Luận văn thạc sĩ giải pháp khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại khu dự trữ sinh quyển cần giờ thành phố hồ chí minh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu giải pháp khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại khu dự trữ sinh quyển cần, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thị Hương Giang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quyết Thắng
• Trường học: Đại học Công nghệ TP.HCM
• Chuyên ngành: Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành
• Đề tài: Giải Pháp Khai Thác Tiềm Năng Phát Triển Du Lịch Sinh Thái Bền Vững Tại Khu Dự Trữ Sinh Quyển Cần Giờ - Thành Phố Hồ Chí Minh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ
• PHẦN MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.2.1. Mục tiêu chung
• 0.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 0.3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 0.3.1. Đối tượng nghiên cứu
• 0.3.2. Phạm vi nghiên cứu
• 0.4. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 0.4.1. Tài liệu nước ngoài
• 0.4.2. Tài liệu trong nước
• 0.5. Điều mới của luận văn
• 0.6. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 0.6.2. Phương pháp nghiên cứu
• 0.6.2.1. Phương pháp chuyên gia
• 0.6.2.2. Phương pháp Phân tích – Tổng hợp
• 0.6.2.3. Phương pháp thống kê mô tả
• 0.6.2.4. Phương pháp nghiên cứu thực địa
• 0.7. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ KHAI THÁC TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI BỀN VỮNG
• 1.1. Một số vấn đề cơ bản về du lịch sinh thái
• 1.1.1. Khái niệm du lịch sinh thái
• 1.1.2. Các đặc trưng của du lịch sinh thái
• 1.1.3. Các loại hình du lịch sinh thái
• 1.2. Vấn đề khai thác tiềm năng du lịch sinh thái
• 1.2.1. Các khái niệm về tiềm năng du lịch, tài nguyên thiên nhiên
• 1.2.2. Phân loại tài nguyên du lịch, tài nguyên thiên nhiên
• 1.2.3. Tiềm năng du lịch sinh thái
• 1.2.4. Đánh giá tiềm năng du lịch sinh thái
• 1.3. Phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững
• 1.3.1. Khái niệm và các nguyên tắc phát triển du lịch bền vững
• 1.3.2. Du lịch sinh thái và phát triển bền vững
• 1.3.3. Ý nghĩa của việc nghiên cứu du lịch sinh thái và phát triển du lịch bền vững
• 1.3.4. Vai trò của phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững
• 1.3.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển du lịch sinh thái theo hướng bền vững
• 1.3.5.1. Yếu tố tài nguyên
• 1.3.5.2. Tài nguyên DLST là yếu tố quan trọng trong việc thu hút khách du lịch
• 1.3.5.3. Nhóm yếu tố liên quan đến công tác quản lý, tổ chức du lịch sinh thái
• 1.3.5.4. Yếu tố liên quan đến du khách
• 1.3.5.5. Nhóm các yếu tố khác
• 1.4. Kinh nghiệm về khai thác tiềm năng và phát triển du lịch sinh thái bền vững ở Việt Nam và trên thế giới
• 1.4.1. Kinh nghiệm của một số quốc gia trên thế giới
• 1.4.1.1. Tại Bali – Indonesia
• 1.4.2. Nghiên cứu một vài mô hình DLST trong nước
• 1.4.3. Những bài học kinh nghiệm trong khai thác tiềm năng du lịch sinh thái bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI TẠI KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN CẦN GIỜ
• 2.1. Khái quát về Cần Giờ
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.3. Điều kiện xã hội
• 2.2. Tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững của Cần Giờ
• 2.2.1. Tài nguyên du lịch sinh thái tự nhiên
• 2.2.2. Tài nguyên du lịch sinh thái nhân văn
• 2.3. Thực trạng phát triển du lịch sinh thái tại khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ
• 2.3.1. Thực trạng về khai thác khách tại Cần Giờ
• 2.3.2. Thực trạng về cơ sở vật chất phục vụ du lịch sinh thái
• 2.3.3. Thực trạng về nguồn nhân lực tham gia hoạt động Du lịch sinh thái tại Cần Giờ
• 2.3.4. Thực trạng về công tác tuyên truyền và quảng bá du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ
• 2.3.5. Đánh giá công tác bảo vệ môi trường và giáo dục cộng đồng
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP KHAI THÁC TIỀM NĂNG PHÁT TRIỂN DU LỊCH SINH THÁI BỀN VỮNG TẠI KHU DỰ TRỮ SINH QUYỂN CẦN GIỜ
• 3.1. Định hướng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ
• 3.2. Một số giải pháp về khai thác tài nguyên phục vụ cho du lịch sinh thái bền vững
• 3.2.1. Giải pháp về khai thác tài nguyên phục vụ cho du lịch sinh thái bền vững
• 3.2.2. Giải pháp về cơ sở vật chất phục vụ du lịch sinh thái bền vững
• 3.2.3. Giải pháp về công tác tuyên truyền, vận động
• 3.2.4. Giải pháp về công tác xúc tiến, quảng bá
• 3.2.5. Đa dạng hóa sản phẩm du lịch
• 3.2.6. Các mặt công tác khác
• 3.2.6.1. Công tác quản lý nhà nước về du lịch tại địa phương
• 3.2.6.2. Công tác đảm bảo môi trường kinh doanh dịch vụ du lịch
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Đối với Ủy ban nhân dân thành phố
• Đối với các Sở Ban ngành thành phố
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ

Du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ đang trở thành một trong những lĩnh vực phát triển quan trọng của thành phố Hồ Chí Minh. Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên phong phú mà còn chứa đựng nhiều giá trị văn hóa đặc sắc. Tuy nhiên, việc khai thác tiềm năng du lịch sinh thái tại đây vẫn chưa đạt hiệu quả cao. Cần có những giải pháp cụ thể để phát triển bền vững.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của du lịch sinh thái

Du lịch sinh thái là loại hình du lịch dựa trên việc khám phá và bảo tồn thiên nhiên. Đặc điểm nổi bật của du lịch sinh thái là sự kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Vai trò của du lịch sinh thái trong phát triển bền vững

Du lịch sinh thái không chỉ tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng mà còn góp phần bảo vệ môi trường và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên. Điều này giúp nâng cao nhận thức của người dân về giá trị của tài nguyên thiên nhiên.

II. Thách thức trong phát triển du lịch sinh thái tại Cần Giờ

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nhưng Cần Giờ vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong việc phát triển du lịch sinh thái bền vững. Các vấn đề như quy hoạch chưa đồng bộ, thiếu nguồn lực và nhận thức của cộng đồng về du lịch sinh thái còn hạn chế.

2.1. Quy hoạch và quản lý tài nguyên chưa hiệu quả

Quy hoạch phát triển du lịch tại Cần Giờ chưa được thực hiện đồng bộ, dẫn đến việc khai thác tài nguyên không hiệu quả. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý nhà nước và cộng đồng.

2.2. Nhận thức của cộng đồng về du lịch sinh thái

Người dân địa phương chưa nhận thức đầy đủ về lợi ích của du lịch sinh thái. Việc nâng cao nhận thức này là rất cần thiết để họ tham gia tích cực vào hoạt động du lịch.

III. Giải pháp phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ

Để phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ, cần có những giải pháp cụ thể và khả thi. Các giải pháp này không chỉ tập trung vào việc khai thác tài nguyên mà còn chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng dịch vụ.

3.1. Định hướng phát triển du lịch sinh thái

Cần xây dựng một chiến lược phát triển du lịch sinh thái rõ ràng, trong đó xác định các mục tiêu cụ thể và các bước thực hiện. Điều này sẽ giúp Cần Giờ trở thành điểm đến hấp dẫn cho du khách.

3.2. Tăng cường công tác quản lý và bảo vệ môi trường

Cần có các biện pháp quản lý chặt chẽ hơn đối với các hoạt động du lịch, nhằm bảo vệ môi trường và tài nguyên thiên nhiên. Việc này bao gồm cả việc giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Cần Giờ

Nghiên cứu về phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ đã chỉ ra nhiều kết quả khả quan. Các mô hình du lịch sinh thái đã được triển khai và nhận được sự ủng hộ từ cộng đồng và du khách.

4.1. Mô hình du lịch sinh thái thành công

Một số mô hình du lịch sinh thái tại Cần Giờ đã thành công trong việc thu hút du khách và tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng. Những mô hình này cần được nhân rộng và phát triển.

4.2. Đánh giá tác động của du lịch sinh thái đến cộng đồng

Du lịch sinh thái đã góp phần nâng cao đời sống của người dân địa phương. Tuy nhiên, cần có các nghiên cứu sâu hơn để đánh giá tác động lâu dài của nó.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho du lịch sinh thái tại Cần Giờ

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy, du lịch sinh thái bền vững tại Cần Giờ có nhiều tiềm năng phát triển. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và sự tham gia tích cực của cộng đồng.

5.1. Tầm nhìn tương lai cho du lịch sinh thái

Cần Giờ có thể trở thành một trong những điểm đến du lịch sinh thái hàng đầu tại Việt Nam nếu được đầu tư và phát triển đúng hướng.

5.2. Khuyến nghị cho các nhà quản lý

Các nhà quản lý cần chú trọng đến việc xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển du lịch sinh thái, đồng thời tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào quá trình này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Cần Giờ là lá phổi xanh của Thành phố Hồ Chí Minh, đồng thời là một trong ba trung tâm không gian du lịch trọng điểm được xác định trong Chiến lược phát triển du lịch Việt Nam. Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế du lịch hàng đầu cả nước với doanh thu ngành du lịch tăng trưởng bình quân 16,4%/năm, đóng góp khoảng 9% vào GRDP của thành phố và chiếm 39% tổng doanh thu du lịch toàn quốc. Tuy nhiên, hoạt động khai thác du lịch tại Cần Giờ thời gian qua vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sinh thái đặc hữu; nguồn thu du lịch và lượng khách lưu trú phân bổ không đồng đều, quy mô đầu tư cơ sở hạ tầng còn manh mún, thiếu sự liên kết chuỗi giá trị.

Nghiên cứu tập trung giải quyết bài toán mâu thuẫn giữa việc khai thác kinh tế và bảo tồn tài nguyên rừng ngập mặn. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa lý luận khoa học về du lịch sinh thái bền vững, khảo sát và đánh giá toàn diện thực trạng quản lý, khai thác tài nguyên tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ giai đoạn 2012–2016, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ định hướng đến năm 2025.

Phạm vi nghiên cứu được xác lập trên toàn bộ địa bàn huyện Cần Giờ với trọng tâm là các phân khu chức năng của Khu dự trữ sinh quyển thế giới. Ý nghĩa của đề tài được lượng hóa rõ nét thông qua việc cung cấp luận cứ thực tiễn để nâng cao hệ số sử dụng lao động du lịch tại địa phương từ mức 0,863 lên trên 1,108 lao động/khách, gia tăng tốc độ tăng trưởng doanh thu du lịch sinh thái trên 15%/năm và đảm bảo gìn giữ hơn 30.000 ha thảm thực vật rừng ngập mặn trước áp lực đô thị hóa và biến đổi khí hậu toàn cầu.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng mô hình phát triển du lịch sinh thái bền vững của Pamela A. Wight (1997), trong đó xác lập sự cân bằng tương hỗ giữa ba nhóm mục tiêu cốt lõi: bảo tồn môi trường tự nhiên, gia tăng lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp và đảm bảo phúc lợi xã hội cho cộng đồng bản địa. Đồng thời, nghiên cứu tích hợp 10 nguyên tắc phát triển du lịch bền vững do Tổng cục Du lịch Việt Nam ban hành năm 2017, lấy việc khai thác hợp lý nguồn lực, hạn chế tiêu thụ tài nguyên quá mức và khuyến khích sự tham gia của người dân làm kim chỉ nam vận hành.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng lý thuyết sức chứa sinh thái (Carrying Capacity) nhằm xác định ngưỡng chịu tải tối đa của các hệ sinh thái rừng ngập mặn. Công thức sức chứa tức thời CPI = AR / a được triển khai để tính toán giới hạn tiếp nhận du khách, với diện tích khu vực nghiên cứu (AR) và định mức không gian tối thiểu (a) dao động từ 30–40 m2/người đối với nghỉ dưỡng ven biển đến 100–200 m2/người đối với các hoạt động dã ngoại khám phá rừng. Nghiên cứu chuẩn hóa bốn khái niệm nền tảng: du lịch sinh thái có trách nhiệm, tài nguyên du lịch sinh thái đặc thù, sức tải môi trường và tính tổn thương sinh thái trước hiện tượng biến đổi khí hậu.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ Niên giám thống kê huyện Cần Giờ, báo cáo thường niên của Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2012–2016 và các tư liệu quốc tế của Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO). Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua đợt khảo sát thực địa từ tháng 4/2017 đến tháng 7/2017 tại các điểm du lịch tiêu biểu như Khu du lịch Vàm Sát, Lâm viên Cần Giờ và Bãi biển 30/4.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 250 phiếu điều tra hợp lệ thu thập từ khách du lịch nội địa và quốc tế, áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên theo độ tuổi, mức thu nhập và thời gian lưu trú. Đồng thời, kỹ thuật phỏng vấn chuyên gia sâu được thực hiện trên 15 chuyên gia quản lý thuộc Sở Du lịch, Viện Địa lý Tài nguyên và các công ty lữ hành. Phương pháp thống kê mô tả và phân tích tổng hợp định tính – định lượng được lựa chọn nhằm kiểm định mối liên hệ giữa chất lượng cơ sở vật chất với mức độ hài lòng của du khách, giúp loại bỏ các định kiến chủ quan và nâng cao độ tin cậy khoa học của kết quả dự báo.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích thực trạng khai thác du lịch tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ giai đoạn 2012–2016 cho thấy bốn phát hiện cốt lõi:

• Tiềm năng tài nguyên tự nhiên vô cùng phong phú nhưng hiệu suất khai thác thương mại còn rất thấp. Hệ sinh thái rừng ngập mặn với thảm động thực vật đa dạng mới chỉ khai thác khoảng 35% công suất thiết kế tại các khu vực trọng điểm như Vàm Sát và Dần Xây.
• Cơ cấu chi tiêu và lưu trú của du khách thiếu tính bền vững. Tỷ lệ khách du lịch đi về trong ngày chiếm tới 85% tổng lượng khách, số ngày lưu trú bình quân chỉ đạt 1,15 ngày/khách. Mức chi tiêu trung bình của mỗi lượt khách tại Cần Giờ thấp hơn khoảng 42% so với mức chi tiêu bình quân của du khách khi đến trung tâm Thành phố Hồ Chí Minh.
• Nguồn nhân lực phục vụ du lịch sinh thái tại chỗ còn thiếu hụt cả về số lượng lẫn kỹ năng chuyên môn. Tỷ lệ lao động trực tiếp qua đào tạo nghiệp vụ du lịch bài bản chỉ chiếm khoảng 24,5%, chưa đáp ứng được vai trò diễn giải môi trường và giám sát hành vi du khách theo chuẩn du lịch sinh thái.
• Tác động tiêu cực của biến đổi khí hậu và hiện tượng nước biển dâng đang đe dọa trực tiếp đến hạ tầng du lịch. Tốc độ tăng nhiệt độ trung bình 0,1°C/thập niên cùng các đợt xâm nhập mặn đã làm biến đổi môi trường sống của các loài thủy sinh, gây suy thoái cục bộ cảnh quan tại một số tuyến du lịch đường sông.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên bắt nguồn từ việc thiếu quy hoạch liên ngành đồng bộ giữa phát triển kinh tế du lịch và bảo tồn sinh thái. Hạ tầng giao thông kết nối từ trung tâm thành phố về Cần Giờ còn phụ thuộc lớn vào phà Bình Khánh, tạo ra điểm nghẽn về thời gian di chuyển. Sự tham gia của cộng đồng dân cư bản địa vào chuỗi cung ứng dịch vụ du lịch còn mang tính tự phát, các mô hình homestay sinh thái chưa được chuẩn hóa quy chuẩn chất lượng.

So sánh với các mô hình quốc tế, đảo Bali (Indonesia) đón hơn 2 triệu lượt khách quốc tế/năm nhờ quy định nghiêm ngặt về mật độ xây dựng cơ sở lưu trú và cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế trực tiếp cho người dân bản địa. Tương tự, Thái Lan đã phát triển hơn 600 điểm du lịch sinh thái tại các vườn quốc gia dưới sự điều phối thống nhất của Tổng cục Du lịch Thái Lan (TAT). Tại Cần Giờ, việc thiếu một cơ quan điều phối chuyên trách và hệ thống chứng chỉ nghề hướng dẫn viên sinh thái như Hiệp hội Du lịch Sinh thái Australia đang làm giảm sút năng lực cạnh tranh điểm đến.

Dữ liệu khảo sát được mô hình hóa qua bảng ma trận đánh giá điểm đến và biểu đồ phân bổ nguồn khách giai đoạn 2012–2016 phản ánh rõ rệt khoảng cách giữa chỉ số tài nguyên tiềm năng và chỉ số giá trị gia tăng thực tế, đòi hỏi phải có sự tái cấu trúc toàn diện chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm khai thác tối ưu tiềm năng sinh thái tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ gắn liền với mục tiêu phát triển bền vững đến năm 2025, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể:

• Quy hoạch phân vùng chức năng và kiểm soát nghiêm ngặt sức chứa du lịch. Thiết lập ranh giới bảo vệ tuyệt đối cho vùng lõi rừng ngập mặn, áp dụng công thức sức chứa CPI để giới hạn lượng khách dã ngoại dưới 150 người/ha/ngày tại các điểm nhạy cảm sinh thái. Chỉ tiêu cần đạt là bảo vệ 100% diện tích rừng nguyên sinh đến năm 2025. Cơ quan chủ trì: Ủy ban nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh phối hợp cùng Ban Quản lý Rừng phòng hộ Cần Giờ.
• Phát triển và đa dạng hóa chuỗi sản phẩm du lịch sinh thái đặc trưng. Đẩy mạnh các tour du lịch đường thủy cao cấp xuất phát từ bến Bạch Đằng, xây dựng tuyến du lịch trải nghiệm nông nghiệp sinh thái và làng nghề làm muối, nuôi yến truyền thống. Target metric: nâng tỷ lệ du khách lưu trú qua đêm từ 15% lên 35% vào năm 2025. Chủ thể thực hiện: Sở Du lịch Thành phố Hồ Chí Minh và các doanh nghiệp lữ hành.
• Nâng cấp đồng bộ cơ sở hạ tầng giao thông và dịch vụ du lịch xanh. Triển khai dự án xây dựng cầu Cần Giờ, phát triển hệ thống xe buýt điện và trạm sạc năng lượng mặt trời phục vụ vận chuyển khách nội khu nhằm giảm 50% lượng phát thải carbon từ phương tiện giao thông du lịch trước năm 2025. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải phối hợp cùng Ủy ban nhân dân huyện Cần Giờ.
• Chuẩn hóa nguồn nhân lực và phát triển du lịch sinh thái dựa vào cộng đồng (CBET). Tổ chức các khóa đào tạo kỹ năng diễn giải môi trường cho 100% hướng dẫn viên tại điểm, nâng tỷ lệ lao động du lịch qua đào tạo chuyên ngành tại địa phương lên trên 70% trong giai đoạn 2020–2025. Chủ thể thực hiện: Ủy ban nhân dân huyện Cần Giờ phối hợp cùng các trường đại học chuyên ngành du lịch.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước về du lịch và môi trường: Các chuyên viên thuộc Sở Du lịch, Sở Tài nguyên và Môi trường Thành phố Hồ Chí Minh có thể sử dụng luận văn làm cơ sở dữ liệu khoa học để xây dựng đề án quy hoạch không gian du lịch sinh thái và ban hành các tiêu chuẩn kiểm soát sức tải sinh thái địa phương.
• Doanh nghiệp kinh doanh dịch vụ lữ hành và lưu trú: Các nhà điều hành tour du lịch sinh thái có thể tham khảo mô hình thiết kế tour đường thủy, tour khám phá văn hóa bản địa nhằm đa dạng hóa sản phẩm, gia tăng thời gian lưu trú và mức chi tiêu của du khách.
• Các nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Giới học thuật trong ngành Quản trị dịch vụ du lịch và lữ hành, Quản lý tài nguyên môi trường có thể kế thừa khung lý thuyết tích hợp, phương pháp tính toán sức chứa du lịch và dữ liệu thực chứng cho các công trình nghiên cứu mở rộng.
• Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia: Đơn vị quản lý các khu dự trữ sinh quyển tại Việt Nam có thể học hỏi bài học kinh nghiệm về phân vùng quản trị, giám sát môi trường và thu hút sự tham gia đồng quản lý của cộng đồng dân cư bản địa.

Câu hỏi thường gặp

• Tiềm năng nổi bật nhất của Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ trong phát triển du lịch sinh thái là gì? Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ sở hữu hơn 30.000 ha rừng ngập mặn với hệ sinh thái động thực vật phong phú, đóng vai trò là bể hấp thụ carbon lớn nhất Thành phố Hồ Chí Minh. Điểm đến này kết hợp hài hòa giữa cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, mạng lưới sông ngòi dày đặc và giá trị văn hóa lịch sử bản địa như Di tích Chiến khu Rừng Sác và Lễ hội Nghinh Ông.

• Tại sao lượng khách đến Cần Giờ tăng trưởng nhưng doanh thu du lịch vẫn chưa đạt kỳ vọng? Hơn 85% lượng du khách đến Cần Giờ là khách tham quan đi về trong ngày với mức chi tiêu bình quân thấp hơn 42% so với trung tâm thành phố. Nguyên nhân chính do hệ thống cơ sở lưu trú đạt chuẩn còn khan hiếm, thiếu các dịch vụ vui chơi giải trí đêm và sản phẩm quà lưu niệm đặc thù để kích cầu tiêu dùng.

• Mô hình tính toán sức chứa du lịch (CPI) được ứng dụng tại Cần Giờ như thế nào? Luận văn áp dụng công thức CPI = AR / a với tiêu chuẩn không gian tối thiểu từ 30–40 m2/người đối với khu vực ven biển và 100–200 m2/người đối với khu vực dã ngoại trong rừng. Mô hình này giúp ban quản lý xác định lượng khách tiếp nhận tối đa trong từng khung giờ, ngăn ngừa quá tải sinh thái tại phân khu bảo tồn nghiêm ngặt.

• Cần Giờ có thể học tập kinh nghiệm gì từ mô hình du lịch Bali của Indonesia? Cần Giờ cần học tập Bali trong việc ban hành quy chuẩn khắt khe về chiều cao và mật độ xây dựng cơ sở lưu trú nhằm bảo toàn cảnh quan nguyên sơ. Đồng thời, địa phương cần thiết lập cơ chế để người dân trực tiếp tham gia cung ứng dịch vụ homestay và trình diễn văn hóa truyền thống, tạo sinh kế bền vững tại chỗ.

• Làm thế nào để nâng cao vai trò của cộng đồng dân cư trong du lịch sinh thái Cần Giờ? Cần chuyển đổi cộng đồng từ vị thế lao động phổ thông sang đối tác đồng quản lý du lịch thông qua đào tạo kỹ năng diễn giải môi trường và hỗ trợ vốn phát triển homestay sinh thái. Mục tiêu cụ thể là nâng tỷ lệ lao động địa phương qua đào tạo lên trên 70% vào năm 2025, tạo nguồn thu nhập ổn định và giảm áp lực khai thác tài nguyên rừng.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về du lịch sinh thái bền vững, kết hợp hài hòa mô hình ba trụ cột của Pamela A. Wight và 10 nguyên tắc phát triển bền vững của ngành du lịch Việt Nam.
• Đánh giá thực chứng chỉ rõ tiềm năng sinh thái vượt trội của Cần Giờ nhưng hiệu quả kinh tế còn hạn chế do 85% khách chỉ đi về trong ngày và tỷ lệ lao động qua đào tạo chỉ đạt 24,5%.
• Công trình đã lượng hóa thành công sức chứa sinh thái tức thời cho từng phân khu chức năng, cung cấp công cụ khoa học kiểm soát tác động môi trường.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp liên ngành với lộ trình triển khai rõ ràng từ năm 2020 đến năm 2025, tập trung vào hạ tầng xanh, sản phẩm đặc thù và phát triển nguồn nhân lực bản địa.
• Để biến Cần Giờ thành biểu tượng du lịch sinh thái bền vững tầm cỡ khu vực, các cơ quan quản lý và doanh nghiệp lữ hành cần nhanh chóng bắt tay vào hiện thực hóa các khuyến nghị chính sách, ưu tiên đầu tư hạ tầng xanh và bảo vệ toàn vẹn lá phổi sinh thái của Thành phố Hồ Chí Minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài: Trong khoảng 5 năm trở lại đây, kinh tế gặp nhiều khó khăn kéo dài ở một số quốc gia và khu vực trên thế giới nhƣng ngành du lịch vẫn phát triển và ít bị ảnh hƣởng so với các ngành tế tế khác. Theo tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO năm 2015 lƣợng du khách quốc tế đạt hơn 1 tỷ lƣợt ngƣời, tăng hơn 4% so với năm trƣớc đó. Lƣợng khách du lịch ra nƣớc ngoài (có nghỉ qua đêm) tăng hơn 50 triệu lƣợt ngƣời.

Năm 2015 cũng là năm thứ sáu liên tiếp lƣợng khách du lịch quốc tế đạt mức tăng trƣởng hàng năm từ 4% trở lên và Du lịch quốc tế đã tiến triển đến một tầm cao mới, đóng góp vào tăng trƣởng kinh tế, tạo việc làm cho nhiều ngƣời ở khắp nơi trên thế giới. Cũng theo UNWTO dự báo khu vực Châu Á-Thái Bình Dƣơng, Châu Mỹ sẽ tăng mạnh nhất với mức tăng là 4-5% trong những năm tiếp theo, tiếp đến là Châu Âu với mức tăng 3,5-4,5%. Trong khi đó, số liệu tƣơng ứng dự kiến của Châu Phi và Trung Đông đều là 2-5%. Do đó, các quốc gia cần tăng cƣờng chính sách để thúc đẩy ngành du lịch tiếp tục tăng trƣởng, bao gồm tăng cƣờng tính bền vững trong hoạt động du lịch (Thu Hƣơng, 2013).

Đối với thành phố Hồ Chí Minh (TP.HCM), Ban Thƣờng vụ Thành ủy về phát triển ngành du lịch đã khẳng định “Du lịch là ngành kinh tế có tính liên ngành liên vùng, là ngành kinh tế tổng hợp, có giá trị kinh tế cao góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế của TP.HCM cụ thể: doanh thu ngành du lịch thành phố bình quân tăng 16,4%, chiếm khoảng 39% doanh thu du lịch cả nƣớc, đóng góp 9% vào tăng trƣởng GRDP” (Thành ủy TP. Trong Chiến lƣợc phát triển du lịch Việt Nam đến năm 2020, tầm nhìn đến năm 2030 và Quy hoạch tổng thể phát triển vùng Đông Nam bộ đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 đã xác định phát triển du lịch bền vững (DLBV) gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc; giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trƣờng; bảo đảm an ninh, quốc phòng, trật tự an toàn xã hội 2 và Cần Giờ đƣợc xác định là một trong ba trung tâm không gian du lịch của TP. Có rất nhiều đề tài nghiên cứu đến việc phát triển du lịch về Cần Giờ, tuy nhiên chủ yếu đƣa ra các vấn đề về chiến lƣợc, sản phẩm và vấn đề môi trƣờng khi phát triển du lịch, chƣa quan tâm đến việc khai thác các tiềm năng để phục vụ phát triển du lịch sinh thái bền vững để thu hút khách du lịch. Hiện nay, Cần Giờ là địa phƣơng có nhiều tiềm năng nhất để phát triển hoạt động phát triển du lịch sinh thái bền vững của TP.

Du lịch sinh thái bền vững mang lại nguồn kinh tế to lớn, tạo cơ hội việc làm và nâng cao thu nhập cho quốc gia cũng nhƣ cộng đồng ngƣời dân địa phƣơng và góp phần bảo vệ môi trƣờng sinh thái, bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên và văn hóa cộng đồng. Tuy nhiên việc khai thác tiềm năng vào phục vụ du lịch tại Cần Giờ chƣa đạt hiệu quả cao do nhiều nguyên nhân nhƣ quy mô đầu tƣ chƣa tƣơng xứng với tiềm năng; quy hoạch chƣa đồng bộ; đội ngũ quản lý chƣa nhận thức đầy đủ về DLST, công tác tổ chức quản lý tại các điểm tài nguyên còn yếu kém, ngƣời dân địa phƣơng chƣa nhận thức tầm quan trọng của mình trong hoạt động DLST tại địa phƣơng (UBND huyện Cần Giờ, 2016). Vấn đề đặt ra là thực trạng khai thác tiềm năng du lịch sinh thái tại Cần Giờ chƣa đi đúng hƣớng và cần có giải pháp đúng đắn trong việc khai thác tiềm năng để phục vụ phát triển DLSTBV tại đây. Đề tài “Giải pháp khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ” đƣợc tác giả nghiên cứu xuất phát từ thực tiễn trên, nhằm góp phần vào công tác nâng cao và phát triển DLSTBV tại Cần Giờ.

Tuy nhiên, luận văn chỉ giới hạn trong việc đánh giá và phân tích thực trạng khai thác du lịch sinh thái tại đây qua đó đƣa ra giải pháp thiết thực. Mục tiêu của đề tài: 2. Mục tiêu chung: 3 Đƣa ra các giải pháp thiết thực để phát triển DLSTBV tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Mục tiêu cụ thể: -Hệ thống hóa các lý thuyết liên quan đến khai thác tiềm năng phát triển du lịch sinh thái bền vững.

-Đánh giá thực trạng khai thác du lịch sinh thái tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. -Đề xuất định hƣớng và một số giải pháp khai thác tiềm năng phát triển DLSTBV tại khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu: 3. Đối tƣợng nghiên cứu: - Đề tài nghiên cứu tiềm năng để phát triển hoạt động DLSTBV tại Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ.

Từ đó đề xuất ra những giải pháp thiết thực để phát triển hoạt động DLSTBV tại địa bàn nghiên cứu. - Các chủ thể tham gia vào công tác quản lý, khai thác tài nguyên, phát triển hoạt động DLST gồm cơ quan quản lý nhà nƣớc, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng dân cƣ địa phƣơng và khách du lịch đến với Cần Giờ. Phạm vi nghiên cứu: *Về không gian: Phạm vi nghiên cứu của đề tài chỉ giới hạn trên địa bàn huyện Cần Giờ thuộc TP.HCM mà cụ thể hơn là Khu dự trữ sinh quyển Cần Giờ. *Về thời gian: Nhóm nghiên cứu thu thập các tài liệu thứ cấp và sơ cấp về tiềm năng và thực trạng phát triển DLST trong giai đoạn 2012 – 2016 và một số tài liệu sơ cấp đƣợc thu thập từ tháng 4 năm 2017 đến tháng 7 năm 2017.

Các nội dung định hƣớng và một số giải pháp phát triển du lịch sinh thái tại Cần Giờ đƣợc đề xuất cho giai đoạn đến năm 2025. Tổng quan tài liệu nghiên cứu: 4 4. Tài liệu nƣớc ngoài: - Đã có nhiều công trình nghiên cứu về du lịch sinh thái theo hƣớng bền vững trên thế giới. Một số nghiên cứu có thể kể đến nhƣ: Trong nghiên cứu: "Du lịch sinh thái - cân bằng các mục tiêu kinh tế, môi trường và xã hội trong khuôn khổ đạo đức" Pamela A.

Wight (1997) đã đƣa ra những nguyên tắc cơ bản làm nền tảng phát triển DLST bền vững, trong đó 3 nhóm mục tiêu về kinh tế, xã hội, môi trƣờng đƣợc coi là có tầm quan trọng nhƣ nhau, phải đƣợc giải quyết một cách cân đối để đạt đƣợc sự phát triển bền vững, bao gồm: Kinh tế cộng đồng; Bảo tồn hợp lý; Kết hợp kinh tế với môi trường. Các mục tiêu kinh tế Các mục tiêu xã hội - Lợi ích kinh tế của Kết hợp kinh tế - Lợi ích cộng đồng người dân với môi - Sự tham gia KHH, - Lợi ích của doanh trường giáo dục và việc nghiệp của các ngành làm DLST - Không làm cạn kiệt nguồn lực Bảo tồn một bền vững - Thừa nhận giá trị cách hợp lý nguồn tài nguyên Các mục tiêu môi trường Biểu đồ 1. Mô hình của Pamela A. Wight về các nguyên tắc và giá trị du lịch sinh thái bền vững Trong nghiên cứu của Hill (2011) “Du lịch sinh thái ở khu vực Amazon Peru sự kết hợp giữa du lịch, bảo tồn và phát triển cộng đồng”: đã đề xuất một số nguyên tắc chủ yếu nhằm đạt đƣợc thành công trong quá trình phát triển du lịch sinh thái bền vững ở khu vực rừng nhiệt đới.

Cụ thể, những nguyên tắc đó là tạo điều kiện cho cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch sinh thái, trao đổi nhận thức giữa cộng đồng và ngƣời điều hành tour du lịch, đồng quản lý tài nguyên rừng, kết hợp đào tạo và du lịch, giảm thiểu ảnh hƣởng của hoạt 5 động du lịch tới môi trƣờng và hệ sinh thái. Nghiên cứu này nhấn mạnh mối quan hệ giữa du lịch sinh thái, bảo tồn hệ sinh thái và phát triển cộng đồng địa phƣơng. Bhuiyan và đồng sự (2011) “Vai trò của chính phủ trong phát triển du lịch sinh thái”: nghiên cứu điểm ở khu vực kinh tế duyên hải đã khẳng định sự can thiệp của Chính phủ là rất cần thiết đối với các quốc gia đang phát triển trong việc lập kế hoạch và xúc tiến hoạt động du lịch sinh thái. Cụ thể, ở Malaysia, sự can thiệp chủ yếu của Chính phủ trong lĩnh vực phát triển du lịch sinh thái là phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, thúc đẩy khả năng tiếp cận du lịch, đào tạo, xúc tiến du lịch, phát triển du lịch bền vững.

Nghiên cứu cũng đề xuất Chính phủ nên xây dựng một kế hoạch hành động du lịch sinh thái bền vững, xây dựng năng lực thể chế, đầu tƣ cho các dự án du lịch sinh thái ở các khu rừng đặc dụng, phát triển nguồn nhân lực…Đặc biệt, Chính phủ nên đảm bảo lợi ích kinh tế, xã hội, văn hóa và sinh thái của cộng đồng địa phƣơng thông qua việc tham gia phát triển DLST bền vững. Chase và đồng sự (1998) cũng áp dụng phƣơng pháp tƣơng tự “Cầu về du lịch sinh thái và nguyên tắc phân biệt giá trong thu phí vào cổng vƣờn quốc gia ở Costa Rica”. Tuy nhiên, Chase và đồng sự không chỉ đề xuất khung mức bằng lòng chi trả mà còn xây dựng đƣợc hàm cầu về du lịch sinh thái đối với vƣờn quốc gia và đánh giá đƣợc độ co giãn của cầu theo thu nhập. Trên cơ sở đó, nghiên cứu tính toán mức phí nhằm tối đa hóa doanh thu và phân tích ứng dụng của nguyên tắc phân biệt giá đối với quản lý du lịch sinh thái trong vƣờn quốc gia.

Tác giả cũng kết luận mức phí vào cổng hiện hành không phản ánh chính xác mức bằng lòng chi trả của du khách. Ozcan và đồng sự (2009) “Tiềm năng du lịch sinh thái và quản lý du lịch sinh thái ở hạ lƣu sông Kavak (Thổ Nhĩ Kỳ)”: nhận thấy rằng cần phải thực hiện một hệ thống các giải pháp để có thể phát huy tối đa tiềm năng du lịch sinh thái. Các giải pháp đó bao gồm xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ du lịch 6 sinh thái đáp ứng nhu cầu của du khách, thực hiện các biện pháp ngăn ngừa tác động tiêu cực của hoạt động du lịch sinh thái tới bảo tồn chim hoang dã, đồng thời đặt những biển quảng bá thông tin về tính đặc hữu của loài chim trong khu bảo tồn.