Chương 1 QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ HIỆN THỰC VÀ CON NGƯỜI TRONG TRUYỆN NGẮN CỦA ĐỖ BÍCH THÚY 1. Nhà văn Đỗ Bích Thúy 1. Tiểu sử, cuộc đời, con người Nhà văn Đỗ Bích Thúy sinh ngày 13 tháng 4 năm 1975 tại Hà Giang, quê gốc ở Nam Định. Chị sinh ra và lớn lên trên mảnh đất địa đầu của Tổ quốc, một địa danh gắn liền với khung cảnh núi rừng Tây Bắc, nơi đã đi vào rất nhiều những trang thơ, trang văn của các nhà thơ, nhà văn Việt Nam.
Đỗ Bích Thúy là người con của núi rừng mộng mơ, trữ tình nhưng cũng vô cùng hùng vĩ, dữ dội. Có lẽ vì thế mà thiên nhiên, cuộc sống và con người nơi đây đã hun đúc cho nữ nhà văn những phẩm chất đáng quý, kiên cường mạnh mẽ nhưng cũng không kém phần dịu dàng, sâu lắng. Cuộc đời của nhà văn Đỗ Bích Thúy không phải là một đường thẳng xuyên suốt mà nó đầy sự biến động. Và con đường tìm đến văn chương của chị cũng là cả một chặng đường đầy gian nan, thử thách.
Tuy quãng đường đó không dài nhưng có nhiều bước chuyển mình rõ rệt. Thuở nhỏ Đỗ Bích Thúy từng ước mơ làm cô giáo, nhưng ý định đó không trở thành hiện thực. Đỗ Bích Thúy học Cao đẳng Tài chính kế toán và làm kế toán cho báo Hà Giang. Nhưng với niềm đam mê nghệ thuật văn chương chị chuyển sang viết văn và làm báo.
Trong 4 năm lăn lộn với nghề báo, trèo đèo lội suối đi vào những thung lũng sâu, xa để lấy tư liệu đã giúp nhà văn hiểu sâu sắc hơn về con người miền núi. Chị được đi nhiều nơi và được đắm mình trong không gian văn hóa của các dân tộc nên miền núi nên đời sống miền núi hiện lên trong các sáng tác của chị hấp dẫn đến kì lạ. Hơi thở, màu sắc và tâm hồn của núi rừng đều được thể hiện một cách tinh tế và đậm chất văn chương nghệ thuật trong các sáng tác của chị. Cũng bởi vậy mà đọc Đỗ Bích 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Thúy người đọc dễ nhầm tưởng chị là nhà văn người Mông hoặc người Tày, nhưng thực tế cha mẹ chị là người Kinh từ miền xuôi lên miền núi sinh sống.
Nhà thơ Trần Đăng Khoa khẳng định.: “Đỗ Bích Thúy là nhà văn đặc sắc viết về miền núi, nhưng chị lại là người ở dưới xuôi lên. Nhờ đằm mình trong đời sống, hiểu cặn kẽ mọi ngóc ngách, từ cảnh sắc phong tục tập quán, đến đời sống tính cách, tâm hồn và văn hóa của người dân vùng cao, với con mắt của người dưới xuôi, chị phát hiện ra nhiều vẻ đẹp mà có khi chính người vùng cao lại không nhìn ra được” [42, tr 6]. Sau thời gian làm báo ở Hà Giang, Đỗ Bích Thúy tiếp tục về Hà Nội học đại học. Chị chăm chỉ, chịu khó học tập và sáng tác trong hoàn cảnh sinh viên xa nhà thiếu thốn.
Thời gian này chị gửi bài viết cho tạp chí Văn nghệ Quân đội với chùm truyện ngắn: Sau những mùa trăng, Ngải đắng ở trên núi, Đêm cá nổi và chị đã dành giải nhất cuộc thi viết truyện ngắn của tạp chí này năm 1998-1999. Tiếp sau đó là một loạt các truyện ngắn khác như: Những buổi chiều ngang qua cuộc đời, Kí ức đôi guốc đỏ, Tiếng đàn môi sau bờ rào đá…càng khẳng định tên tuổi và tài năng của chị khi viết về vùng cao. Rồi chị chuyển hẳn về Hà Nội sinh sống và làm việc. Hiện nay Đỗ Bích Thúy đang giữ chức Phó Tổng biên tập báo Văn nghệ Quân đội.
Dù ở đâu và làm gì thì chị cũng luôn sáng tác miệt mài, vì thế gia tài văn chương của chị tại thời điểm này đã khá đồ sộ với nhiều thể loại khác nhau. Mới đây nhất ngày 13/1/2016 chị vừa ra mắt bạn đọc cuốn tiểu thuyết Chúa đất mà chị sáng tác trong thời gian kỉ lục 17 ngày. Phạm vi đề tài sáng tác của nhà văn không chỉ giới hạn ở không gian miền núi, mà Đỗ Bích Thúy còn sáng tác cả về miền xuôi, và cuộc sống đô thị thời hiện đại cũng rất nhiều sắc màu trong văn chương của chị. Nhưng có thể khẳng định rằng đề tài miền núi chính là sở trường và cũng là đề tài mang lại những thành công to lớn cho nhà văn.
Đỗ Bích Thúy cũng từng nói: Núi rừng cho tôi nhiều thứ mà đô thị không có, đặc biệt là với công việc sáng tác. Núi 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com rừng là cảm hứng, là vốn sống, là tư liệu, là không khí, là hơi thở…để tôi có thể viết về nó…Tôi sẽ mang tất cả những gì có thể về Hà Nội, nhưng có một thứ tôi biết mình không thể mang được, đó là nỗi nhớ. Hiện tại nhà văn Đỗ Bích Thúy đang có một cuộc sống hạnh phúc bên gia đình. Chị cũng luôn bận rộn với công việc và sáng tác văn chương.
Guồng quay của cuộc sống cứ cuốn chị đi nhưng dù vậy thì Đỗ Bích Thúy vẫn luôn khéo léo sắp xếp công việc một cách khoa học, vì thế mà mọi việc với chị không hề có áp lực. Chị cũng có quan niệm sống rất riêng, rất bình dị. Chị luôn nghĩ: cái gì ông trời cho mình thì nhận lấy và tự nhận thấy cuộc sống đã cho mình nhiều thứ. Ngay cả trong sáng tác văn chương Đỗ Bích Thúy cũng chưa bao giờ coi đó là việc bắt buộc mà chị hoàn toàn viết vì nhu cầu nội tâm của chính mình.
Ngòi bút cứ thôi thúc muốn được viết và phải viết, thế nên giọng văn của chị lúc nào cũng chậm rãi, bình tĩnh khiến cho người đọc cảm nhận được từ trong đó rất nhiều điều. Lúc nào chị cũng lạc quan yêu đời và dù xuất hiện ở đâu chị cũng phải chuẩn bị cho mình đẹp nhất có thể. Chị cũng là một người khá kiệm lời, sống nội tâm và sâu sắc, có lẽ vì thế mà các trang văn của chị cũng rất sâu lắng và đằm thắm. Nỗi nhớ về quê hương vẫn luôn là gói hành trang mà chị mang theo bên đời để giúp chị có những thành công trong cuộc sống, đặc biệt là những thành công trong sự nghiệp sáng tác văn chương của mình.
Truyện ngắn trong sáng tác của Đỗ Bích Thúy Sự nghiệp sáng tác nghệ thuật văn chương của Đỗ Bích Thúy đã đi qua một chặng đường đáng kể. Gần 15 năm kể từ khi chị nhận giải thưởng cao nhất của cuộc thi viết truyện ngắn cho tạp chí Văn nghệ Quân đội, và cũng bắt đầu từ đó người đọc biết đến tên tuổi của một nữ nhà văn tài hoa với một trái tim nhân hậu giàu tình yêu thương với cuộc sống và con người. Trong chặng đường sáng tác văn học của mình, tuy mới chỉ là cây bút trẻ nhưng Đỗ Bích Thúy đã có những đóng góp đáng kể cho nền văn học hiện đại 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nước nhà, đặc biệt là mảng văn học viết về miền núi. Mặc dù cùng một lúc phải kết hợp nhiều công việc khác nhau trong cuộc sống, nhưng từ khi bắt đầu sáng tác cho đến thời điểm hiện tại Đỗ Bích Thúy viết rất đều tay và đã đạt được những thành công đáng kể.
Đỗ Bích Thúy sáng tác nhiều thể loại khác nhau: Truyện ngắn, truyện vừa, tiểu thuyết, tản văn, kịch bản phim, truyện thiếu nhi… Và thể loại nào nội dung cũng đều sâu sắc và cuốn hút độc giả. Không chỉ đề tài miền núi là sở trường của chị mà cả đề tài miền xuôi chị cũng đều có những sáng tạo và những phát hiện riêng độc đáo về cuộc sống và con người để đưa vào trong những trang văn của mình. Nhà văn cứ lặng lẽ và miệt mài sáng tác. Tình yêu lớn dành cho văn học và sự trải nghiệm của cuộc đời đã giúp cho chị luôn có được sự tự tin và phong độ để sáng tác.
Ngòi bút của chị vì thế mà càng viết càng tươi tắn, càng đa dạng và điêu luyện hơn, bớt đi sự lóng lánh và ngày càng sâu sắc. Nếu so sánh tiểu thuyết mới nhất của Đỗ Bích Thúy là Chúa đất với tiểu thuyết trước đó của chị cũng rất thành công là Bóng của cây sồi ta dễ dàng nhận thấy sự trưởng thành hơn trong cách viết của chị. Cùng viết về đề tài miền núi nhưng ở tiểu thuyết sau, ngòi bút của nhà văn linh hoạt hơn rất nhiều. Cuốn tiểu thuyết chỉ được hình thành trong 17 ngày nhưng số phận cuộc đời của các nhân vật thậm chí cả những phong tục tập quán những nét văn hóa riêng của người miền núi ngày trước cũng được tái hiện một cách chân thực và sâu sắc.
Và hình tượng nhân vật người phụ nữ miền núi đã được trở đi trở lại trong các sáng tác trước đó của chị giờ cũng không hề nhàm chán mà vẫn cứ nhức nhối, nhói buốt trái tim người đọc. Điều đó cho thấy Đỗ Bích Thúy thực sự đã có một sự nghiệp văn chương không hề nhỏ trong lòng độc giả yêu văn học. Đỗ Bích Thúy sáng tác nhiều thể loại nhưng thể loại truyện ngắn thực sự là sở trường và có lẽ cũng là thể loại mà nhà văn tâm đắc nhất. Trong hành trình sáng tác của mình chị đã xuất bản được rất nhiều tập truyện ngắn đặc sắc như: 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau những mùa trăng, Những buổi chiều ngang qua cuộc đời, Kí ức đôi guốc đỏ, Tiếng đàn môi sau bờ rào đá, Mèo đen, Đàn bà đẹp… Đề tài miền núi dù chiếm đa số trong các sáng tác của Đỗ Bích Thúy nhưng người đọc không thấy nhàm chán mà luôn thấy hấp dẫn, mới lạ.
Nội dung truyện ngắn của Đỗ Bích Thúy đa dạng và phong phú. Chị đề cập đến nhiều vấn đề của cuộc sống hiện đại, đặc biệt là cuộc sống của con người trong thời buổi kinh tế thị trường. Dù họ có vất vả lam lũ nhưng vẫn bộc lộ những phẩm chất tính cách cao đẹp. Những số phận bi kịch luôn ám ảnh người đọc ở từng trang viết, và đó thường là số phận của những người phụ nữ miền núi.
Nhà văn từng chia sẻ với bạn đọc: “Mỗi một nhân vật nữ của tôi đều có một số phận riêng, đều có một gương mặt buồn bã và họ cứ phải chật vật, vất vả mãi để đi tìm những mảng sáng hiếm hoi cho cuộc đời mình. Người phụ nữ Việt Nam ít khi được sống cho mình, mà toàn sống cho người khác, lấy niềm vui của người khác làm lẽ sống cho mình. Và phụ nữ miền núi càng thiệt thòi hơn. Cuộc đời luôn phải cam chịu nhẫn nhịn và hy sinh” [ 2].