CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ THUYẾT VỀ QUẢN TRỊ TÀI SẢN BẰNG TIỀN CỦA DOANH NGHIỆP 1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ 1. Khái niệm quản trị tài sản bằng tiền + Quản trị tài sản bằng tiền là việc đảm bảo luôn có đủ lượng tiền mặt tối ưu tại mỗi thời điểm nhất định. Quản lý tốt tài sản bằng tiền đòi hỏi vào bất cứ lúc nào bạn cũng phải biết doanh nghiệp đang cần bao nhiêu tiền, lượng tiền doanh nghiệp hiện có cũng như tiền đang ở đâu. Nếu không theo dõi được tiền, việc kinh doanh của bạn có thể sẽ thất bại.
Phạm Quang Trung (2009), Giáo trình quản trị tài chính doanh nghiệp, NXB Kinh tế quốc dân) + Quản trị tài sản bằng tiền là một quá trình bao gồm việc thu hồi nợ, kiểm soát chi tiêu, bù đắp thâm hụt ngân sách, dự báo nhu cầu tiền mặt của doanh nghiệp, đầu tư những khoản tiền nhàn rỗi và trả tiền cho các ngân hàng cung cấp những hoạt động thuộc quá trình quản trị tài sản bằng tiền kể trên. + Quản trị tài sản bằng tiền là quá trình bao gồm quản lý lưu lượng tiền mặt tại quỹ và tài khoản thanh toán ở ngân hàng, kiểm soát chi tiêu, dự báo nhu cầu tiền mặt của doanh nghiệp, bù đắp thâm hụt ngân sách, giải quyết tình trạng thừa, thiếu tiền mặt trong ngắn hạn cũng như dài hạn 1. Các thuật ngữ có liên quan Khái niệm tiền mặt, tiền mặt trong sản xuất kinh doanh + Tiền là vật ngang giá chung có tính thanh khoản cao nhất dùng để trao đổi lấy hàng hóa và dịch vụ nhằm thỏa mãn bản thân và mang tính dễ thu nhận (nghĩa là mọi người đều sẵn sàng chấp nhận sử dụng) và thường được Nhà nước phát hành bảo đảm giá trị bởi các tài sản khác như vàng, kim loại quý, trái phiếu, ngoại tệ. Lê Thị Mận (2011), Lý thuyết tài chính tiền tệ, NXB Lao động-xã hội) + Cũng là một khái niệm khác về tiền mặt, tác giả Dương Hữu Hạnh có nói: “Trung bình khoảng độ 1,5% các tài sản của doanh nghiệp được giữ dưới hình thức tiền mặt, tiền mặt được định nghĩa như tiền tồn quỹ và tiền ký gửi không kỳ hạn của doanh nghiệp ở ngân hàng.
Tiền mặt “Cash” thường được gọi là tài sản không sinh lợi 5 (non earning asset) bao gồm tiền hiện có tại công ty và tiền gửi không kỳ hạn tại ngân hàng. Tiền này dùng để trả lương lao động, mua nguyên vật liệu, các tài sản cố định, trả tiền thuế, trả nợ, trả tiền cổ tức…”. (Nguồn: Dương Hữu Hạnh, Tài chính công ty – Các nguyên tắc căn bản và các áp dụng, NXB Phương Đông) + Tiền ra đời từ nhu cầu kinh tế thực tế của loài người khi mà nền sản xuất đạt đến một trình độ nhất định và con người đã có thể tự do đi lại trong một phạm vi lãnh thổ rộng lớn. Khi đó, thay vì phải chuẩn bị hành lý cồng kềnh cho chuyến đi dài ngày, con người chỉ cần mang theo một lượng nhỏ kim loại quý hoặc tiền được ưa chuộng ở nhiều nơi để đổi cho mình những yếu phẩm cần thiết.
Từ đó các hoạt động thương mại đã ra đời, tiền tệ được quy ước và ban hành, quản lý bởi nhà nước. Đổi lại, nhà nước có quyền thu thuế từ các hoạt động thương mại. Nói một cách chặt chẽ thì tiền chỉ là những gì mà luật pháp bắt buộc phải công nhận là một phương tiện thanh toán. Khái niệm tiền gửi ngân hàng Tiền gửi ngân hàng: Bao gồm tiền Việt Nam, tiền ngoại tệ, vàng bạc đá quý, kim loại quý, ngân phiếu… mà doanh nghiệp đã mở tài khoản tại ngân hàng để phục vụ cho việc giao dịch, thanh toán trong quá trình hoạt động sản xuất kinh doanh Chứng khoán khả mại Chứng khoán khả mại: Là số chứng khoán được công ty sở hữu (như trái phiếu kho bạc ngắn hạn, cổ phiếu và trái phiếu) có khả năng chuyển đổi thành tiền.2 Nội dung lý thuyết quản trị tài sản bằng tiền 1.1 Nội dung quản trị tài sản bằng tiền a.
Hoạch định ngân sách tài sản bằng tiền Ngân sách tài sản bằng tiền là một kế hoạch ngắn hạn dùng để xác định nguồn thu tiền và nhu cầu chi tiêu tiền. Dự báo các khoản thu tiền Dự báo tiêu thụ sản phẩm Dự toán tiêu thụ sản phẩm là điểm khởi đầu của hầu hết các dự báo tài chính trong doanh nghiệp, và nó tác động trực tiếp đến việc dự báo các khoản thu tiền của doanh nghiệp. Các phương pháp dự báo tiêu thụ sản phẩm bao gồm: 6 + Các phương pháp định tính: Phương pháp lấy ý kiến của ban quản lý điều hành, phương pháp lấy ý kiến hỗn hợp của lực lượng bán hàng, phương pháp nghiên cứu thị trường người tiêu dùng, phương pháp chuyên gia (Delphi). + Các phương pháp định lượng: Phương pháp số bình quân, phương pháp san bằng hàm mũ, phương pháp phân tích chuỗi thời gian, phương pháp dự báo với mô hình kinh tế lượng.
Xây dựng dự báo thu tài sản bằng tiền Số lượng tiêu thụ sản phẩm dự kiến là một yếu tố đầu vào quyết định đến doanh thu bán hàng của doanh nghiệp. Lúc này, doanh thu dự kiến được tính: Doanh thu Số lượng sản phẩm Đơn giá = x dự kiến tiêu thụ dự kiến bán dự kiến Bên cạnh tiền thu được từ việc tiêu thụ sản phẩm, số tiền thu được còn từ các hoạt động khác. Chú ý rằng việc xây dựng dự báo thu tài sản bằng tiền không chỉ quan tâm đến số tiền thu được mà còn cả thời gian dự kiến thu tiền. Dự báo các khoản chi tài sản bằng tiền Phân loại chi phí Phân loại chi phí là cần thiết để xây dựng phương thức dự báo chi tài sản bằng tiền.
+ Phân loại theo cách ứng xử của chi phí: Chi phí bất biến, chi phí khả biến, chi phí hỗn hợp + Phân loại theo chức năng hoạt động: Chi phí sản xuất, ngoài sản xuất Chi phí tiêu chuẩn Chi phí tiêu chuẩn (còn gọi là chi phí định mức) là chi phí dự tính để sản xuất một sản phẩm hay thực hiện một dịch vụ cho khách hàng. Hệ thống chi phí tiêu chuẩn là cơ sở để các nhà quản lý lập dự toán chi phí hoạt động và kiểm soát chi phí. Xây dựng dự báo chi tiền mặt + Dự báo chi phí sản xuất: Chi phí nguyên vật liệu trực tiếp, chi phí nhân công trực tiếp, chi phí sản xuất chung + Dự báo chi phí ngoài sản xuất: Về nguyên tắc, việc dự báo chi phí ngoài sản xuất, ở đây chủ yếu là chi phí bán hàng và quản lý doanh nghiệp, cũng được chia thành hai bộ phận là chi phí khả biến và chi phí bất biến. + Xây dựng dự báo chi tiền mặt: Việc dự báo chi phí chỉ là cơ sở để xây dựng kế 7 hoạch chi tiêu tiền mặt của doanh nghiệp.
Việc dự báo doanh nghiệp phải chi tiền mặt bao nhiêu tại thời điểm nào còn phải xem xét đến chính sách chi trả tiền cho khách hàng, cho nhân viên. Dự báo ngân sách tài sản bằng tiền Phương pháp lập mô hình dự báo ngân sách tài sản bằng tiền + Phương pháp lịch thu chi: Chỉ có những khoản thực thu và thực chi tiền mới được ghi nhận. Ngân lưu ròng sẽ bằng tổng ngân lưu vào trừ tổng ngân lưu ra. Lưu ý rằng trong phương pháp lịch thu chi chưa tính đến đầu tư ngắn hạn và huy động vốn ngắn hạn, đó là những hoạt động diễn ra sau khi doanh nghiệp biết mình thừa hay thiếu tiền mặt.
+ Phương pháp điều chỉnh kế toán thực tế phát sinh Theo phương pháp này, doanh thu và chi phí được ghi nhận trong báo cáo khi chúng thực tế phát sinh. Từ đó ta sẽ tính được lợi nhuận bằng doanh thu trừ đi chi phí. Bước tiếp theo là điều chỉnh lợi nhuận để ra chỉ tiêu ngân lưu ròng. Phương pháp này chỉ phù hợp với dự báo trung dài hạn còn với thời gian ngắn hạn thì nó không đủ chi tiết để đảm bảo độ chính xác.
Kế hoạch linh hoạt Lập kế hoạch linh hoạt là việc lập dự báo về khoản thu và chi ở các mức độ hoạt động khác nhau trong phạm vi tối thiểu đến tối đa. Với kế hoạch linh hoạt, doanh nghiệp sẽ chủ động hơn trước những biến động của điều kiện môi trường cũng như kiểm soát mức chênh lệch ngân sách chính xác hơn. Kiểm soát thu chi tài sản bằng tiền Hoạt động của doanh nghiệp có thể chia thành những lĩnh vực khác nhau, trong đó tồn tại những khoản thu, chi tiền mặt đa dạng và có đặc trưng riêng. Ta phân tích các khoản thu - chi tiền mặt trong 3 lĩnh vực hoạt động chính của doanh nghiệp: + Tiền mặt trong hoạt động kinh doanh - điều hành doanh nghiệp + Tiền mặt trong hoạt động đầu tư – phát triển doanh nghiệp + Tiền mặt trong hoạt động tài chính – vốn hoá doanh nghiệp Tăng tốc độ thu hồi, giảm tốc độ chi tiêu tài sản bằng tiền Đẩy nhanh tốc độ thu hồi tài sản bằng tiền liên quan đến chính sách tín dụng Ở đây có sự đánh đổi giữa 2 mục tiêu là đẩy nhanh tốc độ thu hồi tài sản bằng 8 tiền và làm gia tăng doanh thu bán hàng.
Chính sách tín dụng của doanh nghiệp được thực hiện thông qua việc kiểm soát 4 biến số: Tiêu chuẩn tín dụng, chính sách chiết khấu, thời hạn bán chịu và chính sách thu tiền. Giảm tốc độ chi tiền mặt. Nhà quản trị tài chính có thể trì hoãn việc thanh toán, nhưng chỉ trong phạm vi thời gian mà các chi phí tài chính, tiền phạt hay sự xói mòn vị thế tín dụng thấp hơn những lợi nhuận do việc chậm thanh toán đem lại. Thiết lập hệ thống thanh toán tập trung qua ngân hàng.
Hệ thống thanh toán tập trung qua ngân hàng là một mạng lưới các tài khoản ký thác tại các ngân hàng, những tài khoản này cho phép doanh nghiệp doanh nghiệp duy trì các khoản tiền gửi của họ. Đồng thời, ngân hàng cũng mở các tài khoản chi tiêu cho doanh nghiệp nhằm thực hiện và duy trì khả năng thanh toán, chi trả của họ. Hệ thống ngân hàng và hệ thống hộp thư chuyển tiền nhanh làm cho một khoản tiền từ khi thanh toán đến khi sẵn cho sử dụng ngắn hơn. Tuy nhiên, doanh nghiệp cần phải đánh giá cẩn thận về mặt chi phí khi sử dụng hệ thống này.
Lựa chọn phương thức chuyển tiền. Có thể dựa vào phương pháp phân tích điểm hoà vốn.