Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn một số loài thực vậy quý hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên kẻ gỗ hà tĩnh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn một số loài thực vậy quý hiếm tại khu bảo, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Trọng Đại
• Người hướng dẫn: TS. Hoàng Văn Sâm
• Trường học: Trường Đại học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng và đề xuất giải pháp bảo tồn một số loài thực vật quý hiếm tại khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ, Hà Tĩnh
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Tại Việt Nam
• 1.3. Tại các vùng và khu vực nghiên cứu
• 1.4. Các nghiên cứu tại khu BTTN Kẻ Gỗ
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa số liệu
• 2.4.2. Phương pháp thu thập, điều tra, khảo sát thực địa
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Lược sử hình thành khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ
• 3.2. Điều kiện tự nhiên
• 3.2.1. Vị trí địa lý và diện tích rừng
• 3.2.2. Địa hình, địa mạo
• 3.2.3. Khí hậu, thuỷ văn
• 3.2.4. Đất đai, thổ nhưỡng
• 3.3. Tài nguyên thực vật rừng và thảm thực vật rừng
• 3.4. Tài nguyên động vật
• 3.5. Tình hình kinh tế - xã hội
• 3.5.1. Tình hình dân sinh kinh tế
• 3.5.2. Cơ sở hạ tầng
• 3.5.3. Tiềm năng kinh tế
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần các loài thực vật quý hiếm tại khu BTTN Kẻ Gỗ
• 4.2. Hiện trạng bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại khu BTTN Kẻ Gỗ
• 4.3. Kết quả nghiên cứu đặc điểm sinh học, sinh thái học, đặc điểm phân bố, khả năng tái sinh một số loài có giá trị bảo tồn và kinh tế cao tại khu vực nghiên cứu
• 4.4. Đề xuất các giải pháp bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại khu BTTN Kẻ Gỗ
• 4.4.1. Giải pháp kỹ thuật
• 4.4.2. Giải pháp về kinh tế - xã hội
• 4.4.3. Giải pháp về cơ chế, chính sách và thu hút nguồn vốn đầu tư
• 4.4.4. Hoàn thiện thể chế, chính sách và pháp luật
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ

Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ, Hà Tĩnh, là một trong những khu vực có đa dạng sinh học cao tại Việt Nam. Nơi đây không chỉ bảo tồn nhiều loài thực vật quý hiếm mà còn là nơi sinh sống của nhiều loài động vật đặc hữu. Việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại khu vực này không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần vào phát triển bền vững của địa phương.

1.1. Đặc điểm sinh thái và đa dạng thực vật tại Kẻ Gỗ

Khu bảo tồn thiên nhiên Kẻ Gỗ có diện tích rộng lớn với nhiều kiểu sinh thái khác nhau. Đặc biệt, nơi đây có nhiều loài thực vật quý hiếm như Lim xanh, Gụ lau, và Sến mật. Những loài này không chỉ có giá trị kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái.

1.2. Vai trò của thực vật trong hệ sinh thái Kẻ Gỗ

Thực vật tại Kẻ Gỗ đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thức ăn và nơi sống cho nhiều loài động vật. Chúng cũng góp phần vào việc điều hòa khí hậu và bảo vệ đất đai, ngăn chặn xói mòn. Sự tồn tại của các loài thực vật quý hiếm là yếu tố quyết định đến sự bền vững của hệ sinh thái.

II. Thách thức trong việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ

Mặc dù Kẻ Gỗ có nhiều tiềm năng trong việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm, nhưng khu vực này cũng đang đối mặt với nhiều thách thức. Các yếu tố như khai thác rừng, biến đổi khí hậu và ô nhiễm môi trường đang đe dọa đến sự tồn tại của các loài thực vật quý hiếm.

2.1. Nguy cơ tuyệt chủng của các loài thực vật quý hiếm

Nhiều loài thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng do khai thác quá mức và mất môi trường sống. Việc thiếu các biện pháp bảo vệ hiệu quả đã dẫn đến sự suy giảm số lượng cá thể của các loài này.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu đến hệ sinh thái

Biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến điều kiện sinh thái tại Kẻ Gỗ. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định đã làm thay đổi môi trường sống của nhiều loài thực vật, gây khó khăn cho sự phát triển và sinh trưởng của chúng.

III. Phương pháp bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ

Để bảo tồn các loài thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ, cần áp dụng nhiều phương pháp khác nhau. Các biện pháp này không chỉ bao gồm bảo tồn nguyên vị mà còn cần có sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức bảo tồn.

3.1. Bảo tồn nguyên vị và các khu vực bảo vệ

Bảo tồn nguyên vị là phương pháp chính trong việc bảo vệ các loài thực vật quý hiếm. Việc thành lập các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt sẽ giúp bảo vệ môi trường sống tự nhiên của các loài này.

3.2. Tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm là rất cần thiết. Các chương trình nâng cao nhận thức sẽ giúp người dân hiểu rõ hơn về giá trị của đa dạng sinh học và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo tồn.

3.3. Hợp tác với các tổ chức bảo tồn quốc tế

Hợp tác với các tổ chức bảo tồn quốc tế sẽ mang lại nhiều nguồn lực và kinh nghiệm quý báu trong việc bảo tồn loài thực vật quý hiếm. Các dự án hợp tác có thể giúp tăng cường khả năng quản lý và bảo vệ khu vực này.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Kẻ Gỗ

Các nghiên cứu về thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Những thông tin thu thập được không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình trạng của các loài thực vật mà còn cung cấp cơ sở cho việc xây dựng các chính sách bảo tồn hiệu quả.

4.1. Kết quả điều tra thành phần loài thực vật

Kết quả điều tra cho thấy khu bảo tồn có nhiều loài thực vật quý hiếm với giá trị bảo tồn cao. Việc xác định rõ thành phần loài sẽ giúp xây dựng các biện pháp bảo vệ phù hợp.

4.2. Đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn

Đánh giá hiệu quả của các biện pháp bảo tồn đã được thực hiện để xác định những gì hoạt động tốt và những gì cần cải thiện. Các kết quả này sẽ là cơ sở cho việc điều chỉnh các chiến lược bảo tồn trong tương lai.

V. Kết luận và tương lai của bảo tồn loài thực vật tại Kẻ Gỗ

Bảo tồn loài thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ là một nhiệm vụ quan trọng và cần thiết. Việc áp dụng các giải pháp bảo tồn hiệu quả sẽ giúp duy trì sự đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sống cho các loài thực vật quý hiếm.

5.1. Tầm quan trọng của bảo tồn đa dạng sinh học

Bảo tồn đa dạng sinh học không chỉ có ý nghĩa về mặt sinh thái mà còn góp phần vào phát triển kinh tế bền vững. Các loài thực vật quý hiếm đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì cân bằng sinh thái.

5.2. Hướng đi tương lai cho bảo tồn tại Kẻ Gỗ

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và áp dụng các biện pháp bảo tồn mới, đồng thời tăng cường sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức bảo tồn để đảm bảo sự tồn tại của các loài thực vật quý hiếm tại Kẻ Gỗ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hệ thực vật rừng Việt Nam sở hữu tính đa dạng sinh thái phong phú với khoảng 11.373 loài thực vật bậc cao có mạch đã được định danh, chiếm vị trí chiến lược trong bản đồ bảo tồn sinh thái toàn cầu. Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kẻ Gỗ thuộc tỉnh Hà Tĩnh được thành lập theo Quyết định số 970/TTg của Thủ tướng Chính phủ, hiện đang quản lý tổng diện tích 36.600 ha rừng và đất lâm nghiệp, trong đó diện tích rừng tự nhiên đạt 26.290,2 ha (chiếm 71,8%). Tuy nhiên, tài nguyên thực vật quý hiếm tại đây đang đứng trước sức ép suy thoái nghiêm trọng do lịch sử khai thác gỗ thương mại trước năm 1990 và áp lực sinh kế từ gần 50.000 dân cư sinh sống tại vùng đệm với mức bình quân chỉ 300 - 500 m² đất canh tác nông nghiệp trên mỗi lao động.

Mục tiêu cụ thể của luận văn tập trung vào việc điều tra, đánh giá toàn diện hiện trạng phân bố, đặc tính sinh học, sinh thái học và khả năng tái sinh tự nhiên của các loài thực vật nguy cấp, quý hiếm trong toàn bộ lâm phận khu bảo tồn. Trên cơ sở đó, công trình đề xuất hệ thống giải pháp kỹ thuật lâm sinh kết hợp cơ chế quản lý kinh tế - xã hội nhằm phục vụ công tác bảo tồn nguồn gen thực vật bản địa. Nghiên cứu được triển khai thực địa xuyên suốt trên địa bàn các xã Cẩm Quan, Cẩm Thịnh, Cẩm Mỹ, Cẩm Sơn thuộc huyện Cẩm Xuyên, xã Kỳ Thượng thuộc huyện Kỳ Anh và xã Hương Trạch thuộc huyện Hương Khê, hoàn thành vào năm 2013. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quyết định trong việc thiết lập dữ liệu quản trị cho 31 loài thực vật quý hiếm (chiếm 5,47% tổng số loài của khu bảo tồn), hỗ trợ nâng cao hiệu quả bảo tồn sinh học trên 100% diện tích phân khu bảo vệ nghiêm ngặt 20.537 ha và phân khu phục hồi sinh thái 4.264 ha.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng Lý thuyết Quần xã Sinh thái Rừng Nhiệt đới và Lý thuyết Bảo tồn Sinh học Đa dạng sinh học theo chuẩn quốc tế của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và Công ước Đa dạng sinh học (CBD 1992). Nghiên cứu tích hợp hai trụ cột bảo tồn cơ bản: Bảo tồn nguyên vị (In situ) tại sinh cảnh tự nhiên thông qua quản lý hệ thống rừng đặc dụng, và Bảo tồn chuyển vị (Ex situ) thông qua hệ thống vườn thực vật, vườn ươm và ngân hàng hạt giống. Bên cạnh đó, Mô hình Quản lý tài nguyên thiên nhiên dựa vào cộng đồng (CBNRM) được sử dụng để phân tích mối tương tác giữa sinh kế nhân sinh vùng đệm và diễn thế thảm thực vật.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu bao gồm: Đa dạng sinh học (ĐDSH), Loài thực vật nguy cấp quý hiếm (xác định theo Danh lục Đỏ IUCN 2012, Sách đỏ Việt Nam 2007 và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ), Tái sinh tự nhiên, Cấu trúc tổ thành tầng cây cao và Đai cao phân bố sinh thái.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các chương trình điều tra của Viện Điều tra Quy hoạch Rừng từ năm 1990 đến năm 2010, kết hợp chuỗi số liệu khí tượng thủy văn 10 năm (2000 - 2010) với nhiệt độ bình quân năm 24°C và lượng mưa 2.700 mm. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa trong giai đoạn 2012 - 2013.

Về phương pháp chọn mẫu, tác giả thiết lập cỡ mẫu gồm 10 tuyến điều tra đại diện với tổng chiều dài 21,15 km (dao động từ 1,45 km đến 2,8 km mỗi tuyến) cắt ngang qua các trạng thái rừng chính từ đai thấp 150 m đến vùng núi cao trên 500 m. Việc lựa chọn phương pháp điều tra theo tuyến kết hợp định vị vệ tinh GPS cho phép bao quát địa hình chia cắt phức tạp bởi 7 lưu vực sông suối. Tại mỗi tuyến, nhóm nghiên cứu đo đếm 100% cá thể tầng cây cao có đường kính ngang ngực D1.3 lớn hơn hoặc bằng 6 cm bằng thước kẹp kính và thước đo cao Blume-Leiss. Đối với cây tái sinh, tác giả lập 8 ô tiêu chuẩn dạng bản diện tích 4 m² (2 m x 2 m) bố trí theo 4 hướng Đông - Tây - Nam - Bắc (4 ô dưới tán và 4 ô ngoài tán) quanh gốc cây mẹ để đánh giá chính xác mật độ và chất lượng cây con theo 3 cấp chiều cao (dưới 50 cm, 50 - 100 cm, trên 100 cm).

Nhằm phân tích nguyên nhân suy thoái, phương pháp Đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA) và Đánh giá nhanh nông thôn (RRA) được áp dụng qua bảng hỏi bán cấu trúc phỏng vấn hơn 30 lâm dân, thợ săn cùng đội ngũ cán bộ kiểm lâm địa phương. Số liệu thống kê được xử lý bằng phần mềm chuyên dụng, phân tích tổ thành loài cây cao theo công thức tần suất bình quân và số hóa bản đồ phân bố bằng công nghệ hệ thông tin địa lý GIS tỉ lệ 1/25.000.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực địa đã xác định tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kẻ Gỗ có 31 loài thực vật quý hiếm thuộc 17 họ, chiếm 5,47% tổng số loài (567 loài) và 14,53% tổng số họ thực vật bậc cao có mạch hiện hữu. Lớp Mộc lan (Magnoliopsida) chiếm ưu thế tuyệt đối với 14 họ (chiếm 82,35%) và 26 loài (chiếm 83,87%). Họ Dẻ (Fagaceae) có số loài quý hiếm cao nhất với 4 loài (chiếm 12,9%), tiếp theo là họ Vang (Caesalpiniaceae), họ Dầu (Dipterocarpaceae), họ Mộc lan (Magnoliaceae) và họ Xoan (Meliaceae), mỗi họ ghi nhận 3 loài quý hiếm (chiếm 9,68%).

Đánh giá mức độ đe dọa sinh học theo các thang tiêu chuẩn xác định: 1 loài ở cấp Rất nguy cấp (CR) trong Sách đỏ Việt Nam là Re hương (Cinnamomum parthenoxylon); các loài nằm ở cấp Nguy cấp (EN) gồm Lim xanh (Erythrophleum fordii), Gụ lau (Sindora tonkinensis), Gụ mật (Sindora siamensis), Chò chỉ (Parashorea chinensis); 1 loài thuộc Nhóm IA cấm khai thác theo Nghị định số 32/2006/NĐ-CP là Sưa (Dalbergia tonkinensis).

Khảo sát đặc tính lâm học chỉ ra rằng khả năng tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ quý chủ yếu tập trung quanh gốc cây mẹ. Mật độ cây tái sinh dưới tán cây mẹ cao hơn ngoài tán từ 40% đến 60% đối với các loài Lim xanh, Gụ lau, Sến mật và Lát hoa. Tuy nhiên, tỷ lệ cây tái sinh đạt cấp chiều cao trên 100 cm và sinh trưởng tốt chỉ chiếm khoảng 15 - 20%, do chịu sự che bóng của tầng cây bụi dây leo và cạnh tranh dinh dưỡng gay gắt ở các trạng thái rừng phục hồi nghèo kiệt (IIIA1, IIIA2 với trữ lượng gỗ chỉ từ 66,3 m³/ha đến 100 m³/ha).

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu được trực quan hóa sinh động thông qua hệ thống bản đồ phân bố GIS tỉ lệ 1/25.000 cho từng loài nguy cấp (như bản đồ phân bố Lim xanh, Gụ lau, Trầm hương, Sến mật, Lát hoa) và biểu đồ vũ nhiệt Gaussen - Walter. Biểu đồ khí hậu cho thấy mùa khô rõ rệt kéo dài trong tháng 5 và tháng 6 với nền nhiệt độ lên tới 40°C do ảnh hưởng của gió phơn Tây Nam, là yếu tố cản trở tỷ lệ nảy mầm tự nhiên của hạt giống gỗ lớn.

Nguyên nhân chính khiến số lượng cá thể các loài gỗ quý suy giảm mạnh là hậu quả của quá trình khai thác chọn quy mô lớn trong giai đoạn trước năm 1990, khi sản lượng Lim xanh và Gụ chiếm từ 10% đến 15% tổng trữ lượng khai thác hằng năm của lâm trường. So sánh với các khu hệ thực vật lân cận tại miền Trung như Vườn quốc gia Pù Mát hay Vườn quốc gia Cúc Phương (sở hữu 98 loài quý hiếm), Kẻ Gỗ lưu giữ tính đặc hữu cao với 34 loài đặc hữu Việt Nam và 7 loài đặc hữu hẹp vùng Trung Bộ (như Táu nến, Nang, Côm Bạch Mã). Dẫu vậy, tình trạng chia cắt quần thể do đất trống có cây bụi chiếm tới 4.875,6 ha (13,3% diện tích) đang cản trở nghiêm trọng quá trình phát tán hạt và phục hồi tự nhiên của các loài cây gỗ bản địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu thực địa, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ nhằm bảo tồn và phát triển các loài thực vật nguy cấp:

1. Giải pháp kỹ thuật lâm sinh: Triển khai khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên có làm giàu rừng trên 25.047 ha rừng thứ sinh phục hồi nghèo kiệt. Tiến hành phát dọn dây leo, cây bụi chèn ép quanh các cây mẹ gieo giống của 5 loài gỗ quý chủ lực (Lim xanh, Gụ lau, Sến mật, Lát hoa, Chò chỉ). Đầu tư nâng cấp 1,5 ha vườn ươm giống bản địa nhằm ứng dụng kỹ thuật nhân giống vô tính và hữu tính, đặt mục tiêu cung ứng cây con đạt tỷ lệ sống trên 85% trong giai đoạn 2014 - 2020 dưới sự quản lý của Ban quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kẻ Gỗ.

2. Tăng cường tuần tra và kiểm soát bảo vệ rừng: Ứng dụng công nghệ bản đồ số GIS kết hợp định vị GPS vào việc giám sát diễn biến 10 tuyến tuần tra trọng điểm. Xây dựng mới 300 m² trạm bảo vệ rừng tại các cửa ngõ xung yếu và nâng cấp 20 km đường tuần tra nội vùng nhằm ngăn chặn dứt điểm tình trạng khai thác gỗ và săn bắt động vật hoang dã trái phép, hướng tới giảm 90% số vụ vi phạm lâm luật trong vòng 3 năm.

3. Phát triển sinh kế và giảm áp lực vùng đệm: Xây dựng mô hình kinh tế trang trại nông lâm kết hợp, hỗ trợ chuyển giao kỹ thuật gây trồng các loài lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao (như Ba kích, Vàng đắng, Song mật, Lá khôi rừng) cho hơn 15.000 lao động tại 6 xã vùng đệm huyện Cẩm Xuyên. Mục tiêu nâng cao thu nhập của hộ gia đình địa phương thêm 25 - 30% để hạn chế việc xâm nhập rừng tự nhiên lúc nông nhàn.

4. Hoàn thiện thể chế chính sách và thu hút nguồn vốn đầu tư: Ủy ban nhân dân tỉnh Hà Tĩnh cùng Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cần xúc tiến cơ chế chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) từ nguồn cấp nước sinh hoạt và sản xuất của hồ Kẻ Gỗ. Mở rộng thỏa thuận đồng quản lý rừng với cộng đồng dân cư, đồng thời kêu gọi các nguồn tài trợ quốc tế từ các quỹ bảo tồn thiên nhiên để thực hiện các đề tài giám sát đa dạng sinh học định kỳ giai đoạn 2015 - 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Học viên cao học, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Sinh thái học: Tài liệu cung cấp phương pháp luận chuẩn xác về điều tra lâm học theo tuyến, kỹ thuật lập ô dạng bản quanh gốc cây mẹ và phương pháp tích hợp GIS trong phân loại mức độ đe dọa sinh vật.
• Ban quản lý các Khu bảo tồn thiên nhiên, Vườn quốc gia và Khu rừng đặc dụng: Cung cấp bộ quy trình tham khảo hữu ích trong việc đánh giá trữ lượng, lập danh lục thực vật quý hiếm và xây dựng phương án khoanh nuôi phục hồi rừng gỗ bản địa.
• Cán bộ quản lý Nhà nước ngành Kiểm lâm, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn: Cung cấp luận cứ thực tiễn để hoạch định chính sách phân vùng sinh thái, hoàn thiện quy hoạch 3 loại rừng và xây dựng đề án phát triển sinh kế vùng đệm bền vững.
• Các tổ chức phi chính phủ và chuyên gia bảo tồn quốc tế (IUCN, WWF, BirdLife): Nguồn tư liệu tin cậy phục vụ nghiên cứu so sánh về tính đa dạng sinh học dải Bắc Trường Sơn và thẩm định các dự án bảo tồn nguồn gen thực vật nguy cấp tại Đông Dương.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã ghi nhận bao nhiêu loài thực vật quý hiếm tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kẻ Gỗ?
Nghiên cứu đã xác định được 31 loài thực vật quý hiếm thuộc 17 họ, chiếm 5,47% tổng số 567 loài thực vật bậc cao có mạch tại Kẻ Gỗ. Trong đó, Lớp Mộc lan chiếm số lượng lớn nhất với 26 loài (83,87%), tiêu biểu như Lim xanh, Gụ lau, Sến mật, Lát hoa, Sưa, Vàng tâm và Trầm hương.

Đặc điểm tái sinh tự nhiên của các loài cây gỗ quý tại Kẻ Gỗ diễn ra như thế nào?
Tái sinh tự nhiên phân bố không đồng đều và phụ thuộc chặt chẽ vào vị trí cây mẹ. Mật độ cây con dưới tán cao hơn ngoài tán từ 40% đến 60%, tuy nhiên tỷ lệ phát triển thành cây trưởng thành ở cấp chiều cao trên 100 cm rất thấp do sự cạnh tranh ánh sáng của tầng cây bụi và dây leo tại các trạng thái rừng nghèo kiệt.

Phương pháp nghiên cứu nào được tác giả kết hợp để đánh giá áp lực đối với tài nguyên rừng?
Tác giả đã phối hợp phương pháp điều tra lâm học thực địa (đo đếm cá thể D1.3 từ 6 cm trở lên trên 10 tuyến điều tra dài 21,15 km) với phương pháp PRA và RRA thông qua phiếu phỏng vấn bán cấu trúc trực tiếp người dân sống sát rừng, thợ săn cùng lực lượng cán bộ kiểm lâm.

Vì sao khu hệ thực vật Kẻ Gỗ có tính đa dạng sinh thái cao?
Khu bảo tồn nằm ở vị trí địa sinh học đặc biệt, là nơi giao thoa của 4 luồng thực vật lớn: luồng bản địa Bắc Việt Nam - Nam Trung Hoa, luồng Indonesia - Malaysia, luồng Ấn Độ - Myanmar và luồng Himalaya, đồng thời sở hữu 34 loài đặc hữu Việt Nam.

Giải pháp kỹ thuật nào được ưu tiên hàng đầu để phục hồi nguồn gen thực vật nguy cấp?
Nghiên cứu ưu tiên khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên có hỗ trợ nhân tạo trên 25.047 ha rừng thứ sinh, kết hợp cải tạo 1,5 ha vườn ươm để nhân giống bản địa các loài Lim xanh, Gụ lau, Sến mật, Trầm hương nhằm trồng bổ sung vào các diện tích đất trống cây bụi.

Kết luận

• Luận văn đã thiết lập bức tranh toàn diện về thành phần loài và hiện trạng bảo tồn của 31 loài thực vật quý hiếm thuộc 17 họ tại Khu Bảo tồn Thiên nhiên Kẻ Gỗ.
• Đánh giá chính xác mức độ đe dọa của các loài theo Danh lục Đỏ IUCN 2012, Sách đỏ Việt Nam 2007 và Nghị định số 32/2006/NĐ-CP, xác định 1 loài Rất nguy cấp (CR) và nhiều loài Nguy cấp (EN).
• Làm sáng tỏ quy luật phân bố sinh thái theo đai cao và hiện trạng tái sinh tự nhiên quanh gốc cây mẹ của các loài gỗ quý chủ lực.
• Xây dựng hệ thống bản đồ số hóa GIS 1/25.000 định vị chính xác vùng phân bố của các loài nguy cấp phục vụ công tác quản lý bảo tồn tại thực địa.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ kết hợp kỹ thuật lâm sinh, cải thiện sinh kế cho gần 50.000 dân cư vùng đệm và hoàn thiện cơ chế chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

Công trình đóng góp cơ sở dữ liệu khoa học nền tảng cho công tác quản lý tài nguyên rừng tại Hà Tĩnh. Lộ trình tiếp theo cần tập trung nâng cấp vườn ươm giống bản địa trong giai đoạn 2014 - 2015 và triển khai toàn diện mô hình đồng quản lý rừng đến năm 2020. Các cơ quan chuyên môn và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp cận toàn văn công trình tại Trung tâm Thư viện Trường Đại học Lâm nghiệp để khai thác phục vụ công tác đào tạo và bảo tồn sinh học thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trên thế giới Từ thời tiền sử con người đã biết trồng trọt, nhân giống, đặt tên cho những loài thực vật mà họ dùng làm lương thực, thực phẩm, làm thuốc, và chế tác công cụ lao động và truyền lại cho con cháu. Những công trình nghiên cứu đầu tiên xuất hiện ở Ai Cập cổ đại (cách đây hơn 3.000 năm TCN) và Trung Quốc cổ đại (2.200 năm TCN) sau đó là ở Hy Lạp, La Mã cổ đại cũng lần lượt xuất hiện hàng loạt các tác phẩm về thực vật. [48] Theophrastus (371 - 286 TCN) là người đầu tiên đề xướng ra phương pháp phân loại thực vật và phân biệt một số tính chất cơ bản trong cấu tạo cơ thể thực vật.

Trong hai tác phẩm "Lịch sử thực vật" (Historia Plantarum) và "Cơ sở thực vật" Ông mô tả được khoảng 500 loài cây. Sau đó Plinus (79 - 24 TCN) cho ra đời cuốn "Lịch sử tự nhiên" (Historia naturalis) Ông đã mô tả gần 1. Cùng thời gian này có Dioseoride (20 – 60 TCN) một thầy thuốc của vùng Tiểu Á đã xuất bản cuốn "Dược liệu học". Ông nêu được hơn 500 loài cây cỏ và xếp chúng vào các họ khác nhau.

[13] Trên thế giới, tổng số loài thực vật hiện nay có nhiều thay đổi và chưa cụ thể, chưa có sự nghiên cứu và điều tra đầy đủ. Các nhà thực vật học dự đoán số loài thực vật bậc cao hiện có trên thế giới vào khoảng 500. Phêđôrốp (1965) đã dự đoán trên thế giới có khoảng: 300.000 loài thực vật hạt kín; 5.000 loài thực vật hạt trần; 6.000 loài quyết thực vật; 14.000 loài nấm và các loài thực vật bậc thấp khác.[30] LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Những nghiên cứu về thành phần loài thực vật được tiến hành từ lâu trên thế giới. Theo các tác giả thì mỗi vùng sinh thái sẽ hình thành thảm thực vật đặc trưng khác biểu thị bởi thành phần loài, thành phần dạng sống, cấu trúc và động thái của chúng.

Vì vậy, việc nghiên cứu thành phần loài, thành phần dạng sống là chỉ tiêu quan trọng trong phân loại các loại hình thảm thực vật. [30] - Bảo tồn và sử dụng hợp lý các tài nguyên sinh học đã trở thành một chiến lược chung trên toàn cầu. Nhiều tổ chức quốc tế đã ra đời để hướng dẫn việc đánh giá bảo tồn đa dạng sinh học như: Công ước ĐDSH; Hiệp Hội Bảo Tồn Thiên Nhiên Quốc Tế (IUCN), Chương trình môi trương liên hợp quốc (UNEP), Quỹ Quốc Tế Bảo Vệ Thiên Nhiên (WWF), viện thài nguyên Di truyền Quốc Tế (IPGRI),. Nhiều hội nghị và hội thảo được tổ chức và nhiều quốn sách mang chỉ dẩn về công tác bảo tồn và phát triển ĐDSH được xuất bản nhằm cung cấp những kiến thức rộng lớn về bảo tồn và phát triển ĐDSH và rất nhiều công ước Quốc tế đã được nhiều Quốc gia tham gia thực hiện.

[40] - Với nhịp điệu phát triển kinh tế xã hội ngày càng tăng, cùng vời việc sử dụng không hợp lý và sự quản lý yếu kếm của tài nguyên rừng, sự suy thoái, mất mát về ĐDSH hiện nay là đáng lo ngại mà nguyên nhân chủ yếu là do con người khai thác và sử dụng thiên nhiên không hợp lý đã làm cho nhiều loài đứng trước nguy cơ bị tiêu diệt hoặc biến mất. - Để bảo tồn ĐDSH nói chung và bảo tồn loài nói riêng theo hướng phát triển bền vững, những năm gần đây ở mỗi nước, mỗi khu vực đều tìm tòi, thử nghiệm và lựa chon cho mình một chiến lược và chính sách quản lý tài nguyên hợp lý, tùy thuộc vào đặc điểm kinh tế - chính trị - xã hội, điều kiện tự nhiên và tập quán canh tác của mỗi dân tộc, mỗi Quốc gia mà hình LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 thành lên một hệ thống quản lý tài nguyên khác nhau. - Hiện nay trên thế giới đang sử dụng hai phương pháp bảo tồn ĐDSH là [40] + Bảo tồn nguyên vị(in situ) Bảo tồn nguyên vị bao gồm các phương pháp và công cụ nhằm mục đích bảo vộ các loài, các chủng, các sinh cảnh và các hệ sinh thái trong điều kiện tự nhiên. Tùy theo đối tượng bảo tồn mà các hành động quản lý thay đổi.

Thông thường bảo tồn nguyên vị thường được thực hiện bằng cách thành lập các khu bảo tồn và đề xuất các biên pháp quản lý phù hợp. Ngoài ra theo chương trình phát triển Giáo dục khoa học và văn hóa Liên Hợp Quốc ( UNESCO) còn có khu Di sản thế giới, và theo công ước RAMSAR còn có KBT Đất ngập nước RAMSAR. Tuy nhiên bảo tồn nguyên vị còn bao gồm cả các công việc quản lý các động thực vật hoang dã, các nguồn TNTN ngoài các KBT. Trong nông nghiệp, lâm nghiệp bảo tồn nguyên vị được hiểu là bảo tồn các loài giống, loài cây trồng và cây rừng được trồng tại vùng đồng ruộng hoặc các rừng trồng.[40] + Bảo tồn chuyển vị (ex situ) Bảo tồn chuyển vị bao gồm các biên pháp di dời các loài cây, con và các vi sinh vật ra khỏi môi trường sống thiên nhiên của chúng.

Mục đích của việc di dời này là để nhân giống, lưu giữ nhân nuôi vô tính hay cứu hộ trong trường hợp: Nơi sinh sống bị suy thoái hay hủy hoại không thể lưu giữ lâu hơn các loài nói trên, dùng để làm vật liệu cho công tác nghiên cứu, thực nghiệm và phát triển sản phẩm mới, để nâng cao kiến thức cho cộng đồng. Bảo tồn chuyển vị bao gồm các vườn thực vật, các bể nuôi thủy sản, các bộ sưu tập vi sinh vật, các bảo tàng, các ngân hành hạt giống, bộ sưu tập các chất mầm, mô cấy. Do các sinh vật hay các phần của cơ thể sinh vật được lưu giữ trong môi trường nhân tạo, nên chúng bị tác khỏi quá trình tiến hóa tự nhiên. Vì thế mà mối liên hệ gắn bó giữa các bảo tồn chuyển vị với bảo tồn nguyên LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 vị rất bổ ích cho công tác bảo tồn và phát triển loài cũng như phát triển đa dạng sinh học.

Tại Việt Nam Việt Nam là nước có đa dạng sinh học cao, là một trong 10 trung tâm đa dạng sinh học quan trọng của thế giới và được thể hiện qua sự phong phú của nguồn gen, số lượng loài, các kiểu cảnh quan, các hệ sinh thái và vùng địa lý sinh học. Ở nước ta, trong “Thực vật chí đại cương Đông Dương” và các tập tài liệu khoa học bổ sung tiếp theo đã mô tả và ghi nhận có khoảng 240 họ với 7.000 loài thực vật bậc cao có mạch. Những năm gần đây, nhiều nhà thực vật dự đoán con số đó có thể lên tới 10. [55] Thái Văn Trừng (1978) thống kê hệ thực vật Việt Nam có 7.004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1.

[49] Phạm Hoàng Hộ (1991 – 1992) trong công trình “Cây cỏ Việt Nam” đã thống kê được số loài của hệ thực vật Việt Nam đạt 10.500 loài gần trùng với số lượng 12.000 loài theo dự đoán của nhiều nhà thực vật học. [23] Nguyễn Nghĩa Thìn (1997) đã thống kê thành phần loài của Vườn quốc gia Tam Đảo với 2.000 loài, trong đó có 904 loài cây có ích thuộc 478 chi, 213 họ thuộc 3 ngành: Dương xỉ, Hạt trần và Hạt kín. Các loài này được xếp thành 8 nhóm có giá trị khác nhau. Năm 1998, khi nghiên cứu về họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) ở Việt Nam, ông thu được 156 loài trong tổng số 425 loài của họ Thầu dầu ở Việt Nam chia làm 7 nhóm theo cách sử dụng.

[44] Phan Kế Lộc (1998) đã xác định hệ thực vật miền bắc Việt Nam có 5.660 chi và 240 họ. [33] Thái Văn Trừng (1998) khi nghiên cứu về hệ thực vật Việt Nam đã có nhận xét về tổ thành loài thực vật của tầng cây bụi như sau: trong các trạng thái thảm khác nhau của rừng nhiệt đới Việt Nam, tổ thành loài của tầng cây bụi chủ yếu có sự đóng góp của các chi Psychotria, Prismatomeris, Pavetta LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.[52] Nguyễn Nghĩa Thìn (1998) khi tổng kết các công trình nghiên cứu về khu hệ thực vật ở Việt Nam đã ghi nhận có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 1.373 loài thực vật bậc cao thuộc 2.[47] Trên cơ sở những thông tin mới nhất và những căn cứ chắc chắn, Nguyễn Tiến Bân (1997) đã giới thiệu khái quát những đặc điểm cơ bản của 265 họ và 2.300 chi thuộc ngành hạt kín ở nước ta.[3] Nguyễn Nghĩa Thìn (1999) trong khi tổng kết các công trình về khu hệ thực vật Việt Nam đã ghi nhận có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 11.373 loài thực vật bậc cao thuộc 2. [43] - Tổng kết các công bố về hệ thực vật Việt Nam.766 loài thực vật trong đó, có 2.393 loài thực vật bậc thấp và 11.373 loài thực vật bậc cao. Trong đó có 10% loài quý hiếm và 3% loài đặc hữu.[10] - Hiện nay ở Việt Nam tình trạng suy giảm số lượng cá thể các loài, đặc biệt là các loài quý hiếm, có giá trị khai thác ngày càng tăng, năm 2002 - 2003, theo tiêu chuẩn mới của IUCN, Sách đỏ Việt Nam được các nhà khoa học soạn thảo lại.

Trong đó, số lượng các loài đông, thực vật được đưa vào sách đỏ lần này cao hơn số lượng công bố ( 417 loài động vật vào năm 1992,2000, 450 loài thực vật vào năm 1995). Chúng ta đã đánh mất một kho tàng nguồn gen động thực vật hoang dã quý hiếm, đánh mất lá phổi xanh của nhân loài và đánh mất những cổ máy giúp điều hòa khí hậu, bảo vệ môi trường sống cho tất cả các loài sinh vật trên trái đất. Tại các vùng và khu vực nghiên cứu Về mặt địa sinh học, Việt Nam là giao điểm của các hệ động thực vật thuộc vùng Ấn Độ - Miến Điện, Nam Trung Quốc và Inđônêxia – Malaysia. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Cùng với các yếu tố địa lý, địa hình, khí hậu thủy văn đã tạo cho nơi đây trở thành một trong những khu vực có tính đa dạng sinh học cao của thế giới.

Theo ước tính Việt Nam có khoảng 15.000 loài thực vật có mạch. Hiện nay đã xác định tên được 11.373 loài thực vật bậc cao, 793 loài rêu và hơn 600 loài nấm.