Luận văn thạc sĩ đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến môi trường xã lục sơn huyện lục nam tỉnh bắc giang

Bài viết đánh giá tác động khai thác than đến môi trường tại xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, Bắc Giang, phân tích các vấn đề sinh thái và đề xuất giải pháp bảo vệ.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Thị Thanh Thủy
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Ảnh Hưởng Của Hoạt Động Khai Thác Than Đến Môi Trường Xã Lục Sơn, Huyện Lục Nam, Tỉnh Bắc Giang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2013
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Căn cứ pháp lý và kỹ thuật để thực hiện đề tài
• 1.3. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động khai thác và ảnh hưởng của khai thác, chế biến than đến môi trường
• 1.3.1. Tình hình khai thác và ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế biến than đến môi trường trên thế giới
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Tổng quan điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội khu vực nghiên cứu
• 3.2. Tình hình khai thác than trên địa bàn xã Lục Sơn
• 3.3. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến môi trường
• 3.4. Đánh giá công tác bảo vệ môi trường của 2 đơn vị hoạt động khoáng sản
• 3.5. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến môi trường kinh tế - xã hội trên địa bàn xã Lục Sơn
• 3.6. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than đến các thành phần môi trường (đất, nước, không khí) trên địa bàn xã Lục Sơn
• 3.6.1. Chất lượng môi trường đất
• 3.6.2. Chất lượng môi trường nước
• 3.6.3. Chất lượng môi trường không khí
• 3.7. Đánh giá ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tới môi trường và sức khỏe dân cư qua ý kiến của người dân trên địa bàn xã
• 3.8. Biện pháp phòng ngừa, giảm thiểu, xử lý, khắc phục ô nhiễm môi trường và các sự cố, rủi ro về môi trường trong quá trình khai thác
• 3.8.1. Đối với cơ quan quản lý nhà nước
• 3.8.2. Đối với đơn vị hoạt động khoáng sản
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Khai thác than và tác động môi trường

Khai thác than là hoạt động kinh tế quan trọng tại xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, Bắc Giang. Tuy nhiên, hoạt động này gây ra nhiều tác động môi trường nghiêm trọng. Các vấn đề chính bao gồm ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí. Nghiên cứu chỉ ra rằng, hàm lượng bụi và các chất độc hại trong không khí vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Nước thải từ các mỏ than chứa nhiều kim loại nặng, gây ảnh hưởng đến hệ sinh thái và sức khỏe người dân. Đất đai bị suy thoái, mất khả năng canh tác. Các biện pháp bảo vệ môi trường hiện tại chưa đủ hiệu quả để giảm thiểu các tác động tiêu cực này.

1.1. Ô nhiễm môi trường đất

Khai thác than gây ra sự suy thoái nghiêm trọng đối với môi trường đất. Các hoạt động khai thác làm thay đổi cấu trúc đất, giảm độ phì nhiêu và tích tụ các chất độc hại. Nghiên cứu cho thấy, hàm lượng kim loại nặng như chì, thủy ngân trong đất vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn gây nguy hiểm cho sức khỏe con người. Các biện pháp bảo vệ môi trường như phục hồi đất sau khai thác cần được áp dụng mạnh mẽ hơn.

1.2. Ô nhiễm môi trường nước

Nước thải từ các mỏ than chứa nhiều chất độc hại, gây ô nhiễm môi trường nước. Các nghiên cứu chỉ ra rằng, nước thải có độ pH thấp và hàm lượng kim loại nặng cao, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt và nông nghiệp. Các biện pháp xử lý nước thải hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu. Cần có các giải pháp quản lý môi trường hiệu quả hơn để giảm thiểu tác động này.

II. Ảnh hưởng đến kinh tế xã hội

Hoạt động khai thác than tại xã Lục Sơn mang lại lợi ích kinh tế như tạo việc làm và đóng góp vào ngân sách địa phương. Tuy nhiên, các tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe người dân không thể bỏ qua. Nghiên cứu cho thấy, sức khỏe người dân bị ảnh hưởng nghiêm trọng do ô nhiễm không khí và nước. Các vấn đề về an ninh trật tự cũng gia tăng do hoạt động khai thác. Cần có các biện pháp phát triển bền vững để cân bằng giữa lợi ích kinh tế và bảo vệ môi trường.

2.1. Tác động đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm môi trường do khai thác than ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe người dân. Các bệnh về hô hấp, da liễu và tiêu hóa gia tăng do tiếp xúc với không khí và nước ô nhiễm. Nghiên cứu chỉ ra rằng, tỷ lệ người mắc bệnh tại các khu vực khai thác than cao hơn so với các khu vực khác. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cộng đồng hiệu quả hơn.

2.2. Tác động đến an ninh trật tự

Hoạt động khai thác than gây ra các vấn đề về an ninh trật tự tại xã Lục Sơn. Lưu lượng phương tiện giao thông tăng đột biến, gây ùn tắc và tai nạn. Các vụ việc tranh chấp đất đai và tài nguyên cũng gia tăng. Cần có các biện pháp quản lý môi trường và an ninh hiệu quả để giảm thiểu các tác động tiêu cực này.

III. Biện pháp bảo vệ môi trường

Để giảm thiểu các tác động tiêu cực của khai thác than đến môi trường, cần áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Các giải pháp bao gồm cải thiện công nghệ khai thác, xử lý nước thải và phục hồi đất sau khai thác. Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý môi trường chặt chẽ hơn, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Các biện pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn góp phần phát triển bền vững ngành than.

3.1. Cải thiện công nghệ khai thác

Việc áp dụng công nghệ khai thác tiên tiến là biện pháp quan trọng để giảm thiểu tác động môi trường. Các công nghệ như khai thác hầm lò hiện đại, sử dụng thiết bị ít gây ô nhiễm cần được ưu tiên. Nghiên cứu chỉ ra rằng, các công nghệ này giúp giảm thiểu bụi và chất thải độc hại, đồng thời tăng hiệu quả khai thác. Cần có sự đầu tư và hỗ trợ từ các cơ quan quản lý môi trường để thực hiện hiệu quả.

3.2. Phục hồi đất sau khai thác

Phục hồi đất sau khai thác than là biện pháp quan trọng để giảm thiểu suy thoái môi trường. Các biện pháp như trồng cây phủ xanh, cải tạo đất cần được áp dụng mạnh mẽ. Nghiên cứu cho thấy, việc phục hồi đất không chỉ giúp cải thiện chất lượng đất mà còn góp phần bảo vệ hệ sinh thái. Cần có các chính sách hỗ trợ từ các cơ quan quản lý môi trường để thực hiện hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động khai thác than đóng vai trò quan trọng trong phát triển công nghiệp và đảm bảo an ninh năng lượng quốc gia. Tại Việt Nam, sản lượng khai thác than đã tăng mạnh trong những năm gần đây, với Tập đoàn Công nghiệp Than-Khoáng sản Việt Nam (TKV) đạt khoảng 37 triệu tấn năm 2006, vượt kế hoạch đề ra. Tuy nhiên, hoạt động này cũng gây ra nhiều tác động tiêu cực đến môi trường, đặc biệt là ô nhiễm đất, nước và không khí, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Luận văn tập trung nghiên cứu ảnh hưởng của hoạt động khai thác than tại xã Lục Sơn, huyện Lục Nam, tỉnh Bắc Giang, khu vực có trữ lượng than khoảng 30 triệu tấn, trong đó hai công ty chính là Công ty Cổ phần Thương mại Bắc Giang và Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương mại Việt Hoàng đang khai thác với diện tích lần lượt 60 ha và 20 ha. Nghiên cứu được thực hiện trong giai đoạn từ tháng 9/2012 đến tháng 9/2013 nhằm đánh giá chất lượng môi trường đất, nước, không khí và sức khỏe người dân, từ đó đề xuất các biện pháp giảm thiểu ô nhiễm.

Mục tiêu cụ thể gồm đánh giá tình hình khai thác than, phân tích chất lượng môi trường và đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc cung cấp số liệu làm cơ sở cho quy hoạch phát triển bền vững ngành than, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các khái niệm và quy định pháp luật về môi trường theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 và các nghị định liên quan. Một số thuật ngữ chuyên ngành được sử dụng gồm:

• Môi trường: Bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo ảnh hưởng đến đời sống con người và sinh vật.
• Ô nhiễm môi trường: Sự biến đổi các thành phần môi trường vượt tiêu chuẩn cho phép gây hại.
• Suy thoái môi trường: Giảm chất lượng và số lượng thành phần môi trường.
• Sự cố môi trường: Tai biến hoặc rủi ro gây ô nhiễm nghiêm trọng.
• Quan trắc môi trường: Theo dõi hệ thống các yếu tố môi trường để đánh giá hiện trạng.
• Đánh giá tác động môi trường: Phân tích dự báo tác động của dự án đến môi trường.

Ngoài ra, luận văn tham khảo các mô hình đánh giá tác động môi trường và các tiêu chuẩn quốc gia về chất lượng đất, nước, không khí để đối chiếu kết quả phân tích.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp thu thập số liệu thực địa, phân tích mẫu môi trường và khảo sát ý kiến cộng đồng.

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thu thập từ Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Giang, UBND huyện Lục Nam, các công ty khai thác than tại xã Lục Sơn, cùng với khảo sát thực địa và phỏng vấn 50 người dân địa phương.
• Phương pháp lấy mẫu:
  • Mẫu đất: Lấy ở tầng 0-50 cm tại các vị trí gần bãi thải của hai công ty, tổng hợp từ 5 điểm lấy mẫu theo đường zích zắc.
  • Mẫu nước: Lấy mẫu nước mặt suối thượng nguồn và hạ nguồn khu vực khai thác, nước thải hầm lò trước và sau xử lý, nước thải sinh hoạt.
  • Mẫu không khí: Lấy tại các vị trí vỉa than, khu vực sàng tuyển, bãi thải, tuyến đường vận chuyển than và khu văn phòng.
• Phân tích mẫu: Xác định các chỉ tiêu pH, kim loại nặng (As, Cd, Pb, Cu, Zn), các chất dinh dưỡng trong đất (OM, NTS, PTS, KTS), các chỉ tiêu nước (DO, TSS, COD, BOD5, các kim loại nặng, dầu mỡ khoáng), khí thải (bụi, NOx, CO, SO2, H2S) và tiếng ồn.
• Phương pháp xử lý số liệu: Sử dụng phần mềm Excel và Word để tổng hợp, phân tích và đối chiếu với các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia hiện hành như QCVN 03:2008/BTNMT (đất), QCVN 08:2008/BTNMT (nước mặt), QCVN 05:2009/BTNMT (không khí).
• Phương pháp phỏng vấn: Phát phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp người dân và công nhân khai thác than nhằm thu thập ý kiến về ảnh hưởng môi trường và sức khỏe.
• Phương pháp chuyên gia: Tập hợp ý kiến chuyên gia để đánh giá và đề xuất các biện pháp giảm thiểu tác động môi trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Chất lượng môi trường đất: Kết quả phân tích mẫu đất tại các vị trí gần bãi thải cho thấy hàm lượng kim loại nặng như As, Cd, Pb vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia từ 1,02 đến 5,56 lần. Đặc biệt, một số điểm có hàm lượng As cao gấp nhiều lần tiêu chuẩn, gây nguy cơ ô nhiễm nghiêm trọng. Hàm lượng các chất dinh dưỡng trong đất như OM, NTS, PTS, KTS giảm sút, ảnh hưởng đến khả năng canh tác nông nghiệp.

2. Chất lượng môi trường nước: Mẫu nước mặt và nước thải tại khu vực khai thác than có pH dao động từ 3,1 đến 6,5, thấp hơn tiêu chuẩn cho phép, hàm lượng chất rắn lơ lửng (TSS) vượt từ 1,7 đến 2,4 lần, cá biệt có nơi vượt hơn 8 lần. Các kim loại nặng như Cd, Pb, As cũng vượt mức cho phép, nước thải hầm lò chứa COD, BOD5 vượt quy chuẩn từ 3 đến 5 lần. Nước ngầm tại khu vực cũng có dấu hiệu ô nhiễm amoni và coliform.

3. Chất lượng môi trường không khí: Nồng độ bụi tại các khu vực khai thác, chế biến than vượt quy chuẩn từ 1,2 đến 5,2 lần, đặc biệt tại các mỏ Mông Dương, Hà Trung, Vàng Danh. Các khí độc như SO2, NOx, CO cũng được phát hiện với nồng độ cao hơn tiêu chuẩn. Tiếng ồn tại các khu vực khai thác vượt mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe người lao động và dân cư.

4. Ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng: Qua khảo sát ý kiến và phân tích y tế, tỷ lệ mắc các bệnh nghề nghiệp như silicose, antracose, viêm phế quản tại công nhân khai thác than cao, với tỷ lệ mắc silicose chung là 11,62%, tăng theo tuổi nghề. Người dân địa phương cũng phản ánh tình trạng sức khỏe suy giảm, các bệnh về hô hấp gia tăng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của ô nhiễm là do công nghệ khai thác và xử lý chất thải chưa đồng bộ, lượng đất đá thải lớn, nước thải chưa được xử lý triệt để và hoạt động vận chuyển than gây bụi phát tán. So với các nghiên cứu trên thế giới, tình trạng ô nhiễm tại Lục Sơn tương tự các khu vực khai thác than ở Trung Quốc, Ấn Độ và Hoa Kỳ, nơi cũng ghi nhận mức độ ô nhiễm vượt tiêu chuẩn và ảnh hưởng sức khỏe nghiêm trọng.

Dữ liệu có thể được trình bày qua các biểu đồ thể hiện hàm lượng kim loại nặng trong đất và nước, biểu đồ nồng độ bụi và khí thải theo vị trí lấy mẫu, bảng tổng hợp tỷ lệ mắc bệnh nghề nghiệp theo nhóm tuổi nghề. Kết quả này nhấn mạnh sự cần thiết của việc nâng cao công tác quản lý môi trường và áp dụng công nghệ sạch trong khai thác than.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường quản lý và giám sát môi trường: Cơ quan quản lý nhà nước cần thiết lập hệ thống quan trắc môi trường liên tục, đặc biệt tại các khu vực khai thác than, nhằm phát hiện sớm và xử lý kịp thời các vi phạm về môi trường. Thời gian thực hiện: ngay trong năm đầu tiên; chủ thể: Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Bắc Giang.

2. Áp dụng công nghệ khai thác và xử lý chất thải tiên tiến: Các đơn vị khai thác than cần đầu tư công nghệ giảm phát thải bụi, xử lý nước thải đạt chuẩn trước khi xả ra môi trường, đồng thời cải tạo bãi thải đất đá để hạn chế xói mòn và ô nhiễm. Thời gian: 2-3 năm; chủ thể: Công ty Cổ phần Thương mại Bắc Giang và Công ty Cổ phần Xây dựng và Thương mại Việt Hoàng.

3. Tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, tập huấn về bảo vệ môi trường và sức khỏe cho người dân và công nhân khai thác than, nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Thời gian: liên tục; chủ thể: UBND xã Lục Sơn phối hợp với các tổ chức xã hội.

4. Phát triển mô hình kinh tế xanh, đa dạng hóa sinh kế: Khuyến khích phát triển các ngành nghề nông nghiệp sạch, du lịch sinh thái và nghề rừng nhằm giảm phụ thuộc vào khai thác than, góp phần bảo vệ môi trường và nâng cao đời sống người dân. Thời gian: 3-5 năm; chủ thể: UBND huyện Lục Nam và các tổ chức phát triển kinh tế địa phương.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách, quy hoạch khai thác khoáng sản bền vững, đồng thời nâng cao hiệu quả quản lý môi trường tại các khu vực khai thác than.

2. Các doanh nghiệp khai thác than: Áp dụng các giải pháp kỹ thuật và quản lý môi trường được đề xuất nhằm giảm thiểu ô nhiễm, nâng cao trách nhiệm xã hội và tuân thủ quy định pháp luật.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành khoa học môi trường, địa chất: Tham khảo phương pháp nghiên cứu, số liệu thực tế và phân tích tác động môi trường trong khai thác than để phát triển các nghiên cứu tiếp theo.

4. Cộng đồng dân cư và tổ chức xã hội tại vùng khai thác than: Nâng cao nhận thức về tác động môi trường và sức khỏe, từ đó tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường và giám sát hoạt động khai thác.

Câu hỏi thường gặp

1. Hoạt động khai thác than ảnh hưởng như thế nào đến chất lượng đất tại Lục Sơn?
   Khai thác than làm tăng hàm lượng kim loại nặng như As, Cd, Pb vượt quy chuẩn từ 1,02 đến 5,56 lần, phá vỡ cấu trúc đất và giảm chất dinh dưỡng, ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp.

2. Mức độ ô nhiễm nước do khai thác than tại khu vực nghiên cứu ra sao?
   Nước mặt và nước thải có pH thấp (3,1-6,5), TSS vượt 1,7-2,4 lần, kim loại nặng vượt tiêu chuẩn, gây ô nhiễm nghiêm trọng nguồn nước sinh hoạt và sản xuất.

3. Các khí thải và bụi từ khai thác than có ảnh hưởng thế nào đến không khí?
   Nồng độ bụi vượt quy chuẩn từ 1,2 đến 5,2 lần, khí SO2, NOx, CO cũng vượt mức cho phép, gây ô nhiễm không khí và ảnh hưởng sức khỏe người dân.

4. Sức khỏe cộng đồng bị tác động như thế nào?
   Tỷ lệ mắc bệnh nghề nghiệp như silicose là 11,62%, tăng theo tuổi nghề, cùng với các bệnh hô hấp khác, phản ánh tác động tiêu cực của ô nhiễm môi trường khai thác than.

5. Giải pháp nào được đề xuất để giảm thiểu ô nhiễm môi trường?
   Bao gồm tăng cường giám sát môi trường, áp dụng công nghệ xử lý chất thải, tuyên truyền nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển kinh tế xanh đa dạng hóa sinh kế.

Kết luận

• Hoạt động khai thác than tại xã Lục Sơn đã tạo việc làm và đóng góp kinh tế nhưng gây ô nhiễm nghiêm trọng đất, nước và không khí.
• Hàm lượng kim loại nặng trong đất và nước vượt quy chuẩn từ 1,7 đến hơn 5 lần, bụi và khí thải vượt tiêu chuẩn từ 1,2 đến 5,2 lần.
• Tỷ lệ mắc bệnh nghề nghiệp liên quan đến bụi than cao, ảnh hưởng sức khỏe cộng đồng.
• Cần áp dụng các biện pháp quản lý, công nghệ và tuyên truyền để giảm thiểu tác động môi trường.
• Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho quy hoạch phát triển bền vững ngành than và bảo vệ môi trường địa phương.

Next steps: Triển khai hệ thống quan trắc môi trường liên tục, đầu tư công nghệ xử lý chất thải, tổ chức các chương trình đào tạo và tuyên truyền cộng đồng.

Call to action: Các bên liên quan cần phối hợp chặt chẽ để bảo vệ môi trường và sức khỏe người dân, đồng thời phát triển ngành than theo hướng bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở lý luận Một số khái niệm, thuật ngữ về môi trường sử dụng trong đề tài được hiểu theo Luật Bảo vệ môi trường năm 2005 [19] như sau: - Môi trường bao gồm các yếu tố tự nhiên và vật chất nhân tạo bao quanh con người, có ảnh hưởng đến đời sống, sản xuất, sự tồn tại, phát triển của con người và sinh vật. - Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường như đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật, hệ sinh thái và các hình thái vật chất khác.

- Ô nhiễm môi trường là sự biến đổi của các thành phần môi trường không phù hợp với tiêu chuẩn môi trường, gây ảnh hưởng xấu đến con người, sinh vật. - Suy thoái môi trường là sự suy giảm về chất lượng và số lượng của thành phần môi trường, gây ảnh hưởng xấu đối với con người và sinh vật. - Sự cố môi trường là tai biến hoặc rủi ro xảy ra trong quá trình hoạt động của con người hoặc biến đổi thất thường của tự nhiên, gây ô nhiễm, suy thoái hoặc biến đổi môi trường nghiêm trọng. - Chất gây ô nhiễm là chất hoặc yếu tố vật lý khi xuất hiện trong môi trường thì làm cho môi trường bị ô nhiễm.

- Hệ sinh thái là hệ quần thể sinh vật trong một khu vực địa lý tự nhiên nhất định cùng tồn tại và phát triển, có tác động qua lại với nhau. - Quan trắc môi trường là quá trình theo dõi có hệ thống về môi trường, các yếu tố tác động lên môi trường nhằm cung cấp thông tin phục vụ đánh giá hiện trạng, diễn biến chất lượng môi trường và các tác động xấu đối với môi trường. - Đánh giá tác động môi trường là việc phân tích, dự báo các tác động đến môi trường của dự án đầu tư cụ thể để đưa ra các biện pháp bảo vệ môi trường khi triển khai dự án đó. n 5 - Khí thải gây hiệu ứng nhà kính là các loại khí tác động đến sự trao đổi nhiệt giữa trái đất và không gian xung quanh làm nhiệt độ của không khí bao quanh bề mặt trái đất nóng lên 1.

Căn cứ pháp lý và kỹ thuật để thực hiện đề tài - Luật Bảo vệ môi trường ngày 29/11/2005; - Luật Khoáng sản số 60/2010/QH 12 ngày 17/11/2010; - Luật Tài nguyên nước số 17/2012/QH13 ngày 21/6/2013; - Luật Đa dạng sinh học số 20/2008/QH12 ngày 13/11/2008; - Luật Đất đai số 13/2003/QH 11 ngày 26/11/2003; - Luật Bảo vệ và Phát triển rừng số 29/2004/QH 11 ngày 03/12/2004; - Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 09/08/2006 của Chính phủ về việc quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ Môi trường năm 2005; - Nghị định số 21/2008/NĐ-CP ngày 28/2/2008 của Chính phủ về việc sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 80/2006/NĐ-CP ngày 9/8/2006 của Chính phủ v/v Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Bảo vệ môi trường năm 2005; - Nghị định số 181/2004/NĐ-CP ngày 29/10/2004 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đất đai 2003; - Nghị định số 29/2011/NĐ-CP ngày 18/4/2011 của Chính phủ quy định về đánh giá môi trường chiến lược, đánh giá tác động môi trường, cam kết bảo vệ môi trường; - Nghị định số 23/2006/NĐ-CP ngày 03/03/2006 của Chính phủ về thi hành Luật Bảo vệ và Phát triển rừng 2004; - Nghị định số 59/2007/NĐ-CP ngày 6/4/2007 của Chính phủ về quản lý chất thải rắn; - Nghị định số 15/2012/NĐ-CP ngày 09/3/2012 của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật Khoáng sản năm 2010; - Nghị định số 65/2010/NĐ-CP ngày 11/6/2010 của Chính phủ quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật Đa dạng sinh học năm 2008; n 6 - Thông tư số 12/2011/TT-BTNMT ngày 14/4/2011 của Bộ Tài nguyên và Môi trường quy định về quản lý chất thải nguy hại; - Quyết định số 3733/2002/QĐ-BYT ngày 10/10/2002 của Bộ Y tế về việc ban hành 21 tiêu chuẩn vệ sinh lao động, 05 nguyên tắc và 07 thông số vệ sinh lao động. - Chỉ thị số 02/CT-UBND ngày 21/02/2012 của UBND tỉnh Bắc Giang về việc tăng cường quản lý tài nguyên khoáng sản và hoạt động khoáng sản trên địa bàn tỉnh. - Quyết định số 40/2006/QĐ-UBND ngày 31 tháng 5 năm 2006 của UBND tỉnh Bắc Giang về việc ban hành quy định quản lý tài nguyên khoáng sản trên địa bàn tỉnh Bắc Giang. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước về hoạt động khai thác và ảnh hưởng của khai thác, chế biến than đến môi trường 1.

Tình hình khai thác và ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế biến than đến môi trường trên thế giới a. Tình hình khai thác than trên thế giới Hoạt động khai thác tài nguyên khoáng sản nói chung và khai thác than nói riêng đã và đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn thế giới, nhất là trong giai đoạn hiện nay khi giá các loại nhiên liệu ngày càng tăng.030 triệu tấn than được khai thác, con số này đã tăng 38% trong vòng 20 năm qua. Sản lượng khai thác tăng nhanh nhất ở Châu Á, trong khi đó Châu Âu khai thác với tốc độ giảm dần. Hiện nay, 5 quốc gia khai thác than lớn nhất gồm: Trung Quốc, Mỹ, Ấn Độ, Úc và Nam Phi.

Hầu hết các nước khai thác than cho nhu cầu tiêu dùng nội địa, chỉ có khoảng 18% than cứng dành cho thị trường xuất khẩu. Lượng than khai thác được dự báo tới năm 2030 vào khoảng 7 tỷ tấn, trong đó Trung Quốc chiếm khoảng hơn một nửa sản lượng [20]. n 7 Triệu tấn Sản lượng khai thác than của 10 quốc gia 1600 1414.1: Biểu đồ thể hiện sản lượng khai thác than của 10 quốc gia Tại Hoa Kỳ, quốc gia có kĩ thuật cao trong công nghệ đã áp dụng nhiều dạng năng lượng trong hoạt động sản xuất công nghiệp và phục vụ cuộc sống của con người như sản xuất điện năng. Trong đó, năng lượng do than đá cung cấp vẫn chiếm hàng đầu với 52% tổng số nhu cầu năng lượng của cả nước.

Do công nghệ, kĩ thuật khai thác than đơn giản, nhu cầu tiêu thụ cao và giá thành rẻ hơn so với các loại nhiên liệu hoá thạch khác vì thế công nghiệp khai thác than đang trở thành ngành công nghiệp chủ yếu của nước này. Hàng năm, Hoa kỳ đầu tư cho công nghệ khai thác than lên đến 350 tỉ USD và hiện đang khai thác trên 75. Với công nghệ, kĩ thuật và số lượng mỏ lớn như vậy mỗi năm nước này có thể khai thác được khoảng trên dưới 1 tỷ tấn than nguyên khai, năm 2003 khoảng 1 tỷ tấn và đến năm 2004 là 1,2 tỷ tấn [25]. Năm 2007, sản lượng khai thác than của Hoa Kỳ là 1,146 tỷ tấn, chiếm 16,1% sản lượng thế giới.

Năm 2009, sản lượng khai thác than của Hoa Kì là 596,9 triệu tấn đứng thứ hai trên thế giới [20]. n 8 Tại Trung Quốc do nhu cầu tiêu thụ than trong nước và xuất khẩu ngày càng tăng, chính sách của nước này là cho phép đẩy mạnh ngành công nghiệp khai thác than. Tính đến năm 2006, ngành công ngiệp than của Trung Quốc đã khai thác được khoảng 2,4 tỉ tấn than nguyên khai, đây là sản lượng khai thác lớn nhất từ trước đến nay. Năm 2007, sản lượng khai thác là 2,796 tỷ tấn, chiếm 39,5% sản lượng thế giới.

Đến năm 2009, sản lượng khai thác là 1,415 tỷ tấn đứng đầu trên thế giới. Tuy nhiên, so với các năm trước (2006, 2007) thì sản lượng khai thác than giảm. Khai thác than hiện nay đang là ngành công nghiệp mang lại lợi ích kinh tế rất cao, đóng góp một phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế của mỗi quốc gia. Tuy nhiên, hậu quả do hoạt động khai thác than để lại là những vấn đề quan tâm trong những năm gần đây: Vấn đề ô nhiễm, các sự cố, rủi ro về môi trường do khai thác và nạn khai thác than trái phép tại nhiều nước có trữ lượng than lớn.

Chỉ tính riêng Trung Quốc, nước có trữ lượng than đá (chiếm 12,6 % tổng trữ lượng than đá) đứng thứ ba trên thế giới, nạn khai thác than trái phép đang diễn ra bên ngoài tầm kiểm soát của nhà chức trách nước này. Theo số liệu thống kê, hàng năm ngành than Trung Quốc phải gánh chịu, khắc phục hậu quả của hàng trăm vụ sập lò do khai thác than trái phép và do công nghệ khai thác không đảm bảo an toàn cho công nhân mỏ. Năm 2004, công nghệ khai thác than Trung Quốc đã cướp đi sinh mạng của 6. Như vậy, hoạt động khai thác than trên thế giới đang diễn ra mạnh mẽ trong những năm gần đây, cung cấp phần lớn nhiên liệu cho các ngành công nghiệp và phục vụ cuộc sống con người.

Cùng với sản lượng khai thác tăng thì thế giới cũng đang phải gánh chịu những hậu quả nặng nề do hoạt động khai thác than để lại, đặc biệt là vấn đề ô nhiễm môi trường. Ảnh hưởng của hoạt động khai thác, chế biến than đến môi trường trên thế giới Trên thế giới đã có rất nhiều quốc gia, tổ chức như: Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Ngân hàng Thế giới (WB), Cục bảo vệ Môi trường Mỹ (US EPA), các viện nghiên cứu, các trường đại học lớn đã tiến hành nghiên cứu, n 9 đánh giá ảnh hưởng của chất thải trong ngành khai thác than đến môi trường cũng như sức khỏe con người một cách rất bài bản và đưa ra các kết quả, kết luận sâu sắc. Trong số đó có kết quả nghiên cứu của Viện BlackSimth (BlackSimth Institute), New York, Hoa Kỳ, Viện này đã có hàng loạt các dự án nghiên cứu về hiện trạng chất lượng môi trường đất, nước, không khí xung quanh các khu vực mỏ khai thác than lớn trên thế giới, từ đó đưa ra các giải pháp hỗ trợ (công nghệ và tài chính) nhằm giảm thiểu suy thoái, nâng cao chất lượng môi trường tại các khu vực này. Một số kết quả nghiên cứu cụ thể như sau: - Sông Hằng là con sông nổi tiếng nhất Ấn Độ, dài 2.510km bắt nguồn từ dãy Himalaya, chảy theo hướng Đông Nam qua Bangladesh và chảy vào vịnh Bengal.

Hiện nay, sông Hằng là một trong những con sông bị ô nhiễm nhất trên thế giới vì bị ảnh hưởng nặng nề của nền công nghiệp hóa chất, rác thải công nghiệp và đặc biệt là hoạt động khai thác khoáng sản phía thượng lưu. Các nghiên cứu cũng phát hiện tỷ lệ các kim loại độc trong nước sông tại khu vực khai thác khoáng sản khá cao như chì (10-800ppm), crom (10- 200ppm) và nickel (10-130ppm).