Luận Văn Thạc Sĩ Về Chính Sách Giảm Nghèo Bền Vững Ở Huyện Vân Canh, Tỉnh Bình Định

Luận văn thạc sĩ đề xuất giải pháp giảm nghèo bền vững tại huyện Vân Canh, Bình Định, tập trung vào phát triển kinh tế và nâng cao đời sống người dân.

• Tác giả: Lê Thị Phằng
• Người hướng dẫn: TS. Trần Thị Bích Hạnh
• Trường học: Đại học Quy Nhơn
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Chính sách giảm nghèo bền vững ở huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Địa điểm: Quy Nhơn

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Lịch sử nghiên cứu đề tài
• 1.3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận văn
• 1.4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 1.5. Cơ sở lý luận và phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Những đóng góp khoa học của luận văn
• 1.7. Ý nghĩa thực tiễn của luận văn
• 1.8. Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.1. MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.1.1. Khái niệm nghèo, chuẩn nghèo
• 1.1.2. Khái niệm chính sách giảm nghèo và các tiêu chí đánh giá giảm nghèo
• 1.2. NHỮNG NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.2.1. Xu thế vận động của thế giới về phát triển con người và bảo đảm các quyền tự do dân chủ, công bằng
• 1.2.2. Định hướng, chủ trương của Đảng về công tác giảm nghèo
• 1.2.3. Hệ thống chính sách, pháp luật của Nhà nước
• 1.2.4. Sự hạn chế về năng lực tổ chức, quản lý của bộ máy nhà nước các cấp
• 1.2.5. Thực trạng cán bộ làm công tác giảm nghèo ở địa phương
• 1.3. HỆ THỐNG CHÍNH SÁCH CỦA NHÀ NƯỚC VỀ GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
• 1.3.1. Chính sách đất đai cho hộ nghèo
• 1.3.2. Chính sách đầu tư cơ sở hạ tầng thiết yếu
• 1.3.3. Chính sách tín dụng ưu đãi cho hộ nghèo
• 1.3.4. Chính sách hỗ trợ về giáo dục cho người nghèo
• 1.3.5. Chính sách hỗ trợ về y tế cho người nghèo
• 1.3.6. Chính sách hỗ trợ về nước sạch, vệ sinh và nhà ở cho hộ nghèo
• 1.3.7. Chính sách hỗ trợ người nghèo tiếp cận các dịch vụ trợ giúp pháp lý
• 1.4. KINH NGHIỆM VỀ CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TẠI MỘT SỐ HUYỆN NGHÈO VÀ BÀI HỌC RÚT RA
• 1.4.1. Kinh nghiệm của một số huyện nghèo
• 1.4.2. Bài học kinh nghiệm rút ra
• 1.5. Tiểu kết chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VÂN CANH, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 2.1. KHÁI QUÁT ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI CỦA HUYỆN VÂN CANH
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế
• 2.1.3. Điều kiện xã hội
• 2.2. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN KINH TẾ XÃ HỘI HUYỆN VÂN CANH TRONG THỜI GIAN QUA
• 2.2.1. Thực trạng phát triển một số ngành và lĩnh vực chủ yếu
• 2.2.2. Thực trạng kết cấu hạ tầng của Huyện
• 2.2.3. Thực trạng phát triển các lĩnh vực xã hội
• 2.3. THỰC TRẠNG CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VÂN CANH
• 2.3.1. Thực trạng nghèo của huyện Vân Canh
• 2.3.2. Kết quả giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Vân Canh trong thời gian qua
• 2.3.3. Kết quả thực hiện các chính sách giảm nghèo đặc thù theo Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP của Chính phủ
• 2.3.4. Những hạn chế trong việc thực hiện các chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Vân Canh
• 2.3.5. Nguyên nhân của những hạn chế trong việc thực hiện các chính sách giảm nghèo bền vững của huyện Vân Canh
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG HƯỚNG, GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CÁC CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VÂN CANH, TỈNH BÌNH ĐỊNH
• 3.1. QUAN ĐIỂM, PHƯƠNG HƯỚNG TIẾP TỤC ĐẨY MẠNH CÔNG TÁC GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VÂN CANH
• 3.1.1. Quan điểm về giảm nghèo bền vững
• 3.1.2. Phương hướng đẩy mạnh công tác giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Vân Canh
• 3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN VÂN CANH
• 3.2.1. Nhóm giải pháp trong hoạch định chính sách giảm nghèo
• 3.2.2. Nhóm giải pháp trong thực thi chính sách giảm nghèo bền vững của huyện Vân Canh
• 3.3. MỘT SỐ ĐỀ XUẤT, KIẾN NGHỊ NHẰM BẢO ĐẢM CHO CÁC GIẢI PHÁP CÓ TÍNH KHẢ THI CAO
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giảm nghèo bền vững tại huyện Vân Canh Bình Định

Giảm nghèo bền vững là một trong những chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, đặc biệt tại các địa phương có tỷ lệ hộ nghèo cao như huyện Vân Canh, Bình Định. Luận văn tập trung vào việc đánh giá thực trạng và đề xuất các giải pháp giảm nghèo hiệu quả, nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người dân. Phát triển bền vững được xem là mục tiêu hàng đầu, đòi hỏi sự kết hợp giữa các chính sách hỗ trợ và nỗ lực của cộng đồng.

1.1. Thực trạng nghèo đói tại huyện Vân Canh

Huyện Vân Canh là một trong những địa phương có tỷ lệ hộ nghèo cao, đặc biệt là các vùng sâu, vùng xa. Tình trạng nghèo đói không chỉ ảnh hưởng đến kinh tế mà còn tác động tiêu cực đến an ninh chính trị và trật tự xã hội. Các chính sách hiện tại chưa đủ mạnh để giải quyết triệt để vấn đề này, dẫn đến sự chênh lệch giàu - nghèo ngày càng gia tăng.

1.2. Chính sách giảm nghèo hiện hành

Các chính sách giảm nghèo tại huyện Vân Canh bao gồm hỗ trợ tín dụng ưu đãi, đầu tư cơ sở hạ tầng, và cải thiện dịch vụ y tế, giáo dục. Tuy nhiên, việc triển khai còn nhiều hạn chế, đặc biệt là thiếu sự đồng bộ và hiệu quả trong quản lý. Cần có sự điều chỉnh và bổ sung các giải pháp phù hợp với đặc thù địa phương.

II. Phát triển kinh tế địa phương và xóa đói giảm nghèo

Phát triển kinh tế địa phương là yếu tố then chốt để thực hiện xóa đói giảm nghèo bền vững. Luận văn nhấn mạnh vai trò của việc đầu tư vào các ngành kinh tế chủ lực, đồng thời tạo điều kiện thuận lợi cho người dân tiếp cận các nguồn lực sản xuất. Phát triển nông thôn và nâng cao thu nhập là hai mục tiêu chính được đề cập trong phần này.

2.1. Phát triển nông thôn bền vững

Phát triển nông thôn tại huyện Vân Canh cần tập trung vào việc cải thiện cơ sở hạ tầng, nâng cao năng suất lao động, và đa dạng hóa các mô hình kinh tế. Các chương trình hỗ trợ nông dân cần được triển khai đồng bộ, đảm bảo tính bền vững và hiệu quả lâu dài.

2.2. Nâng cao thu nhập cho người nghèo

Để nâng cao thu nhập, cần có các chính sách hỗ trợ cụ thể như đào tạo nghề, tạo việc làm, và phát triển các ngành nghề phụ trợ. Việc này không chỉ giúp người dân thoát nghèo mà còn góp phần phát triển kinh tế địa phương một cách toàn diện.

III. Giải pháp giảm nghèo bền vững

Luận văn đề xuất các giải pháp giảm nghèo bền vững, bao gồm việc hoàn thiện chính sách, tăng cường quản lý nhà nước, và phát huy vai trò của cộng đồng. Các giải pháp này cần được thực hiện đồng bộ, đảm bảo tính khả thi và hiệu quả trong thực tiễn.

3.1. Hoàn thiện chính sách giảm nghèo

Cần xây dựng các chính sách giảm nghèo phù hợp với đặc thù của huyện Vân Canh, tập trung vào việc hỗ trợ trực tiếp cho người nghèo và cải thiện điều kiện sống. Các chính sách cần được đánh giá và điều chỉnh thường xuyên để đáp ứng nhu cầu thực tế.

3.2. Tăng cường quản lý nhà nước

Việc tăng cường quản lý nhà nước trong công tác giảm nghèo là yếu tố quan trọng để đảm bảo hiệu quả của các chương trình hỗ trợ. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và các tổ chức xã hội để triển khai các chính sách một cách đồng bộ.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Giảm nghèo bền vững là một trong những chủ trương trọng tâm của Đảng và Nhà nước Việt Nam nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho người nghèo, thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền và các nhóm dân cư. Tại huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định, tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, chiếm khoảng 28,3%, chủ yếu là đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống ở vùng cao, vùng sâu, vùng xa. Mặc dù đã có nhiều chính sách và chương trình giảm nghèo được triển khai, kết quả giảm nghèo chưa thực sự bền vững, chênh lệch giàu nghèo giữa các vùng vẫn gia tăng, ảnh hưởng tiêu cực đến phát triển kinh tế - xã hội và an ninh trật tự địa phương.

Luận văn tập trung nghiên cứu thực trạng và chính sách giảm nghèo bền vững tại huyện Vân Canh trong giai đoạn 2015-2020, đồng thời đề xuất các giải pháp khả thi cho giai đoạn 2021-2025. Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc hỗ trợ các cấp chính quyền địa phương nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo, góp phần phát triển kinh tế xã hội bền vững, cải thiện đời sống người dân và đảm bảo an sinh xã hội. Qua đó, giúp thu hẹp khoảng cách phát triển giữa các vùng miền, đặc biệt là các xã đặc biệt khó khăn và đồng bào dân tộc thiểu số.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, phương pháp duy vật biện chứng và duy vật lịch sử để phân tích thực trạng và đề xuất giải pháp. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết về nghèo và giảm nghèo bền vững: Định nghĩa nghèo không chỉ dựa trên thu nhập mà còn bao gồm khả năng tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản như giáo dục, y tế, nhà ở, nước sạch và thông tin. Giảm nghèo bền vững là quá trình nâng cao mức sống, đảm bảo người nghèo không tái nghèo khi gặp các cú sốc kinh tế, xã hội.

• Lý thuyết chính sách công và quản lý nhà nước: Phân tích vai trò của chính sách giảm nghèo trong hệ thống chính sách quốc gia, sự phối hợp giữa các cấp chính quyền, tổ chức xã hội và cộng đồng trong việc thực thi chính sách.

Các khái niệm chính bao gồm: nghèo tuyệt đối, nghèo tương đối, chuẩn nghèo đa chiều, chính sách giảm nghèo bền vững, và các tiêu chí đánh giá hiệu quả giảm nghèo.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng kết hợp phương pháp định lượng và định tính:

• Nguồn dữ liệu: Số liệu thứ cấp từ các báo cáo của UBND huyện Vân Canh, Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Bình Định, Ngân hàng Chính sách xã hội, các văn bản pháp luật liên quan và số liệu điều tra thực tế tại địa phương.

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu đại diện các hộ nghèo thuộc các xã tiêu biểu của huyện, tập trung vào các nhóm dân tộc thiểu số và vùng đặc biệt khó khăn.

• Phương pháp phân tích: Phân tích thống kê mô tả, so sánh tỷ lệ hộ nghèo qua các năm, đánh giá hiệu quả các chính sách giảm nghèo theo các tiêu chí đa chiều. Phân tích thực chứng nhằm làm rõ nguyên nhân hạn chế và đề xuất giải pháp.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2020 để đánh giá thực trạng, đồng thời đề xuất giải pháp cho giai đoạn 2021-2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ hộ nghèo còn cao và phân bố không đồng đều: Tỷ lệ hộ nghèo tại huyện Vân Canh năm 2020 là khoảng 28,3%, chủ yếu tập trung ở các xã vùng cao như Canh Liên, Canh Hiệp. Thu nhập bình quân đầu người ở thị trấn đạt 38 triệu đồng/năm, trong khi các xã vùng cao chỉ khoảng 15 triệu đồng/năm, chênh lệch gần 2,5 lần.

2. Hiệu quả các chính sách giảm nghèo chưa đồng bộ: Các chương trình mục tiêu quốc gia như Nghị quyết 30a/2008/NQ-CP, Chương trình 135 đã góp phần giảm tỷ lệ hộ nghèo nhưng còn nhiều hạn chế về tính bền vững. Ví dụ, tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng thể thấp còi giảm từ 23,38% năm 2014 xuống còn 17,11% năm 2020, tuy nhiên vẫn ở mức cao so với trung bình cả nước.

3. Hạ tầng kinh tế - xã hội còn yếu kém: Diện tích đất nông nghiệp có độ phì nhiêu thấp, chỉ chiếm khoảng 3,62% diện tích đất sản xuất nông nghiệp trồng cây hàng năm. Hệ thống cấp nước sạch chưa phủ rộng, chỉ khoảng 55% giếng khoan đạt tiêu chuẩn vệ sinh. Cơ sở vật chất giáo dục và y tế còn thiếu đồng bộ, ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống và khả năng thoát nghèo.

4. Năng lực quản lý và cán bộ giảm nghèo còn hạn chế: Cán bộ làm công tác giảm nghèo tại xã thường kiêm nhiệm, thiếu chế độ đãi ngộ, dẫn đến chất lượng công tác chưa cao. Việc xây dựng kế hoạch giảm nghèo còn mang tính hình thức, hồ sơ quản lý chưa đầy đủ, cập nhật chậm.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng nghèo kéo dài và giảm nghèo chưa bền vững tại Vân Canh là do điều kiện tự nhiên khó khăn, cơ sở hạ tầng kém phát triển, năng lực quản lý nhà nước và cán bộ giảm nghèo còn yếu. So với các huyện nghèo khác như Cư M’gar (Đắk Lắk) hay Lạc Dương (Lâm Đồng), Vân Canh chưa phát huy hiệu quả lồng ghép các chương trình giảm nghèo và chưa có các chính sách đặc thù phù hợp với điều kiện địa phương.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ hộ nghèo theo xã, biểu đồ so sánh thu nhập bình quân đầu người giữa thị trấn và các xã vùng cao, bảng thống kê tỷ lệ trẻ em suy dinh dưỡng qua các năm, và biểu đồ đánh giá mức độ tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục, nước sạch.

Kết quả nghiên cứu khẳng định vai trò quan trọng của việc nâng cao năng lực quản lý, phát huy nội lực cộng đồng và xây dựng chính sách giảm nghèo đa chiều, bền vững, phù hợp với đặc thù vùng miền.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư phát triển cơ sở hạ tầng thiết yếu: Ưu tiên xây dựng hệ thống cấp nước sạch, cải tạo đất nông nghiệp, nâng cấp trường học và trạm y tế tại các xã vùng cao. Mục tiêu đạt 80% hộ dân vùng cao được sử dụng nước sạch trong vòng 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: UBND huyện phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Y tế.

2. Nâng cao năng lực cán bộ làm công tác giảm nghèo: Tổ chức các lớp tập huấn nghiệp vụ, kỹ năng quản lý, vận động cộng đồng cho cán bộ xã, đồng thời cải thiện chế độ đãi ngộ để giữ chân nhân sự. Mục tiêu nâng tỷ lệ cán bộ giảm nghèo có trình độ chuyên môn đạt 90% trong 2 năm. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh, UBND huyện.

3. Phát triển các mô hình sinh kế bền vững, phù hợp với điều kiện địa phương: Hỗ trợ người dân chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chăn nuôi theo hướng ứng dụng khoa học kỹ thuật, phát triển kinh tế trang trại VACR. Mục tiêu tăng thu nhập bình quân hộ nghèo lên 1,5 lần trong 5 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng Nông nghiệp huyện, các tổ chức chính trị xã hội.

4. Tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng: Vận động người nghèo chủ động vươn lên, giảm tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào Nhà nước. Tổ chức đối thoại trực tiếp với hộ nghèo để nắm bắt tâm tư, nguyện vọng. Chủ thể thực hiện: Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị xã hội.

5. Xây dựng chính sách đặc thù phù hợp với đặc điểm dân tộc và vùng miền: Rà soát, điều chỉnh các chính sách giảm nghèo để phù hợp với điều kiện tự nhiên, văn hóa, phong tục tập quán của đồng bào dân tộc thiểu số tại Vân Canh. Chủ thể thực hiện: UBND tỉnh, Ban Dân tộc tỉnh phối hợp UBND huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và cán bộ quản lý nhà nước các cấp: Giúp hiểu rõ thực trạng và các giải pháp giảm nghèo bền vững, từ đó xây dựng và điều chỉnh chính sách phù hợp với địa phương.

2. Các nhà nghiên cứu, học viên cao học ngành Quản lý kinh tế, Chính sách công: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách giảm nghèo đa chiều, phương pháp nghiên cứu và phân tích chính sách.

3. Tổ chức chính trị - xã hội và các tổ chức phi chính phủ hoạt động trong lĩnh vực giảm nghèo: Hỗ trợ xây dựng chương trình, dự án phù hợp với đặc thù vùng miền, nâng cao hiệu quả hỗ trợ người nghèo.

4. Cán bộ làm công tác giảm nghèo tại địa phương: Nâng cao nhận thức, kỹ năng quản lý, vận động cộng đồng và triển khai các chính sách giảm nghèo hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách giảm nghèo bền vững là gì?
   Giảm nghèo bền vững là quá trình nâng cao mức sống của người nghèo, đảm bảo họ không tái nghèo khi gặp các cú sốc kinh tế, xã hội. Ví dụ, người nghèo được hỗ trợ tiếp cận dịch vụ y tế, giáo dục và có sinh kế ổn định.

2. Tại sao tỷ lệ hộ nghèo ở Vân Canh vẫn còn cao?
   Nguyên nhân chính là điều kiện tự nhiên khó khăn, cơ sở hạ tầng yếu kém, năng lực quản lý hạn chế và thiếu các chính sách đặc thù phù hợp với đồng bào dân tộc thiểu số.

3. Các chính sách giảm nghèo hiện nay đã được triển khai như thế nào?
   Các chương trình mục tiêu quốc gia như Nghị quyết 30a, Chương trình 135 đã được thực hiện, giúp giảm tỷ lệ hộ nghèo nhưng còn nhiều hạn chế về tính bền vững và hiệu quả đồng bộ.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo tại địa phương?
   Cần tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng, nâng cao năng lực cán bộ, phát triển sinh kế bền vững, tuyên truyền nâng cao nhận thức và xây dựng chính sách phù hợp với đặc thù địa phương.

5. Ai nên tham gia vào công tác giảm nghèo?
   Ngoài chính quyền các cấp, cần sự phối hợp của các tổ chức chính trị xã hội, cộng đồng dân cư và bản thân người nghèo để phát huy nội lực, đảm bảo hiệu quả bền vững.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về chính sách giảm nghèo bền vững, tập trung vào huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định.
• Đánh giá thực trạng cho thấy tỷ lệ hộ nghèo còn cao, cơ sở hạ tầng và năng lực quản lý còn nhiều hạn chế.
• Đề xuất các giải pháp đồng bộ về đầu tư hạ tầng, nâng cao năng lực cán bộ, phát triển sinh kế và xây dựng chính sách đặc thù.
• Nghiên cứu có thể làm cơ sở tham khảo cho các cấp lãnh đạo, nhà nghiên cứu và cán bộ làm công tác giảm nghèo.
• Giai đoạn tiếp theo (2021-2025) cần tập trung triển khai các giải pháp đề xuất để đạt mục tiêu giảm nghèo bền vững, góp phần phát triển kinh tế xã hội địa phương.

Các cấp chính quyền và tổ chức liên quan cần phối hợp chặt chẽ, triển khai đồng bộ các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả công tác giảm nghèo bền vững tại huyện Vân Canh, góp phần xây dựng nông thôn mới và phát triển bền vững vùng miền núi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận về chính sách giảm nghèo bền vững. Chương 2: Thực trạng thực hiện các chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. Chương 3: Phƣơng hƣớng, giải pháp hoàn thiện chính sách giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. e 9 Chƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1.

MỘT SỐ KHÁI NIỆM CƠ BẢN LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG 1. Khái niệm nghèo, chuẩn nghèo 1. Khái niệm nghèo Nghèo đƣợc định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân, nghèo không chỉ đơn giản là mức thu nhập thấp mà còn thiếu thốn trong việc tiếp cận các dịch vụ của xã hội nhƣ: giáo dục, văn hoá, y tế.; không những thiếu tiền mặt, thiếu những điều kiện tốt hơn cho cuộc sống mà còn thiếu thể chế kinh tế thị trƣờng hiệu quả, trong đó có cả thị trƣờng đất đai, vốn và lao động cũng nhƣ các thể chế nhà nƣớc đƣợc cải thiện có trách nhiệm giải trình và vận hành trong khuôn khổ pháp lý minh bạch cũng nhƣ một môi trƣờng kinh doanh thuận lợi. Tình trạng nghèo còn đe dọa làm con ngƣời bị mất những phẩm chất quý giá, nhƣ lòng tin và lòng tự trọng.

Hội nghị chống đói nghèo khu vực Châu Á - Thái Bình Dƣơng xây dựng khái niệm về đói nghèo nhƣ sau: Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư không được hưởng và thoả mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà những nhu cầu này đã được xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế - xã hội và phong tục tập quán của địa phương. Ở Việt Nam, theo Bộ Lao động, Thƣơng binh và Xã hội, khái niệm nghèo đƣợc hiểu nhƣ sau:Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ có điều kiện thỏa mãn một phần các nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Khái niệm nghèo còn đƣợc định nghĩa theo tình trạng sống: Cái gọi là e 10 định nghĩa theo tình trạng sống có lƣu ý đến những khía cạnh khác ngoài thu nhập khi định nghĩa “nghèo con ngƣời”. Tình trạng sống bao gồm những yếu tố nhƣ: cơ hội đào tạo, mức sống, quyền tự quyết định, ổn định về luật lệ, khả năng ảnh hƣởng đến những quyết định chính trị và nhiều khía cạnh khác.

Chƣơng trình phát triển Liên Hợp quốc (UNDP) cũng đã đƣa ra chỉ số phát triển con ngƣời (Human Development Index - HDI). Các chỉ tiêu để đo lƣờng HDI bao gồm tuổi thọ dự tính vào lúc mới sinh, tỷ lệ mù chữ, trình độ học vấn, sức mua thực trên đầu ngƣời và nhiều chỉ tiêu khác. Nghèo đƣợc chia thành nghèo tuyệt đối và nghèo tƣơng đối.Nghèo tuyệt đối là tình trạng một bộ phận dân cƣ không đƣợc hƣởng và thoả mãn những nhu cầu cơ bản của con ngƣời mà những nhu cầu này đã đƣợc xã hội thừa nhận tuỳ theo trình độ phát triển kinh tế và phong tục tập quán của địa phƣơng và mỗi quốc gia.Trong những xã hội đƣợc gọi là thịnh vƣợng, nghèo đƣợc định nghĩa dựa vào hoàn cảnh xã hội của cá nhân. Nghèo tương đối có thể đƣợc xem nhƣ là việc cung cấp không đầy đủ các tiềm lực vật chất và phi vật chất cho những ngƣời thuộc về một số tầng lớp xã hội nhất định so với sự sung túc của xã hội đó.Nghèo tƣơng đối có thể là khách quan, tức là sự hiện hữu không phụ thuộc vào cảm nhận của những ngƣời trong cuộc.

Ngƣời ta gọi là nghèo tƣơng đối chủ quan khi những ngƣời trong cuộc cảm thấy nghèo không phụ thuộc vào sự xác định khách quan. Bên cạnh việc thiếu sự cung cấp vật chất (tƣơng đối), thiếu thốn tài nguyên phi vật chất ngày càng có tầm quan trọng hơn. Việc nghèo đi về văn hoá - xã hội, thiếu tham gia vào cuộc sống xã hội do thiếu hụt tài chính một phần đƣợc các nhà xã hội học xem nhƣ là một thách thức xã hội nghiêm trọng.Hiểu một cách đơn giản, nghèo tương đối là tình trạng một bộ phận dân cư sống dưới mức trung bình của xã hội. Ngoài những định nghĩa về nghèo tuyệt đối, nghèo tƣơng đối còn có khái niệm ranh giới nghèo tương đối.

Nắm rõ các định nghĩa này giúp ta phân biệt đƣợc nghèo và các chuẩn mực để xác định tỷ lệ nghèo.Ranh giới cho nạn e 11 nghèo tƣơng đối dựa vào nhiều số liệu thống kê khác nhau cho một xã hội. Một con số cho ranh giới của nạn nghèo đƣợc dùng trong chính trị và công chúng là có mức thu nhập dƣới 50% hay 60% so với thu nhập trung bình. Từ năm 2001, trong các nƣớc thành viên của Liên minh Châu Âu, những ngƣời đƣợc coi là nghèo khi có thu nhập dƣới 60% thu nhập trung bình. Ngƣời ta còn phê bình là ranh giới nghèo trộn lẫn vấn đề nghèo với vấn đề phân bố thu nhập.

Sự phân chia rõ ràng giữa nghèo và giàu trên thực tế không có nên khái niệm ranh giới nguy cơ nghèo cũng hay đƣợc dùng cho ranh giới nghèo tƣơng đối. Các ranh giới nghèo tuyệt đối và nghèo tƣơng đối đều không thể xác định đƣợc nếu nhƣ không có trị số tiêu chuẩn cho trƣớc. Việc lựa chọn một con số phần trăm nhất định từ thu nhập trung bình (chẳng hạn 60%) và ngay cả việc xác định một giỏ hàng hoá để tính sức mua tƣơng đƣơng đều không thể giải thích bằng các giá trị tự do (những giá trị đƣợc đƣa ra mang tính chủ quan). Vì vậy, một số trƣờng hợp chúng đƣợc quyết định qua những quá trình chính trị.

Chỉ số nghèo: Một chỉ số thƣờng đƣợc dùng trong phân tích, đánh giá chính sách là chỉ số nghèo khó hay tỷ lệ hộ nghèo. Tỷ lệ hộ nghèo đƣợc xác định bằng tỷ lệ phần trăm giữa số dân nằm dƣới giới hạn của sự nghèo khó với toàn bộ dân số. Chỉ số này có thể đánh giá mức độ nghèo khổ của một xã, huyện, tỉnh, hay cả nƣớc. Khái niệm chuẩn nghèo Để đo lƣờng mức độ nghèo của một quốc gia, ngƣời ta dùng mức chuẩn nghèo.

Chuẩn nghèo là một tiêu chuẩn để đo mức độ nghèo của các hộ dân, là căn cứ cho các hỗ trợ về chính sách cho hộ đó. Chuẩn nghèo ở mỗi quốc gia là khác nhau và sẽ thay đổi tùy theo giai đoạn phát triển kinh tế - xã hội. Ngân hàng thế giới (WB) xem thu nhập 1 đôla Mỹ/ngày theo sức mua tƣơng đƣơng của địa phƣơng (so với đô la thế giới) để thoả mãn nhu cầu sống nhƣ là chuẩn tổng quát cho nạn nghèo tuyệt đối. Đối với Việt Nam, Chính phủ đã nhiều lần nâng mức chuẩn nghèo e 12 nhằm phù hợp với điều kiện thực tế của từng giai đoạn: - Mức chuẩn nghèo và cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011-2015 tại Quyết định số 09/2011/QĐ-TTgngày 30/01/2011 của Thủ tƣớng Chính phủvề việc ban hành chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo áp dụng cho giai đoạn 2011 - 2015 nhƣ sau: + Chuẩn nghèo: Những hộ ở khu vực nông thôn có mức thu nhập bình quân từ 400.000 đồng/ngƣời/tháng (4,8 triệu đồng/ngƣời/năm) trở xuống và những hộ ở khu vực thành thị có mức thu nhập bình quân từ 500.000 đồng/ngƣời/tháng (6 triệu đồng/ngƣời/năm) trở xuống là hộ nghèo.

+ Chuẩn cận nghèo: Những hộ ở khu vực nông thôn có mức thu nhập trung bình từ 401.000 đồng/ngƣời/tháng (4,812 triệu đồng đến 6,240 triệu đồng/ngƣời/năm) và khu vực thành thị có mức thu nhập từ 501.000đồng/ngƣời/tháng (6,012 triệu đồng đến 7,8 triệu đồng/ngƣời/năm). - Mức chuẩn hộ nghèo, hộ cận nghèo, hộ có mức sống trung bình tại Quyết định số 59/2015/QĐ-TTgngày 19/11/2015 của Thủ tƣớng Chính phủ về ban hành chuẩn nghèo tiếp cận đa chiều áp dụng cho giai đoạn 2016- 2020 nhƣ sau: + Chuẩn hộ nghèo: Những hộ ở khu vực nông thônđáp ứng một trong hai tiêu chí sau:Có thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng từ đủ 700.000 đồng trở xuống; có thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt từ 03 chỉ số đo lƣờng mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. Những hộ ở khu vực thành thịđáp ứng một trong hai tiêu chí sau:Có thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng từ đủ 900.000 đồng trở xuống; có thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng trên 900.000 đồng và thiếu e 13 hụt từ 03 chỉ số đo lƣờng mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản trở lên. + Chuẩn hộ cận nghèo: Những hộ ở khu vực nông thôncó thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng trên 700.000 đồng và thiếu hụt dƣới 03 chỉ số đo lƣờng mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản.

Những hộ ở khu vực thành thịcó thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng trên 900.000 đồng và thiếu hụt dƣới 03 chỉ số đo lƣờng mức độ thiếu hụt tiếp cận các dịch vụ xã hội cơ bản. + Hộ có mức sống trung bình: Những hộ ở khu vực nông thôncó thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng trên 1. Những hộ ở khu vực thành thịcó thu nhập bình quân đầu ngƣời/tháng trên 1. Tính đa dạng của nghèo Nghèo có biểu hiện tƣơng đối đa dạng, bao gồm: a) Không đảm bảo nhu cầu dinh dưỡng: Một trong những đặc điểm cơ bản của nghèo là tình trạng không đảm bảo nhu cầu lƣơng thực, thực phẩm dẫn đến thiếu dinh dƣỡng hoặc suy dinh dƣỡng của một bộ phận dân cƣ, đặc biệt là ở trẻ em và phụ nữ.

Tỷ lệ trẻ em bị suy dinh dƣỡng ở vùng biên giới, vùng sâu, vùng xa thƣờng cao hơn ở thành thị, ở đồng bào dân tộc thiểu số cao hơn dân tộc Kinh, mặc dù những năm gần đây Nhà nƣớc triển khai nhiều chƣơng trình y tế quốc giatrong đó có tập trung vào vùng sâu, vùng xa, vùng biên giới và vùng đồng bào dân tộc thiểu số. b) Môi trường sống không thuận lợi: Hầu hết các hộ gia đình nghèo là những hộ phải chấp nhận môi trƣờng sống không thuận lợi, nhƣng một bộ phận ngƣời dân vƣợt trên chuẩn nghèo cũng phải chịu cảnh chung đó mà bản thân họ tuy có thu nhập cao hơn chuẩn nghèo nhƣng cũng không có khả năng tự vƣợt e 14 qua, nhƣ họ phải sống trong các ngôi nhà dột nát,thiếu nƣớc sạch. Ngay cả vùng đô thị cũng còn khá nhiều ngƣời tuy có thu nhập thấp, nhƣng vẫn còn cao hơn chuẩn nghèo, phải sống trong các ngôi nhà ổ chuột, thậm chí nhà xây dựng trên những kênh thoát nƣớc thải bị ô nhiễm, chịu đựng cuộc sống và tồn tại.