Đánh Giá Kết Quả Điều Trị Hen Phế Quản Thể Hư Hàn Bằng Phương Pháp Cấy Chỉ Kết Hợp Tập Dưỡng Sinh

Bài viết đánh giá hiệu quả cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh trong điều trị hen phế quản thể hư hàn, mang lại giải pháp hỗ trợ sức khỏe toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Trọng Quang Đức
• Người hướng dẫn: PGS. Phạm Hồng Vân
• Trường học: Học viện Y Dược học cổ truyền Việt Nam
• Chuyên ngành: Y học cổ truyền
• Đề tài: Đánh giá kết quả điều trị của phương pháp cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh trong kiểm soát hen phế quản thể hư hàn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ y học
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HEN PHẾ QUẢN
• 1.1.1. Hen phế quản theo y học hiện đại
• 1.1.2. Hen phế quản theo y học cổ truyền
• 1.2. TỔNG QUAN VỀ CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ HEN PHẾ QUẢN
• 1.2.1. Phương pháp cấy chỉ
• 1.2.2. Phương pháp dưỡng sinh
• 1.2.3. Phương pháp thăm dò chức năng thông khí phổi
• 1.3. CÁC NGHIÊN CỨU ỨNG DỤNG CẤY CHỈ VÀ TẬP DƯỠNG SINH TRONG ĐIỀU TRỊ
• 1.3.1. Ứng dụng trong điều trị hen phế quản
• 1.3.2. Ứng dụng trong điều trị bệnh
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG – PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Tiêu chuẩn chọn bệnh nhân nghiên cứu
• 2.1.2. Tiêu chuẩn loại trừ bệnh nhân
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu
• 2.2.2. Cỡ mẫu và phân nhóm nghiên cứu
• 2.2.3. Chỉ tiêu nghiên cứu và cách xác định chỉ tiêu nghiên cứu
• 2.2.4. Tiêu chuẩn đánh giá kết quả điều trị
• 2.2.5. Phương tiện nghiên cứu
• 2.2.6. Quy trình điều trị
• 2.2.7. Phương pháp tiến hành
• 2.2.8. Phương pháp xử lý phân tích số liệu trong nghiên cứu
• 2.2.9. Đạo đức Y học trong nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. KẾT QUẢ KIỂM SOÁT HEN CỦA PHƯƠNG PHÁP CẤY CHỈ KẾT HỢP TẬP DƯỠNG SINH TRÊN LÂM SÀNG
• 3.2.1. Biến đổi triệu chứng lâm sàng của hen phế quản thể hư hàn theo y học cổ truyền
• 3.2.2. Biến đổi mức độ hen trên lâm sàng bằng bảng biến đổi bậc hen theo tiêu chuẩn của GINA 2018
• 3.2.3. Biến đổi mức độ kiểm soát hen bằng test kiểm soát hen (ACT) tại các thời điểm nghiên cứu
• 3.2.4. Biến đổi giá trị điểm trung bình mức độ kiểm soát hen theo bộ test kiểm soát hen (ACT) tại các thời điểm nghiên cứu
• 3.2.5. Biến đổi mức độ đánh giá chất lượng cuộc sống theo bộ câu hỏi AQLQ(S) tại các thời điểm nghiên cứu
• 3.2.6. Biến đổi giá trị điểm trung bình mức độ chất lượng cuộc sống theo bộ câu hỏi AQLQ(S) tại các thời điểm nghiên cứu
• 3.2.7. Kết quả điều trị
• 3.2.8. Theo dõi tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• 3.3. BIẾN ĐỔI MỘT SỐ CHỈ SỐ CẬN LÂM SÀNG Ở BỆNH NHÂN HEN PHẾ QUẢN DƯỚI ẢNH HƯỞNG CỦA CẤY CHỈ VÀ TẬP DƯỠNG SINH
• 3.3.1. Biến đổi chỉ số huyết học
• 3.3.2. Biến đổi chỉ số sinh hoá
• 3.4. BIẾN ĐỔI MỘT SỐ CHỈ SỐ CHỨC NĂNG THÔNG KHÍ PHỔI Ở BỆNH NHÂN HEN PHẾ QUẢN DƯỚI ẢNH HƯỞNG CỦA CẤY CHỈ KẾT HỢP TẬP DƯỠNG SINH
• 3.4.1. Biến đổi của dung tích sống (VC) và dung tích sống gắng sức (FVC) trước và sau điều trị
• 3.4.2. Biến đổi thể tích thở ra gắng sức trước và sau điều trị
• 3.4.3. Biến đổi lưu lượng thở ra đỉnh và chỉ số Tiffeneau và Gaensler trước và sau điều trị
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM CHUNG CỦA ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 4.1.1. Đặc điểm về tuổi và giới
• 4.1.2. Đặc điểm về thời gian mắc bệnh
• 4.1.3. Đặc điểm yếu tố gây khởi phát cơn hen
• 4.2. KẾT QUẢ KIỂM SOÁT HEN TRÊN BỆNH NHÂN HEN PHẾ QUẢN THỂ HƯ HÀN ĐƯỢC ĐIỀU TRỊ BẰNG PHƯƠNG PHÁP CẤY CHỈ KẾT HỢP TẬP DƯỠNG SINH
• 4.2.1. Kết quả cải thiện triệu chứng hen phế quản
• 4.2.2. Kết quả cải thiện bậc hen theo GINA 2018
• 4.2.3. Kết quả kiểm soát hen theo bộ test kiểm soát hen (ACT)
• 4.2.4. Kết quả cải thiện chất lượng cuộc sống theo bộ câu hỏi AQLQ(S)
• 4.2.5. Kết quả điều trị chung
• 4.2.6. Tác dụng không mong muốn của phương pháp điều trị
• 4.3. BIẾN ĐỔI MỘT SỐ CHỈ SỐ THÔNG KHÍ PHỔI DƯỚI ẢNH HƯỞNG CỦA CẤY CHỈ KẾT HỢP TẬP DƯỠNG SINH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hen Phế Quản

Hen phế quản (HPQ) là một bệnh lý viêm mạn tính đường thở, đặc trưng bởi sự hiện diện của các triệu chứng như khò khè, khó thở, nặng ngực và ho. Theo GINA 2018, bệnh này có thể gây ra những cơn khó thở đột ngột, thường xảy ra vào ban đêm hoặc sáng sớm. Nguyên nhân gây bệnh có thể do di truyền, môi trường, và các yếu tố kích thích như khói thuốc lá hay phấn hoa. Cơ chế bệnh sinh của hen phế quản rất phức tạp, liên quan đến viêm mạn tính đường thở và tăng tính đáp ứng của phế quản. Việc hiểu rõ về bệnh lý này là rất quan trọng để có thể áp dụng các phương pháp điều trị hiệu quả.

1.1 Định Nghĩa Hen Phế Quản

Hen phế quản được định nghĩa là một bệnh lý đa dạng, thường có đặc điểm là viêm đường thở mạn tính. Các triệu chứng của bệnh có thể thay đổi theo thời gian và cường độ, gây ra sự giới hạn luồng khí thở ra. Theo thống kê của WHO, số lượng người mắc bệnh hen phế quản đang gia tăng, với khoảng 340 triệu người trên toàn thế giới. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp kiểm soát và điều trị hiệu quả.

1.2 Nguyên Nhân và Cơ Chế Bệnh Sinh

Nguyên nhân gây hen phế quản có thể do di truyền, các yếu tố môi trường và các yếu tố kích thích. Cơ chế bệnh sinh chủ yếu liên quan đến viêm mạn tính đường thở, tăng tính đáp ứng của phế quản và co thắt, phù nề xuất tiết phế quản. Việc giảm tình trạng này là mục tiêu điều trị quan trọng, nhằm cải thiện triệu chứng và chất lượng cuộc sống của bệnh nhân.

II. Phương Pháp Điều Trị Hen Phế Quản

Hiện nay, có nhiều phương pháp điều trị hen phế quản, bao gồm cả y học hiện đại và y học cổ truyền. Y học hiện đại chủ yếu sử dụng thuốc cắt cơn và thuốc chống viêm. Trong khi đó, y học cổ truyền cũng đóng góp một phần quan trọng với các phương pháp như cấy chỉ và tập dưỡng sinh. Cấy chỉ là phương pháp đưa chỉ catgut vào huyệt vị, giúp duy trì sự kích thích lâu dài, trong khi tập dưỡng sinh giúp tăng cường sức khỏe và hỗ trợ điều trị hen phế quản.

2.1 Phương Pháp Cấy Chỉ

Cấy chỉ là một phương pháp điều trị trong y học cổ truyền, được thực hiện bằng cách đưa chỉ catgut vào các huyệt vị. Phương pháp này có tác dụng duy trì sự kích thích lâu dài, giúp cải thiện triệu chứng hen phế quản. Nghiên cứu cho thấy cấy chỉ có thể làm giảm tần suất và mức độ nghiêm trọng của các cơn hen, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

2.2 Phương Pháp Tập Dưỡng Sinh

Tập dưỡng sinh là một phương pháp tự tập luyện nhằm nâng cao thể chất và sức khỏe. Các bài tập dưỡng sinh, đặc biệt là các động tác thở, có tác dụng tăng cường thông khí phổi và giảm nguy cơ tắc nghẽn đường thở. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc kết hợp tập dưỡng sinh với các phương pháp điều trị khác có thể mang lại hiệu quả tích cực trong việc kiểm soát hen phế quản.

III. Đánh Giá Hiệu Quả Cấy Chỉ Kết Hợp Tập Dưỡng Sinh

Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiệu quả của phương pháp cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh trong điều trị hen phế quản thể hư hàn. Kết quả cho thấy phương pháp này không chỉ giúp cải thiện triệu chứng lâm sàng mà còn nâng cao chức năng hô hấp của bệnh nhân. Việc đánh giá kết quả điều trị được thực hiện thông qua các chỉ số như mức độ kiểm soát hen và chất lượng cuộc sống.

3.1 Kết Quả Kiểm Soát Hen

Kết quả kiểm soát hen được đánh giá thông qua bảng kiểm soát hen (ACT) cho thấy sự cải thiện rõ rệt ở bệnh nhân sau khi áp dụng phương pháp cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh. Mức độ kiểm soát hen tăng lên đáng kể, cho thấy hiệu quả của phương pháp này trong việc giảm triệu chứng và cải thiện chất lượng cuộc sống.

3.2 Biến Đổi Chức Năng Hô Hấp

Biến đổi chức năng hô hấp được đánh giá thông qua các chỉ số như FEV1 và PEF. Kết quả cho thấy có sự cải thiện rõ rệt về chức năng hô hấp của bệnh nhân sau khi điều trị. Điều này chứng tỏ rằng phương pháp cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh không chỉ có tác dụng giảm triệu chứng mà còn giúp cải thiện chức năng hô hấp, từ đó nâng cao chất lượng cuộc sống cho bệnh nhân.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hen phế quản là một bệnh lý viêm mạn tính đường hô hấp phổ biến và phức tạp, gây nên tình trạng tăng tính phản ứng phế quản với các biểu hiện điển hình như khó thở, thở khò khè, ho và nặng ngực tái diễn. Theo số liệu từ Tổ chức Y tế Thế giới, toàn cầu hiện ghi nhận khoảng 340 triệu người mắc hen phế quản và ước tính sẽ tăng thêm 100 triệu ca bệnh khi tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 45% lên 59%. Báo cáo từ Chiến lược Toàn cầu về Quản lý và Phòng ngừa Hen phế quản chỉ ra rằng mỗi năm có xấp xỉ 250.000 ca tử vong liên quan đến căn bệnh này, trong đó khoảng 85% trường hợp tử vong hoàn toàn có thể phòng tránh nếu được can thiệp điều trị đúng hướng và kiểm soát kịp thời.

Vấn đề then chốt trong quản lý hen phế quản hiện nay là kiểm soát triệu chứng ngoài cơn, giảm tần suất tái phát và nâng cao chất lượng sống lâu dài cho người bệnh mà không gây lệ thuộc quá mức vào thuốc giãn phế quản hay corticoid dạng hít. Đề tài luận văn thạc sĩ y học tập trung đánh giá hiệu quả của phác đồ phối hợp giữa phương pháp cấy chỉ catgut trên các huyệt vị đặc hiệu và bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng trong việc kiểm soát hen phế quản thể hư hàn.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 05/2019 đến tháng 05/2020 tại hai cơ sở y tế đầu ngành là Bệnh viện Châm cứu Trung ương và Bệnh viện Tuệ Tĩnh. Mục tiêu cụ thể gồm: đánh giá mức độ kiểm soát triệu chứng lâm sàng theo thang điểm ACT, cải thiện chất lượng cuộc sống theo bộ câu hỏi AQLQ(S), đồng thời xác định sự thay đổi của các chỉ số chức năng thông khí phổi như FEV1, FVC và PEF sau 60 ngày can thiệp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên sự tích hợp chặt chẽ giữa lý luận Y học hiện đại và học thuyết Y học cổ truyền:

• Lý thuyết Y học hiện đại về hen phế quản: Hen phế quản đặc trưng bởi tình trạng viêm mạn tính với sự tham gia của tế bào mast, đại thực bào, lympho bào Th1, Th2 cùng các hóa chất trung gian như histamin, leukotriene. Tình trạng này gây co thắt cơ trơn phế quản, phù nề niêm mạc và tăng tiết dịch nhầy.
• Học thuyết Y học cổ truyền về chứng Háo suyễn thể Hư hàn: Hen phế quản thuộc phạm vi chứng Háo suyễn, bắt nguồn từ sự rối loạn công năng của ba tạng Phế, Tỳ, Thận. Thể hư hàn đặc trưng bởi tình trạng Phế khí hư yếu không tuyên giáng, Thận hư không nạp khí và Tỳ hư sinh đàm thấp ứ trệ, biểu hiện qua triệu chứng sợ lạnh, tự hãn, đoản hơi, sắc mặt trắng nhợt và đờm loãng trong.
• Cơ chế tác động sinh học của cấy chỉ: Phương pháp đưa chỉ catgut plain 3/0 vào huyệt đạo tạo kích thích cơ học và sinh hóa liên tục trong 15 đến 20 ngày. Quá trình tự tiêu protein gia tăng đồng hóa, tăng tuần hoàn mao mạch tại chỗ, điều hòa trương lực thần kinh phó giao cảm và tăng cường miễn dịch dịch thể.
• Hệ thống dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng: Ứng dụng quy luật âm dương và thuyết Tinh - Khí - Thần, kết hợp thở 4 thì có kê mông, giơ chân và các động tác giãn cơ giúp tăng dung tích sống của phổi, giải phóng lồng ngực và thúc đẩy lưu thông khí huyết.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng thiết kế thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên có đối chứng, so sánh trước và sau can thiệp trên cỡ mẫu 60 bệnh nhân được chẩn đoán hen phế quản bậc I, II, III theo tiêu chuẩn GINA 2018 và xác định thuộc thể hư hàn theo Y học cổ truyền. Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên bằng bốc thăm chia đều bệnh nhân thành 2 nhóm:

• Nhóm nghiên cứu (30 bệnh nhân): Thực hiện cấy chỉ 3 lần vào các ngày D0, D20, D40 trên 7 huyệt vị song bên gồm Phế du, Định suyễn, Khí xá, Thiên đột, Đản trung, Cao hoang du, Thận du; kết hợp bài tập dưỡng sinh 30 phút mỗi ngày vào lúc 6 giờ sáng liên tục trong 60 ngày.
• Nhóm đối chứng (30 bệnh nhân): Điều trị bằng phác đồ cấy chỉ đơn thuần với quy trình và huyệt vị tương đương nhóm nghiên cứu.

Dữ liệu lâm sàng và cận lâm sàng được theo dõi chặt chẽ tại 4 mốc thời gian: D0 (trước điều trị), D20, D40 và D60. Các công cụ đánh giá chuẩn hóa gồm: Bộ câu hỏi kiểm soát hen ACT (5 câu hỏi, thang điểm 5-25), Bộ câu hỏi chất lượng cuộc sống AQLQ(S) (32 câu hỏi), máy đo chức năng thông khí phổi Spirometer HI-801 và máy xét nghiệm huyết học tự động Celltac Es. Dữ liệu được xử lý bằng phần mềm SPSS 20.0, áp dụng kiểm định Chi-square và Student's t-test với ngưỡng ý nghĩa thống kê p < 0,05.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Sau liệu trình can thiệp 60 ngày, phương pháp kết hợp cấy chỉ và tập dưỡng sinh ghi nhận những kết quả vượt trội so với nhóm đối chứng:

• Cải thiện phân bậc hen theo GINA 2018: Tỷ lệ bệnh nhân đạt mức hen bậc I (mức độ nhẹ nhất) ở nhóm nghiên cứu tăng từ 30,0% (9 bệnh nhân tại D0) lên 86,7% (26 bệnh nhân tại D60). Trong khi đó, nhóm đối chứng cấy chỉ đơn thuần chỉ đạt 60,0% ở bậc I tại D60 (p < 0,05). Số bệnh nhân hen bậc III ở nhóm nghiên cứu giảm mạnh từ 43,3% xuống chỉ còn 3,3%.
• Nâng cao mức độ kiểm soát hen theo thang điểm ACT: Tỷ lệ kiểm soát hen hoàn toàn (đạt 25 điểm tuyệt đối) ở nhóm nghiên cứu đạt 80,0% (24 bệnh nhân) tại D60, cao hơn rõ rệt so với tỷ lệ 50,0% (15 bệnh nhân) của nhóm đối chứng (p < 0,05). Tỷ lệ bệnh nhân chưa kiểm soát được cơn hen ở nhóm can thiệp giảm về mức 3,3%, trong khi nhóm đối chứng còn 23,3%.
• Tăng điểm số trung bình kiểm soát hen: Điểm ACT trung bình của nhóm nghiên cứu tăng từ 19,5 điểm lên 24,3 ± 0,35 điểm sau 60 ngày điều trị, cao hơn có ý nghĩa thống kê so với mức 23,1 ± 0,47 điểm ở nhóm đối chứng (p < 0,01).
• Cải thiện chất lượng cuộc sống AQLQ(S): Tỷ lệ bệnh nhân đạt mức chất lượng cuộc sống tốt (từ 6 điểm trở lên) ở nhóm nghiên cứu đạt 83,3% (25 bệnh nhân) tại mốc D60, vượt trội so với 53,3% (16 bệnh nhân) ở nhóm đối chứng. Điểm trung bình chất lượng cuộc sống nhóm nghiên cứu đạt 6,18 ± 0,70 điểm.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về mặt lâm sàng của nhóm nghiên cứu xuất phát từ tác động hiệp đồng giữa cấy chỉ và tập dưỡng sinh. Cấy chỉ catgut duy trì sự kích thích cơ học kéo dài tại các huyệt Phế du, Thận du và Định suyễn, giúp bổ ích phế khí, nạp khí về thận và ức chế co thắt phế quản. Trong khi đó, bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng với động tác thở 4 thì và tư thế chổng mông thở đóng vai trò như một biện pháp phục hồi chức năng hô hấp chủ động, giúp tống xuất khí cặn, giãn nở lồng ngực và tăng cường tuần hoàn phổi.

Biến thiên điểm số ACT và AQLQ(S) qua các thời điểm D0, D20, D40 và D60 thể hiện xu hướng tăng trưởng tuyến tính rõ rệt, được minh họa chi tiết qua các biểu đồ đường và bảng phân bố tần số trong luận văn. Tại mốc D20, sự khác biệt giữa hai nhóm đã bắt đầu xuất hiện và khoảng cách hiệu quả mở rộng tối đa tại mốc D60. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu trước đây về cấy chỉ hen phế quản của các tác giả trong ngành, đồng thời khẳng định việc bổ sung bài tập dưỡng sinh giúp nâng tỷ lệ kiểm soát hoàn toàn thêm khoảng 30% so với chỉ dùng một liệu pháp đơn độc. Đáng chú ý, 100% bệnh nhân trong thử nghiệm không xuất hiện phản ứng dị ứng chỉ hay tổn thương mô hạt, các chỉ số men gan AST, ALT và chức năng thận Ure, Creatinin hoàn toàn ổn định trước và sau 60 ngày.

Đề xuất và khuyến nghị

• Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật kết hợp tại các cơ sở khám chữa bệnh: Bộ Y tế và các bệnh viện Y học cổ truyền tuyến tỉnh cần đưa phác đồ cấy chỉ 3 chu kỳ (20 ngày/lần) phối hợp bài tập dưỡng sinh 30 phút/ngày vào hướng dẫn điều trị chuẩn cho bệnh nhân hen phế quản thể hư hàn, đặt mục tiêu nâng tỷ lệ kiểm soát hen ngoại trú lên trên 80% trong vòng 12 tháng áp dụng.
• Thành lập câu lạc bộ người bệnh hen và hướng dẫn dưỡng sinh: Các khoa Khám bệnh và Phục hồi chức năng cần tổ chức các lớp tập thở dưỡng sinh định kỳ, phát sổ tay hướng dẫn động tác thở 4 thì âm dương nhằm đảm bảo 100% người bệnh thực hành chuẩn xác kỹ thuật thở sâu và xoa bóp vùng ngực tại nhà trong 14 ngày đầu nhập viện.
• Mở rộng quy mô nghiên cứu đa trung tâm: Học viện Y Dược học Cổ truyền Việt Nam phối hợp với các bệnh viện chuyên khoa hô hấp triển khai thử nghiệm lâm sàng ngẫu nhiên với cỡ mẫu lớn từ 150 đến 200 bệnh nhân trong khung thời gian 18 đến 24 tháng để theo dõi tỷ lệ tái phát cơn hen trong mùa lạnh và đánh giá khả năng giảm liều thuốc cắt cơn.
• Tăng cường số hóa học liệu hướng dẫn: Đội ngũ y bác sĩ và chuyên gia công nghệ y tế cần xây dựng các video hướng dẫn động tác dưỡng sinh chuẩn hóa, tích hợp vào các ứng dụng theo dõi sức khỏe điện tử nhằm hỗ trợ bệnh nhân tự rèn luyện và ghi chép nhật ký cơn hen hàng ngày.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Bác sĩ và chuyên gia Y học cổ truyền: Nắm vững vị trí giải phẫu, tác dụng điều trị của bộ huyệt cấy chỉ chuyên sâu và kỹ thuật phân tích các thể bệnh hư hàn trong chứng háo suyễn để ứng dụng vào điều trị lâm sàng hàng ngày.
• Bác sĩ chuyên khoa Hô hấp và Phục hồi chức năng: Tìm hiểu giải pháp trị liệu không dùng thuốc an toàn, có khả năng hỗ trợ tích cực cho phác đồ Y học hiện đại nhằm giảm thiểu tần suất sử dụng thuốc xịt giãn phế quản và corticoid liều cao.
• Học viên sau đại học, nghiên cứu sinh ngành Y: Tham khảo thiết kế nghiên cứu lâm sàng dọc có đối chứng, phương pháp đánh giá kết hợp giữa cận lâm sàng hiện đại (đo chức năng thông khí phổi) và các thang đo quốc tế chuẩn hóa như GINA, ACT, AQLQ(S).
• Người bệnh hen phế quản mạn tính và người chăm sóc: Tiếp cận các bài tập thở khoa học, phương pháp tự xoa bóp bấm huyệt vùng ngực - lưng theo phương pháp Nguyễn Văn Hưởng để chủ động phòng ngừa cơn hen tái phát khi thay đổi thời tiết.

Câu hỏi thường gặp

• Phương pháp cấy chỉ kết hợp dưỡng sinh có an toàn cho người cao tuổi mắc hen phế quản không? Phương pháp đạt độ an toàn rất cao. Kết quả theo dõi trên 60 bệnh nhân từ 18 đến trên 60 tuổi cho thấy các chỉ số huyết học, sinh hóa gan mật (AST, ALT) và thận (Ure, Creatinin) đều duy trì trong giới hạn bình thường, không ghi nhận trường hợp nào gặp phản ứng nhiễm trùng hay co thắt phế quản kịch phát.

• Thời gian một liệu trình điều trị kéo dài bao lâu để đạt kết quả tốt nhất? Một liệu trình điều trị chuẩn kéo dài liên tục 60 ngày. Người bệnh được cấy chỉ 3 lần, mỗi lần cách nhau đúng 20 ngày (tại các mốc D0, D20, D40) kết hợp duy trì tập dưỡng sinh đều đặn 30 phút mỗi ngày vào sáng sớm để đảm bảo hiệu quả kích thích huyệt vị liên tục.

• Làm thế nào để nhận biết hen phế quản thể hư hàn theo Y học cổ truyền? Hen thể hư hàn thường biểu hiện với triệu chứng bệnh kéo dài, hơi thở ngắn gấp, tiếng nói nhỏ yếu, sắc mặt trắng bợt, sợ lạnh, dễ vã mồ hôi, ho khạc đờm loãng trong, chất lưỡi nhợt rêu trắng và mạch hư nhược. Khoảng 46,7% bệnh nhân trong nghiên cứu khởi phát cơn do yếu tố thời tiết lạnh.

• Phương pháp này có thể thay thế hoàn toàn thuốc xịt cắt cơn Tây y trong cơn cấp không? Phương pháp cấy chỉ và dưỡng sinh là liệu pháp điều trị duy trì và phòng ngừa ngoài cơn. Khi xuất hiện cơn khó thở cấp tính nặng, người bệnh vẫn cần tuân thủ phác đồ xử trí cấp cứu của Y học hiện đại bằng các thuốc giãn phế quản tác dụng nhanh theo chỉ định của bác sĩ.

• Bài tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng tác động thế nào đến dung tích phổi? Bài tập với các thì hít vào tối đa, giữ hơi mở thanh quản và thở ra triệt để giúp huy động tối đa các nhóm cơ hô hấp phụ, tăng cường độ giãn nở của phế nang và nâng cao lưu lượng thở ra đỉnh PEF, từ đó hạn chế hiện tượng ứ khí phế nang và giảm sức cản đường thở.

Kết luận

• Phương pháp cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng chứng minh hiệu quả vượt trội trong kiểm soát hen phế quản thể hư hàn, nâng tỷ lệ kiểm soát hoàn toàn lên 80,0% so với 50,0% ở nhóm cấy chỉ đơn thuần.
• Tỷ lệ bệnh nhân chuyển biến về bậc hen nhẹ (bậc I theo GINA) đạt 86,7% và 83,3% bệnh nhân đạt chất lượng cuộc sống mức độ tốt sau 60 ngày can thiệp.
• Phác đồ can thiệp tác động đa cơ chế: duy trì kích thích huyệt đạo dài ngày, tăng cường thông khí phổi, điều hòa miễn dịch và cân bằng tạng phủ mà không gây tác dụng phụ.
• Quy trình điều trị kết hợp cần tiếp tục được nhân rộng tại các cơ sở y tế chuyên khoa trong giai đoạn 2024 - 2026 thông qua các khóa đào tạo chuyển giao kỹ thuật.
• Các bác sĩ và cơ sở y tế nên chủ động ứng dụng phác đồ kết hợp này vào thực hành lâm sàng để tối ưu hóa hiệu quả điều trị không dùng thuốc cho người bệnh hen phế quản mạn tính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Hen phế quản (HPQ) là tình trạng viêm mạn tính đƣờng thở với sự tham gia của nhiều tế bào thành phần tế bào, làm tăng tính đáp ứng đƣờng thở (co thắt, phù nề, tăng tiết đờm) gây tắc ngh n, hạn chế luồng khí đƣờng thở, làm xuất hiện các dấu hiệu khò khè, khó thở, nặng ngực và ho tái diễn nhiều lần, thƣờng xảy ra vào ban đêm và sáng sớm, có thể phục hồi tự nhiên hoặc do dùng thuốc 1], [2], [3]. Theo báo cáo của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), năm 2014 trên thế giới đang có khoảng 340 triệu ngƣời mắc bệnh hen, tỉ lệ mắc bệnh vẫn đang phát triển theo hƣớng tăng dần, dự kiến với tình trạng đô thị hóa tăng từ 45% lên 59% vào năm 2025 thì thế giới s có thêm 100 triệu ngƣời bệnh nữa [4], [5]. Thống kê của chƣơng trình khởi động toàn cầu về phòng chống hen (GINA) cho thấy mỗi năm trên thế giới có khoảng 250.000 trƣờng hợp tử vong do hen, điều quan trọng hơn là 85% những trƣờng hợp tử vong do hen có thể tránh đƣợc nếu đƣợc phát hiện sớm, điều trị đúng và kịp thời [4], [5]. Hiện nay những tiến bộ của khoa học kỹ thuật trong y học đã giúp hiểu biết hơn về nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của bệnh hen.

Mục tiêu của ngành y tế là kiểm soát và tìm ra các biện pháp phòng chống căn bệnh này một cách hiệu quả. Y học hiện đại đã có nhiều phƣơng pháp điều trị hen nhƣ dùng các loại thuốc cắt cơn bằng đƣờng uống hay xịt có hiệu quả nhanh. Bên cạnh đó YHCT cũng góp phần không nhỏ để kiểm soát bệnh hen nhƣ uống thuốc sắc y học cổ truyền và các phƣơng pháp không dùng thuốc nhƣ châm cứu, cấy chỉ, tập dƣỡng sinh. Cấy chỉ là phƣơng pháp đƣa chỉ catgut vào huyệt vị, qua quá trình tự tiêu của chỉ có tác dụng duy trì sự kích thích lâu dài qua đó tạo tác dụng điều trị bệnh [9], [10].

2 Dƣỡng sinh là phƣơng pháp tự tập luyện để nâng cao thể chất, giữ sức khỏe phòng bệnh và chữa bệnh. Đặc biệt là phƣơng pháp dƣỡng sinh của Nguyễn Văn Hƣởng với các động tác tập thở bốn thì âm dƣơng, chổng mông thở…có tác dụng tăng cƣờng thông khí phổi, giảm nguy cơ tắc ngh n đƣờng thở, hỗ trợ điều trị tốt hen phế quản [11]. Với mục đích bƣớc đầu chứng minh hiệu quả của phƣơng pháp cấy chỉ kết hợp tập dƣỡng sinh trong điều trị hen phế quản và cung cấp cho các nhà lâm sàng thêm lựa chọn trong điều trị và kiểm soát hen phế quản, chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá kết quả của phƣơng pháp cấy chỉ kết hợp tập dƣỡng sinh trong kiểm soát hen phế quản thể hƣ hàn” với hai mục tiêu sau: 1. Đánh giá kết quả kiểm soát hen trên lâm sàng của phương pháp cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh Nguyễn Văn Hưởng.

Đánh giá kết quả của phương pháp cấy chỉ kết hợp tập dưỡng sinh trong cải thiện chức năng hô hấp do hen phế quản. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. TỔNG QUAN VỀ HEN PHẾ QUẢN 1. Hen phế quản theo y học hiện đại 1.

Định nghĩa hen phế quản Theo chƣơng trình khởi động toàn cầu về phòng chống hen (Global Initiative for Asthma- GINA) năm 2018: “Hen là một bệnh lý đa dạng, thƣờng có đặc điểm là viêm đƣờng thở mạn tính với sự hiện diện bệnh sử có các triệu chứng hô hấp nhƣ khò khè, khó thở, nặng ngực và ho. Các triệu chứng này thay đổi theo thời gian và về cƣờng độ cùng với sự giới hạn luồng khí thở ra thay đổi” 1]. Nguyên nhân và cơ chế bệnh sinh của hen phế quản  Nguyên nhân và các yếu tố nguy cơ [2], [3], [4]: - Di truyền: Yếu tố di truyền, cơ địa dị ứng… - Các yếu tố môi trƣờng, các dị nguyên, nhiễm virus: hoá chất, bụi, khói thuốc lá, phấn hoa… - Các yếu tố nguy cơ khởi phát: thay đổi thời tiết, vận động quá sức, một số mùi vị đặc biệt (đặc biệt khói thuốc lá), cảm xúc mạnh, v.v…  Cơ chế bệnh sinh: - Cơ chế bệnh sinh của hen rất phức tạp nhƣng có thể mô tả tóm tắt bằng sự tƣơng tác của ba quá trình bệnh lý cơ bản là: Viêm mạn tính đƣờng thở, tăng đáp ứng của phế quản và co thắt, phù nề xuất tiết phế quản, trong đó viêm mạn tính đƣờng thở là trung tâm [12], [13], [14]: + Viêm mạn tính đƣờng thở: có sự tham gia của nhiều tế bào viêm (đại thực bào), tế bào Th1, Th2, tế bào mast, lympho bào và các chất trung gian hóa học, chủ yếu là các chất trung gian tiên phát (histamin, serotonin, bradykinin, PAF, .), các chất trung gian thứ phát (leucotrien, prostaglandin, các neuropeptid), các cytokin (interleukin, TNF , INF , v. 4 + Tăng tính đáp ứng đƣờng thở: là bất thƣờng sinh lý đặc trƣng của hen.

Đây là tình trạng đáp ứng co thắt phế quản quá mức với các yếu tố kích thích đƣờng hít. Việc tăng tính phản ứng đƣờng thở liên quan đến tần suất triệu chứng hen, do đó làm giảm tình trạng này là mục tiêu điều trị quan trọng. Phế quản co thắt khi đáp ứng với các chất kích thích trực tiếp nhƣ histamine và cả các yếu tố kích thích gián tiếp, vừa là nguyên nhân vừa là hậu quả của quá trình viêm mạn tính làm co thắt các cơ trơn, gây phù nề niêm mạc và tăng xuất tiết. Kết quả là xuất hiện các triệu chứng của hen nhƣ: khó thở, khò khè, nặng ngực và ho.

Các triệu chứng này thƣờng xuất hiện hoặc nặng lên vào ban đêm và sáng sớm vì có liên quan đến chức năng của hệ phó giao cảm [12], [13], [14]. Triệu chứng hen phế quản  Lâm sàng: - Triệu chứng cơ năng: khó thở, ho, khò khè, nặng ngực. Đặc điểm của cơn khó thở: xuất hiện đột ngột thƣờng buổi tối hoặc nửa đêm về sáng, khó thở ở thì thở ra hoặc cả hai thì, khó thở thành từng cơn (ngoài cơn bệnh nhân bình thƣờng), cơn khó thở có thể tự kết thúc khi không dùng thuốc hoặc giảm khi dùng các thuốc giãn phế quản. - Triệu chứng thực thể: Trong cơn khó thở khám phổi thấy: Gõ lồng ngực vang, nghe rì rào phế nang giảm, có ran rít, ran ngáy.

Sau cơn hen thƣờng không thấy gì đặc biệt. Trên lâm sàng cơn hen phế quản thƣờng chia 3 giai đoạn: + Tiền triệu: Hắt hơi, sổ mũi, ngứa mắt, buồn ngủ, ho, v. + Cơn khó thở: khó thở ra, chậm, khò khè, tiếng rít (bản thân ngƣời bệnh và ngƣời xung quanh có thể nghe thấy), mức độ khó thở tăng dần, có thể kèm theo vã mồ hôi, nói khó. + Thoái lui: Cơn có thể ngắn 5-15 phút, có thể kéo dài hàng giờ hoặc dài hơn.

Cơn hen có thể tự hồi phục, kết thúc bằng khó thở giảm dần, ho và khạc đờm trong, quánh dính [2], [3],[15], [16]. 5  Cận lâm sàng: - Chụp XQ tim phổi: Trong cơn hen, lồng ngực căng phồng, các khoảng gian sƣờn giãn rộng, cơ hoành hạ thấp, phổi tăng sáng, rốn phổi đậm. - Đo chức năng thông khí: Những nơi có điều kiện cần đo chức năng hô hấp với các chỉ tiêu nhƣ: PEF, FEV1 và Tiffeneau, Gaensler để đánh giá mức độ nặng nhẹ của cơn hen, khả năng hồi phục và sự dao động của luồng khí tắc ngh n, giúp khẳng định chẩn đoán hen [2], [3], [15], [16]. Chẩn đoán hen phế quản - Ở Việt Nam hiện nay chủ yếu dựa vào bảng tiêu chuẩn chẩn đoán hen của GINA 2018 (bảng 1.

Tiêu chuẩn chẩn đoán hen ở người lớn [1].Tiền sử có các triệu chứng hô hấp thay đổi Các triệu chứng điển hình là thở khò khè, khó thở, nặng ngực và ho. • Thông thƣờng ngƣời bị hen có nhiều hơn một trong các triệu chứng này. • Các triệu chứng xảy ra thay đổi theo thời gian và cƣờng độ. • Các triệu chứng thƣờng xảy ra hoặc xấu hơn vào ban đêm hay lúc thức giấc • Các triệu chứng thƣờng khởi phát khi tập thể dục, cƣời lớn, tiếp xúc các dị nguyên hoặc không khí lạnh.

• Các triệu chứng thƣờng xảy ra hay trở nên xấu đi khi nhiễm siêu vi. Bằng chứng giới hạn luồng khí thở ra bị thay đổi • Ít nhất một lần trong quá trình chẩn đoán có thể tích thở ra tối đa/giây, là thể tích thở ra trong giây đầu tiên của động tác thở ra mạnh, đơn vị là l/giây (FEV1) thấp, chứng cứ cho thấy tỉ lệ đánh giá rối loạn thông khí tắc ngh n (FEV1/FVC) bị giảm. Tỉ lệ FEV1/FVC bình thƣờng lớn hơn 0,75-0,80 đối với ngƣời lớn. Phân loại hen phế quản - Phân loại theo nguyên nhân: gồm hen dị ứng, hen không dị ứng, hen khởi phát muộn, hen có giới hạn luồng khí cố định, hen trên ngƣời béo phì [2], [3], [17], [18].

-Phân loại theo bậc nặng nhẹ (bảng 1. Phân loại bậc nặng nhẹ của bệnh theo GINA 2018 [1] Lƣu Mức độ cơn hen Dao Bậc Triệu chứng Triệu chứng lƣợng ảnh hƣởng đến động hen ban ngày ban đêm đỉnh hoạt động PEF (PEF) Không giới hạn I <1 lần/tuần ≤2lần/tuần >80% <20% hoạt động thể lực >1 lần/tuần nhƣng Có thể ảnh hƣởng 20%- II >2 lần/tháng 80% <1 lần/ngày hoạt động thể lực 30% Ảnh hƣởng hoạt III Hàng ngày >1 lần/tuần 60%-80% >30% động thể lực Giới hạn hoạt động IV Thƣờng xuyên Thƣờng có ≤60% >30% thể lực Chú ý:  Chỉ cần 1 biểu hiện ở bậc nặng nhất là đủ xếp vào bậc đó.  Bệnh nhân dù ở bậc hen nhẹ nhất không thƣờng xuyên nhƣng có cơn hen cấp nặng cần đƣợc điều trị nhƣ hen trung bình dai dẳng (bậc III).  Bệnh nhân ở bất cứ bậc hen nào cũng có thể bị cơn hen cấp nặng.

- Phân loại mức độ kiểm soát hen bằng test kiểm soát hen ACT (bảng 1.3): Đây là công cụ đã đƣợc kiểm định tốt để đo lƣờng mức độ kiểm soát hen trong thực tế lâm sàng. Đƣợc Hội Phổi Hoa Kỳ nghiên cứu và đƣa ra áp dụng toàn thế giới vào 5/2004. Phân loại mức độ kiểm soát hen theo test kiểm soát hen ACT [19 ] Câu 1: Trong 4 tuần qua, bao nhiêu ngày bệnh hen phải làm bạn nghỉ làm, nghỉ học hay phải nghỉ tại nhà? Tất cả Hầu hết các Một số ngày Chỉ một ít Không có ngày các ngày (1) ngày (2) (3) ngày (4) nào (5) Câu 2: Trong 4 tuần qua bạn có gặp cơn khó thở không? Không có lần >1 lần/ngày (1) =1 lần/ngày (2) 3-6 lần/tuần (3) 1-2 lần/tuần (4) nào (5) Câu 3: Trong 4 tuần qua, bạn có thƣờng phải thức giấc ban đêm hay phải dậy sớm do các triệu chứng của hen nhƣ ho, khò khè, nặng ngực?