Luận văn thạc sĩ chính sách công thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại viện hàn lâm khoa học xã hội việt nam

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu chính sách công thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại viện hàn, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Huyền
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Bùi Nam
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Thực Hiện Chính Sách Bảo Hiểm Xã Hội Bắt Buộc Đối Với Người Lao Động Tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận về thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động

Chính sách bảo hiểm xã hội là một trong những trụ cột quan trọng trong hệ thống an sinh xã hội của Việt Nam. Đặc biệt, bảo hiểm xã hội bắt buộc được thiết lập nhằm bảo vệ quyền lợi cho người lao động trong bối cảnh nền kinh tế đang phát triển mạnh mẽ. Việc thực hiện chính sách này không chỉ đảm bảo an sinh cho người lao động mà còn góp phần vào sự ổn định xã hội. Theo Nghị quyết 28-NQ/TW, chính sách này cần được cải cách để phù hợp với tình hình phát triển kinh tế - xã hội hiện tại. Việc tổ chức thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cần được xem xét kỹ lưỡng để đảm bảo quyền lợi cho người lao động và nâng cao hiệu quả hoạt động của viện.

1.1. Khái quát về bảo hiểm xã hội

Bảo hiểm xã hội được định nghĩa là một hệ thống bảo vệ tài chính cho người lao động khi họ gặp rủi ro trong cuộc sống như ốm đau, tai nạn lao động hay nghỉ hưu. Chính sách này không chỉ mang lại lợi ích cho người lao động mà còn cho cả người sử dụng lao động và Nhà nước. Theo các nghiên cứu, việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đã giúp giảm thiểu gánh nặng tài chính cho người lao động trong những lúc khó khăn. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện chính sách này, đặc biệt là trong việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động tại các cơ quan nghiên cứu như Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam.

1.2. Chính sách bảo hiểm xã hội và chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Chính sách bảo hiểm xã hội bao gồm nhiều hình thức khác nhau, trong đó bảo hiểm xã hội bắt buộc là hình thức chính nhằm bảo vệ quyền lợi cho người lao động. Chính sách này được quy định rõ ràng trong các văn bản pháp luật và được thực hiện nghiêm túc tại các cơ quan nhà nước. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách này tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Các nghiên cứu cho thấy rằng, mặc dù chính sách đã được ban hành, nhưng việc thực hiện còn nhiều bất cập, cần có sự cải cách để phù hợp với thực tiễn.

II. Thực trạng thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam

Thực trạng thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được giải quyết. Mặc dù viện đã thực hiện nghiêm túc các chế độ chính sách về bảo hiểm xã hội, nhưng vẫn còn tồn tại nhiều khó khăn trong việc triển khai. Các yếu tố như thiếu thông tin, sự phối hợp giữa các bộ phận chưa chặt chẽ đã ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện chính sách. Đặc biệt, quyền lợi của người lao động chưa được đảm bảo đầy đủ, dẫn đến sự không hài lòng trong đội ngũ nhân viên. Việc đánh giá thực trạng này là cần thiết để đưa ra các giải pháp cải thiện trong tương lai.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Có nhiều yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam. Trong đó, sự thiếu hụt thông tin và kiến thức về chính sách là một trong những nguyên nhân chính. Nhiều người lao động chưa hiểu rõ quyền lợi của mình, dẫn đến việc không tham gia đầy đủ vào hệ thống bảo hiểm xã hội. Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa các bộ phận trong viện cũng chưa thực sự hiệu quả, gây khó khăn trong việc triển khai chính sách. Việc nâng cao nhận thức và cải thiện sự phối hợp giữa các bộ phận là rất cần thiết để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách này.

2.2. Thực trạng triển khai thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Thực trạng triển khai chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cho thấy nhiều vấn đề cần được khắc phục. Mặc dù viện đã có những nỗ lực trong việc thực hiện chính sách, nhưng vẫn còn nhiều khó khăn trong việc đảm bảo quyền lợi cho người lao động. Các quy trình thực hiện chưa được chuẩn hóa, dẫn đến sự chậm trễ trong việc giải quyết các chế độ cho người lao động. Hơn nữa, việc thiếu thông tin và sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng cũng là một trong những nguyên nhân gây khó khăn trong việc thực hiện chính sách này.

III. Quan điểm và giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc đối với người lao động tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam, cần có những quan điểm và giải pháp cụ thể. Trước hết, cần nâng cao nhận thức của người lao động về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hệ thống bảo hiểm xã hội. Bên cạnh đó, việc cải thiện quy trình thực hiện chính sách cũng rất quan trọng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận trong viện để đảm bảo quyền lợi cho người lao động được thực hiện đầy đủ và kịp thời. Cuối cùng, việc tăng cường sự hỗ trợ từ các cơ quan chức năng cũng là một yếu tố quan trọng để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách này.

3.1. Quan điểm thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Quan điểm thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc tại Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam cần được xác định rõ ràng. Chính sách này không chỉ là trách nhiệm của nhà nước mà còn là quyền lợi của người lao động. Việc thực hiện chính sách này cần được coi là một phần quan trọng trong việc đảm bảo an sinh xã hội cho người lao động. Cần có sự cam kết từ lãnh đạo viện trong việc thực hiện chính sách này một cách nghiêm túc và hiệu quả.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc

Để nâng cao hiệu quả thực hiện chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc, cần triển khai một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần tổ chức các buổi tập huấn để nâng cao nhận thức cho người lao động về quyền lợi và nghĩa vụ của mình trong hệ thống bảo hiểm xã hội. Thứ hai, cần cải thiện quy trình thực hiện chính sách, đảm bảo tính minh bạch và kịp thời trong việc giải quyết các chế độ cho người lao động. Cuối cùng, cần tăng cường sự phối hợp giữa các bộ phận trong viện và các cơ quan chức năng để đảm bảo quyền lợi cho người lao động được thực hiện đầy đủ.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO HIỂM XÃ HỘI BẮT BUỘC ĐỐI VỚI NGƯỜI LAO ĐỘNG 1. Khái quát về bảo hiểm xã hội 1. Khái niệm bảo hiểm xã hội Thuật ngữ “Bảo hiểm xã hội” lần đầu tiên chính thức được sử dụng làm tiêu đề cho một văn bản pháp luật vào năm 1935 của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Thuật ngữ này xuất hiện trở lại trong một đạo luật được thông qua tại New Zealand năm 1938.

Năm 1941, trong thời gian chiến tranh thế giới thứ hai, thuật ngữ này được dùng trong Hiến chương Đại Tây Dương (the Atlantic Charter of 1941). Tổ chức Lao động quốc tế (ILO) nhanh chóng chấp nhận thuật ngữ “bảo hiểm xã hội”, đây là mốc quan trọng ghi nhận giá trị của thuật ngữ này, một thuật ngữ diễn đạt đơn giản nhưng phản ánh được nguyện vọng sâu sắc nhất của nhân dân lao động trên toàn thế giới [17]. BHXH đã ra đời và phát triển hàng trăm năm nay với nhiều mô hình, nhiều cách thức thực hiện khác nhau trên thế giới. Để có được các mô hình BHXH đa dạng và phong phú như ngày nay, các nhà lý luận, các nhà quản lý đã tốn khá nhiều công sức và thời gian để nghiên cứu và tổng kết thực tiễn.

Không thể không kể đến sự đấu tranh của giai cấp công nhân và người lao động trên toàn thế giới để có được BHXH như ngày hôm nay. Theo Tổ chức Lao động quốc tế (ILO): “bản chất bảo hiểm xã hội là sự bảo vệ của xã hội đối với các thành viên trong xã hội thông qua một loạt các biện pháp công cộng để đối phó với các rủi do xã hội, trước hết là khó khăn về kinh tế - xã hội do bị ngừng hoặc giảm nhiều về thu nhập, gây ra bởi ốm đau, mất khả năng lao động, tuổi già và chết; cung cấp chăm sóc y tế và trợ cấp cho các gia đình đông con. 10 Theo Tập 1, Từ điển Bách khoa Việt Nam: “Bảo hiểm xã hội là sự thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập cho người lao động khi họ bị mất hoặc giảm thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động hoặc bệnh nghề nghiệp, tàn tật, thất nghiệp, tuổi già, tử tuất. Dựa trên cơ sở một quỹ tài chính do sự đóng góp của các bên tham gia BHXH, có sự bảo hộ của Nhà nước theo pháp luật, nhằm đảm bảo an toàn đời sống của người lao động và gia đình họ, đồng thời góp phần đảm bảo an toàn xã hội” [38, tr.12] Theo Luật Bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13 ngày 20/11/2014 của Quốc hội: “Bảo hiểm xã hội là sự bảo đảm thay thế hoặc bù đắp một phần thu nhập của người lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do ốm đau, thai sản, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, hết tuổi lao động hoặc chết, trên cơ sở đóng vào quỹ bảo hiểm xã hội” [29, tr.2] Ở Việt Nam hiện nay có 02 hình thức đóng BHXH là: BHXH bắt buộc và BHXH tự nguyện.

Bản chất của bảo hiểm xã hội BHXH là hình thức bảo hiểm thu nhập cho người lao động, là sản phẩm tất yếu khách quan của xã hội phát triển, là hình thức dịch vụ công để quản lý và đáp ứng nhu cầu chia sẻ các rủi ro trong cộng đồng, là quyền cơ bản của người lao động. BHXH vừa để thực hiện các mục đích xã hội, vừa để thực hiện các mục đích kinh tế trong mỗi cộng đồng, quốc gia. Trong đó mục đích kinh tế và mục đích xã hội luôn được thực hiện đồng thời, đan xen lẫn nhau, là hai mặt không thể tách rời của BHXH. Khi đề cập đến các lợi ích kinh tế của BHXH đối với người lao động và đối với xã hội là đã bao hàm cả mục đích xã hội của nó.

Ngược lại, các mục đích xã hội của BHXH cũng chỉ đạt được khi nó đồng thời mang lại các lợi ích kinh tế thiết thực cho người tham gia. Về phương diện xã hội: BHXH là sự chia sẻ rủi ro, bảo đảm an toàn xã hội; 11 Về phương diện kinh tế: BHXH là quá trình phân phối lại thu nhập giữa những người tham gia bảo hiểm, thông qua việc hình thành quỹ tiền tệ chung; Về phương diện chính trị, pháp luật: Khi được nhà nước điều chỉnh bằng pháp luật, BHXH đã trở thành quyền cơ bản của người lao động, xét trên cả bình diện quốc gia và quốc tế. Đồng thời đó cũng là trách nhiệm của họ và người sử dụng lao động phải tham gia BHXH. Vì vậy, BHXH là một chính sách xã hội quan trọng, là bộ phận cơ bản để đảm bảo an sinh xã hội của các quốc gia.

Các chế độ của BHXH Chế độ BHXH là hệ thống các quy định của nhà nước về mức hưởng, điều kiện hưởng; mức đóng, điều kiện đóng BHXH. Tùy theo từng trường hợp BHXH mà nhà nước có các quy định khác nhau về các mức, các điều kiện này. Trong Công ước 102 của Tổ chức lao động quốc tế (ILO) có quy định trợ cấp tối thiểu cho 9 nhánh chế độ BHXH là (1) chế độ ốm đau; (2) chế độ thai sản; (3) chế độ tai nạn lao động và bệnh nghề nghiệp; (4) chế độ bảo hiểm thất nghiệp; (5) chế độ chăm sóc y tế; (6) chế độ tàn tật (ở Việt Nam còn gọi là chế độ mất sức lao động, nhưng với nghĩa khác); (7) chế độ tử tuất; (8) chế độ hưu trí, và (9) chế độ chăm sóc gia đình (cho những người đông con) [26]. Tuỳ theo điều kiện kinh tế - xã hội của từng nước trong từng giai đoạn, để có thể xây dựng, áp dụng các quy định này.

Như đã nêu, ở Việt Nam hiện nay, theo quy định của Luật BHXH, đã thực hiện 6 chế độ trong 9 chế độ BHXH nêu trên. Trước năm 1995, nước ta cũng đã thực hiện các chế độ, trong đó có chế độ mất sức lao động, nhưng lại không có chế độ bảo hiểm thất nghiệp Căn cứ theo Điều 4, Luật BHXH 2014 quy định các chế độ BHXH tại Việt Nam hiện nay như sau: a) Bảo hiểm xã hội bắt buộc có các chế độ sau đây: Ốm đau; Thai sản; Tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp; Hưu trí; Tử tuất. b) Bảo hiểm xã hội tự nguyện có các chế độ sau đây: Hưu trí; Tử tuất. 12 c) Bảo hiểm hưu trí bổ sung do Chính phủ quy định [29, tr.

Quy định các chế độ BHXH là những nội dung cốt lõi của bất kỳ hệ thống BHXH nào, trong đó quy định rõ ràng các quan hệ trách nhiệm và nghĩa vụ của các bên tham gia BHXH; quan hệ về nghĩa vụ và quyền lợi của người lao động khi tham gia BHXH. Ví dụ, trong chế độ BHTN, quy định rất rõ đối tượng nào được tham gia bảo hiểm; quy định mức đóng góp BHTN của người lao động và người sử dụng lao động; quy định khi nào thì người thất nghiệp được hưởng trợ cấp BHTN; quy định về mức hưởng trợ cấp và thời gian hưởng trợ cấp; quy định về các quyền lợi khác có liên quan như học nghề, hỗ trợ tìm việc làm… 1. Chính sách bảo hiểm xã hội và chính sách bảo hiểm xã hội bắt buộc 1. Chính sách bảo hiểm xã hội 1.

Sơ lược lịch sử chính sách bảo hiểm xã hội Chính sách BHXH luôn là một trong những chính sách quan trọng trong hệ thống chính sách xã hội nói chung và là chính sách cốt lõi của hệ thống chính sách an sinh xã hội của bất kỳ quốc gia nào, hệ thống xã hội nào. Về mặt chính sách, BHXH chính thức ra đời từ năm 1838 dưới thời Tể Tướng Bismark. Ban đầu chính sách BHXH chỉ có chế độ trợ cấp TNLĐ - BNN sau đó bổ sung trợ cấp ốm đau (năm 1865). Tuy nhiên, để có tính pháp lý cao thì phải đến năm 1883, đạo luật về BHXH mới được ban hành.

Đây có thể coi là văn bản pháp luật đầu tiên về BHXH trên thế giới. Như vậy, kể từ khi có chính sách BHXH đến khi có được đạo luật cơ bản về BHXH, nước Đức (nước Phổ cũ) đã phải mất gần nửa thế kỷ (45 năm) với nhiều thay đổi, sự phát triển kinh tế - xã hội của nước Đức [33]. Sau Đức, nhiều nước châu Âu cũng cho ra đời các Đạo luật BHXH của mình. Đến đầu thế kỷ XX, BHXH đã mở rộng ra nhiều nước trên thế giới, đặc biệt là các nước Mỹ La Tinh, Hoa Kỳ, Canađa và một số nước khác.

Ở Mỹ đạo luật đầu tiên lại không phải là đạo Luật về BHXH mà về an sinh xã hội 13 (Social Security Act 1935), trong đó BHXH là nòng cốt, ngoài ra còn có các chế độ phúc lợi khác như trợ cấp dưỡng lão, trợ cấp tàn tật, phúc lợi y tế… dần dần các chế độ được bổ sung và điều chỉnh để phù hợp với sự phát triển kinh tế - xã hội của nước Mỹ như trợ cấp thất nghiệp, bảo hiểm việc làm, phúc lợi phụ nữ và trẻ em [33]. Trong quá trình phát triển, BHXH đã trở thành một vấn đề quốc tế gắn với vai trò của Liên hợp quốc mà trực tiếp là Tổ chức Lao động quốc tế (ILO), là một trong những quyền cơ bản nhất của con người được ghi nhận trong Tuyên ngôn nhân quyền của Liên hợp quốc: “Tất cả mọi người với tư cách là thành viên của xã hội có quyền hưởng bảo hiểm xã hội, quyền đó được đặt cơ sở trên sự thỏa mãn các quyền về kinh tế - xã hội và văn hóa, nhu cầu cho nhân cách và sự tự do phát triển của con người”. Tính đến thời điểm hiện tại, theo ILO, trên thế giới có khoảng hơn 170 nước thực hiện chính sách BHXH, trong đó 155 nước (chiếm 95%) nhưng chỉ có 63 nước (chiếm 38,6%) thực hiện hình thức bảo hiểm hưu trí, tai nạn lao động, ốm đau, thai sản [24]. Ở Việt Nam, ngay từ năm 1929, trong Tuyên ngôn của Đảng Cộng sản Đông Dương (một trong các tổ chức tiền thân của Đảng Cộng sản Việt Nam) đã nêu: “Tổ chức tất cả vô sản giai cấp và công hội, thực hành bảo hiểm cho thợ thuyền, giúp đỡ thợ thuyền thất nghiệp.

Điều 7 Nghị quyết về giành chính quyền toàn quốc và thi hành 10 chính sách lớn của Việt Minh được thông qua tại kỳ họp Quốc dân Đại hội từ ngày 16 đến 17-8-1945 có viết: “Ban bố Luật Lao động; ngày làm 08 giờ, định lương tối thiểu, đặt xã hội bảo hiểm” [24].