Luận văn thạc sĩ đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã phúc xuân thành phố thái nguyên tỉnh thái nguyên

Bài viết đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất giải pháp xây dựng nông thôn mới tại xã Phúc Xuân, Thái Nguyên, hướng đến phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Mỹ Anh
• Người hướng dẫn: GS. Đào Thanh Vân
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh giá thực trạng môi trường và đề xuất giải pháp thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Tổng quan về môi trường nông thôn trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Môi trường nông thôn trên thế giới
• 1.2.2. Môi trường nông thôn ở Việt Nam
• 1.2.3. Xây dựng nông thôn mới ở Việt Nam
• 1.2.4. Những bài học thành công từ quá trình thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại Việt Nam
• 1.2.5. Tình hình xây dựng nông thôn mới tại thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên
• 1.2.5.1. Mức độ đạt chuẩn NTM
• 1.2.5.2. Tình hình thực hiện tiêu chí Môi trường trong xây dựng NTM tại Thái Nguyên
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm và phạm vi nghiên cứu
• 2.1.3. Thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp thu thập tài liệu
• 2.3.2. Phương pháp thống kê xử lý số liệu
• 2.3.3. Phương pháp tổng hợp, đánh giá, phân tích
• 2.3.4. Phương pháp chuyên gia
• 2.3.5. Phương pháp điều tra thực địa
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, tài nguyên thiên nhiên môi trường xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa mạo
• 3.1.3. Khí hậu, thủy văn
• 3.1.4. Tài nguyên đất
• 3.1.5. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 3.1.6. Đánh giá hiện trạng môi trường Xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên
• 3.1.6.1. Cơ cấu sử dụng đất, năng suất, sản lượng các cây trồng chính tại địa bàn xã Phúc Xuân
• 3.1.6.2. Thực trạng về việc sử dụng phân bón
• 3.1.6.3. Thực trạng về việc sử dụng thuốc BVTV
• 3.1.6.4. Thực trạng rác thải sinh hoạt tại xã Phúc Xuân
• 3.1.6.5. Thực trạng về phế thải chăn nuôi tại xã Phúc Xuân
• 3.1.6.6. Thực trạng môi trường nước trong sản xuất nông nghiệp tại xã Phúc Xuân
• 3.2. Đánh giá việc thực hiện tiêu chí 17: Tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới tại xã Phúc Xuân
• 3.2.1. Công tác xây dựng nông thôn mới
• 3.2.2. Đánh giá tiêu chí 17: Môi trường
• 3.2.3. Khó khăn và các giải pháp đối với tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên
• 3.2.3.1. Khó khăn khi thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới
• 3.2.3.2. Các giải pháp đạt tiêu chí môi trường trong xây dựng nông thôn mới
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Môi trường nông thôn và thực trạng tại xã Phúc Xuân

Môi trường nông thôn tại xã Phúc Xuân, Thái Nguyên đang chịu nhiều áp lực từ các hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của người dân. Thực trạng môi trường cho thấy sự ô nhiễm từ việc sử dụng phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, và chất thải chăn nuôi. Đặc biệt, quản lý chất thải rắn chưa được chú trọng, gây ra nhiều vấn đề bức xúc. Xã Phúc Xuân, với định hướng phát triển kinh tế công nghiệp và dịch vụ nông nghiệp, đang đối mặt với thách thức trong việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

1.1. Ô nhiễm từ hoạt động nông nghiệp

Việc sử dụng phân bón hóa học và thuốc bảo vệ thực vật không đúng cách đã gây ra ô nhiễm môi trường đất và nước. Các chất thải từ chăn nuôi cũng chưa được xử lý triệt để, ảnh hưởng đến hệ sinh thái nông thôn. Điều này đòi hỏi các giải pháp phát triển nông thôn hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực.

1.2. Quản lý chất thải rắn

Chất thải rắn từ sinh hoạt và sản xuất chưa được thu gom và xử lý đúng quy trình. Điều này dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường và ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Cần có các giải pháp cải thiện môi trường như xây dựng hệ thống thu gom và xử lý rác thải tập trung.

II. Xây dựng nông thôn mới và tiêu chí môi trường

Xây dựng nông thôn mới tại xã Phúc Xuân tập trung vào việc hoàn thành các tiêu chí về môi trường và an toàn thực phẩm. Tiêu chí môi trường bao gồm việc cải thiện hệ thống thoát nước, xây dựng các công trình bảo vệ môi trường, và phát triển cây xanh. Đây là một phần quan trọng trong chương trình nông thôn mới nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

2.1. Cải thiện hệ thống thoát nước

Hệ thống thoát nước tại xã Phúc Xuân cần được cải tạo và nâng cấp để đảm bảo vệ sinh môi trường. Việc này giúp giảm thiểu nguy cơ ô nhiễm nguồn nước và cải thiện điều kiện sống của người dân.

2.2. Phát triển cây xanh và cảnh quan

Phát triển cây xanh và cảnh quan đô thị là một trong những giải pháp phát triển nông thôn hiệu quả. Việc này không chỉ cải thiện môi trường sống mà còn góp phần vào phát triển bền vững của địa phương.

III. Giải pháp và đầu tư cho phát triển nông thôn

Để đạt được các mục tiêu của chương trình nông thôn mới, cần có sự đầu tư nông thôn mạnh mẽ vào cơ sở hạ tầng và các dự án bảo vệ môi trường. Các giải pháp phát triển nông thôn cần được triển khai đồng bộ, từ việc nâng cao nhận thức cộng đồng đến việc áp dụng các công nghệ tiên tiến trong sản xuất và xử lý chất thải.

3.1. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Việc nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền cần được triển khai rộng rãi để thay đổi hành vi và thói quen của người dân.

3.2. Áp dụng công nghệ tiên tiến

Áp dụng các công nghệ tiên tiến trong sản xuất nông nghiệp và xử lý chất thải giúp giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao hiệu quả kinh tế. Đây là một trong những giải pháp phát triển nông thôn bền vững và hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Xã Phúc Xuân, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, với diện tích 18,92 km² và dân số 4.364 người, đang trong quá trình xây dựng nông thôn mới (NTM) với nhiều thách thức về môi trường. Tốc độ tăng trưởng GDP bình quân giai đoạn 2015-2018 đạt 18,94%/năm, cao hơn mức bình quân tỉnh (11%/năm), cho thấy sự phát triển kinh tế nhanh chóng kéo theo áp lực lên môi trường nông thôn. Môi trường nông thôn chịu tác động từ hoạt động sản xuất nông nghiệp, chăn nuôi, sử dụng phân bón hóa học, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV), cùng với việc quản lý chất thải rắn sinh hoạt chưa hiệu quả. Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá thực trạng môi trường tại xã Phúc Xuân, tập trung vào tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM, đồng thời đề xuất các giải pháp phù hợp để hoàn thành các chỉ tiêu môi trường theo Bộ tiêu chí quốc gia giai đoạn 2016-2020. Nghiên cứu được thực hiện trong khoảng thời gian từ tháng 9/2018 đến 9/2019, với phạm vi địa lý cụ thể tại xã Phúc Xuân. Ý nghĩa của đề tài không chỉ mang tính khoa học, cung cấp cơ sở cho việc xây dựng kế hoạch bảo vệ môi trường trong xây dựng NTM, mà còn có giá trị thực tiễn trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển bền vững tại địa phương, đồng thời có thể nhân rộng mô hình cho các xã khác trong thành phố Thái Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình phát triển nông thôn bền vững, trong đó có:

• Khái niệm môi trường và ô nhiễm môi trường: Môi trường được hiểu là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo ảnh hưởng đến sự tồn tại của con người và sinh vật. Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật, gây tác động xấu đến sức khỏe và sinh thái.

• Phát triển nông thôn bền vững: Theo Ngân hàng Thế giới (1975), phát triển nông thôn là chiến lược cải thiện đời sống kinh tế - xã hội của dân cư vùng nông thôn, đảm bảo tính bền vững về môi trường, kinh tế và xã hội.

• Bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới (NTM): Bao gồm 19 tiêu chí, trong đó tiêu chí số 17 về môi trường và an toàn thực phẩm được phân thành 5 chỉ tiêu cụ thể như tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch, thu gom xử lý chất thải, xây dựng cảnh quan môi trường xanh - sạch - đẹp, quản lý chuồng trại chăn nuôi và đảm bảo an toàn thực phẩm.

• Quản lý chất thải rắn sinh hoạt và nước thải nông thôn: Các mô hình xử lý sinh học, phân loại rác thải tại nguồn, xử lý nước thải sinh hoạt bằng công nghệ thân thiện môi trường được áp dụng để giảm thiểu ô nhiễm.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kết hợp số liệu thứ cấp từ các văn bản pháp luật, báo cáo của UBND tỉnh Thái Nguyên, số liệu khí tượng thủy văn, tài nguyên đất, nước, cùng các tài liệu khoa học liên quan. Số liệu sơ cấp được thu thập qua điều tra phỏng vấn 50 hộ dân tại 14 xóm của xã Phúc Xuân, sử dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên không phân biệt giàu nghèo, nghề nghiệp, dân tộc.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phần mềm SPSS và Excel để xử lý, mã hóa số liệu, phân tích thống kê mô tả, vẽ biểu đồ và bảng biểu minh họa. Phương pháp tổng hợp, đánh giá, phân tích dữ liệu được thực hiện dựa trên so sánh các chỉ tiêu môi trường với tiêu chuẩn Bộ tiêu chí NTM.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong vòng 12 tháng, từ tháng 9/2018 đến tháng 9/2019, bao gồm thu thập số liệu, khảo sát thực địa, phân tích và đề xuất giải pháp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Hiện trạng sử dụng đất và tài nguyên: Xã Phúc Xuân có tổng diện tích đất nông nghiệp chiếm 70,25% diện tích tự nhiên, trong đó đất trồng lúa chiếm 22,72%. Đất phi nông nghiệp chiếm 14,3%, đất đô thị 4,7%, đất khu dân cư nông thôn 9,04%. Địa hình chia cắt, độ cao trung bình 80 m, khí hậu nhiệt đới gió mùa với lượng mưa trung bình năm khoảng 1.534 mm, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp nhưng cũng gây ra các hiện tượng xói mòn, úng lụt.

2. Sử dụng phân bón và thuốc BVTV: Người dân xã Phúc Xuân sử dụng phân bón hữu cơ và vô cơ với lượng phân lân và kali vượt mức khuyến cáo, dẫn đến tồn dư trong đất và ô nhiễm nguồn nước. Thuốc BVTV được sử dụng phổ biến nhưng chưa tuân thủ nghiêm ngặt quy trình, gây ô nhiễm môi trường qua nước thải và bao bì thuốc vứt bỏ không đúng nơi quy định.

3. Quản lý chất thải rắn sinh hoạt (CTRS): Tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt tại xã đạt khoảng 67,8%, còn nhiều hộ chưa có nhà tiêu hợp vệ sinh (72,7% có nhà tiêu hợp vệ sinh). Việc phân loại rác thải tại nguồn chưa phổ biến, gây khó khăn trong xử lý và tái chế.

4. Thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM: Đến năm 2019, xã Phúc Xuân đạt 94% tiêu chí môi trường và an toàn thực phẩm, tương đương 67,6% tổng số xã trong tỉnh. Tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch hợp vệ sinh đạt 91,8%, chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh đạt 72,7%. Tuy nhiên, vẫn còn khó khăn trong việc xử lý nước thải và chất thải chăn nuôi, cũng như nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các vấn đề môi trường tại xã Phúc Xuân xuất phát từ sự phát triển kinh tế nhanh, đặc biệt là mở rộng sản xuất nông nghiệp và chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ, chưa đồng bộ với công tác quản lý môi trường. Việc sử dụng phân bón và thuốc BVTV vượt mức khuyến cáo dẫn đến ô nhiễm đất và nước, tương tự với các nghiên cứu tại các vùng nông thôn khác trong tỉnh và cả nước. Tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt chưa cao do thiếu hệ thống thu gom và xử lý hiệu quả, cũng như ý thức phân loại rác tại nguồn còn hạn chế.

So sánh với các mô hình thành công như xử lý chất thải chăn nuôi bằng nuôi giun quế tại huyện Gia Lâm hay phân loại rác thải tại nguồn ở Hà Tĩnh, xã Phúc Xuân cần áp dụng các biện pháp công nghệ và quản lý phù hợp để nâng cao hiệu quả bảo vệ môi trường. Việc xây dựng cảnh quan xanh - sạch - đẹp và cải tạo ao hồ, kênh mương cũng góp phần cải thiện môi trường sống, nâng cao chất lượng cuộc sống người dân.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ về tỷ lệ sử dụng nước sạch, thu gom rác thải, mức độ sử dụng phân bón và thuốc BVTV, cũng như bảng so sánh các chỉ tiêu môi trường với tiêu chuẩn Bộ tiêu chí NTM để minh họa rõ nét tiến độ và tồn tại.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, sử dụng phân bón và thuốc BVTV đúng quy trình, phân loại rác thải tại nguồn. Thực hiện trong vòng 12 tháng, do UBND xã phối hợp với các tổ chức đoàn thể thực hiện.

2. Xây dựng và hoàn thiện hệ thống thu gom, xử lý chất thải rắn sinh hoạt theo mô hình tập trung, kết hợp với xử lý sinh học như nuôi giun quế hoặc ủ phân hữu cơ vi sinh. Mục tiêu nâng tỷ lệ thu gom rác lên trên 85% trong 2 năm tới, do Phòng Tài nguyên Môi trường và UBND xã chủ trì.

3. Phát triển mô hình xử lý nước thải sinh hoạt và chăn nuôi bằng công nghệ thân thiện môi trường, áp dụng bãi lọc ngầm trồng cây và ao sinh thái như mô hình tại TP Sông Công. Thực hiện thí điểm trong 1 năm, sau đó nhân rộng.

4. Cải tạo cảnh quan môi trường, ao hồ, kênh mương để tạo không gian xanh - sạch - đẹp, đồng thời giảm thiểu ô nhiễm và ngập úng. Thời gian thực hiện 18 tháng, phối hợp giữa UBND xã và các tổ chức cộng đồng.

5. Tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM, xử lý nghiêm các vi phạm về ô nhiễm môi trường, đảm bảo các chỉ tiêu về nước sạch, vệ sinh, an toàn thực phẩm. Thực hiện liên tục, do các cơ quan chức năng tỉnh và xã đảm nhiệm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ quản lý địa phương và các cơ quan chức năng: Sử dụng luận văn làm tài liệu tham khảo để xây dựng kế hoạch, chính sách bảo vệ môi trường trong xây dựng NTM, nâng cao hiệu quả quản lý và giám sát.

2. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành môi trường, phát triển nông thôn: Cung cấp dữ liệu thực tiễn, phương pháp nghiên cứu và các mô hình xử lý môi trường nông thôn, phục vụ cho các nghiên cứu tiếp theo.

3. Các tổ chức phi chính phủ và doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực môi trường: Áp dụng các giải pháp công nghệ và mô hình quản lý môi trường phù hợp với điều kiện địa phương, hỗ trợ cộng đồng phát triển bền vững.

4. Người dân và cộng đồng địa phương: Nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường, tham gia tích cực vào các hoạt động phân loại rác, xử lý chất thải và xây dựng cảnh quan xanh - sạch - đẹp, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống.

Câu hỏi thường gặp

1. Tiêu chí môi trường trong xây dựng NTM gồm những nội dung chính nào?
   Tiêu chí môi trường (tiêu chí số 17) bao gồm các chỉ tiêu về tỷ lệ hộ sử dụng nước sạch hợp vệ sinh, thu gom và xử lý chất thải rắn, xây dựng cảnh quan môi trường xanh - sạch - đẹp, quản lý chuồng trại chăn nuôi hợp vệ sinh và đảm bảo an toàn thực phẩm. Đây là các tiêu chí quan trọng để đánh giá chất lượng môi trường nông thôn.

2. Tại sao việc sử dụng phân bón và thuốc BVTV cần được kiểm soát chặt chẽ?
   Sử dụng phân bón và thuốc BVTV vượt mức khuyến cáo gây tồn dư hóa chất trong đất và nước, dẫn đến ô nhiễm môi trường, suy thoái đất và ảnh hưởng xấu đến sức khỏe con người. Kiểm soát giúp bảo vệ nguồn nước, duy trì độ phì nhiêu đất và đảm bảo an toàn thực phẩm.

3. Mô hình xử lý chất thải chăn nuôi bằng nuôi giun quế có ưu điểm gì?
   Mô hình này giúp xử lý chất thải chăn nuôi hiệu quả bằng biện pháp sinh học, giảm ô nhiễm môi trường, tạo ra sản phẩm phân bón hữu cơ và giun giống có giá trị kinh tế, đồng thời tạo việc làm cho người dân. Đây là mô hình thân thiện môi trường và kinh tế bền vững.

4. Làm thế nào để nâng cao tỷ lệ thu gom rác thải sinh hoạt tại nông thôn?
   Cần xây dựng hệ thống thu gom tập trung, tuyên truyền nâng cao ý thức phân loại rác tại nguồn, hỗ trợ trang thiết bị thu gom và xử lý, đồng thời phát triển các mô hình xử lý rác thải phù hợp với điều kiện địa phương.

5. Vai trò của cộng đồng trong bảo vệ môi trường nông thôn là gì?
   Cộng đồng đóng vai trò trung tâm trong việc thực hiện các hoạt động bảo vệ môi trường như phân loại rác, giữ gìn cảnh quan, tuân thủ quy định về sử dụng phân bón, thuốc BVTV và xử lý chất thải. Sự tham gia tích cực của người dân góp phần nâng cao hiệu quả và bền vững của các chương trình môi trường.

Kết luận

• Xã Phúc Xuân đã đạt được nhiều tiến bộ trong thực hiện tiêu chí môi trường xây dựng NTM, với tỷ lệ sử dụng nước sạch hợp vệ sinh đạt 91,8% và thu gom rác thải sinh hoạt đạt 67,8%.
• Việc sử dụng phân bón và thuốc BVTV chưa được kiểm soát chặt chẽ, gây tồn dư và ô nhiễm môi trường đất, nước.
• Hệ thống thu gom và xử lý chất thải rắn sinh hoạt còn hạn chế, cần áp dụng các mô hình xử lý sinh học và nâng cao nhận thức cộng đồng.
• Đề xuất các giải pháp cụ thể như tuyên truyền, xây dựng hệ thống thu gom, xử lý nước thải và cải tạo cảnh quan nhằm hoàn thành tiêu chí môi trường trong 1-2 năm tới.
• Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn cho công tác bảo vệ môi trường trong xây dựng NTM tại Phúc Xuân, đồng thời làm nền tảng cho các nghiên cứu và ứng dụng mở rộng trong khu vực.

Các cơ quan chức năng và cộng đồng địa phương cần phối hợp triển khai các giải pháp đề xuất, đồng thời tiếp tục giám sát, đánh giá để đảm bảo phát triển bền vững môi trường nông thôn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản - Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật. - Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật.

- Suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật. - Hoạt động bảo vệ môi trường là hoạt động giữ gìn, phòng ngừa, hạn chế các tác động xấu đến môi trường; ứng phó sự cố môi trường; khắc phục ô nhiễm, suy thoái, cải thiện, phục hồi môi trường; khai thác, sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên nhằm giữ môi trường trong lành Vùng nông thôn được quan niệm khác nhau ở mỗi nước vì điều kiện kinh tế -xã hội, điều kiện tự nhiên ở mỗi nước khác nhau. Cho đến nay chưa có một khái niệm nào được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn. Để có được định nghĩa nông thôn, người ta so sánh nông thôn và thành thị.

Trong khi so sánh có ý kiến dùng chỉ tiêu mật độ dân số và số lượng dân cư. Theo ý kiến phân tích của các nhà kinh tế và xã hội học có thể đưa ra khái niệm tổng quát về vùng nông thôn như sau: “Nông thôn là vùng khác với thành thị, ở đó một cộng đồng chủ yếu là nông dân sống và làm việc, có mật độ dân cư thấp, có kết cấu hạ tầng kém phát triển hơn, có trình độ dân trí, trình độ tiếp cận thị trường và sản xuất hàng hóa kém hơn”. Phát triển nông thôn là một phạm trù rộng được nhận thức với rất nhiều 4 quan điểm khác nhau. Ngân hàng Thế giới (1975) đã đưa ra khái niệm: Phát triển nông thôn là một chiến lược vạch ra nhằm cải thiện đời sống kinh tế - xã hội của một bộ phận dân cư tụt hậu, đặc biệt là ở các vùng nông thôn.

Nó đòi hỏi phải mở rộng các lợi ích của sự phát triển đến với những người nghèo nhất trong sốnhững người đang tiến kế sinh nhai ở các vùng nông thôn. Khái niệm phát triển nông thôn mang tính toàn diện, đảm bảo tính bền vững về môi trường. Với điều kiện của Việt Nam, được tổng kết từ các chiến lược kinh tế xã hội của Chính phủ: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác”. - Chương trình mục tiêu quốc gia về xây dựng nông thôn mới: Là một chương trình tổng thể về phát triển kinh tế - xã hội, chính trị và an ninh quốc phòng, mục tiêu chung của chương trình là: Xây dựng nông thôn mới có kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, cơ cấu kinh tế và các hình thức tổ chức sản xuất hợp lý, gắn nông nghiệp với phát triển nhanh công nghiệp, dịch vụ, đô thị theo quy hoạch; xã hội nông thôn ổn định, giàu bản sắc văn hóa dân tộc; dân trí được nâng cao, môi trường sinh thái được bảo vệ; hệ thống chính trị ở nông thôn dưới sự lãnh đạo của Đảng được tăng cường.

Theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17 tháng 10 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ, xây dựng nông thôn mới nhằm thực hiện 19 tiêu chí bao gồm: 1: Quy hoạch, 2: Giao thông, 3: Thủy lợi, 4: Điện, 5: Trường học, 6: Cơ sở vật chất văn hóa, 7: Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn, 8: Thông tin và truyền thông, 9: Nhà ở dân cư, 10: Thu nhập, 11: Tỷ lệ hộ nghèo, 12: Lao động có việc làm, 13: Hình thức tổ chức sản xuất, 14: Giáo dục, 15: Y tế, 16: Văn hóa, 17: Môi trường, 18: Hệ thống tổ chức chính trị xã hội vững mạnh, 19: An ninh, trật tự xã hội. 19 tiêu chí này được chia thành 05 nhóm: Nhóm 1: Quy hoạch, nhóm 5 2: Hạ tầng kinh tế xã hội, nhóm 3: Kinh tế và tổ chức sản xuất, nhóm 4: Văn hóa - xã hội - môi trường, nhóm 5: Hệ thống chính trị. Tiêu chí Môi trường và an toàn thực phẩm (tiêu chí số 17): Tiếp tục thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia về nước sạch và vệ sinh môi trường nông thôn. Xây dựng các công trình bảo vệ môi trường nông thôn trên địa bàn xã, thôn theo quy hoạch gồm: xây dựng, cải tạo nâng cấp hệ thống tiêu thoát nước trong thôn, xóm; xây dựng các điểm thu gom, xử lý rác thải ở các xã; chỉnh trang, cải tạo nghĩa trang; cải tạo, xây dựng các ao, hồ sinh thái trong khu dân cư, phát triển cây xanh ở các công trình công cộng.

Tiêu chí môi trường là tiêu chí số 17 thuộc nhóm 4 trong bộ tiêu chí xây dựng nông thôn mới được chia thành 5 chỉ tiêu cụ thể như sau: Tiêu chí môi trường theo bộ tiêu chí quốc gia về xây dựng nông thôn mới Tên tiêu Chỉ tiêu TDMNphía TT Nội dung tiêu chí chí chung Bắc 17. Tỷ lệ hộ được sử dụng ≥95% (≥60% ≥95% (≥50% nước sạch hợp vệ sinh và nước sạch) nước sạch) nước sạch theo quy định 17. Tỷ lệ cơ sở sản xuất – kinh doanh nuôi trồng thủy Môi 100% 100% sản, làng nghề đảm bảo quy trường và định về BVMT 17 an toàn 17. Xây dựng cảnh quan, thực môi trường xanh – sạch – Đạt Đạt phẩm đẹp, an toàn 17.

Mai táng phù hợp với quy định và theo quy hoạch 17. Chất thải rắn trên địa Đạt Đạt bàn và nước thải khu dân cư 6 Tên tiêu Chỉ tiêu TDMNphía TT Nội dung tiêu chí chí chung Bắc tập trung, cơ sở sản xuất – kinh doanh được thu gom, xử lý theo quy định 17. Tỷ lệ hộ có nhà tiêu, nhà tắm, bể chứa nước sinh ≥85% ≥70% hoạt hợp vệ sinh và đảm bảo 3 sạch 17. Tỷ lệ hộ chăn nuôi có chuồng trại chăn nuôi đảm ≥70% ≥60% bảo vệ sinh môi trường 17.

Tỷ lệ hộ gia đình và cơ sở sản xuất, kinh doanh thực phẩm, tuân thủ các quy định 100% 100% về đảm bảo an toàn thực phẩm (Theo Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17 tháng 10 năm 2016 của Thủ tướng Chính phủ) 1. Cơ sở pháp lý - Căn cứ Luật Bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam khóa XIII, kỳ họp thứ 7 thông qua ngày 23/6/2014 và có hiệu lực từ 01/1/2015; - Căn cứ Nghị định số 19/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của Chính phủ về việc quy định chi tiết một số điều của luật bảo vệ môi trường; - Căn cứ Nghị định số 18/2015/NĐ-CP ngày 14/2/2015 của Chính phủ quy định về quy hoạch bảo vệ môi trường, đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường và kế hoạch bảo vệ môi trường; - Căn cứ Thông tư Số 26/2015/TT-BTNMT ngày 28 tháng 5 năm 2015 7 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định đề án bảo vệ môi trường chi tiết đề án bảo vệ môi trường đơn giản; - Căn cứ văn bản số 2054/BTNMT-KHTC ngày 27/4/2017 của Bộ Tài nguyên và Môi trường về việc hướng dẫn thực hiện một số chỉ tiêu thuộc Bộ tiêu chí quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016-2020; - Nghị định 38/2015/ NĐ - CP ngày 24/4/2015 về quản lí chất thải và phế liệu. - Căn cứ Quyết định số 1980/QĐ-TTg ngày 17/10/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về xã nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020; - Thông tư số 05/2017/TT-BNNPTNT ngày 01/3/2017 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn hướng dẫn một số nội dung thực hiện chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020; - Căn cứ Quyết định số 1600/QĐ-TTg, ngày 16/8/2016 của Thủ tướng Chính phủ phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 -2020; - Căn cứ quyết định số 2540/QĐ-TTg, ngày 30/12/2016 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành quy định điều kiện, trình tự, thủ tục, hồ sơ xét, công nhận và công bố địa phương đạt chuẩn nông thôn mới; địa phương hoàn thành nhiệm vụ xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016 - 2020; - Quyết định số: 115/QĐ-UBND ngày 14/4/2017 của Ủy ban Nhân dân tỉnh Tuyên Quang về việc ban hành một số tiêu chí, chỉ tiêu xã nông thôn mới tỉnh Tuyên Quang, giai đoạn 2016 - 2020. - Nghị quyết số 05-NQ/ĐU, ngày 12/5/2017 của Ban chấp hành Đang ủy xã Vĩnh Lợi về xây dựng nông thôn mới năm 2017.3 Tổng quan về môi trường nông thôn trên thế giới và Việt Nam 8 1.

Môi trường nông thôn trên thế giới Theo Lê Thạc Cán và cộng sự (1995). Trong những năm đầu thập kỉ 90 của thế kỉ XX, tình hình môi trường ở trên Thế giới hiểu theo nghĩa rộng bao gồm cả nhân tố về chất lượng môi trường và tài nguyên thiên nhiên, có những đặc điểm sau: *Suy giảm tài nguyên đất: Hậu quả môi trường gắn liền trực tiếp với gia tăng dân số và suy giảm tài nguyên đất. Theo số liệu của viện Tài nguyên Thế giới, vào năm 1993 quỹ đất cho toàn nhân loại là 13.041,7 triệu ha, trong đó trồng trọt chiếm khoảng 20,6%, đồng cỏ 69,6%. Diện tích đất bình quân đầu người trên toàn Thế giới là 2.432 ha, ở châu Á là 0,81 ha, ở châu Âu là 0,91 ha.

Phần lớn đất trồng trọt tăng thêm chủ yếu lấy từ đất rừng, gây nên những hậu quả xấu về môi trường. * Hình thành các siêu đô thị: Xu thế đô thị hoá này sẽ dẫn đến sự hình thành các siêu đô thị với dân số trên 4 triệu người. Sự hình thành các siêu đô thị tất cả các nước đều gây nên những khó khăn và phức tạp về môi trường sống: Ô nhiễm do công nghiệp, giao thông vận tải, tiêu tốn nhiều vật liệu năng lượng, xử lý rác thải và các vấn đề xã hội. Tại các nước đang phát triển, những vấn đề về môi trường lại càng trở nên phức tạp do sự hình thành các nhóm dân cư nghèp khổ phải sống trong các khu “ổ chuột”, thiếu thốn điều kiện vệ sinh, tiện nghi, đời sống vật chất, văn hoá, xã hội; hoặc nhiều người lớn thất nghiệp, trẻ em lang thang cơ nhỡ hình thành các nhóm dân cư “hè phố” với cuộc sống thiếu thốn, bất định.