chương I Luật Du lịch Việt Nam (2005) giải thích: “Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ cần thiết để thoả mãn nhu cầu của khách du lịch trong chuyến đi du lịch”. Cũng như với khái niệm “du lịch”, dưới mỗi góc độ khác nhau sẽ có khái niệm khác nhau về “sản phẩm du lịch”: Đối với người kinh doanh dịch vụ du lịch: sản phẩm du lịch là toàn bộ dịch vụ cung cấp cho khách hàng để thoả mãn nhu cầu du lịch; đối với người đi du lịch: Đó là toàn bộ quá trình trọn vẹn, trong đó du khách bỏ thời gian, công sức và tiền bạc cho việc di chuyển, thưởng thức các giá trị vật chất và tinh thần. 7 Như vậy, sản phẩm du lịch là tổng thể những yếu tố có thể trông thấy hoặc không trông thấy được làm thỏa mãn nhu cầu cho du khách trong hoạt động du lịch. Những tài nguyên thiên nhiên (bãi biển, núi rừng, sông suối, khí hậu, không gian thiên nhiên.) cũng như các cơ sở vật chất (khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi giải trí.) bản thân chúng không phải là sản phẩm du lịch, nhưng chúng lại trở thành sản phẩm du lịch khi mà các sản phẩm đó được sử dụng phục vụ cho nhu cầu của du khách.
Các đặc tính của sản phẩm du lịch a. Tính nhìn thấy được và không nhìn thấy được - Trước hết, đặc tính nhìn thấy được của sản phẩm du lịch, bao gồm một tập hợp các yếu tố nhìn thấy, chẳng hạn như: + Tài nguyên thiên nhiên bao gồm: khí hậu, cảnh quan, núi rừng, sông suối, hồ, thác…Mỗi một địa phương đều có những đặc điểm riêng về điều kiện tự nhiên, điều này góp phần tạo nên nét đặc thù độc đáo cho các sản phẩm du lịch. + Cơ sở vật chất cơ bản như: khách sạn, nhà hàng, khu vui chơi giải trí… Đây là những cơ sở vật chất du khách sử dụng trong thời gian đi du lịch của mình. + Những sản phẩm liên quan: Phương tiện vận chuyển, các đặc sản, hàng lưu niệm.
- Thứ hai là đặc tính vô hình, không nhìn thấy được Ngoại trừ một số dịch vụ riêng lẻ có tính hữu hình như: các hàng hoá bán lẻ, các đồ uống.Hầu hết các dịch vụ du lịch như: dịch vụ lưu trú, ăn uống, tham quan,. đều tồn tại ở dạng vô hình. Dịch vụ nói chung và dịch vụ du lịch nói riêng chỉ có thể nhận thức được bằng tư duy hay giác quan chứ ta không thể “sờ mó” dịch vụ được; dịch vụ cũng không thể đo lường được bằng các phương pháp đo lường thông thường về thể tích, trọng lượng. Du khách không thể nhìn thấy, sờ thấy, hoặc mô tả trước khi họ sử dụng sản phẩm đó, không mang được chúng về nhà sau khi mua; khách du lịch không biết trước tác động của những dịch vụ cung cấp trước khi chúng được cung ứng và tiếp nhận, khách hàng khó có thể kiểm tra chất lượng sản phẩm trước khi mua, vì vậy gây khó khăn cho việc chọn sản phẩm; sản phẩm du 8 lịch thường được xem là một kinh nghiệm cho nên rất dễ dàng bị sao chép và bắt chước, việc làm khác biệt hóa sản phẩm manh tính cạnh tranh khó khăn hơn kinh doanh hàng hoá.
Những yếu tố không nhìn thấy được trong sản phẩm du lịch được chia làm hai loại, gồm: + Các dịch vụ du lịch: dịch vụ lưu trú, dịch vụ ăn uống, dịch vụ hướng dẫn, dịch vụ mua sắm.các dịch vụ này rất quan trọng trong quá trình đa dạng hóa các sản phẩm du lịch; để có được dịch vụ du lịch tốt trước hết, đòi hỏi phải có đội ngũ nhân viên chuyên nghiệp. Những yếu tố tâm lý như: Sự sang trọng, đẳng cấp xã hội, bầu không khí, tiện nghi, nếp sống thanh lịch. khi đời sống xã hội ngày càng cao, du khách rất chú trọng đến những nhu cầu này. Do sản phẩm du lịch có tính vô hình, khách du lịch không nhận thức được một cách tường minh mà chỉ có thể đánh giá thông qua điểm đến, người phục vụ, trang thiết bị, giá cả, thương hiệu du lịch… Ngoài ra, nhà cung ứng không dễ dàng đánh giá chất lượng sản phẩm trước khi bán chúng; thông thường, chất lượng sản phẩm du lịch được đánh giá bằng sự cảm nhận của khách hàng; Vì vậy trước khi mua sản phẩm du lịch, khách du lịch phải được cung cấp đầy đủ thông tin về gói sản phẩm du lịch mà họ sẽ sử dụng.
Tính đa dạng của các thành viên tham dự Tính đa dạng của sản phẩm du lịch được biểu hiện ở chỗ nó kết hợp các loại dịch vụ do nhiều đơn vị, cá nhân thuộc các ngành khác nhau cung cấp nhằm thỏa mãn các nhu cầu của khách du lịch; nó vừa bao gồm sản phẩm vật chất, tinh thần, vừa bao gồm sản phẩm phi lao động và cả các tài nguyên tự nhiên. Thông thường các sản phẩm du lịch có nhiều yếu tố cấu thành như: hạ tầng cơ sở vật chất, các loại dịch vụ…Hơn nữa, sản phẩm du lịch gồm nhiều yếu tố không thể tách rời vì có nhiều đơn vị tham gia cung ứng, thậm chí đối với một sản phẩm riêng lẻ cũng có nhiều bộ phận tham gia phục vụ. Chẳng hạn như một tour du lịch cần sự tham gia của công ty kinh doanh du lịch, công ty lữ hành, cộng đồng địa phương, cơ quan 9 quản lý, khách du lịch, dịch vụ vận chuyển, dịch vụ ăn uống, dịch vụ nhà nghỉ, dịch vụ vui chơi, điểm đến… Đặc điểm này đòi hỏi phải có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận tham gia phục vụ khách để tạo ra một sản phẩm du lịch có chất lượng tốt, đem lại sự hài lòng cho khách hàng; chính sự đa dạng này đôi khi là một trở ngại cho việc phối hợp và hoàn chỉnh giữa các bộ phận khác nhau, thậm chí gây tổn thất cho sản phẩm du lịch. Một trong những điều kiện tiên quyết để đưa ra một sản phẩm du lịch tốt là sự kết hợp hài hòa giữa các thành viên: cơ quan quản lý, cộng đồng địa phương, chủ khách sạn, chủ nhà hàng, các thương gia và tất cả những người cung cấp các loại dịch vụ liên quan.
Vì thế, phải làm sao cho các mục tiêu của các thành viên gần gũi lại và bổ sung lẫn nhau, xác định và đánh giá đúng phần tham gia của mỗi thành viên trong tổng thể của sản phẩm du lịch, phải xác định vị trí của sản phẩm du lịch và các thị trường mục tiêu để mọi người cùng chấp thuận, phát huy mọi hoạt động tiếp thị của các thành viên. Do tính đa dạng nên việc quy hoạch phát triển du lịch và phát triển sản phẩm du lịch có sự phối hợp chặt chẽ giữa các ngành liên quan là cần thiết nhằm đạt được chất lượng tốt. Các yếu tố cơ bản cấu thành nên sản phẩm du lịch Nội dung các yếu tố cơ bản cấu thành sản phẩm du lịch rất phong phú và đa dạng, D. Jeffries và Jos-Krippendorf cho rằng sản phẩm du lịch được cấu thành bởi sáu nhóm yếu tố cơ bản sau đây: - Các tài nguyên thiên nhiên như rừng, núi, biển, sông ngòi, suối, khí hậu… - Các tài nguyên nhân văn (do con người tạo ra) như các di tích lịch sử văn hóa, các công trình kiến trúc, viện bảo tàng, lăng tẩm.
- Hệ thống phương tiện giao thông, thông tin liên lạc. - Cơ sở vật chất kỹ thuật phục vụ ngành du lịch: nhà hàng, khách sạn, nhà khách, khu vui chơi giải trí. 10 - Các yếu tố thuộc về con người: tôn giáo, phong tục, tập quán, văn hóa nghệ thuật, lễ hội. - Các chính sách kinh tế tài chính, chính sách xã hội… Sản phẩm du lịch bao gồm các dịch vụ du lịch, các hàng hóa và tiện nghi cung ứng cho du khách, nó được tạo nên bởi sự kết hợp các yếu tố tự nhiên, cơ sở vật chất kỹ thuật và lao động du lịch tại một vùng hay một địa phương nào đó.
Như vậy sản phẩm du lịch theo cách tiếp cận của D. Jeffries và Jos- Krippendorf bao gồm những yếu tố hữu hình (hàng hóa) và vô hình (dịch vụ) để cung cấp cho khách hay nó bao gồm hàng hóa, các dịch vụ và tiện nghi phục vụ khách du lịch. Đa dạng hóa sản phẩm du lịch 1. Lý thuyết về đa dạng hóa sản phẩm du lịch Từ khái niệm “đa dạng hóa sản phẩm” thì hiểu một cách đơn giản “đa dạng hóa sản phẩm du lịch” là quá trình phát triển, sáng tạo ra nhiều sản phẩm du lịch từ những sản phẩm đã có từ trước; hoặc nghiên cứu, xây dựng các sản phẩm du lịch mới để tăng sức hấp dẫn, nâng cao sức cạnh tranh trên thị trường du lịch; thực hiện đa dạng hóa sản phẩm du lịch được coi là một xu hướng tất yếu khách quan đối với phát triển du lịch trong nền kinh tế thị trường hiện hay.
Sản phẩm du lịch chủ yếu là dịch vụ mang tính tổng hợp cao dựa trên cơ sở của nhiều ngành nghề khác nhau, hơn nữa do đặc tính của nó cho nên khó xác định được Chu kỳ sống. Vì vậy để nâng cao khả năng cạnh tranh, các nhà kinh doanh du lịch đưa ra chính sách đa dạng hoá sản phẩm du lịch, độc đáo hoá, đa dạng hoá các sản phẩm bổ sung, đưa các sản phẩm mang bản sắc văn hóa dân tộc. Hơn thế do nhu cầu của khách du lịch ngày càng đa dạng, và do cuộc cạnh tranh quyết liệt trong việc thu hút khách nên các quốc gia, địa phương phát triển du lịch, các đơn vị, cá nhân tham gia kinh doanh du lịch thường xuyên tiến hành việc nghiên cứu phát 11 triển các sản phẩm mới. Chính vì vậy, sản phẩm du lịch ngày càng trở nên đa dạng, chẳng hạn như: - Ngay trong cùng một nhóm sản phẩm, cơ cấu các loại sản phẩm cũng rất phong phú.
Chẳng hạn, đối với dịch vụ lưu trú, khách du lịch có nhiều lựa chọn về loại phòng hoặc loại hình lưu trú, họ có thể lựa chọn một loại phòng ngủ nào tại khách sạn cao cấp, hoặc tại khu vực cắm trại, hoặc tại nhà dân. - Tour du lịch cũng được thiết kê theo nhiều loại khác nhau, có thể là tour chuyên đề (du lịch văn hoá, du lịch sinh thái, du lịch hội thảo, du lịch mạo hiểm.) hoặc tour tổng hợp, tour mở. - Ngay tại một cơ sở kinh doanh, các dịch vụ cũng được đa dạng hoá; tại một khách sạn, ngoài dịch vụ lưu trú còn có các dịch vụ khác như: dịch vụ ăn uống với nhiều loại hình nhà hàng, dịch vụ hội nghị, dịch vụ giải trí, dịch vụ chăm sóc sức khoẻ, dịch vụ chăm sóc sắc đẹp, dịch vụ chăm sóc trẻ em, bán hàng lưu niệm,.
