Luận văn đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới tại xã thanh long huyện thông nông tỉnh cao bằng

Đánh giá thực trạng tại Xã Thanh Long, Huyện Thông Nông, Cao Bằng cho thấy sự phát triển kinh tế - xã hội tương đối ổn… 92 trang · Đại học Thái Nguyên · 2019.

• Tác giả: Hoàng Hương Thủy
• Người hướng dẫn: ThS. Vũ Thị Hải Anh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Phát triển nông thôn
• Đề tài: Đánh Giá Thực Trạng & Giải Pháp Xây Dựng Nông Thôn Mới Tại Xã Thanh Long, Huyện Thông Nông, Cao Bằng
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC TỪ, CỤM TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.1. Mục tiêu chung
• 1.2.2. Mục tiêu cụ thể
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Lý thuyết về nông thôn và phát triển nông thôn
• 2.1.1. Khái niệm về nông thôn
• 2.1.2. Khái niệm PTNT
• 2.1.3. Nguyên tắc chính của PTNT
• 2.2. Các vấn đề liên quan đến nông thôn mới
• 2.2.1. Mô hình nông thôn mới
• 2.2.2. Cơ chế chính sách huy động sự tham gia
• 2.2.3. Các bước xây dựng NTM
• 2.2.4. Tiêu chí về NTM
• 2.2.4.1. Các nhóm tiêu chí
• 2.3. Cơ sở thực tiễn
• 2.3.1. Kinh nghiệm xây dựng NTM ở một số nước trên thế giới
• 2.3.1.1. Kinh nghiệm của Hàn Quốc (Saemaul Undong)
• 2.3.1.2. Kinh nghiệm của Thái Lan (OTOP)
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• 5.1. Đối với nhà nước
• 5.2. Đối với huyện Thông Nông
• 5.3. Đối với xã Thanh Long
• 5.4. Đối với người dân
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá thực trạng

Đánh giá thực trạng tại Xã Thanh Long, Huyện Thông Nông, Cao Bằng cho thấy sự phát triển kinh tế - xã hội tương đối ổn định. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều khó khăn như hạn chế về năng lực đội ngũ cán bộ, đời sống nhân dân còn khó khăn, và môi trường ngày càng ô nhiễm. Cơ sở hạ tầng được đầu tư đồng bộ nhưng vẫn cần cải thiện để đáp ứng yêu cầu của Chương trình nông thôn mới. Quy hoạch nông thôn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững.

1.1. Thực trạng cơ sở hạ tầng

Cơ sở hạ tầng tại Xã Thanh Long đã được đầu tư với các công trình như đường giao thông, kênh mương, và hệ thống thủy lợi. Tuy nhiên, chất lượng và quy mô chưa đáp ứng đầy đủ nhu cầu phát triển. Hạ tầng giao thông nông thôn còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến việc vận chuyển hàng hóa và dịch vụ. Cần có giải pháp nâng cấp và mở rộng để hỗ trợ phát triển kinh tế địa phương.

1.2. Thực trạng kinh tế nông thôn

Kinh tế nông thôn tại Xã Thanh Long chủ yếu dựa vào nông nghiệp với các hoạt động trồng trọt và chăn nuôi. Tuy nhiên, năng suất và hiệu quả kinh tế còn thấp do thiếu áp dụng khoa học kỹ thuật. Thu nhập bình quân của người dân chưa cao, cần có giải pháp nâng cao chất lượng cuộc sống thông qua đa dạng hóa ngành nghề và phát triển các mô hình kinh tế mới.

II. Giải pháp xây dựng nông thôn mới

Giải pháp xây dựng nông thôn mới tại Xã Thanh Long cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, phát triển kinh tế nông thôn, và bảo vệ môi trường nông thôn. Cần có sự hỗ trợ từ chính sách nông thôn mới của Nhà nước và sự tham gia tích cực của cộng đồng nông thôn. Quy hoạch nông thôn cần được thực hiện đồng bộ và bền vững để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

2.1. Giải pháp phát triển cơ sở hạ tầng

Để cải thiện cơ sở hạ tầng, cần đầu tư vào hạ tầng giao thông nông thôn, hệ thống thủy lợi, và các công trình phúc lợi công cộng. Chính sách hỗ trợ nông thôn cần được áp dụng để huy động nguồn lực từ cả Nhà nước và người dân. Xây dựng cơ sở vật chất cần được thực hiện theo quy hoạch chi tiết và bền vững.

2.2. Giải pháp phát triển kinh tế

Phát triển kinh tế nông thôn cần tập trung vào việc đa dạng hóa ngành nghề, áp dụng khoa học kỹ thuật, và phát triển các mô hình kinh tế mới như hợp tác xã và liên kết sản xuất. Hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận thị trường và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp là yếu tố then chốt để nâng cao thu nhập và chất lượng cuộc sống.

III. Phát triển bền vững nông thôn

Phát triển bền vững nông thôn tại Xã Thanh Long cần đảm bảo sự cân bằng giữa phát triển kinh tế, bảo vệ môi trường, và nâng cao văn hóa nông thôn. Chương trình nông thôn mới cần được thực hiện với sự tham gia tích cực của người dân và sự hỗ trợ từ các chính sách hỗ trợ nông thôn. Bảo vệ môi trường nông thôn cần được chú trọng để đảm bảo sự phát triển lâu dài và bền vững.

3.1. Bảo vệ môi trường nông thôn

Bảo vệ môi trường nông thôn cần được thực hiện thông qua việc quản lý chất thải, nước thải, và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Chương trình nông thôn mới cần đưa ra các giải pháp cụ thể để giảm thiểu ô nhiễm và nâng cao nhận thức của người dân về bảo vệ môi trường.

3.2. Nâng cao văn hóa nông thôn

Nâng cao văn hóa nông thôn cần được thực hiện thông qua việc phát triển các hoạt động văn hóa, giáo dục, và y tế. Chương trình nông thôn mới cần hỗ trợ xây dựng các công trình văn hóa và nâng cao chất lượng dịch vụ y tế, giáo dục tại địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Xây dựng nông thôn mới là chủ trương lớn mang tính chiến lược của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần cho cư dân địa phương. Quá trình triển khai được chỉ đạo xuyên suốt thông qua các văn bản pháp lý nền tảng như Quyết định số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới; Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 sửa đổi một số tiêu chí; và Quyết định số 1600/QĐ-TTg ngày 16/08/2016 phê duyệt Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016–2020.

Thanh Long là xã vùng cao nằm ở phía Nam huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng. Dù kinh tế - xã hội trên địa bàn duy trì mức phát triển tương đối ổn định, các công trình hạ tầng bước đầu được đầu tư và cơ cấu sản xuất chuyển dịch từng phần, địa phương vẫn đối mặt với nhiều rào cản đặc thù: địa hình đồi núi chia cắt mạnh, năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở còn hạn chế, tỷ lệ hộ nghèo và cận nghèo cao, đời sống người dân gặp nhiều khó khăn, môi trường phát sinh nguy cơ ô nhiễm và quá trình phát triển nông thôn còn thiếu tính quy hoạch đồng bộ. Xuất phát từ bối cảnh đó, khóa luận thực hiện đề tài nhằm đánh giá đúng hiện trạng thực hiện 19 tiêu chí nông thôn mới và xác định các giải pháp khả thi để thúc đẩy tiến trình này.

Khóa luận xác định mục tiêu nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Mục tiêu chung: Đánh giá thực trạng chương trình xây dựng nông thôn mới và đưa ra một số giải pháp nhằm đẩy mạnh việc xây dựng nông thôn mới tại xã Thanh Long theo những tiêu chí mới đáp ứng yêu cầu công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông thôn.
2. Mục tiêu cụ thể:
   • Đánh giá điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tại xã Thanh Long.
   • Phân tích thực trạng thực hiện các tiêu chí xây dựng nông thôn mới tại xã Thanh Long.
   • Xác định điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn.
   • Đề xuất một số giải pháp phát triển nhằm đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới của xã Thanh Long trong giai đoạn tiếp theo.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu của đề tài gồm:

• Đối tượng nghiên cứu: Các vấn đề liên quan đến thực trạng xây dựng nông thôn mới và các hộ nông dân tại xã Thanh Long.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Thanh Long, huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng (khảo sát chuyên sâu tại 4 xóm đại diện: Táp Ná, Bản Đâư, Lũng Vảy, Bản Tẩư).
• Phạm vi thời gian: Quá trình thực tập thực địa diễn ra từ ngày 13/08/2018 đến ngày 23/12/2018; nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập trong giai đoạn 2015–2017; dữ liệu điều tra xã hội học sơ cấp được thực hiện trong năm 2018.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khóa luận hệ thống hóa cơ sở lý luận về nông thôn, phát triển nông thôn bền vững và bản chất của mô hình nông thôn mới theo đề án của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn. Mô hình nông thôn mới được xác định lấy đơn vị cấp xã - làng làm cơ sở, phát huy tính tự chủ của nông dân và huy động nội lực cộng đồng thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào hỗ trợ ngoại lực. Khung pháp lý và cơ chế thực hiện bao gồm: Nghị định số 24/1999/NĐ-CP về quy chế huy động đóng góp tự nguyện; Quyết định số 80/2005/QĐ-TTg về giám sát đầu tư cộng đồng; Pháp lệnh số 34/2007/PL-UBTVQH về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn; Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTC quy định quy trình 7 bước xây dựng nông thôn mới; và hệ thống 19 tiêu chí quốc gia phân thành 5 nhóm (Quy hoạch, Hạ tầng kinh tế - xã hội, Kinh tế và tổ chức sản xuất, Văn hóa - xã hội - môi trường, Hệ thống chính trị).

Về mặt thực tiễn, tác giả tổng thuật kinh nghiệm quốc tế và bài học trong nước:

• Phong trào Saemaul Undong (Làng mới) của Hàn Quốc với 3 nguyên tắc cốt lõi: cần cù, tự lực, hợp tác, kết hợp cơ chế hỗ trợ kích thích vật tư có điều kiện của chính phủ.
• Phong trào Mỗi làng một sản phẩm (OVOP) tại tỉnh Oita (Nhật Bản) và chương trình OTOP tại Thái Lan dựa trên phát huy nội lực văn hóa, kinh tế bản địa gắn với tiêu chuẩn hóa sản phẩm.
• Kinh nghiệm xây dựng nông thôn mới ở Trung Quốc gắn với chính sách Tam nông và thu hút doanh nghiệp công thương đầu tư vào nông nghiệp.
• Bài học thực tế tại Việt Nam: Xã Nhân Quyền (Bình Giang, Hải Dương) về dồn điền đổi thửa và phương châm "Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân quyết định đóng góp và hưởng thụ"; mô hình OCOP tỉnh Quảng Ninh trong phát triển tổ chức kinh tế cộng đồng.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được thiết kế kết hợp giữa định tính và định lượng:

• Phương pháp điều tra chọn mẫu: Do địa bàn rộng và địa hình chia cắt, nghiên cứu chọn 4/11 xóm làm điểm khảo sát đại diện (Táp Ná, Bản Đâư, Lũng Vảy, Bản Tẩư). Cỡ mẫu hộ nông dân được xác định theo công thức Slovin (1960) với độ tin cậy 90% và sai số cho phép $e = 10%$: $$n = \frac{N}{1 + N \cdot e^2} = \frac{320}{1 + 320 \times (0{,}1)^2} \approx 76 \text{ (hộ)}$$ Mẫu được phân bổ đều 19 hộ/xóm. Ngoài ra, đề tài tiến hành phỏng vấn sâu 15 cán bộ, công chức đang công tác tại UBND xã Thanh Long.
• Phương pháp thu thập dữ liệu: Thu thập tài liệu thứ cấp từ báo cáo định kỳ, đề án của xã giai đoạn 2015–2017; thu thập dữ liệu sơ cấp thông qua quan sát thực địa và phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc.
• Phương pháp tổng hợp, xử lý và phân tích: Sử dụng phương pháp thống kê mô tả, so sánh đối chiếu với các ngưỡng chỉ tiêu nông thôn mới; áp dụng ma trận SWOT để nhận diện bối cảnh chiến lược; toàn bộ số liệu khảo sát được làm sạch và xử lý trên phần mềm Microsoft Excel.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài trong bối cảnh thực hiện Chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới giai đoạn 2016–2020. Tác giả chỉ ra tính cấp bách của việc đánh giá thực trạng tại xã vùng cao Thanh Long nhằm tìm ra giải pháp tháo gỡ điểm nghẽn hạ tầng và nâng cao thu nhập. Mục tiêu nghiên cứu (1 mục tiêu chung, 4 mục tiêu cụ thể) và ý nghĩa lý luận, thực tiễn của khóa luận được xác lập rõ ràng làm kim chỉ nam cho các nội dung tiếp theo.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Phần tổng quan phân tích các khái niệm về nông thôn, phát triển nông thôn, 6 đặc trưng của mô hình nông thôn mới và cơ chế giám sát cộng đồng. Tác giả tóm lược quy trình chuẩn 7 bước xây dựng nông thôn mới cấp xã theo Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT-BKHĐT-BTC và nội dung 19 tiêu chí chia theo 5 nhóm. Đồng thời, phần này đúc kết 6 bài học kinh nghiệm từ phong trào Saemaul Undong (Hàn Quốc), các nguyên tắc của phong trào OVOP (Nhật Bản), OTOP (Thái Lan), chính sách quy hoạch nông thôn tại Trung Quốc, cùng các mô hình điểm trong nước tại xã Nhân Quyền (Hải Dương) và chương trình OCOP (Quảng Ninh) để làm cơ sở đối chiếu cho địa bàn nghiên cứu.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Nội dung phần này mô tả chi tiết quy trình điều tra chọn mẫu, phương thức phỏng vấn 76 hộ nông dân tại 4 xóm và 15 cán bộ chuyên môn xã Thanh Long. Tác giả trình bày phương pháp thu thập số liệu thứ cấp giai đoạn 2015–2017 và dữ liệu sơ cấp năm 2018, các kỹ thuật quan sát, thống kê và ma trận SWOT phục vụ đánh giá thực trạng nông thôn mới.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Đây là phần trọng tâm của khóa luận, bao gồm các nội dung khảo sát và phân tích định lượng cụ thể:

1. Điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và kinh tế - xã hội

Xã Thanh Long có tổng diện tích tự nhiên 2.149,88 ha, trong đó đồi núi chiếm 90% diện tích với độ dốc trung bình 26–30 độ, đất bằng chỉ chiếm khoảng 10%. Nhiệt độ trung bình năm là 22,8°C, lượng mưa bình quân 1.662 mm/năm phân bố tập trung vào các tháng 5–8, độ ẩm không khí 86%. Tài nguyên đất gồm 3 nhóm chính: đất đỏ vàng trên đá Granit (Fa), đất phù sa ngòi suối (Py) và đất Feralit đỏ vàng trên đá biến chất (Fs). Diện tích có rừng đạt 1.584,86 ha với độ che phủ 51,1%.

Chỉ tiêu sử dụng đất đai năm 2017	Diện tích (ha)	Cơ cấu (%)
Tổng diện tích tự nhiên	2.149,88	100,00
1. Đất nông nghiệp	1.966,45	91,47
- Đất trồng lúa nước	128,96	6,00
- Đất trồng cây hàng năm còn lại	817,62	38,03
- Đất trồng cây lâu năm	7,56	0,35
- Đất rừng phòng hộ	810,58	37,70
- Đất rừng sản xuất	201,73	9,38
2. Đất phi nông nghiệp	70,56	3,28
3. Đất chưa sử dụng	112,87	5,25

Dân số năm 2017 có 1.585 người (320 hộ, gồm 310 hộ nông nghiệp và 10 hộ phi nông nghiệp), đến tháng 6/2018 tăng lên 1.632 người. Số người trong độ tuổi lao động là 975 người (chiếm 61,51% nhân khẩu), trong đó 93,94% làm việc trong ngành nông - lâm nghiệp.

Về sản xuất trồng trọt giai đoạn 2015–2017:

• Cây lúa: Diện tích gieo trồng tăng từ 90 ha (2015) lên 116,1 ha (2017); năng suất đạt 32,11 tạ/ha; sản lượng đạt 372,8 tấn.
• Cây ngô: Diện tích giảm từ 240 ha (2015) xuống 211 ha (2017); năng suất đạt 31,21 tạ/ha; sản lượng đạt 658,35 tấn.
• Cây thuốc lá: Diện tích giảm mạnh từ 56 ha (2015) xuống 38 ha (2017); năng suất giảm xuống 21 tạ/ha; sản lượng đạt 79,8 tấn do thời tiết rét đậm và dịch bệnh.
• Cây đỗ tương: Diện tích duy trì ổn định khoảng 61 ha; năng suất 11,97 tạ/ha; sản lượng đạt 73 tấn.

Về chăn nuôi: Tổng đàn trâu năm 2017 có 377 con (tăng 9,27% so với 2015); đàn bò có 820 con (giảm 17,03% do giảm nhu cầu sức kéo); đàn lợn đạt 2.233 con; tổng đàn gia cầm đạt 13.611 con (tăng lên 16.734 con vào tháng 6/2018). Tỷ lệ tiêm phòng gia súc tăng từ 44,39% (2015) lên 96,47% (2017).

Khảo sát ý kiến 76 hộ dân năm 2018 chỉ ra những khó khăn trong sản xuất: 56,57% số hộ cho rằng năng suất và chất lượng sản phẩm còn thấp; 42,10% phản ánh hệ thống sản xuất nghèo nàn; 39,47% đánh giá thiếu vốn đầu tư. Nguyên nhân hàng đầu là thời tiết, sâu bệnh hại (50,00%), thiếu vốn (23,68%), thiếu giống mới và kỹ thuật (22,36%).

2. Đánh giá thực trạng thực hiện 19 tiêu chí nông thôn mới

Kết quả đối chiếu hiện trạng tại xã Thanh Long với Bộ tiêu chí quốc gia đến hết năm 2017 cho thấy:

Nhóm tiêu chí / Tiêu chí cụ thể	Quy định chuẩn	Hiện trạng xã Thanh Long (2017)	Đánh giá
Tiêu chí 1: Quy hoạch	Đạt 3/3 nội dung quy hoạch	Đã lập và phê duyệt đủ 3 nội dung	Đạt
Tiêu chí 2: Giao thông			Chưa đạt
- Đường trục xã, liên xã	Nhựa/bê tông hóa $\ge 80%$	Đạt 58% (9,5 km / 17,5 km)	Chưa đạt
- Đường trục thôn, bản	Cứng hóa $\ge 60%$	Đạt 45% (tổng chiều dài 4,5 km)	Chưa đạt
- Đường ngõ, xóm sạch	Cứng hóa $\ge 50%$	Đạt 43% (tổng chiều dài 11,6 km)	Chưa đạt
- Đường trục chính nội đồng	Đạt tỷ lệ quy định theo khu vực	Đạt 17% (chủ yếu là đường đất, 8,2 km)	Chưa đạt
Tiêu chí 3: Thủy lợi			Đạt
- Tưới/tiêu chủ động	Diện tích lúa nước $\ge 80%$	Đạt 100% diện tích đất canh tác	Đạt
- Phòng chống thiên tai	Đáp ứng yêu cầu tại chỗ	Đảm bảo theo quy định	Đạt
Tiêu chí 4: Điện			Chưa đạt
- Hệ thống điện đạt chuẩn	Đạt chuẩn kỹ thuật	Đạt 93% (còn dùng cột thô sơ)	Chưa đạt
- Hộ sử dụng điện an toàn	Tỷ lệ hộ $\ge 95%$	Đạt 92% (10/11 xóm có điện lưới)	Chưa đạt
Tiêu chí 5: Trường học	Tỷ lệ trường chuẩn $\ge 70%$	Đạt 68%	Chưa đạt
Tiêu chí 6: Cơ sở vật chất VH			Chưa đạt
- Nhà văn hóa/khu thể thao xã	Đạt chuẩn diện tích, chỗ ngồi	Đạt 45%	Chưa đạt
- Điểm vui chơi trẻ em, người già	Có điểm vui chơi theo quy định	Chưa có	Chưa đạt
- Thôn có nhà văn hóa	Tỷ lệ thôn bản đạt 100%	Đạt 73% (8/11 xóm)	Chưa đạt
Tiêu chí 7: Cơ sở hạ tầng TMNT	Có chợ hoặc điểm bán lẻ chuẩn	Chưa có chợ, chưa có điểm bán lẻ đạt chuẩn	Chưa đạt
Tiêu chí 8: Thông tin & TT			Chưa đạt
- Điểm phục vụ bưu chính	Có ít nhất 01 điểm	Đạt 01 điểm bưu chính	Đạt
- Dịch vụ viễn thông, internet	100% xóm đáp ứng dịch vụ	Đạt 100%	Đạt
- Đài truyền thanh và loa xóm	Có đài và $\ge 2/3$ xóm có loa	Đạt 100%	Đạt
- Ứng dụng CNTT quản lý	Máy tính $\ge 0{,}3$/CBCC; có phần mềm	Đạt 33%	Chưa đạt
Tiêu chí 9: Nhà ở dân cư	Tỷ lệ nhà đạt chuẩn $\ge 75%$	Đạt 68%; không có nhà tạm, dột nát	Chưa đạt

3. Nghiên cứu vấn đề nông thôn mới tại 4 xóm và phân tích SWOT

Khảo sát 76 hộ dân tại 4 xóm chỉ ra cơ cấu thu nhập chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp tự cấp tự túc; các kênh tiếp cận thông tin về nông thôn mới của người dân chủ yếu qua loa truyền thanh và họp xóm. Ma trận SWOT xác định:

• Điểm mạnh: Quỹ đất lâm nghiệp và nông nghiệp lớn; tỷ lệ che phủ rừng cao (51,1%); nguồn lao động dồi dào; hệ thống thủy lợi cơ bản đáp ứng tưới tiêu; an ninh trật tự ổn định.
• Điểm yếu: Xuất phát điểm kinh tế thấp; hạ tầng giao thông liên xóm và nội đồng tỷ lệ cứng hóa thấp; tỷ lệ hộ nghèo cao; sản xuất manh mún; ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý cán bộ chỉ đạt 33%.
• Cơ hội: Sự quan tâm đầu tư từ Chương trình mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2016–2020; các chính sách hỗ trợ phát triển vùng đồng bào thiểu số; khả năng liên kết mở rộng tiêu thụ nông sản với thị trường huyện.
• Thách thức: Địa hình hiểm trở, khí hậu khắc nghiệt (rét đậm, khô hạn, mưa đá); nguồn vốn đối ứng trong nhân dân hạn hẹp; nguy cơ ô nhiễm môi trường do chất thải chăn nuôi chưa qua xử lý.

4. Các giải pháp đề xuất

Tác giả xây dựng 3 nhóm giải pháp trọng tâm:

• Giải pháp về vốn: Lồng ghép nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia; áp dụng linh hoạt phương châm "Nhà nước và nhân dân cùng làm" trong làm đường giao thông và kiên cố hóa kênh mương; minh bạch tài chính để tạo niềm tin đóng góp ngày công, hiến đất.
• Giải pháp phát triển kinh tế và tổ chức sản xuất: Cơ cấu lại cây trồng, chuyển diện tích thuốc lá kém hiệu quả sang cây rau màu, cây ăn quả giá trị cao; nhân rộng mô hình chăn nuôi gia súc theo chuỗi; xúc tiến thành lập hợp tác xã nông nghiệp.
• Giải pháp giáo dục - đào tạo và củng cố hệ thống: Đầu tư cơ sở vật chất trường học đạt chuẩn; mở lớp tập huấn chuyển giao khoa học kỹ thuật cho nông dân; đào tạo chuẩn hóa trình độ chuyên môn, kỹ năng tin học cho cán bộ xã.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tóm tắt các phát hiện nghiên cứu chính và đưa ra hệ thống kiến nghị cụ thể phân cấp cho: Chính phủ và các Bộ ngành Trung ương; UBND huyện Thông Nông; Đảng ủy - UBND xã Thanh Long; và cộng đồng người dân địa phương.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại hệ thống kết quả cụ thể dựa trên số liệu thực tế tại xã Thanh Long:

• Làm rõ hiện trạng kinh tế nông nghiệp: Tỷ lệ lao động nông nghiệp chiếm tới 93,94%; đất nông nghiệp chiếm 91,47% diện tích tự nhiên; đàn trâu đạt 377 con, đàn bò 820 con và đàn lợn 2.233 con năm 2017; tỷ lệ tiêm phòng gia súc đạt bước tiến lớn từ 44,39% lên 96,47%.
• Đánh giá định lượng chi tiết nhóm hạ tầng kỹ thuật: Trong 19 tiêu chí, nhóm hạ tầng còn nhiều chỉ tiêu đạt thấp như đường ngõ xóm cứng hóa mới đạt 43%, đường trục nội đồng đạt 17%, trường học đạt chuẩn 68%, nhà văn hóa xã đạt 45%, tỷ lệ hộ dùng điện an toàn đạt 92% và ứng dụng công nghệ thông tin quản lý chỉ đạt 33%. Duy nhất có tiêu chí Quy hoạch và tiêu chí Thủy lợi (100% diện tích lúa nước chủ động nước, 15,2/27,7 km kênh mương được kiên cố) được công nhận Đạt chuẩn.
• Đóng góp khoa học và thực tiễn: Khóa luận cung cấp tập dữ liệu thực nghiệm phản ánh chân thực các rào cản xây dựng nông thôn mới tại một xã vùng cao đặc thù của tỉnh Cao Bằng. Kết quả nghiên cứu chứng minh rằng việc áp đặt nguyên mẫu bộ tiêu chí quốc gia nếu không tính đến yếu tố phân hóa địa hình hiểm trở và thu nhập thực tế của người dân sẽ dẫn đến tình trạng chậm tiến độ kéo dài ở các tiêu chí đòi hỏi vốn đầu tư lớn.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận còn một số điểm hạn chế do giới hạn điều kiện nghiên cứu:

• Phạm vi chọn mẫu thực địa khảo sát hộ gia đình chỉ tiến hành trên 4/11 xóm với quy mô 76 hộ và 15 cán bộ do địa hình đi lại khó khăn và kinh phí hạn chế; chưa thể khảo sát toàn diện 100% các hộ trên toàn địa bàn xã.
• Chuỗi số liệu thống kê thứ cấp mới dừng lại ở giai đoạn 2015–2017 và dữ liệu sơ bộ 6 tháng đầu năm 2018, chưa phản ánh trọn vẹn kết quả tổng kết cuối kỳ của Chương trình mục tiêu Quốc gia giai đoạn 2016–2020.
• Hướng mở rộng nghiên cứu: Cần tiếp tục theo dõi, cập nhật các số liệu sau năm 2018 khi bộ tiêu chí có sự điều chỉnh; mở rộng điều tra phân tích định lượng chuỗi giá trị cho từng nông sản chủ lực (như cây thuốc lá, đỗ tương) và đánh giá chi tiết mức độ sẵn sàng chi trả, đóng góp ngày công của người dân vùng đồng bào dân tộc thiểu số.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho:

• Sinh viên, học viên các ngành Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản trị kinh tế công khi tìm kiếm mô hình phân tích thực nghiệm cấp cơ sở.
• Cán bộ làm công tác tham mưu xây dựng nông thôn mới tại các huyện miền núi, vùng sâu vùng xa có điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội tương tự huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng.
• Phần có giá trị tham khảo chuyên sâu nhất là hệ thống bảng biểu đối chiếu chi tiết từng tiểu mục chỉ tiêu của 19 tiêu chí nông thôn mới (Bảng 4.6, Bảng 4.7) và quy trình vận dụng công thức Slovin trong chọn mẫu điều tra nông hộ vùng cao.

Câu hỏi thường gặp

1. Cỡ mẫu điều tra hộ gia đình tại xã Thanh Long được xác định dựa trên cơ sở nào?
Cỡ mẫu được tính bằng công thức Slovin (1960) dựa trên tổng số $N = 320$ hộ dân của xã, với sai số cho phép $e = 10%$ (độ tin cậy 90%). Kết quả tính ra cỡ mẫu là 76 hộ, được phân bổ đều cho 4 xóm đại diện (Táp Ná, Bản Đâư, Lũng Vảy, Bản Tẩư), mỗi xóm điều tra 19 hộ kết hợp phỏng vấn sâu 15 cán bộ công chức xã.

2. Tiêu chí nào trong nhóm hạ tầng kỹ thuật của xã Thanh Long đã đạt chuẩn tính đến năm 2017?
Trong nhóm hạ tầng kỹ thuật, chỉ có Tiêu chí số 3 (Thủy lợi) được công nhận Đạt, với 100% diện tích đất nông nghiệp (đất trồng lúa nước) được chủ động tưới và tiêu nước, toàn xã có 15,2 km kênh mương đã được kiên cố hóa trên tổng số 27,7 km. Các tiêu chí khác như Giao thông, Điện, Trường học, Cơ sở vật chất văn hóa, Cơ sở hạ tầng thương mại nông thôn và Thông tin truyền thông đều chưa đạt chuẩn trọn vẹn.

3. Khó khăn lớn nhất trong sản xuất nông nghiệp của người dân địa phương qua điều tra thực tế là gì?
Kết quả khảo sát 76 hộ cho thấy 56,57% người dân phản ánh năng suất và chất lượng sản phẩm còn thấp; 42,10% cho rằng hệ thống sản xuất nghèo nàn; và 39,47% nhận định thiếu sự đầu tư. Xét theo nguyên nhân trực tiếp, 50,00% hộ khẳng định do ảnh hưởng xấu từ thời tiết và sâu bệnh hại, 23,68% do thiếu vốn sản xuất và 22,36% do thiếu giống mới cùng kỹ thuật canh tác.

4. Thực trạng kiên cố hóa hệ thống giao thông tại xã Thanh Long đạt tỷ lệ bao nhiêu?
Tính đến năm 2017, hệ thống đường trục xã và liên xã nhựa hóa hoặc bê tông hóa đạt 58% (9,5 km / 17,5 km; chuẩn quy định $\ge 80%$); đường trục thôn bản cứng hóa đạt 45% (chuẩn $\ge 60%$); đường ngõ xóm sạch không lầy lội đạt 43% (chuẩn $\ge 50%$); và đường trục chính nội đồng kiên cố hóa chỉ đạt 17% (chủ yếu vẫn là đường đất với tổng chiều dài 8,2 km). Do đó, Tiêu chí số 2 (Giao thông) bị đánh giá Chưa đạt.

5. Cơ cấu kinh tế và tình hình lao động tại xã có đặc điểm nổi bật gì?
Nông - lâm nghiệp giữ vị trí chủ đạo với 91,47% diện tích đất tự nhiên là đất nông nghiệp. Năm 2017, toàn xã có 975 người trong độ tuổi lao động, trong đó có tới 916 người (chiếm 93,94%) trực tiếp tham gia sản xuất nông - lâm nghiệp, chỉ có 59 người làm việc trong các ngành công nghiệp, xây dựng và thương mại dịch vụ.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Hoàng Hương Thủy đã phản ánh một cách hệ thống, khách quan thực trạng xây dựng nông thôn mới tại xã Thanh Long, huyện Thông Nông, tỉnh Cao Bằng giai đoạn 2015–2017 và 2018. Dựa trên số liệu thống kê địa phương kết hợp khảo sát thực chứng 76 hộ nông dân và 15 cán bộ xã, công trình chỉ rõ những nút thắt lớn về hạ tầng giao thông, trường học, cơ sở vật chất văn hóa và ứng dụng công nghệ thông tin. Các giải pháp đề xuất về huy động vốn lồng ghép, chuyển dịch cơ cấu cây trồng - vật nuôi và đào tạo nguồn nhân lực cơ sở có giá trị thực tiễn cao, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng phục vụ công tác chỉ đạo thực hiện chương trình nông thôn mới tại các xã vùng cao khó khăn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Phát triển nông thôn là lĩnh vực quan trọng và cấp thiết trong các chiến lược kinh tế, xã hội và hiện đại hóa đất nước. Trong những năm gần đây cùng với sự phát triển chung của đất nước, nông thôn đã có bước đổi mới và phát triển mới đáng kể. Đây là vấn đề được Đảng và Nhà nước rất quan tâm cả về tổng kết lý luận, thực tiễn và đầu tư cho phát triển.

Sự phát triển nông thôn tạo điều kiện cho đất nước bước vào giai đoạn công nghiệp hóa - hiện đại hóa (CNH-HĐH), ổn định về kinh tế- chính trị- xã hội (KT-CT-XH). Vì vậy để phát trển các vùng nông thôn một cách toàn diện và bền vững, Thủ tướng Chính phủ đã ký quyết định số 491/QĐ-TTg ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về nông thôn mới gồm 19 tiêu chí. Năm 2013 Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 342/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 sửa đổi một số tiêu chí của bộ tiêu chí quốc gia về NTM. Đến năm 2016 Thủ tướng chính phủ ban hành Quyết định 1600/QĐ-TTg ngày 16/08/2016 phê duyệt chương trình mục tiêu Quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2016- 2020.

Thanh Long là xã nằm ở phía Tây huyện Thông Nông, kinh tế- xã hội (KT-XH) Thanh Long phát triển tương đối ổn định. Chất lượng hàng hóa và dịch vụ ngày càng được nâng cao. Cơ sở hạ tầng- kinh tế được đầu tư đồng bộ như làm đường, xây dựng kênh mương, chuyển đổi cơ cấu cây trồng vật nuôi, bên cạnh đó xã còn nhiều khó khăn năng lực đội ngũ cán bộ còn hạn chế, đời sống nhân dân còn nhiều khó khăn, môi trường ngày càng ô nhiễm, nông thôn phát triển thiếu quy hoạch. Xuất phát từ thực trạng trên tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp đẩy mạnh xây dựng nông thôn mới tại xã Thanh Long, huyện Thông Nông, Tỉnh Cao Bằng”.

Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Đánh giá thực trạng chương trình xây dựng NTM và đưa ra một số giải pháp nhằm đẩy mạnh việc xây dựng NTM tại xã Thanh Long theo những tiêu chí mới đáp ứng yêu cầu CNH-HĐH nông thôn. Mục tiêu cụ thể - Đánh giá điều kiện tự nhiên, KT-XH tại xã Thanh Long. - Thực trạng xây dựng NTM tại xã Thanh Long.

- Điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quá trình xây dựng NTM tại xã Thanh Long. - Đề xuất một số giải pháp phát triển nhằm đẩy mạnh xây dựng NTM của xã Thanh Long trong giai đoạn mới. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu - Giúp bản thân có thể vận dụng những kiến thức đã học để xử lí số liệu, viết báo cáo.

- Nâng cao được năng lực cũng như rèn luyện kĩ năng của bản thân, vận dụng được những kiến thức đã học vào thực tiễn đồng thời bổ sung những kiến thức còn thiếu cho bản thân. - Rèn luyện kĩ năng xây dựng đề án phát triển kinh tế xã hội. - Đề tài có thể dùng làm tài liệu nghiên cứu trong lĩnh vực NTM tại địa phương. Ý nghĩa trong thực tiễn - Giúp hiểu thêm về tình hình xây dựng nông thôn mới và tình hình kinh tế xã hội tại địa bàn xã Thanh Long.

- Nhận thức được những gì làm được và chưa làm được khi đưa ra những giải pháp nhằm đẩy mạnh quá trình xây dựng nông thôn mới trên địa bàn xã để có hướng đi đúng. h 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Lý thuyết về nông thôn và phát triển nông thôn 2. Khái niệm về nông thôn Cho đến nay, vẫn chưa có khái niệm chuẩn xác nào được chấp nhận một cách rộng rãi về nông thôn, có rất nhiều các quan điểm khác nhau về nông thôn, và khi nói về nông thôn người ta thường đặt nó trong mối quan hệ với đô thị.

Về tự nhiên, nông thôn là vùng đất đai rộng lớn, thường bao quanh các đô thị. Những vùng đất đai này khác nhau về địa hình, khí hậu, thủy văn. Về kinh tế, nông thôn chủ yếu làm nông nghiệp. Cơ sở hạ tầng ở vùng nông thôn lạc hậu, thấp kém hơn đô thị.

Trình độ phát triển cơ sở vật chất và kỹ thuật, trình độ sản xuất hàng hóa. cũng kém hơn đô thị. Khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới. Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới góc độ quản lý, có thể hiểu: “Nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân.

Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa, xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chứ khác". Khái niệm PTNT Phát triển nông thôn là sự phát triển tổng hợp của tất cả các hoạt động có mối liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các yếu tố vật chất, kinh tế, công nghệ, văn hóa, xã hội, thể chất và môi trường. Nó không thể tiến hành một cách độc lập mà phải được đặt trong khuôn khổ của một chiến lược, chương trình phát triển quốc gia. Sự phát triển các vùng nông thôn là sự đóng góp tích h 4 cực vào sự nghiệp phát triển kinh tế nói riêng và sự phát triển chung của cả đất nước.

Trong điều kiện của Việt Nam, tổng hợp quan điểm từ các chiến lược phát triển KTXH của Chính phủ, thuật ngữ này có thể hiểu như sau: “Phát triển nông thôn là một quá trình cải thiện có chủ ý một cách bền vững về kinh tế, xã hội, văn hóa và môi trường, nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân nông thôn. Quá trình này, trước hết là do chính người dân nông thôn”. Nguyên tắc chính của PTNT là phải có tính bền vững đối với phát triển con người, phát triển kinh tế, môi trường, phát triển các tổ chức khi phát triển nông thôn. PTNT cần có tính hợp tác, tính toàn diện và tính cộng đồng thể hiện ở các mặt sau: - Dân chủ và an toàn.

- Bình đẳng và công bằng xã hội. - Bền vững chất lượng cuộc sống cho người dân. - Sự tham gia của người dân trong hợp tác với Chính phủ. - Tôn trọng quá khứ của tổ tiên và quyền lợi của các thế hệ mai sau.

- Tăng cường và đa dạng hóa nền kinh tê nông thôn. - Đảm bảo cho người dân có lợi ích từ các hoạt động của địa phương họ. - Thúc đẩy phồn vinh lâu dài ở nông thôn là không chỉ chú trọng lợi ích trước mắt. - Giảm thiểu sử dụng tài nguyên không có khả năng tái tạo.

- Sử dụng hiệu quả nguồn tài nguyên, không gây ô nhiễm và ảnh hưởng xấu đến môi trường. - Nâng cao năng lực của các tổ chức phù hợp với mức độ phát triển, nhằm đáp ứng yêu cầu quản lý tất cả các hoạt động phát triển của con người, kinh tế và môi trường. Các vấn đề liên quan đến nông thôn mới 2. Mô hình nông thôn mới Có thể quan niệm: “Mô hình NTM là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc mới tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới”, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ ở tính tiên tiến về mọi mặt.[5] Những đặc điểm đặc trưng của mô hình NTM của nước ta từ đề án của Bộ NN&PTNT: - Được xây dựng trên đơn vị cấp làng-xã.

- Vai trò của người dân được nâng cao, nêu cao tính tự chủ của người nông dân. - Người dân chủ động trong việc xây dựng kế hoạch phát triển, thu hút sự tham gia đầy đủ của các thành viên trong nông thôn nhằm đạt được mục tiêu đề ra có tính hiệu quả cao. - Việc thực hiện kế hoạch dựa trên nền tảng huy động nguồn lực của bản thân người dân, thay cho việc dựa vào sự hỗ trợ bên ngoài là chính. - Các tổ chức nông dân hoạt động mạnh, có tính hiệu quả cao.

- Nguồn vốn từ bên ngoài được phân bổ và quản lý sử dụng có hiệu quả. Trên đây là những đặc điểm tạo nên nét đặc biệt của mô hình NTM chưa từng có trước đây. Cơ chế chính sách huy động sự tham gia. - Ngày 16 tháng 4 năm 1999, Chính phủ đã ban hành Nghị định số 24/1999/NĐ-CP về quy chế tổ chức huy động, quản lý và sử dụng các khoản đầu tư đóng góp tự nguyện của nhân dân để xây dựng cơ sở hạ tầng của các xã, thị trấn.

- Quy chế giám sát đầu tư cộng đồng ban kèm quyết định số 80/2005/QĐ-TTg ngày 18 tháng 4 năm 2005 của thủ tướng Chính phủ. h 6 - Ủy ban thường vụ quốc hội ban hành pháp lệnh số 34/2007/PL- UNTVQH về thực hiện dân chủ ở xã, phường, thị trấn. Các bước xây dựng NTM Điều 3 Thông tư liên tịch số 26/2011/TTLT-BNNPTNT- BKHĐT-BTC ngày 13 tháng 4 năm 2011 của Bộ NN&PTNT, Bộ kế hoạch đầu tư, Bộ tài chính quy định các bước xây dựng nông thôn mới như sau: Bước 1: Thành lập hệ thống quản lý, thực hiện. Bước 2: Tổ chức thông tin tuyên truyền về thực hiện Chương trình xây dựng NTM.

Bước 3: Khảo sát đánh giá thực trạng nông thôn theo 19 tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia NTM. Bước 4: Xây dựng quy hoạch nông thôn mới của xã. Bước 5: Lập, phê duyệt đề án xây dựng NTM của xã. Bước 6: Tổ chức thực hiện đề án.

Bước 7: Giám sát đánh giá và báo cáo về tình hình thực hiện Chương trình NTM của xã. Tiêu chí về NTM Căn cứ QĐ số 491/QĐ-TTg ngày 16/04/2009 của Thủ tướng Chính phủ về việc ban hành Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM. Căn cứ vào Thông tư số 54/2009/TT-BNNPTNT ngày 21/08/2009 của bộ NN&PTNT về việc Hướng dẫn thực hiện Bộ tiêu chí Quốc gia về NTM. Căn cứ QĐ số 800/TTg ngày 4/6/2010 của Thủ Tướng Chính phủ phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM.

Căn cứ vào QĐ số 342/QĐ-TTg ngày 20/02/2013 của Thủ tướng chính phủ về việc sửa đổi một số tiêu chí của Bộ tiêu chí quốc gia về NTM. Căn cứ QĐ số 1600/QĐ-TTg ngày 16/8/2016 của Thủ tướng Chính phủ Quyết định phê duyệt chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng NTM giai đoạn 2016- 2020.