Luận văn thạc sĩ đánh giá hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã yên vượng huyện hữu lũng tỉnh lạng sơn

**Mô tả SEO cho bài viết** Đánh giá hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, phân tích chất lượng và tác động đến sức khỏe cộng đồng.

• Tác giả: Nguyễn Xuân Nam
• Người hướng dẫn: Pgs.ts Nguyễn Thế Hùng
• Trường học: Đại học Nông Lâm - Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học Môi trường
• Đề tài: Đánh giá hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp đại học
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục tiêu và yêu cầu của đề tài
• 1.2. Mục tiêu của đề tài
• 1.3. Yêu cầu của đề tài
• 1.4. Ý nghĩa của đề tài
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.2. Cơ sở thực tiễn
• 2.3. Cơ sở pháp lý
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đánh giá môi trường nước

Đánh giá môi trường nước là quá trình phân tích và xác định chất lượng nguồn nước, đặc biệt là môi trường nước sinh hoạt. Tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn, việc đánh giá này tập trung vào việc xác định hiện trạng nước sinh hoạt, bao gồm các chỉ tiêu về chất lượng nước và mức độ ô nhiễm nước. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp lấy mẫu và phân tích trong phòng thí nghiệm để đảm bảo tính chính xác. Kết quả cho thấy, nguồn nước tại địa phương đang bị ảnh hưởng bởi các hoạt động nông nghiệp và sinh hoạt, dẫn đến nguy cơ ô nhiễm cao.

1.1. Hiện trạng nước sinh hoạt

Hiện trạng nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng được đánh giá thông qua việc phân tích các mẫu nước từ các nguồn khác nhau như giếng khoan, nước mưa và nước mặt. Kết quả cho thấy, nhiều mẫu nước không đạt tiêu chuẩn về chất lượng nước, đặc biệt là các chỉ tiêu vi sinh và hóa học. Nguyên nhân chính là do ô nhiễm nước từ chất thải sinh hoạt và hoạt động nông nghiệp. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên nước hiệu quả.

1.2. Nguyên nhân ô nhiễm

Nguyên nhân chính dẫn đến ô nhiễm nước tại xã Yên Vượng bao gồm việc sử dụng phân bón và hóa chất trong nông nghiệp, chất thải chăn nuôi không được xử lý đúng cách, và rác thải sinh hoạt. Các hoạt động này đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng nước, đặc biệt là nguồn nước ngầm. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc thiếu hệ thống xử lý nước thải là một trong những yếu tố chính làm gia tăng tình trạng ô nhiễm.

II. Quản lý và bảo vệ tài nguyên nước

Quản lý tài nguyên nước và bảo vệ môi trường là hai yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo chất lượng nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng. Nghiên cứu đề xuất các giải pháp như xây dựng hệ thống xử lý nước thải, tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ môi trường, và áp dụng các biện pháp quản lý nguồn nước bền vững. Các giải pháp này không chỉ giúp cải thiện chất lượng nước mà còn góp phần phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

2.1. Giải pháp bảo vệ môi trường

Để bảo vệ môi trường nước, nghiên cứu đề xuất việc xây dựng các hệ thống xử lý nước thải tập trung, đặc biệt là tại các khu vực có mật độ dân cư cao. Bên cạnh đó, việc tuyên truyền và nâng cao nhận thức cộng đồng về quản lý tài nguyên nước cũng được coi là một giải pháp quan trọng. Các biện pháp này sẽ giúp giảm thiểu tình trạng ô nhiễm nước và đảm bảo nguồn nước sạch cho người dân.

2.2. Quản lý tài nguyên nước

Quản lý tài nguyên nước tại xã Yên Vượng cần được thực hiện thông qua việc áp dụng các công nghệ hiện đại trong khai thác và sử dụng nước. Nghiên cứu đề xuất việc xây dựng các quy định chặt chẽ về việc sử dụng nước, đặc biệt là trong lĩnh vực nông nghiệp. Đồng thời, việc giám sát và đánh giá thường xuyên chất lượng nước cũng là một yếu tố quan trọng trong việc đảm bảo nguồn nước sạch và an toàn cho người dân.

III. Ý nghĩa và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu về đánh giá hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại nhiều giá trị thực tiễn. Kết quả nghiên cứu giúp các nhà quản lý địa phương có cái nhìn tổng quan về hiện trạng nước sinh hoạt, từ đó đưa ra các chính sách và biện pháp phù hợp để bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên nước. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc sử dụng và bảo vệ nguồn nước sạch.

3.1. Ứng dụng trong quản lý

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên nước tại địa phương. Các số liệu và phân tích từ nghiên cứu sẽ là cơ sở quan trọng để các nhà quản lý đưa ra các quyết định phù hợp, nhằm cải thiện chất lượng nước và đảm bảo nguồn nước sạch cho người dân.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức của người dân về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường nước. Thông qua các chương trình tuyên truyền và giáo dục, người dân sẽ hiểu rõ hơn về các nguyên nhân gây ô nhiễm nước và các biện pháp để giảm thiểu tình trạng này, từ đó góp phần bảo vệ nguồn nước sạch cho cộng đồng.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Nước sạch là tài nguyên thiết yếu đối với sức khỏe con người, an sinh xã hội và sự phát triển bền vững. Tại các khu vực nông thôn miền núi, quá trình gia tăng dân số cùng sự chuyển dịch phương thức canh tác nông nghiệp đang tạo ra những áp lực đáng kể lên chất lượng các nguồn nước sinh hoạt tự nhiên. Xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn là một xã miền núi thuần nông, kinh tế chủ yếu dựa vào trồng trọt và chăn nuôi. Đời sống người dân còn nhiều khó khăn, hệ thống hạ tầng cấp thoát nước tập trung chưa được đầu tư xây dựng.

Cùng với quá trình phát triển kinh tế - xã hội cục bộ, việc gia tăng sử dụng phân bón hóa học, hóa chất bảo vệ thực vật, sự phát sinh chất thải chăn nuôi cùng với rác thải và nước thải sinh hoạt chưa qua thu gom, xử lý đã và đang tác động trực tiếp đến môi trường đất và nguồn nước ngầm, nước mặt. Điều này tiềm ẩn nguy cơ gây ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe cộng đồng dân cư địa phương. Trước thực trạng đó, đề tài "Đánh giá hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn" được thực hiện nhằm cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm phục vụ công tác quản lý và bảo vệ nguồn nước.

Văn bản xác định rõ 4 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.
2. Nắm được tình hình sử dụng nước sinh hoạt trên địa bàn xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.
3. Tìm ra những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước sinh hoạt trên địa bàn xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.
4. Đề xuất một số biện pháp khắc phục, giảm thiểu tình trạng ô nhiễm nước sinh hoạt và cung cấp nước sạch đáp ứng nhu cầu nước sạch của người dân địa phương.

• Đối tượng nghiên cứu: Hiện trạng môi trường nước sinh hoạt trên địa bàn xã.
• Phạm vi không gian: Địa bàn xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn (chú trọng điều tra tại 7 thôn: Sơn Đông, Sơn Tây, Ao Sen, Lầm Thượng, Lầm Hạ, Cây Hồng - Mỏ Tối, Chục Quan; tập trung lấy mẫu phân tích tại 3 thôn trung tâm: Sơn Đông, Sơn Tây, Ao Sen).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp thu thập trong giai đoạn 2014 - 2015; thời gian triển khai nghiên cứu thực địa và phân tích mẫu từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý luận dựa trên Luật Bảo vệ môi trường năm 2014 (khoản 1 Điều 3 về khái niệm môi trường, khoản 8 Điều 3 về ô nhiễm môi trường), Luật Tài nguyên nước năm 2012 (Luật số 17/2012/QH13), cùng các định nghĩa về nước sạch, nước sạch quy ước (theo Ban chỉ đạo Quốc gia về cấp nước sạch và Vệ sinh môi trường nông thôn), ô nhiễm nguồn nước, suy thoái nguồn nước và quản lý môi trường. Cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn áp dụng bao gồm: Nghị định 201/2013/NĐ-CP, Nghị định 179/2013/NĐ-CP, Thông tư 05/2009/TT-BYT, QCVN 02:2009/BYT (Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về chất lượng nước sinh hoạt), QCVN 08:2008/BTNMT, cùng các tiêu chuẩn quốc gia về kỹ thuật lấy mẫu và phân tích (TCVN 6663-1:2011, TCVN 6663-3:2008, TCVN 6663-11:2011, TCVN 6187-1-1996, TCVN 6224:1996).

Phương pháp nghiên cứu thực tế bao gồm:

• Phương pháp thu thập và kế thừa tài liệu thứ cấp: Thu thập tài liệu điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội từ "Báo cáo kết quả thực hiện nhiệm vụ, mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng - an ninh năm 2014, phương hướng nhiệm vụ 2015" của UBND xã Yên Vượng và tài liệu từ bộ phận Địa chính - Môi trường xã.
• Phương pháp điều tra, phỏng vấn xã hội học: Thiết kế phiếu điều tra phỏng vấn trực tiếp 50 hộ gia đình tại 7 thôn trên địa bàn xã (thôn Sơn Đông: 8 phiếu; các thôn Sơn Tây, Ao Sen, Lầm Thượng, Lầm Hạ, Cây Hồng, Chục Quan: mỗi thôn 7 phiếu) theo phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên không phụ thuộc trình độ học vấn hay nghề nghiệp.
• Phương pháp khảo sát thực tế và cảm quan: Quan sát, đánh giá trực tiếp màu sắc, mùi vị của nguồn nước sinh hoạt tại các hộ gia đình.
• Phương pháp lấy mẫu và phân tích phòng thí nghiệm: Lấy mẫu nước ngầm (nước giếng đào) theo TCVN 6663-11:2011 tại 3 điểm đại diện thuộc 3 thôn trung tâm (Sơn Đông, Sơn Tây, Ao Sen) vào ngày 12/04/2015; bảo quản mẫu trong túi đen ở nhiệt độ phù hợp và chuyển phân tích tại Phòng thí nghiệm Khoa Môi trường (Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên) và Viện Khoa học sự sống (Đại học Thái Nguyên).

STT	Chỉ tiêu phân tích	Phương pháp phân tích	Thiết bị / Tiêu chuẩn áp dụng
1	Màu sắc	Cảm quan	Đánh giá trực tiếp
2	Mùi vị	Cảm quan	Đánh giá trực tiếp
3	pH	Đo điện thế	Máy đo pH Meter F-51
4	Độ cứng tổng số	Chuẩn độ thể tích	TCVN 6224:1996 (Chuẩn độ EDTA)
5	Coliform	Màng lọc	TCVN 6187-1,2:1996 (Phương pháp màng lọc)
6	Sắt tổng số (Fe)	Đo quang (so màu)	So màu quang phổ ở bước sóng 520 nm

• Phương pháp thống kê và xử lý số liệu: Xử lý, tổng hợp số liệu khảo sát và kết quả thí nghiệm bằng phần mềm Microsoft Word và Microsoft Excel; so sánh đối chiếu trực tiếp với giới hạn cho phép tại QCVN 02:2009/BYT.

---

Nội dung chính theo từng phần

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ vai trò của nguồn nước đối với sự sống, thực trạng khan hiếm và ô nhiễm nguồn nước trên quy mô toàn cầu và trong nước. Giới thiệu khái quát đặc điểm tự nhiên, kinh tế thuần nông của xã Yên Vượng cùng các nguy cơ gây ô nhiễm môi trường nước cục bộ. Xác định hệ thống mục tiêu, 5 yêu cầu kỹ thuật và 5 ý nghĩa khoa học - thực tiễn của khóa luận.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Hệ thống hóa cơ sở lý luận về môi trường, các dạng ô nhiễm nước (sinh học, hóa học vô cơ, hữu cơ tổng hợp, vật lý, ô nhiễm kim loại nặng, vi sinh vật, hóa chất bảo vệ thực vật và phân bón). Tổng hợp hệ thống văn bản quy phạm pháp luật, quy chuẩn kỹ thuật của Việt Nam trong quản lý và bảo vệ tài nguyên nước.

Tổng quan nguồn gốc ô nhiễm do chất thải sinh hoạt, hoạt động nông nghiệp và công nghiệp. Tổng thuật tài liệu về hiện trạng tài nguyên nước trên thế giới (trữ lượng nước theo F. Sargent 1974: đại dương $1.000 \times 10^6\text{ km}^3$, băng hà $26.000 \times 10^3\text{ km}^3$, hồ nước ngọt $125.000\text{ km}^3$; ước tính của Miller 1988, thống kê của SIWI, FAO, UNICEF) và tại Việt Nam (tổng lượng dòng chảy sông ngòi hàng năm khoảng $313\text{ km}^3$, tổng lượng nước mưa và nguồn liên quốc gia khoảng $1.240\text{ km}^3$, mức khai thác thực tế $500\text{ m}^3/\text{người/năm}$ theo Cao Liêm - Trần Đức Viên 1990; các dẫn chứng ô nhiễm sông Cầu tại Thái Nguyên, khu công nghiệp Tân Thới Hiệp/Tham Lương tại TP. Hồ Chí Minh, sông Thị Vải, ô nhiễm nước dưới đất tại Đồng bằng Bắc Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long).

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Quy định rõ đối tượng, phạm vi nghiên cứu tại xã Yên Vượng trong khung thời gian từ tháng 01/2015 đến tháng 05/2015. Mô tả 4 nội dung nghiên cứu chính và quy trình triển khai chi tiết 5 phương pháp nghiên cứu: thu thập dữ liệu thứ cấp, điều tra 50 phiếu phỏng vấn, khảo sát thực địa, lấy mẫu nước ngầm theo TCVN 6663-11:2011 tại 3 điểm giếng đào và kỹ thuật phân tích 6 chỉ tiêu lý - hóa - vi sinh trong phòng thí nghiệm.

TT	Vị trí lấy mẫu	Đặc điểm môi trường xung quanh điểm lấy mẫu	Thời gian lấy	Độ sâu giếng
1	Thôn Sơn Đông	Giếng đào nhà ông Nguyễn Xuân Bình; giếng đặt trước nhà và bếp, xung quanh là vườn cây; nhà vệ sinh cuối vườn cách giếng 15 - 20 m; nước thải sinh hoạt xả trực tiếp ra đất	12/04/2015	15 - 17 m
2	Thôn Sơn Tây	Giếng đào nhà chị Nguyễn Thị Hoa; trước giếng là đường giao thông, phía sau là nhà ở và chuồng nuôi lợn (cách giếng 12 - 15 m); có cây to che bóng	12/04/2015	15 - 20 m
3	Thôn Ao Sen	Giếng đào nhà bác Phùng Ngọc Sơn; giếng đặt sau nhà 5 m, cách chuồng nuôi trâu 12 m (chuồng có ngăn chứa phân), xung quanh là vườn cây, cách ao 100 m	12/04/2015	12 - 15 m

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Nội dung chương 4 tập trung phân tích 4 nhóm vấn đề chính tại địa bàn nghiên cứu:

1. Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội xã Yên Vượng

Xã Yên Vượng nằm ở phía Đông Bắc huyện Hữu Lũng, có tuyến đường tỉnh 243 chạy qua trung tâm. Địa hình đặc trưng bởi núi đá vôi chia cắt tạo thành các thung lũng, bồn địa; khí hậu nhiệt đới gió mùa có nhiệt độ trung bình $21 - 23^\circ\text{C}$, lượng mưa bình quân $1.200\text{ mm/năm}$. Thủy văn gồm hệ thống suối nhỏ, kênh mương và các mỏ nước ngầm tự nhiên chảy từ chân núi đá.

Loại đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)	Chi tiết cơ cấu sử dụng
Đất nông nghiệp	681,68	21,76	Đất trồng lúa (186,16 ha); Đất trồng cây hàng năm khác (247,66 ha)
Đất phi nông nghiệp	169,22	5,40	Đất ở (24,39 ha); Đất chuyên dùng (62,01 ha gồm trụ sở 0,11 ha, SXKD 6,76 ha, công cộng 55,14 ha, nghĩa địa 1,59 ha); Phi nông nghiệp khác (2,60 ha)
Đất chưa sử dụng	2.281,40	72,84	Đất bằng chưa sử dụng (115,86 ha); Núi đá không có rừng cây (2.165,54 ha)
Tổng diện tích tự nhiên	3.132,30	100,00	-

Dân số toàn xã năm 2014 gồm 679 hộ với 2.850 nhân khẩu thuộc 3 dân tộc Kinh, Tày, Nùng phân bố tại 7 thôn. Về kinh tế, tổng diện tích gieo trồng cây nông nghiệp năm 2014 đạt 610,72 ha (lúa 167,48 ha; ngô 214,6 ha; lạc 132,5 ha; đậu đỗ 32,7 ha; rau các loại 21,67 ha; sắn 14,5 ha; thuốc lá 11,3 ha; mía 4,2 ha...). Diện tích cây ăn quả đạt 196,7 ha (chủ lực là cây Na với 170,62 ha, năng suất 28,4 tạ/ha, sản lượng 498,4 tấn; vải thiều 9,17 ha; nhãn 7,27 ha; bưởi 5,8 ha). Chăn nuôi gồm 295 con trâu, 459 con bò, 1.850 con lợn và 31.000 con gia cầm. Cơ sở hạ tầng giáo dục có 1 trường THCS (7 lớp, 164 học sinh), 1 trường Tiểu học (11 lớp, 244 học sinh), 1 trường Mầm non (8 lớp, 241 học sinh).

2. Hiện trạng chất lượng và tình hình sử dụng nước sinh hoạt

Kết quả phân tích các chỉ tiêu lý, hóa, vi sinh của 3 mẫu nước giếng đào đại diện tại 3 thôn trung tâm được đối chiếu với QCVN 02:2009/BYT:

STT	Chỉ tiêu	Đơn vị	Sơn Đông	Sơn Tây	Ao Sen	QCVN 02:2009/BYT	Đánh giá
1	Màu sắc	-	Nước trong	Nước trong	Nước trong	Không màu	Đạt quy chuẩn
2	Mùi vị	-	Không mùi lạ	Không mùi lạ	Không mùi lạ	Không mùi vị lạ	Đạt quy chuẩn
3	pH	-	7,50	7,35	7,20	6,0 - 8,5	Đạt quy chuẩn
4	Độ cứng tổng số	mg/l	4,00	3,50	3,75	350	Đạt quy chuẩn
5	Coliform tổng số	VK/100ml	3,6	3,6	70,0	150	Đạt quy chuẩn
6	Sắt tổng số (Fe)	mg/l	-0,0042	0,0028	0,0042	0,5	Đạt quy chuẩn

Kết quả điều tra xã hội học trên 50 hộ gia đình tại 7 thôn thể hiện các thông số thực tế sau:

Tiêu chí khảo sát	Phân loại	Số phiếu	Tỷ lệ (%)
Nguồn nước sinh hoạt chính	Giếng khoan	31	62,0
	Giếng đào	18	36,0
	Nước máy	0	0,0
	Nguồn nước khác (mưa, khe suối)	1	2,0
Khả năng cung cấp nước hàng ngày	Đủ sử dụng	38	76,0
	Không đủ sử dụng (thiếu vào mùa khô)	12	24,0
Đánh giá cảm quan màu, mùi	Không có màu/mùi lạ	46	92,0
	Có màu lạ	1	2,0
	Có mùi lạ	1	2,0
	Có cả màu và mùi lạ	2	4,0
Biểu hiện tạp chất trong nước	Xuất hiện cặn vôi khi đun nấu	38	76,0
	Không có biểu hiện gì	11	22,0
	Xuất hiện váng dầu/váng bẩn	1	2,0
	Biểu hiện khác	0	0,0

3. Các nguồn và nguyên nhân gây ô nhiễm nước sinh hoạt

Phân tích 5 nguồn phát sinh tác động:

• Rác thải sinh hoạt: Toàn xã chưa có bãi rác tập trung hay bể thu gom rác tại các thôn; rác thải chủ yếu đổ tự phát tại vườn, ven suối, lề đường.
• Nước thải sinh hoạt: Toàn bộ các hộ gia đình xả nước thải tắm giặt, nấu nướng trực tiếp ra rãnh đất hoặc vườn, tự thấm xuống tầng nước ngầm nông.
• Chất thải nông nghiệp và chăn nuôi: Lạm dụng phân bón vô cơ, thuốc bảo vệ thực vật; vỏ bao bì thuốc BVTV vứt bỏ bừa bãi tại đồng ruộng; chất thải từ tổng đàn vật nuôi (295 trâu, 459 bò, 1.850 lợn, 31.000 gia cầm) chưa được xử lý bằng hầm biogas triệt để.
• Chất thải khu vực công cộng: Chợ trung tâm xã tại thôn Sơn Đông (họp 5 ngày một phiên vào các ngày 4, 9, 14, 19, 24, 29 âm lịch) và trạm y tế xã phát sinh rác thải chưa có hệ thống xử lý chuyên biệt.
• Nguyên nhân lịch sử chiến tranh: Tồn tại hiện tượng rò rỉ từ các đoạn đường ống dẫn dầu ngầm thời chiến tranh đi qua địa bàn, làm xuất hiện váng dầu và mùi dầu tại một số giếng nước cục bộ.

4. Giải pháp đề xuất

Đề xuất giải pháp kỹ thuật lọc nước quy mô hộ gia đình: mô hình giàn phun mưa kết hợp bể lọc cát - sỏi - than hoạt tính nhằm xử lý cặn vôi, sắt và chất lơ lửng. Đề xuất nhóm giải pháp quản lý: quy hoạch bãi rác tập trung, xây dựng bể thu gom vỏ thuốc BVTV tại các cánh đồng, hỗ trợ kỹ thuật xây hầm biogas xử lý chất thải chăn nuôi, tăng cường tuyên truyền bảo vệ hành lang giếng nước.

Phần 5: Kết luận và kiến nghị

Tổng kết các kết quả đạt được về hiện trạng chất lượng nước, tình hình cấp nước thực tế và đưa ra các kiến nghị đối với UBND huyện Hữu Lũng, UBND xã Yên Vượng và cộng đồng dân cư địa phương nhằm bảo vệ bền vững tài nguyên nước sinh hoạt.

---

Kết quả và đóng góp

Kết quả chính

• Xác định được $100%$ mẫu nước ngầm (giếng đào) tại 3 thôn đại diện (Sơn Đông, Sơn Tây, Ao Sen) có các chỉ tiêu lý - hóa - vi sinh cơ bản (pH từ 7,20 đến 7,50; độ cứng từ 3,50 đến 4,00 mg/l; sắt tổng số từ $-0,0042$ đến $0,0042\text{ mg/l}$; Coliform từ 3,6 đến 70 VK/100ml) nằm trong ngưỡng giới hạn cho phép của QCVN 02:2009/BYT.
• Khảo sát định lượng cơ cấu nguồn nước: $62%$ số hộ sử dụng giếng khoan, $36%$ sử dụng giếng đào, $2%$ dùng nguồn tự nhiên khác, $0%$ tiếp cận nước máy tập trung.
• Ghi nhận $76%$ hộ gia đình phản ánh nguồn nước có hiện tượng đóng cặn vôi khi đun nấu (do đặc thù địa chất karst - núi đá vôi chiếm $69,1%$ diện tích tự nhiên của xã); $24%$ hộ gia đình đối mặt với tình trạng thiếu nước sinh hoạt trong mùa khô.
• Xác định rõ các nguồn gây ô nhiễm tiềm tàng: nước thải sinh hoạt xả thấm tự nhiên, rác thải sinh hoạt nông thôn chưa thu gom tập trung, tồn dư hóa chất nông nghiệp và rò rỉ cục bộ từ tuyến đường ống dẫn dầu cũ thời chiến tranh.

Giải pháp và kiến nghị

• Áp dụng mô hình giàn phun mưa kết hợp bể lọc thẩm thấu đa tầng (sỏi, cát vàng, than hoạt tính) tại các hộ gia đình để khử sắt, giảm độ cứng và loại bỏ cặn lơ lửng.
• Đề nghị chính quyền địa phương xây dựng quy hoạch bãi rác thải tập trung của xã, lắp đặt các bể chứa bao bì thuốc bảo vệ thực vật tại các xứ đồng (Sơn Đông, Ao Sen, Lầm Thượng...).
• Xây dựng quy chuẩn khoảng cách an toàn vệ sinh môi trường: bố trí giếng nước cách xa chuồng trại chăn nuôi và nhà tiêu tối thiểu 15 - 20 m; hỗ trợ kinh phí xây dựng hầm khí sinh học Biogas xử lý chất thải chăn nuôi lợn, trâu, bò.

Đóng góp của tác giả

Khóa luận cung cấp bức tranh thực nghiệm đầu tiên về thông số chất lượng nước ngầm sinh hoạt tại xã Yên Vượng theo quy chuẩn QCVN 02:2009/BYT, kết hợp bộ dữ liệu điều tra xã hội học về nhu cầu, thói quen và đánh giá cảm quan của người dân miền núi đối với tài nguyên nước sinh hoạt tại địa bàn huyện Hữu Lũng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Số lượng mẫu nước phân tích phòng thí nghiệm còn hạn chế (3 mẫu tại 3 thôn trung tâm: Sơn Đông, Sơn Tây, Ao Sen), chưa bao phủ toàn bộ 7 thôn trong xã; thời điểm lấy mẫu tập trung vào một đợt (tháng 4/2015) nên chưa phản ánh được biến động chất lượng nước theo chu kỳ mùa mưa và mùa khô; số lượng chỉ tiêu phân tích dừng lại ở 6 thông số cơ bản, chưa phân tích các kim loại nặng phức tạp, dư lượng thuốc BVTV hữu cơ photpho/clo hoặc chỉ tiêu dinh dưỡng ($NO_3^-$, $NH_4^+$).
• Hướng mở rộng: Mở rộng quy mô lấy mẫu trên toàn bộ 7 thôn, tăng cường tần suất quan trắc định kỳ theo mùa; bổ sung phân tích chuyên sâu các hợp chất hữu cơ độc hại, hóa chất nông nghiệp và kim loại nặng; nghiên cứu thiết kế hệ thống cấp nước sinh hoạt tập trung quy mô liên thôn sử dụng nguồn nước mỏ tự nhiên từ núi đá.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho sinh viên các chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Kỹ thuật Môi trường và Phát triển Nông thôn khi thực hiện các nghiên cứu đánh giá hiện trạng môi trường cơ sở cấp xã/phường.

Các nội dung có giá trị sử dụng cao gồm:

• Quy trình kết hợp phương pháp điều tra xã hội học nông thôn với kỹ thuật lấy mẫu, bảo quản và phân tích nước ngầm theo tiêu chuẩn TCVN và QCVN.
• Bộ câu hỏi phỏng vấn điều tra cộng đồng về sử dụng nước sinh hoạt và xử lý chất thải sinh hoạt nông thôn.
• Tài liệu thực tế phục vụ cán bộ địa chính - môi trường cấp xã trong việc xây dựng báo cáo hiện trạng môi trường và lập kế hoạch cấp nước nông thôn tại các địa bàn miền núi có địa hình núi đá vôi.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Kết quả phân tích chất lượng nước tại 3 thôn Sơn Đông, Sơn Tây, Ao Sen có đạt quy chuẩn không?

Toàn bộ 3 mẫu nước giếng đào phân tích đều đạt QCVN 02:2009/BYT đối với tất cả 6 chỉ tiêu: pH dao động từ 7,2 đến 7,5 (giới hạn 6,0 - 8,5); độ cứng tổng số từ 3,5 đến 4,0 mg/l (giới hạn 350 mg/l); hàm lượng Fe tổng số từ $-0,0042$ đến $0,0042\text{ mg/l}$ (giới hạn 0,5 mg/l); vi khuẩn Coliform từ 3,6 đến 70 VK/100ml (giới hạn 150 VK/100ml); cảm quan nước trong, không có màu và mùi vị lạ.

2. Người dân xã Yên Vượng chủ yếu sử dụng nguồn nước sinh hoạt nào?

Theo khảo sát 50 hộ dân, nguồn nước sinh hoạt chính là nước ngầm, trong đó $62%$ hộ gia đình sử dụng nước giếng khoan (độ sâu 50 - 100 m) và $36%$ hộ gia đình sử dụng nước giếng đào (độ sâu 10 - 20 m). Có $2%$ hộ sử dụng nguồn nước tự nhiên khác (mưa, khe suối) và $0%$ hộ gia đình được tiếp cận với hệ thống cấp nước máy tập trung.

3. Tại sao có đến 76% số hộ phản ánh nước sinh hoạt xuất hiện cặn vôi khi đun nấu?

Hiện tượng cặn vôi xuất phát từ đặc điểm địa chất của xã Yên Vượng: địa hình đồi núi với diện tích núi đá vôi không có rừng cây chiếm tới 2.165,54 ha (tương đương $69,14%$ tổng diện tích tự nhiên của xã). Nước ngầm hòa tan khoáng chất canxi và magie từ các tầng đá vôi, khi đun sôi sẽ kết tủa tạo thành cặn trắng ở đáy dụng cụ chứa.

4. Tình trạng thiếu nước sinh hoạt tại xã diễn ra như thế nào?

Có $24%$ số hộ gia đình được khảo sát (12/50 hộ) phản ánh nguồn nước không đủ cung cấp cho nhu cầu sinh hoạt hàng ngày. Tình trạng thiếu hụt này diễn ra tập trung vào mùa khô (từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau), nguyên nhân do mực nước ngầm hạ thấp, lượng mưa ít ($1.200\text{ mm/năm}$ chủ yếu dồn vào mùa mưa) và địa hình vùng núi đá cao gây khó khăn cho việc đào, khoan giếng.

5. Nguyên nhân nào gây ra hiện tượng váng và mùi dầu tại một số giếng nước của địa phương?

Bên cạnh các nguyên nhân từ rác thải và nước thải sinh hoạt nông thôn, nghiên cứu ghi nhận nguyên nhân lịch sử chiến tranh: trên địa bàn xã có hệ thống đường ống dẫn dầu ngầm cũ, một số vị trí bị rò rỉ dầu ngấm vào các tầng đất và mạch nước ngầm nông, khiến một số giếng đào/giếng khoan của người dân xuất hiện hiện tượng nổi váng và có mùi dầu.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Xuân Nam đã phản ánh trung thực hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn thông qua việc kết hợp điều tra xã hội học 50 hộ dân và phân tích thực nghiệm các chỉ tiêu chất lượng nước ngầm. Kết quả nghiên cứu cho thấy các chỉ tiêu hóa lý, vi sinh cơ bản trong các mẫu nước phân tích đều nằm trong giới hạn cho phép của QCVN 02:2009/BYT, tuy nhiên địa phương đang phải đối mặt với tình trạng thiếu nước trong mùa khô ($24%$ số hộ), cặn vôi phổ biến ($76%$ số hộ) và nguy cơ ô nhiễm từ chất thải sinh hoạt, nông nghiệp chưa qua xử lý. Các giải pháp kỹ thuật lọc nước hộ gia đình và kiến nghị quản lý môi trường được đề xuất có tính khả thi cao, phù hợp với điều kiện kinh tế - xã hội của một xã miền núi thuần nông.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Sự cần thiết của nước sạch đối với đời sống con người như thế nào? Nói một cách hình tượng hiện nay các nhà khoa học trên thế giới đang nghiên cứu tìm xem trên sao Hỏa có nước hay không? Vì theo họ nếu sao Hỏa có nước thì có khả năng là có sự sống ở đây, dù trước đó hoặc hiện nay. Như vậy chúng ta có thể nói chắc chắn rằng nước là cội nguồn của sự sống, nếu không có nước hoặc nguồn nước bị ô nhiễm nặng thì sự sống trên hành tinh và của chúng ta sẽ bị ảnh hưởng nặng nề. Nước giữ một vai trò đặc biệt trong đời sống sinh tồn và phát triển của con người. Nước sạch là sự sống, con người, động, thực vật sẽ không tồn tại nếu thiếu nước.

Nước uống an toàn và vệ sinh là những yếu tố quyết định để giảm nghèo, để phát triển bền vững. Sự có mặt của nước là điều kiện đầu tiên để xác định sự tồn tại của sự sống. Ở đâu có nước thì ở đó có sự sống. Đối với sự sống của con người, nước là nền tảng cho tất cả các hoạt động.

Nước quan trọng là vậy, nhưng hiện nay, thế giới vẫn phải đang phải đối mặt với nguy cơ thiếu nước sạch và nguồn nước bị ô nhiễm trầm trọng. Tình trạng ô nhiễm nguồn nước, thiếu nước sạch sinh hoạt làm tăng nguy cơ mắc các bệnh đường ruột, bệnh ngoài da và một số căn bệnh khác. Vì vậy, để có thể bảo vệ nguồn tài nguyên nước khỏi bị suy thoái, cạn kiệt giúp cho việc quản lý, khai thác, sử dụng có hiệu quả, phục vụ cho đô thị, trước hết, các địa phương, các ngành không ngừng đẩy mạnh công tác tuyên truyền, thông qua đó, mỗi tổ chức cũng như người dân nâng cao nhận thức tầm quan trọng của nước sạch đối với cuộc sống, đồng thời có ý thức đối với hành động, việc làm của mình để không gây thêm sự suy thoái, cạn kiệt. n 2 Yên Vượng là một xã thuộc huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn kinh tế còn chậm phát triển, chủ yếu là trồng trọt và chăn nuôi, đời sống nhân dân còn gặp nhiều khó khăn.

Tuy nhiên trong thời gian qua cùng với sự phát triển kinh tế, xã hội thì vấn đề môi trường của xã đang bộc lộ nhiều bất cập, thậm chí có nhiều trường hợp đang ở mức báo động. Môi trường đất, nước và môi trường không khí đang bị ô nhiễm nghiêm trọng, kéo theo đó là ô nhiễm nước sinh hoạt. Bên cạnh đó Yên Vượng là một xã thuần nông chủ yếu là trồng trọt và chăn nuôi, do lạm dụng phân bón, hóa chất BVTV, cùng với chất thải chăn nuôi, rác thải, nước thải sinh hoạt chưa được thu gom, xử lý. ít nhiều cũng đã gây ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt của người dân trên địa bàn xã.

Điều này đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống và sức khỏe của người dân trong xã và khu vực lân cận. Xuất phát từ thực trạng chung của việc sử dụng nước sinh hoạt của người dân tại các vùng nông thôn, để đánh giá chất lượng nước đang sử dụng tại địa phương, tìm ra những nguyên nhân gây ô nhiễm, qua đó đưa ra một số giải pháp để khắc phục những nguy cơ ô nhiễm, đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch tại địa phương. Được sự đồng ý của Ban Giám Hiệu nhà trường, Ban chủ nhiệm khoa Môi Trường, dưới sự hướng dẫn của thầy giáo PGS.TS Nguyễn Thế Hùng. Tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Đánh giá hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn”.

Mục tiêu và yêu cầu của đề tài 1. Mục tiêu của đề tài - Đánh giá hiện trạng chất lượng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn. - Nắm được tình hình sử dụng nước sinh hoạt trên địa bàn xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn. n 3 - Tìm ra những nguyên nhân gây ô nhiễm môi trường nước sinh hoạt trên địa bàn xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn.

- Đề xuất một số biện pháp khắc phục, giảm thiểu tình trạng ô nhiễm nước sinh hoạt và cung cấp nước sạch đáp ứng nhu cầu nước sạch của người dân địa phương. Yêu cầu của đề tài - Phản ánh đúng hiện trạng môi trường nước sinh hoạt tại xã Yên Vượng, huyện Hữu Lũng, tỉnh Lạng Sơn. - Đảm bảo tài liệu, số liệu đầy đủ, trung thực, khách quan. - Kết quả phân tích các thông số về chất lượng nước chính xác.

- Đảm bảo những kiến nghị, đề nghị đưa ra tính khả thi, phù hợp với điều kiện địa phương. - Các mẫu nghiên cứu và phân tích đảm bảo tính khoa học và đại diện cho khu vực nghiên cứu. Ý nghĩa của đề tài - Vận dụng kiến thức đã học vào trong nghiên cứu khoa học. - Đánh giá vấn đề thực tế và hiện trạng môi trường nước sinh hoạt.

- Từ việc đánh giá hiện trạng, đề xuất một số giải pháp phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu sử dụng nước sạch của người dân tại địa phương. - Từ việc đánh giá hiện trạng, củng cố kiến thức, hiểu biết của bản thân, tuyên truyền nâng cao ý thức của cộng đồng, góp phần bảo vệ môi trường. - Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. Vận dụng và phát huy được các kiến thức đã học tập và nghiên cứu.

n 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cơ sở lý luận của đề tài - Khái niệm môi trường: Theo khoản 1 điều 3 luật bảo vệ môi trường Việt Nam năm 2014, môi trường được định nghĩa như sau: “Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động đối với sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật”. - Khái niệm ô nhiễm môi trường: Theo khoản 8 điều 3 luật BVMT Việt Nam năm 2014 “Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với quy chuẩn kỹ thuật môi trường và tiêu chuẩn môi trường gây ảnh hưởng xấu đến con người và sinh vật”. - Nước và một số khái niệm liên quan: Nước sạch có thể được định nghĩa là nguồn nước trong, không màu, không mùi, không vị, không chứa các độc chất và vi khuẩn gây bệnh.

Tỷ lệ các chất độc hại và vi khuẩn không quá mức độ cho phép của tiêu chuẩn vệ sinh của mỗi quốc gia. - Nguồn nước sinh hoạt: Là nước dùng để ăn uống, vệ sinh của con người “nước sạch” là nước đáp ứng tiêu chuẩn chất lượng nước sạch Việt Nam. - Phát triển tài nguyên nước: Là biện pháp nhằm nâng cao khả năng khai thác, sử dụng bền vững tài nguyên nước và nâng cao giá trị của tài nguyên nước. - Nước sạch quy ước: Gồm các nguồn nước sau (theo hướng dẫn của Ban chỉ đạo Quốc gia về cấp nước sạch và VSMTNT): + Nước máy hoặc nước cấp từ các trạm bơm nước.

+ Nước giếng khoan có chất lượng tốt và ổn định. + Nước mưa hứng và trữ sạch. n 5 + Nước mặt (nước sông, suối, ao) có xử lý bằng lắng trong và tiệt trùng - Nước sạch là nước có chất lượng đáp ứng quy chuẩn kỹ thuật về nước sạch của Việt Nam. - Ô nhiễm nguồn nước: Là sự thay đổi tính chất vật lý, tính chất hóa học, thành phần sinh học của nước vi phạm tiêu chuẩn cho phép.

- Suy thoái cạn kiệt nguồn nước: Là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của nguồn nước. - Bảo vệ tài nguyên nước: Là biện pháp nhằm chống suy thoái, cạn kiệt nguồn nước, bảo đảm an toàn nguồn nước và bảo vệ khả năng phát triển tài nguyên nước. - Tiêu chuẩn môi trường: Theo luật BVMT 2014 “là mức giới hạn của các thông số về chất lượng môi trường xung quanh, hàm lượng của các chất gây ô nhiễm có trong chất thải, các yêu cầu kỹ thuật và quản lý được các cơ quan nhà nước và các tổ chức công bố dưới dạng văn bản tự nguyện áp dụng để bảo vệ môi trường”. - Quản lý môi trường và phòng chống ô nhiễm: “Quản lý môi trường là một hoạt động trong quản lý xã hội: có tác động điều chỉnh các hoạt động của con người dựa trên sự tiếp cận có hệ thống và các kĩ năng điều phối thông tin, đối với các vấn đề môi trường có liên quan đến con người, xuất phát từ quan điểm định lượng, hướng tới phát triển bền vững và sử dụng hợp lý tài nguyên”.

Quản lý môi trường được thực hiện bằng tổng hợp các biện pháp: Luật pháp, chính sách, kinh tế, công nghệ, xã hội, văn hoá, giáo dục… Các biện pháp này có thể đan xen, phối hợp, tích hợp với nhau tuỳ theo điều kiện cụ thể của vấn đề đặt ra. Việc quản lý môi trường được thực hiện ở mọi quy mô: toàn cầu, khu vực, quốc gia, tỉnh, huyện, cơ sở sản xuất, hộ gia đình… 2. Cơ sở thực tiễn Vai trò của nước đối với cơ thể: n 6 Nước là yếu tố thứ hai quyết định sự sống chỉ sau không khí, vì vậy con người không thể sống thiếu nước. Nước chiếm khoảng 58 - 67% trọng lượng cơ thể người lớn và đối với trẻ em lên tới 70 - 75%, đồng thời nước quyết định tới toàn bộ quá trình sinh hóa diễn ra trong cơ thể con người.

Khi cơ thể mất nước, tình trạng rối loạn chuyển hóa sẽ xảy ra, Protein và Enzyme sẽ không đến được các cơ quan để nuôi cơ thể, thể tích máu giảm, chất điện giải mất đi và cơ thể không thể hoạt động chính xác. Tình trạng thiếu nước do không uống đủ hàng ngày cũng sẽ ảnh hưởng tới hoạt động của não bởi có tới 80% thành phần mô não được cấu tạo từ nước, điều này gây trí nhớ kém, thiếu tập trung, tinh thần và tâm lý giảm sút… [4]. Đối với xã hội, kinh tế, môi trường sinh thái,…: Nước đảm bảo an ninh lương thực cho xã hội để không ai bị đói và người làm ra lương thực không bị nghèo đi, dù là nghèo đi một cách tương đối so với mặt bằng xã hội; Nước giúp cho mọi sinh hoạt của con người như tắm, giặt, rửa, nấu, nướng… đảm bảo được chất lượng cuộc sống của mỗi con người và sức khỏe cho cộng đồng.