castanopsis boisii Hickel et A.
• 3.7.2. Cà ổi nhỏ - Castanopsis carlesii (Hemsl.)
• 3.7.3. Dẻ gai nhím - Castanopsis echinocarpa Miq.
• 3.7.4. Dẻ gai ấn độ - Castanopsis indica (Roxb.)
• 3.7.5. Dẻ gai uông bí - Castanopsis ouonbiensis Hickel & A.
• 3.7.6. Cà ổi bắc bộ - Castanopsis tonkinensis Seemen
• 3.8. Các tác động ảnh hưởng đến Dẻ ăn hạt tại khu vực nghiên cứu
• 3.8.1. Nguyên nhân trực tiếp
• 3.8.2. Nguyên nhân gián tiếp
• 3.9. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển các loài Dẻ ăn hạt
• 3.9.1. Giải pháp về kỹ thuật
• 3.9.2. Các giải pháp khác
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo tồn loài dẻ ăn hạt tại Tây Yên Tử

Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, Bắc Giang, là một trong những khu vực quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học, đặc biệt là các loài dẻ ăn hạt. Việc bảo tồn các loài này không chỉ giúp duy trì hệ sinh thái mà còn hỗ trợ sinh kế cho người dân địa phương. Đặc điểm sinh thái của khu vực này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài dẻ ăn hạt, nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức trong công tác bảo tồn.

1.1. Đặc điểm sinh thái khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử

Khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử có hệ sinh thái phong phú với nhiều loài thực vật và động vật quý hiếm. Đặc điểm địa hình và khí hậu nơi đây tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài dẻ ăn hạt, góp phần vào sự đa dạng sinh học của khu vực.

1.2. Vai trò của dẻ ăn hạt trong hệ sinh thái

Dẻ ăn hạt không chỉ cung cấp thực phẩm cho động vật mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cấu trúc rừng và bảo vệ đất. Hạt dẻ là nguồn thực phẩm quý giá cho nhiều loài động vật, đồng thời gỗ của cây dẻ cũng được sử dụng trong xây dựng và sản xuất đồ dùng.

II. Thách thức trong việc bảo tồn loài dẻ ăn hạt tại Tây Yên Tử

Mặc dù khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử có nhiều tiềm năng, nhưng các loài dẻ ăn hạt đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Các hoạt động khai thác gỗ, đốt nương làm rẫy và biến đổi khí hậu đang đe dọa sự tồn tại của chúng. Việc nhận diện và giải quyết các vấn đề này là rất cần thiết để bảo tồn các loài dẻ ăn hạt.

2.1. Tác động của con người đến dẻ ăn hạt

Các hoạt động khai thác gỗ và canh tác nông nghiệp không bền vững đã làm giảm số lượng dẻ ăn hạt trong khu vực. Việc này không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển của loài mà còn làm suy giảm đa dạng sinh học trong khu bảo tồn.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến dẻ ăn hạt

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện sinh thái, ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh trưởng của các loài dẻ ăn hạt. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh sản của chúng.

III. Giải pháp bảo tồn loài dẻ ăn hạt hiệu quả tại Tây Yên Tử

Để bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử, cần áp dụng các giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các biện pháp này bao gồm bảo tồn tại chỗ, giáo dục cộng đồng và phát triển bền vững. Việc kết hợp các giải pháp này sẽ giúp bảo vệ và phát triển bền vững các loài dẻ ăn hạt.

3.1. Bảo tồn tại chỗ cho dẻ ăn hạt

Bảo tồn tại chỗ là phương pháp hiệu quả nhất để duy trì các loài dẻ ăn hạt trong môi trường tự nhiên của chúng. Việc thành lập các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt sẽ giúp bảo vệ các quần thể dẻ ăn hạt khỏi các tác động tiêu cực từ con người.

3.2. Giáo dục cộng đồng về bảo tồn

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của dẻ ăn hạt và các biện pháp bảo tồn là rất cần thiết. Các chương trình tuyên truyền có thể giúp nâng cao nhận thức và khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo tồn.

3.3. Phát triển bền vững và bảo tồn

Phát triển bền vững là chìa khóa để bảo tồn các loài dẻ ăn hạt. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển kinh tế sẽ giúp người dân địa phương có nguồn thu nhập ổn định mà không làm tổn hại đến môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về dẻ ăn hạt

Các nghiên cứu về dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử đã chỉ ra rằng việc bảo tồn các loài này không chỉ có ý nghĩa sinh thái mà còn có giá trị kinh tế. Các kết quả nghiên cứu cho thấy sự phục hồi của các quần thể dẻ ăn hạt có thể mang lại lợi ích cho cả môi trường và cộng đồng.

4.1. Kết quả nghiên cứu về tình trạng dẻ ăn hạt

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng tình trạng các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử đang có dấu hiệu suy giảm. Việc theo dõi và đánh giá thường xuyên là cần thiết để có biện pháp kịp thời.

4.2. Ứng dụng các giải pháp bảo tồn vào thực tiễn

Các giải pháp bảo tồn đã được áp dụng tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử và đã đạt được một số kết quả tích cực. Sự tham gia của cộng đồng trong các hoạt động bảo tồn đã góp phần nâng cao hiệu quả bảo tồn.

V. Kết luận và tương lai của dẻ ăn hạt tại Tây Yên Tử

Việc bảo tồn các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử là một nhiệm vụ cấp bách. Các giải pháp bảo tồn cần được thực hiện một cách đồng bộ và hiệu quả để đảm bảo sự tồn tại của các loài này trong tương lai. Sự hợp tác giữa các bên liên quan sẽ là yếu tố quyết định cho thành công của công tác bảo tồn.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn dẻ ăn hạt

Bảo tồn dẻ ăn hạt không chỉ có ý nghĩa sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững cho cộng đồng địa phương. Việc duy trì các quần thể dẻ ăn hạt sẽ giúp bảo vệ đa dạng sinh học và cải thiện chất lượng cuộc sống.

5.2. Hướng đi tương lai cho bảo tồn dẻ ăn hạt

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn hiệu quả hơn. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức bảo tồn sẽ là yếu tố quan trọng trong việc bảo vệ các loài dẻ ăn hạt tại khu bảo tồn thiên nhiên Tây Yên Tử.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.Bảo tồn đa dạng sinh học trên thế giới ĐDSH trên phạm vi toàn thế giới đã và đang suy giảm một cách nhanh chóng. Trước tình hình đó thế giới có nhiều nỗ lực nhằm hạn chế sự suy giảm đó, cụ thể là có nhiều công ước liên quan đến bảo vệ ĐDSH đã ra đời như Công ước RAMSAR, Iran (1971), Công ước CITES (1972), Công ước Paris (1972), Công ước bảo vệ các loài ĐVHD di cư, Born (1979). Song song với việc xây dựng các công ước bảo vệ ĐDSH, các công trình nghiên cứu khoa học về ĐDSH cũng được công bố. Trong rừng mưa thường xanh nhiệt đới số loài cao hơn nhiều (118-136 loài).

Số loài bình quân trong rừng ôn đới khoảng 21- 48 loài. Sự đa dạng về loài của rừng mưa nhiệt đới được diễn đạt bằng công thức Shannon-Weaver (1971) như là một thông số so sánh mật độ tham gia của mỗi loài với H = 6,0 (cực đại có thể 6,2 = 97%) lớn gấp 10 lần so với rừng lá rộng ôn đới (0,6). Thông số này giảm dần từ vùng nhiệt đới đến hai cực và phụ thuộc vào các lục địa khác nhau. Theo lý thuyết ốc đảo của Mac Arthur-Wilson (1971) thì số lượng loài tương tự bằng căn bậc bốn của diện tích ốc đảo (Công thức tính nhanh: diện tích tăng lên 10 lần có nghĩa là số loài tăng lên gấp đôi).

Ngược lại, diện tích bị thu hẹp lại có nghĩa là một số loài tương ứng sẽ bị tiêu diệt hoặc phải đấu tranh để tồn tại (Wilson, 1992). Danh sách các loài sinh vật có tên trong sách đỏ ngày càng tăng lên, có nghĩa là các loài có nguy cơ bị tuyệt chủng ngày càng nhiều mà nguyên nhân không có gì khác hơn là các hoạt động sống của con người. Khi so sánh các LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 dạng sử dụng đất khác nhau (chẳng hạn nông nghiệp, du lịch, giao thông, v.) thì lâm nghiệp đứng hàng thứ 2sau nông nghiệpnhư là nguyên nhân của việc suy giảm, trong khi cách đây một phần tư thế kỷ (1981) còn xếp ở vị trí thứ 6 (sau nông nghiệp, du lịch, khai thác vật liệu, đô thị hoá và thuỷ lợi). Có nhiều phương pháp và công cụ để quản lý bảo tồn ĐDSH.

Một số phương pháp và công cụ được sử dụng để phục hồi một số loài quan trọng, các dòng di truyền hay các sinh cảnh. Một số khác được sử dụng để sản xuất một cách bền vững các sản phẩm hàng hóa và dịch vụ từ các tài nguyên sinh vật[7], [8], [9],. Có thể phân chia các phương pháp và công cụ thành các nhóm như sau: - Bảo tồn tại chỗ (in-situ conservation): Bảo tồn tại chỗ bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vệ các loài, các chủng và các sinh cảnh, các HST trong điều kiện tự nhiên. Tùy theo đối tượng bảo tồn mà các hành động quản lý thay đổi.

Thông thường bảo tồn tại chỗ được thực hiện bằng cách thành lập các khu bảo tồn và áp dụng các biện pháp quản lý phù hợp[5], [11]. - Bảo tồn chuyển chỗ (ex-situ conservation): Bảo tồn chuyển chỗ bao gồm các biện pháp di dời các loài cây, con và các sinh vật ra khỏi môi trường sống tự nhiên của chúngchúng [5], [11], [20]…Mục đích của việc di dời này là để nhân giống, lưu giữ, nhân nuôi vô tính hay cứu hộ trong trường hợp: (1) nơi sống bị suy thoái hay hủy hoại không thể lưu giữ lâu hơn các loài nói trên, (2) dùng để làm vật liệu cho nghiên cứu, thực nghiệm và phát triển sản phẩm mới, để nâng cao kiến thức cho cộng đồng. Bảo tồn chuyển chỗ bao gồm các vườn thực vật, vườn động vật, các bể nuôi thủy hải sản, các ngân hàng giống… - Phục hồi (Rehabilitation): Bao gồm các biện pháp để dẫn đến bảo tồn tại chỗ hay bảo tồn chuyển chỗ. Các biện pháp này được sử dụng để phục hồi lại các loài, các quần xã, LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 sinh cảnh, các quá trình sinh thái.

Việc hồi phục sinh thái bao gồm một số công việc như phục hồi lại các HST tại những vùng đất đã bị suy thoái bằng cách nuôi trồng lại các loài bản địa chính, tạo lại các quá trình sinh thái, tạo lại vòng tuần hoàn vật chất, chế độ thủy văn, tuy nhiên không phải là để sử dụng cho công việc vui chơi, giải trí hay phải phục hồi đủ các thành phần động thực vật như trước đã từng có [5], [20]. Một trong những mục tiêu quan trọng trong việc bảo tồn sinh học là bảo vệ các đại diện của HST và các thành phần của ĐDSH. Ngoài việc xây dựng các KBT cũng cần thiết phải giữ gìn các thành phần của sinh cảnh hay các hành lang còn sót lại trong khu vực mà con người đã làm thay đổi cảnh quan thiên nhiên, và bảo vệ các khu vực được xây dựng để thực hiện chức năng sinh thái đặc trưng quan trọng cho công tác bảo tồn ĐDSH. Bảo tồn đa dạng sinh học ở Việt Nam Tính đa dạng sinh học của một hệ sinh thái tiêu biểu hay một vùng lãnh thổ nào đó đều được biểu hiện trong các phạm trù khác nhau.

Trước hết là sự đa dạng các taxon (ngành, lớp, họ, chi, loài…) sau đó là sự đa dạng trong cấu trúc của hệ sinh thái, mối quan hệ tương hỗ giữa các quần hệ, quần xã, tạo nên sự cân bằng sinh thái bền vững, tồn tại một cách tự nhiên và cuối cùng là vai trò của con người tác động vào sự đa dạng đó để duy trì, phát triển, phá vỡ, huỷ hoại sự cân bằng đó. Việt Nam nằm ở Đông Nam bán đảo Đông Dương có phần đất liền rộng khoảng 330.000 km2, với bờ biển dài khoảng 3200 km, phần nội thuỷ và lãnh hải gần với bờ biển rộng khoảng hơn 22. Ba phần tư diện tích của cả nước là đồi núi với đỉnh núi cao nhất là Phan Xi Păng 3143 m ở phía Tây Bắc. Nơi đây các dãy núi cao được hình thành do sự kéo dài của dãy núi Hymalaya.

Mặc dù có những tổn thất quan trọng về diện tích rừng trong một thời kỳ kéo dài nhiều thế kỷ nhưng hệ thực vật nước ta vô cùng phong phú và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 đa dạng về chủng loại… Điều đặc biệt là hệ thực vật nước ta giàu những loài cây gỗ, cây bụi, dây leo gỗ…và rất nhiều loài đại diện tồn tại từ kỷ đệ tam. Theo dự đoán của các nhà thực vật học (Takhtajan, Phạm Hoàng Hộ, Phan Kế Lộc) số loài ít nhất sẽ lên đến 12.000 loài thực vật bậc cao, trong đó có khoảng 2.300 loài được sử dụng làm nguồn lương thực, thực phẩm, làm thuốc chữa bệnh, thức ăn cho gia súc, lấy gỗ, lấy tinh dầu, dầu béo và nhiều loại nguyên liệu khác (Nguyễn Nghĩa Thìn, 1997), mặt khác hệ thực vật Việt Nam có mức độ đặc hữu cao. Tuy rằng hệ thực vật Việt Nam không có các họ đặc hữu mà chỉ có các chi đặc hữu chiếm khoảng 3% nhưng số loài đặc hữu chiếm đến khoảng 20%, tập trung ở 4 khu vực chính: núi Hoàng Liên Sơn, Ngọc Linh, cao nguyên Lâm Viên và khu vực rừng ẩm Bắc Trung Bộ. ĐDSH của Việt Nam là sự khác biệt của tất cả các dạng sống hiện hữu trên mọi miền của đất nước.

ĐDSH không tĩnh tại mà thường xuyên thay đổi, nó tăng lên do sự biến đổi về gen và các quá trình tiến hóa và giảm bởi các quá trình như suy thoái và mất sinh cảnh, suy giảm quần thể và tuyệt chủng. Năm 1992, Trung tâm giám sát bảo tồn thế giới đã xác định Việt Nam là một trong 16 nước có tính ĐDSH cao nhất trên thế giới. Việt Nam được công nhận là một trung tâm đặc hữu về loài, 3 vùng sinh thái trong hơn 200 vùng sinh thái toàn cầu do WWF xác định và 6 trung tâm đa dạng về thực vật do IUCN xác định. Toàn bộ đất nước Việt Nam nằm trong điểm nóng Inđô-Bơ Ma do tổ chức bảo tồn quốc tế xác định, là một trong những vùng sinh học bị đe dọa nhất và giàu có nhất trên trái đất.

Độ che phủ của rừng Việt Nam khoảng 37% với tổng diện tích tự nhiên là 12,3 triệu ha. Số loài thực vật ở cạn ở Việt Nam vào khoảng 13.766 loài, chiếm khoảng 6,3% so với toàn cầu. Theo kết quả kiểm kê rừng được công bố tại Quyết định số 2159/QĐ- BNN-KL ngày 17/7/2008 của Bộ trưởng Bộ NN&PTNT, diện tích rừng của Việt Nam là 12,837 triệu ha, với độ che phủ rừng tương ứng là 38,2%, trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 đó có 10,283 triệu ha rừng tự nhiên. Những nghiên cứu về nguy cơ suy giảm ĐDSH và các biện pháp bảo tồn cũng đã được chú ý ngày càng nhiều ở Việt Nam.

Trước năm 1975, ở cả hai miền đã xây dựng được nhiều khu rừng cấm. Sau giải phóng 1975, nhà nước đã quan tâm xây dựng các Khu bảo tồn thiên nhiên và Vườn quốc gia để bảo vệ tính ĐDSH. Số lượng các khu bảo tồn và vườn quốc gia đã tăng từ 49 khu năm 1975 lên 73 khu năm 1980 và năm 2005 đã lên tới 128 khu với tổng diện tích gần 2 triệu ha. Hiện nay, đã có nhiều các công trình nghiên cứu liên quan đến bảo tồn ĐDSH ở Việt Nam đã được tiến hành và công bố dưới các hình thức khác nhau, sau đây chúng tôi chỉ điểm qua một vài công trình chủ yếu.

Nguyễn Hoàng Nghĩa (1997, 1999) đã đề cập rất chi tiết đến bảo tồn nguồn gen cây rừng. Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) với “Cẩm nang nghiên cứu đa dạng sinh vật” đã cung cấp các phương pháp nghiên cứu đa dạng sinh vật và cách nhận biết nhanh các các họ thực vật hạt kín ở Việt Nam. Hàng loạt các nghiên cứu, điều tra, đánh giá sự phong phú của tài nguyên sinh vật phục vụ cho việc qui hoạch, xây dựng các khu bảo tồn thiên nhiên đã được tiến hành. Với sự giúp đỡ của các dự án quốc tế do các tổ chức như IUCN, WWF, Bird Life, UNDP… nhiều nghiên cứu chuyên đề về ĐDSH cũng đã được tiến hành ở các Vườn quốc gia.