Chương 1. HÀNH TRÌNH NGHỆ THUẬT VÀ QUAN NIỆM NGHỆ THUẬT VỀ CON NGƢỜI CỦA NHÀ VĂN NGUYÊN HỒNG 1. HÀNH TRÌNH SÁNG TÁC CỦA NGUYÊN HỒNG 1. Vài nét về Nguyên Hồng và hành trình sáng tác của nhà văn Nguyên Hồng tên thật là Nguyễn Nguyên Hồng, sinh ngày 5-11-1918 tại phố Hàng Cau , thành phố Nam Định trong một gia đình công giáo đang trong thời kì sa sút.
Mƣời hai tuổi,cậu bé Nguyên Hồng mồ côi cha, ngƣời mẹ trẻ nghèo khổ phải vào Vinh đi ở vú đầm, rồi mấy năm sau thì đi bƣớc nữa. Mƣời lăm tuổi, vừa mới học xong tiểu học, ông đã bị đày đọa trong các nhà lao trải dài từ Nam Định đến Hà Nội và cuối cùng bị giải đi Phúc Yên. Đến năm mƣời sáu tuổi, hết hạn tù đƣợc tha, Nguyên Hồng từ giã quê hƣơng-thành phố Nam Định để cùng mẹ và bố dƣợng ra sinh sống ở xóm Cấm -Hải Phòng. Tại cái xóm nghèo ấy, Nguyên Hồng đã trở thành thầy giáo tƣ của con em những ngƣời lao động nghèo khổ.
Cũng chính tại Hải Phòng, vào năm 1935, nhà văn của chúng ta đã đƣợc gặp LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com gỡ Thế Lữ-" nhà thơ ngõ Nghè", chủ soái của phong trào Thơ Mới.Chính từ cuộc gặp gỡ này, Nguyên Hồng đã bắt đầu ƣớc vọng đi vào con đƣờng văn chƣơng, coi văn chƣơng là lẽ sống cao cả của cuộc đời mình. Năm 1936, Linh hồn -truyện ngắn đầu tay của Nguyên Hồng đƣợc in trên tờ Tiểu thuyết thứ bảy càng làm củng cố thêm quyết tâm này của nhà văn. Chính trong những căn nhà ổ chuột tối tăm, bẩn thỉu của khu lao động xóm Cấm- Hải Phòng, những trang viết đầu tiên của tiểu thuyết Bỉ vỏ và Hồi ký Những ngày thơ ấu đã đƣợc hình thành. Bỉ vỏ đƣợc in thành nhiều kì trên báo và nhận đƣợc giải thƣởng Tự lực Văn đoàn.
Cũng từ đó, Nguyên Hồng đã thực sự trở thành một nhà văn.Năm 1938, báo Ngày nay bắt đầu giới thiệu Những ngày thơ ấu đƣa văn chƣơng Nguyên Hồng đến gần hơn với bạn đọc. Bƣớc vào thời kỳ mặt trận dân chủ, Nguyên Hồng có điều kiện đƣợc tiếp xúc với một số Đảng viên Đảng cộng sản đang hoạt động ở thành phố Hải Phòng, trong đó có đồng chí Tô Hiệu- là bí thƣ Thành ủy lúc bấy giờ. Sau đó, Nguyên Hồng ngày càng tích cực tham gia các hoạt động do Đảng cộng sản Đông Dƣơng chủ trì trong suốt thời kì này.Cùng với Nhƣ Phong, Nguyễn Tƣờng Khanh, Trần Minh Tƣớc, Lƣu Qúy Kì và La Hy, Nguyên Hồng tham gia sinh hoạt trong Đoàn thanh niên dân chủ và viết bài trên các báo Thế giới và Mới. Tháng 9/1939, Nguyên Hồng bị mật thám bắt tại Hải Phòng.
Ông bị kết án 6 tháng tù về"tội truyền bá văn học macxit và tham gia những tổ chức chống phá trị an. Trong thời gian bị tù đày gian khổ, các tập truyện Qua những màn tối và Cuộc sống đã đƣợc ra đời, thể hiện những chuyển biến mới về tƣ tƣởng và phong cách nghệ thuật của nhà văn. Vào mùa hè năm 1943, Nguyên Hồng đã cùng với Nhƣ Phong, Tô Hoài, Nam Cao, Nguyễn Đình Thi , Nguyễn Huy Tƣởng tham gia vào tổ chức Văn hóa cứu quốc bí mật và đƣợc tiếp xúc với Đề cƣơng văn hóa 1943 của Đảng. Điều này đã có ảnh hƣởng sâu sắc đến những tác phẩm đƣợc viết trong giai đoạn tiền LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com khởi nghĩa của Nguyên Hồng nhƣ: Hơi thở tàn, Hai dòng sữa, Ngọn lửa, Buổi chiều xám.
Sau khi Cách mạng tháng Tám thành công, ông tham gia biên tập cho tạp chí Tiên phong- cơ quan hoạt động văn hóa mới của Đảng. Thời gian này ông tiếp tục cho ra đời tập truyện vừa Ngọn lửa, tập truyện ngắn Địa ngục và lò lửa. Trong đó, một số truyện đã đƣợc in trên tạp chí Tiên phong. Khi kháng chiến toàn quốc bùng nổ, Nguyên Hồng cùng với một số gia đình văn nghệ sĩ khác nhƣ Ngô Tất Tố, Kim Lân.lên khai phá ấp Kì Nhân(tức ấp Cầu Đen-Yên Thế) cạnh căn cứ của nghĩa quân Đề Thám năm xƣa.Tại đây, ông tiếp tục tham gia hoạt động trong Hội Văn nghệ Việt Nam, là biên tập viên cho tạp chí Văn nghệ của Hội và phụ trách Trƣờng văn nghệ nhân dân Trung ƣơng từ nhũng khóa học đầu tiên.
Năm 1954, hòa bình lập lại ở miền Bắc, ông cùng gia đình chuyển về sống ở Hà Nội, đƣợc phân công công tác tại Hội nhà văn Việt Nam và làm thƣ kí tòa soạn cho tuần báo Văn của Hội do nhà văn Nguyễn Công Hoan làm chủ nhiệm.Sau đợt đấu tranh chống lại nhóm Nhân văn -giai phẩm, Nguyên Hồng chuyển về tham gia lao động tại nhà máy xi măng Hải Phòng. Cũng tại nơi đây, ông bắt đầu nhen nhóm ý tƣởng và bắt tay vào viết Cửa biển- bộ tiểu thuyết sử thi dài bốn tập, một tác phẩm tâm huyết của cả cuộc đời cầm bút của Nguyên Hồng. Từ năm 1962, ông sống cùng gia đình tại ấp Cầu Đen, Yên Thế( Bắc Giang). Có thể nói sau Hải Phòng, mảnh đất này chính là quê hƣơng thứ hai của Nguyên Hồng, là nơi mà ông đã gắn bó lâu dài và cũng là nơi ông xây dựng bộ tiểu thuyết dài hơi còn dở dang của đời mình.
Bộ tiểu thuyết Núi rừng Yên Thế dự định gồm ba tập, đang hoàn thành tập 2 thì ông đột ngột qua đời (2/5/1982). Tri ân cho những cống hiến của ông cho nền văn học nƣớc nhà, Nguyên Hồng đã đƣợc Chính phủ truy tặng Huân chƣơng độc lập hạng ba và giải thƣởng Hồ Chí Minh đợt 1.Ông không chỉ là một nhà văn lớn mà còn là ngƣời thầy dìu dắt LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com nhiều thế hệ nhà văn trẻ đi vào con đƣờng sáng tác văn chƣơng. Với 46 năm miệt mài sáng tạo nghệ thuật, Nguyên Hồng đã để lại cho chúng ta nhiều tác phẩm có giá trị trên các thể loại: tiểu thuyết, truyện ngắn, thơ, hồi kí, bút ki- tiểu luận. Một số tác phẩm tiêu biểu trong sự nghiệp văn chƣơng của Nguyên Hồng: - Tập truyện ngắn: Bảy Hựu (1940), Hai dòng sữa (1943), Địa ngục và lò lửa (1946) Giữ thóc (1956) - Tiểu thuyết: Bỉ vỏ (1938), Quán Nải (1942), Hơi thở tàn (1944), Cửa biển-3 tập (1961-1973), Thù nhà nợ nƣớc (1981), Núi rừng Yên Thế- tập 1 (1983) - Thơ: Trời xanh (1960) - Hồi kí- bút kí: Những ngày thơ ấu (1940), Đất nƣớc yêu dấu (1949), Bƣớc đƣờng viết văn (1971), Một tuổi thơ văn (1973), Những nhân vật ấy đã sống với tôi (1978).
Truyện ngắn Nguyên Hồng trƣớc cách mạng tháng Tám Truyện ngắn là thể loại văn xuôi nghệ thuật tƣơng đồng với tiểu thuyết, có hình thức khá tự do, có khả năng đề cập đến hầu hết các phƣơng diện đời sống con ngƣời, xã hội nhƣng với dung lƣợng nhỏ. Truyện ngắn thƣờng hƣớng tới việc khắc họa một hiện tƣợng, phát hiện một nét bản chất trong quan hệ nhân sinh, trong đời sống tâm hồn con ngƣời bằng những chi tiết nghệ thuật tiêu biểu và cô đúc. Bản chất của truyện ngắn là ngắn, hàm súc, khái quát nghệ thuật cuộc sống theo chiều sâu. Ở Việt Nam, truyện ngắn xuất hiện nhƣ một thể loại văn học từ đầu thế kỉ XX, cùng với sự ra đời của văn xuôi quốc ngữ, gắn liền với tác động của báo chí.
Truyện ngắn hiện đại Việt Nam đạt đƣợc nhiều thành tựu xuất sắc trong khoảng thời gian 1930-1945, gắn với tên tuổi và đóng góp to lớn của các nhà văn nhƣ Nguyễn Công Hoan, Nam Cao, Vũ Trọng Phụng, Tô Hoài, Nguyên Hồng, Thạch Lam, Nguyễn Tuân, Kim Lân, Bùi Hiển.Truyện ngắn giai đoạn này khá đa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dạng, đặc biệt phong phú về khuynh hƣớng thẩm mỹ, về đề tài, nội dung phản ánh, về bút pháp, phong cách đồng thời còn đạt đến những giá trị mới về nội dung, cũng nhƣ có sự đổi mới sâu sắc có hệ thống về hình thức, từ đó tạo nên sự xuất hiện của những đỉnh cao nghệ thuật mới. Nhờ có sự ra đời của báo chí mà truyện ngắn giai đoạn này đã áp sát tới gần đời sống, kể về cuộc sống nghèo khổ của những con ngƣời tầm thƣờng dƣới đáy xã hội.Về hệ đề tài, có thể nói truyện ngắn đã hƣớng tới tất cả mọi mặt của đời thƣờng và khám phá tất cả những biểu hiện phong phú phức tạp trong đời sống tinh thần của con ngƣời. Cùng với sự phong phú về mặt nội dung thì truyện ngắn 1930-1945 cũng rất đa dạng về phong cách và bút pháp nghệ thuật.Đó là Nguyễn Công Hoan tiêu biểu cho phong cách truyện ngắn hài hƣớc mang đậm tính chất hiện thực; Nam Cao mang một phong cách hiện thực nghiêm ngặt giàu tính chất tâm lý, mang dáng vẻ hiện đại; với Thạch Lam thì " mỗi truyện ngắn là một bài ca trữ tình đầy xót thương" và "những con người nhỏ bé ấy bao giờ cũng được nhà văn học trong một không khí trữ tình đầy mến thương toả ra một cách dịu dàng từ tấm lòng tác giả ."; và có một Nguyên Hồng với bút pháp viết truyện vừa hiện thực vừa lãng mạn. Trong sự nghiệp sáng tác dồi dào của Nguyên Hồng, truyện ngắn có một vị trí quan trọng không thua kém gì so với các tác phẩm tiểu thuyết của ông.
Gần nửa thế kỉ sáng tạo nghệ thuật, ông đã cho ra đời 7 tập truyện ngắn: Bảy Hựu (1940), Hai dòng sữa (1943), Miếng bánh (1945), Ngọn lửa (1945), Địa ngục và lò lửa (1946), Giữ thóc (1956) và Tuyển tập truyện ngắn 1983-1985. Trong đó, những truyện ngắn đƣợc viết trƣớc năm 1945 đƣợc bạn đọc yêu mến và đƣợc giới nghiên cứu phê bình đánh giá cao. Truyện ngắn Nguyên Hồng trƣớc Cách mạng có sự kết hợp hài hòa giữa chất hiện thực và lãng mạn , thể hiện tấm lòng thƣơng cảm của nhà văn đối với những kiếp ngƣời cùng khổ và niềm tin mãnh liệt vào những phâm chất tốt đẹp của con LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com ngƣời lao động chân chính.Trong từng trang viết của ông, ngƣời đọc vừa có thể nhận thức đƣợc hiện thực cuộc sống của ngƣời dân Hải Phòng trƣớc Cách mạng, lại vừa dễ dàng nhận ra tình cảm dạt dào sôi nổi của nhà văn đối với cuộc sống cần lao và những nhân vật dƣới đáy xã hội. Nhiều truyện ngắn của Nguyên Hồng đƣợc viết với một bút pháp hiện thực tỉnh táo.
Đọc các truyện: Đây bóng tối, Láng, Vực thẳm, Ngƣời con gái.chúng ta có thể cảm nhận đƣợc cuộc sống bi thảm, tối tăm của những kiếp ngƣời cùng khổ trong xã hội cũ. Ngòi bút nhà văn không ngần ngại vạch trần những chi tiết tỉ mỉ, trần trụi của đời sống cần lao.