Luận văn Thạc sĩ: Phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ

Luận văn phân tích thực trạng và đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững tại tỉnh Phú Thọ. Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn.

• Tác giả: Lại Thị Hiếu
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Mạnh Hùng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Kinh tế chính trị
• Đề tài: Phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG
• 1.1. Những vấn đề chung về phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.1.1. Khái niệm nông nghiệp bền vững, phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.1.2. Đặc điểm và các yếu tố cấu thành nông nghiệp bền vững
• 1.2. Nội dung, tiêu chí đánh giá và các yêu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.2.1. Nội dung phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.2.2. Tiêu chí đánh giá phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.2.3. Các yếu tố tác động đến phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.3. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp bền vững ở một số tỉnh và bài học với Phú Thọ
• 1.3.1. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp bền vững ở một số tỉnh
• 1.3.2. Bài học đối với tỉnh Phú Thọ
• 1.4. Kết luận Chương 1
• 2. Chương 2: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG CỦA TỈNH PHÚ THỌ TỪ NĂM 2005 ĐẾN NAY
• 2.1. Những yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế- xã hội
• 2.1.2.1. Về thị trường tiêu thụ nông sản
• 2.1.2.2. Về các điều kiện xã hội khác
• 2.1.3. Đánh giá thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 2.2. Thực trạng chính sách phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Phú Thọ
• 2.2.1. Đường lối, chính sách cấp quốc gia
• 2.2.2. Chính sách của tỉnh Phú Thọ
• 2.2.3. Đánh giá về thực trạng chính sách phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Phú Thọ
• 2.3. Thực tiễn phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 2.3.1. Thực trạng bền vững về kinh tế trong phát triển nông nghiệp
• 2.3.2. Thực trạng các vấn đề xã hội trong phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 2.3.3. Vấn đề môi trường trong phát triển nông nghiệp bền vững của tỉnh Phú Thọ
• 2.3.4. Đánh giá thực tiễn phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ thời gian qua
• 2.4. Kết luận Chương 2
• 3. Chương 3: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁPHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG Ở TỈNH PHÚ THỌ TRONG THỜI GIAN TỚI
• 3.1. Bối cảnh mới và quan điểm phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 3.1.1. Bối cảnh mới và tác động của nó đến phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 3.1.2. Quan điểm phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 3.2. Những giải pháp để phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ
• 3.2.1. Nhóm giải pháp về hoàn thiện cơ chế, CS phát triển nông nghiệp bền vững
• 3.2.2. Nhóm giải pháp về hoàn thiện quy hoạch phát triển nông nghiệp
• 3.2.3. Nhóm giải pháp về phát triển thị trường nông sản, nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa nông sản của tỉnh
• 3.2.4. Giải pháp về phát triển nguồn nhân lực cho phát triển nông nghiệp bền vững
• 3.2.5. Tăng cường đầu tư, phát triển cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp
• 3.2.6. Nhóm giải pháp về phát triển nông nghiệp gắn với việc giải quyết các vấn đề xã hội
• 3.2.7. Nhóm giải pháp phát triển nông nghiệp gắn với việc bảo vệ môi trường
• 3.3. Kết luận chương 3
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Cơ sở lý luận phát triển nông nghiệp bền vững

Phát triển nông nghiệp bền vững là một khái niệm toàn diện nhằm cân bằng ba yếu tố: kinh tế, xã hội và môi trường. Tại tỉnh Phú Thọ, nông nghiệp bền vững không chỉ là mục tiêu phát triển mà còn là nhu cầu cấp thiết để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng nông dân. Nông nghiệp bền vững bao gồm các yếu tố cấu thành như: áp dụng công nghệ hiện đại, quản lý tài nguyên đất đai hiệu quả, phát triển rừng và thủy sản bền vững. Các tiêu chí đánh giá phát triển nông nghiệp bền vững tại Phú Thọ gồm: giá trị sản xuất, năng suất cây trồng, GDP nông nghiệp và thu nhập bình quân đầu người. Những yếu tố tác động bao gồm điều kiện tự nhiên, điều kiện kinh tế-xã hội, thị trường tiêu thụ nông sản và chính sách phát triển từ nhà nước.

1.1. Khái niệm và đặc điểm nông nghiệp bền vững

Nông nghiệp bền vững là mô hình sản xuất kết hợp hiệu quả kinh tế với bảo vệ môi trường và phát triển xã hội. Tại Phú Thọ, đặc điểm nông nghiệp bền vững thể hiện qua việc sử dụng đất hiệu quả, áp dụng công nghệ hiện đại và bảo vệ tài nguyên sinh thái. Mô hình này giúp nông dân nâng cao thu nhập bền vững, giảm tác động tiêu cực đến môi trường, đồng thời đảm bảo an ninh lương thực cho cộng đồng địa phương.

1.2. Nội dung và tiêu chí đánh giá phát triển bền vững

Nội dung phát triển nông nghiệp bền vững tại Phú Thọ bao gồm: nâng cao giá trị sản xuất nông nghiệp, cải thiện năng suất cây trồng, phát triển chăn nuôi và thủy sản bền vững. Tiêu chí đánh giá chính là: GDP theo giá trị thực tế, thu nhập bình quân đầu người, tỷ lệ lao động qua đào tạo và chỉ số bảo vệ môi trường. Các yếu tố tác động bao gồm chính sách nhà nước, cơ sở hạ tầng, và nguồn nhân lực chất lượng.

II. Thực trạng phát triển nông nghiệp bền vững tại Phú Thọ

Thực trạng phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ từ năm 2005 đến nay cho thấy những tiến bộ đáng kể nhưng còn nhiều thách thức. Giá trị sản xuất nông nghiệp của tỉnh tăng trưởng ổn định, năng suất các loại cây trồng được cải thiện nhờ ứng dụng công nghệ mới. Tuy nhiên, cơ cấu kinh tế vẫn phụ thuộc nhiều vào nông nghiệp truyền thống. GDP bình quân lao động và thu nhập bình quân đầu người của Phú Thọ vẫn thấp hơn mức trung bình quốc gia. Các vấn đề xã hội như lao động qua đào tạo chưa đạt mục tiêu, trong khi áp lực bảo vệ môi trường từ phát triển rừng và nuôi trồng thủy sản ngày càng tăng.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp

Điều kiện tự nhiên Phú Thọ với diện tích đất nông nghiệp rộng lớn tạo thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, điều kiện kinh tế-xã hội còn hạn chế, với cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện. Thị trường tiêu thụ nông sản chịu ảnh hưởng lớn từ biến động giá cả quốc tế. Chính sách phát triển từ nhà nước là yếu tố quan trọng thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tỉnh.

2.2. Chính sách và thực tiễn phát triển nông nghiệp

Chính sách quốc gia về nông nghiệp hiện đại hóa được triển khai tại Phú Thọ thông qua các kế hoạch 5 năm. Tỉnh đã ban hành những chính sách phát triển nông nghiệp riêng, nhưng thực hiện còn chậm. Phát triển rừng và nuôi trồng thủy sản được quy hoạch rõ ràng cho giai đoạn 2011-2020. Tuy nhiên, sự phối hợp giữa các ngành, các địa phương vẫn còn yếu, ảnh hưởng đến hiệu quả thực hiện.

III. Giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững tại Phú Thọ

Để thúc đẩy phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ, cần triển khai toàn diện các nhóm giải pháp. Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế và chính sách phát triển nông nghiệp, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất bền vững. Thứ hai, nâng cấp quy hoạch phát triển nông nghiệp theo hướng hiệu quả, khoa học. Thứ ba, phát triển thị trường nông sản và nâng cao năng lực cạnh tranh hàng hóa nông sản. Thứ tư, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao cho ngành nông nghiệp. Thứ năm, tăng cường đầu tư cơ sở hạ tầng cho nông nghiệp bền vững. Cuối cùng, kết hợp phát triển nông nghiệp với giải quyết vấn đề xã hội và bảo vệ môi trường.

3.1. Cơ chế chính sách và phát triển nhân lực

Cải cách cơ chế chính sách phát triển nông nghiệp bền vững cần tập trung vào công khai, minh bạch và hiệu quả. Phát triển nguồn nhân lực thông qua đào tạo kỹ năng nông nghiệp hiện đại, nâng cao tỷ lệ lao động qua đào tạo tại nông thôn. Cần xây dựng cơ chế hỗ trợ kỹ thuật, tài chính cho nông dân áp dụng công nghệ mới. Đặc biệt, khuyến khích thanh niên nông thôn tham gia nông nghiệp hiện đại.

3.2. Phát triển thị trường và bảo vệ môi trường

Phát triển thị trường nông sản bền vững yêu cầu xây dựng chuỗi giá trị sản phẩm nông nghiệp chất lượng. Nâng cao cạnh tranh hàng hóa nông sản Phú Thọ trên thị trường quốc tế. Bảo vệ môi trường thông qua phát triển rừng bền vững, giảm sử dụng hóa chất nông nghiệp, phát triển nuôi trồng thủy sản theo tiêu chuẩn xanh. Kết hợp phát triển nông nghiệp với xử lý rác thải nông thôn và bảo vệ nguồn nước.

IV. Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Phú Thọ

Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp bền vững ở các tỉnh trong nước và trên thế giới cung cấp nhiều bài học quý báu cho Phú Thọ. Các tỉnh tiên tiến đã áp dụng thành công công nghệ hiện đại, xây dựng chuỗi giá trị nông sản bền vững, kết hợp nông nghiệp với du lịch sinh thái. Từ kinh nghiệm này, Phú Thọ cần tập trung vào: xây dựng các mô hình nông nghiệp bền vững điểm sáng, tăng cường hợp tác giữa nông dân và doanh nghiệp, phát triển sản phẩm nông sản chất lượng cao. Việc tích cực hội nhập kinh tế quốc tế sẽ mở ra cơ hội lớn cho phát triển nông nghiệp của tỉnh, tuy nhiên cần bảo vệ lợi ích của nông dân địa phương và các nguồn tài nguyên thiên nhiên.

4.1. Kinh nghiệm từ các tỉnh khác

Các tỉnh như Hà Tây, Vĩnh Phúc đã phát triển nông nghiệp hiện đại thành công thông qua xây dựng các khu tập trung sản xuất chuyên ngành. Các tỉnh này áp dụng công nghệ nông nghiệp tiên tiến, phát triển rừng bền vững, xây dựng chuỗi giá trị nông sản. Sự thành công của họ nằm ở sự kết hợp giữa phát triển nông nghiệp, phát triển công nghiệp nông thôn, và bảo vệ môi trường một cách cân bằng.

4.2. Bài học áp dụng cho Phú Thọ

Phú Thọ cần học hỏi kinh nghiệm xây dựng mô hình nông nghiệp bền vững điểm sáng, nhân rộng dần sang các địa phương khác. Tăng cường đầu tư cho cơ sở hạ tầng nông nghiệp, phát triển thị trường nông sản chất lượng cao. Hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, nông dân và doanh nghiệp là chìa khóa thành công. Đặc biệt, cần chuẩn bị cho hội nhập kinh tế quốc tế bằng cách nâng cao chất lượng sản phẩm nông sản.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa và hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn, ngành nông nghiệp tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2005–2012 giữ vai trò chiến lược đối với ổn định kinh tế - xã hội vùng Trung du miền núi phía Bắc. Với hơn 65% lực lượng lao động toàn tỉnh phân bố tại khu vực nông thôn và bảo đảm sinh kế cho hơn 1,3 triệu dân, phát triển nông nghiệp bền vững không chỉ là mục tiêu kinh tế thuần túy mà còn là điều kiện tiên quyết để xóa đói giảm nghèo và bảo vệ hệ sinh thái rừng đầu nguồn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn xuất phát từ những mâu thuẫn nội tại: đóng góp của nông nghiệp vào tổng sản phẩm trên địa bàn (GDP) còn thấp, quy mô sản xuất còn mang tính manh mún, diện tích đất canh tác có xu hướng thu hẹp và năng suất lao động chưa cao. Bên cạnh đó, việc lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật cùng ô nhiễm môi trường nông thôn từ các làng nghề đang tạo ra sức ép lớn lên tài nguyên đất và nguồn nước.

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể là hệ thống hóa các vấn đề lý luận về phát triển nông nghiệp bền vững ở cấp độ địa phương, phân tích thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2005–2012 theo hệ thống tiêu chí ba trụ cột (kinh tế, xã hội, môi trường), đối chiếu kinh nghiệm thực tiễn từ các tỉnh lân cận và đề xuất hệ thống giải pháp phát triển bền vững đến năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát không gian kinh tế tỉnh Phú Thọ trong mối tương quan so sánh với tỉnh Vĩnh Phúc và Bắc Giang; thời gian khảo sát thực nghiệm tập trung từ năm 2005 đến năm 2012, bám sát các mục tiêu Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh lần thứ XVI và lần thứ XVII. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua mục tiêu nâng cao giá trị thu nhập bình quân trên 1 ha canh tác lên khoảng 80–100 triệu đồng, giảm tỷ lệ hộ nghèo nông thôn từ 2–3% mỗi năm và duy trì tỷ lệ che phủ rừng ổn định trên 50%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng trên nền tảng ba khung lý thuyết then chốt: Lý thuyết phát triển bền vững tam trụ cột, Lý thuyết kinh tế chính trị về chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp nông thôn và Lý thuyết nông nghiệp sinh thái học. Nghiên cứu làm rõ mối quan hệ biện chứng giữa tăng trưởng quy mô sản lượng với bảo toàn hệ sinh thái tự nhiên và nâng cao phúc lợi xã hội.

Bốn khái niệm cốt lõi được định hình xuyên suốt công trình gồm:

• Nông nghiệp bền vững: Nền nông nghiệp kỹ thuật cao, vận hành theo quy luật sinh thái, vừa đáp ứng nhu cầu lương thực hiện tại vừa bảo tồn nguồn tài nguyên cho các thế hệ tương lai.
• Phát triển nông nghiệp bền vững cấp tỉnh: Quá trình đưa sản xuất nông nghiệp địa phương chuyển biến từ trình độ thấp lên trình độ cao, kết hợp hài hòa giữa tăng trưởng giá trị gia tăng, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường nông thôn.
• Mô hình liên kết bốn nhà: Cơ chế phối hợp chặt chẽ giữa Nhà nước, Nhà khoa học, Doanh nghiệp và Nhà nông nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị nông sản.
• Kinh tế trang trại hàng hóa: Hình thức tổ chức sản xuất tập trung dựa trên việc tích tụ ruộng đất, chuyên môn hóa cây trồng vật nuôi nhằm nâng cao năng suất lao động và sức cạnh tranh thị trường.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ Niên giám Thống kê tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2005–2012, các báo cáo tổng kết của Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Phú Thọ, Sở Tài nguyên và Môi trường, cùng hệ thống dữ liệu so sánh từ Tổng cục Thống kê về khu vực Trung du miền núi phía Bắc.

Cỡ mẫu và phạm vi khảo sát bao quát toàn bộ 13 huyện, thị, thành trên địa bàn tỉnh Phú Thọ, kết hợp chọn mẫu khảo sát điển hình tại các vùng chuyên canh chè, cây ăn quả, lâm nghiệp và các mô hình kinh tế trang trại tiêu biểu tại tỉnh Bắc Giang và Vĩnh Phúc. Phương pháp chọn mẫu thứ cấp toàn diện theo chuỗi thời gian 8 năm liên tục (2005–2012) bảo đảm tính đại diện, độ tin cậy và tính khách quan cho các nhận định kinh tế vĩ mô.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Tác giả sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng kết hợp duy vật lịch sử, lồng ghép phương pháp thống kê mô tả, phân tích định lượng và phân tích định tính. Cách tiếp cận hệ thống và so sánh đối chiếu giúp bóc tách rõ nét sự biến động về năng suất, cơ cấu nội ngành, tỷ lệ lao động qua đào tạo và mức độ ô nhiễm môi trường, từ đó đưa ra kết luận khoa học vững chắc về tính bền vững của nông nghiệp địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về tăng trưởng và chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp: Giá trị sản xuất toàn ngành nông, lâm, thủy sản của Phú Thọ trong giai đoạn 2005–2012 có bước tăng trưởng đều nhưng tốc độ tăng trưởng giá trị tăng thêm còn chậm so với tiềm năng. Khi đối chiếu với tỉnh Vĩnh Phúc giai đoạn 1997–2011 đạt mức tăng trưởng nông nghiệp toàn ngành 6,44%/năm và thủy sản tăng 10,7%/năm, Phú Thọ bộc lộ điểm nghẽn về mức độ chuyên môn hóa sản phẩm hàng hóa. Cơ cấu nội ngành trồng trọt còn chiếm tỷ trọng lớn, trong khi tỷ trọng chăn nuôi và chế biến sâu chuyển dịch chưa tương xứng.

Thứ hai, về chỉ tiêu xã hội và chất lượng nguồn nhân lực: Thu nhập bình quân đầu người theo tháng tính theo giá thực tế tại khu vực nông thôn Phú Thọ vẫn thấp hơn mức bình quân chung của cả nước khoảng 15–20%. Đáng chú ý, tỷ lệ lao động nông nghiệp qua đào tạo của tỉnh duy trì ở mức dưới 30%, dẫn đến tình trạng năng suất lao động bình quân hàng năm thấp hơn các tỉnh công nghiệp lân cận và cản trở việc tiếp thu công nghệ sinh học hiện đại.

Thứ ba, về hiệu quả phát triển kinh tế trang trại và quy hoạch đất đai: Việc triển khai Nghị quyết số 03/2000/NQ-CP về kinh tế trang trại trên địa bàn tỉnh Phú Thọ còn chậm hơn so với Bắc Giang (nơi đã đạt 5.510 trang trại vào năm 2010, bao gồm 708 trang trại cây ăn quả và 3.900 trang trại chăn nuôi tổng hợp). Tình trạng đất đai manh mún do công tác dồn đổi ruộng đất chưa triệt để làm hạn chế khả năng cơ giới hóa trên quy mô lớn.

Thứ tư, về khía cạnh môi trường sinh thái: Quy hoạch phát triển rừng giai đoạn 2011–2020 đã nâng diện tích che phủ, song việc kiểm soát dư lượng hóa chất bảo vệ thực vật, phân bón vô cơ và chất thải chăn nuôi tại các vùng ven đô, làng nghề còn nhiều lỗ hổng, đe dọa trực tiếp chất lượng nguồn nước và độ màu mỡ của thổ nhưỡng.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của các hạn chế trên xuất phát từ sự thiếu hụt vốn đầu tư cho kết cấu hạ tầng giao thông - thủy lợi nội đồng, tập quán canh tác truyền thống còn nặng nề và mối liên kết giữa thị trường tiêu thụ với vùng nguyên liệu chưa thực sự bền chặt.

So sánh với mô hình "5 cây, 3 con" tại Bắc Giang (sản lượng lúa năm 2011 đạt 623.540 tấn với năng suất 55,5 tạ/ha, sản lượng lạc đạt 26.176 tấn với năng suất 22,7 tạ/ha), Phú Thọ chưa khai thác hết lợi thế của một tỉnh cửa ngõ nối liền Tây Bắc với Thủ đô Hà Nội.

Về mặt biểu diễn số liệu, các phát hiện này có thể được cụ thể hóa thông qua biểu đồ cột ghép thể hiện sự dịch chuyển cơ cấu lao động nông nghiệp sang phi nông nghiệp giai đoạn 2005–2012, kết hợp bảng cân đối phân bổ quỹ đất nông nghiệp theo quy hoạch 2011–2020 và đường xu hướng so sánh GDP bình quân đầu người giữa Phú Thọ với khu vực Trung du miền núi phía Bắc.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Thọ theo hướng bền vững trong giai đoạn 2015–2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện chính sách đất đai và dồn đổi ruộng đất: Đẩy mạnh tích tụ đất đai hợp pháp để hình thành các vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung quy mô trên 500 ha chuyên canh cây chè, cây ăn quả đặc sản và rừng nguyên liệu; mục tiêu nâng giá trị sản xuất trên 1 ha đất canh tác đạt trên 90 triệu đồng/năm vào năm 2020. Chủ thể thực hiện: Hội đồng nhân dân và Ủy ban nhân dân tỉnh Phú Thọ phối hợp Ủy ban nhân dân các huyện, thành, thị.
2. Tăng cường đầu tư kết cấu hạ tầng và ứng dụng công nghệ sinh học: Ưu tiên nguồn vốn ngân sách và vốn ngoài nhà nước để kiên cố hóa trên 80% hệ thống kênh mương tưới tiêu, nâng cấp đường giao thông nông thôn kết nối vùng nguyên liệu; đẩy mạnh ứng dụng giống mới có năng suất cao hơn từ 15–20% so với giống truyền thống. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn phối hợp Sở Kế hoạch và Đầu tư.
3. Nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và phát triển thị trường tiêu thụ: Triển khai các đề án đào tạo nghề nông nghiệp cho nông dân, phấn đấu nâng tỷ lệ lao động qua đào tạo lên mức 45–50% trước năm 2020; thiết lập liên kết bốn nhà nhằm bảo đảm đầu ra ổn định cho trên 70% sản lượng nông sản chủ lực qua hợp đồng kinh tế. Chủ thể thực hiện: Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Công Thương và Liên minh Hợp tác xã tỉnh.
4. Quản lý chặt chẽ môi trường sinh thái và thúc đẩy nông nghiệp hữu cơ: Ban hành quy định xử lý 100% chất thải chăn nuôi tập trung qua hệ thống Biogas, kiểm soát việc lưu thông thuốc trừ sâu hóa học, đồng thời thực hiện nghiêm quy hoạch bảo vệ rừng phòng hộ nhằm duy trì độ che phủ rừng trên 52% trong giai đoạn 2015–2020. Chủ thể thực hiện: Sở Tài nguyên và Môi trường cùng Chi cục Kiểm lâm tỉnh Phú Thọ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách cấp tỉnh, huyện: Luận văn cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn và hệ thống chỉ tiêu định lượng giúp Ủy ban nhân dân tỉnh, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn xây dựng các chương trình hành động và đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp 5 năm.
2. Giảng viên, nhà nghiên cứu và học viên cao học: Công trình là nguồn tài liệu học thuật giá trị thuộc chuyên ngành Kinh tế chính trị, Kinh tế nông nghiệp và Quản lý tài nguyên, cung cấp khung phương pháp luận đánh giá phát triển bền vững cấp địa phương.
3. Chủ doanh nghiệp nông nghiệp, hợp tác xã và chủ trang trại: Cung cấp góc nhìn thực tiễn về mô hình kinh tế trang trại tập trung, bài học đa dạng hóa sản phẩm theo tiêu chuẩn VietGAP và giải pháp tối ưu hóa chi phí sản xuất trong điều kiện vùng trung du.
4. Sinh viên đại học và các tổ chức phát triển nông thôn: Tài liệu hỗ trợ nghiên cứu chuyên đề, khóa luận tốt nghiệp và tham chiếu xây dựng các dự án sinh kế giảm nghèo thích ứng với biến đổi khí hậu tại các tỉnh Trung du và Miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Đâu là yếu tố cốt lõi cấu thành mô hình nông nghiệp bền vững tại tỉnh Phú Thọ?
Nông nghiệp bền vững tại Phú Thọ là sự kết hợp hữu cơ giữa ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế ổn định với giá trị gia tăng cao, bảo đảm công bằng xã hội thông qua tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho hơn 65% lao động nông thôn, đồng thời bảo vệ nghiêm ngặt tài nguyên đất, nguồn nước và hệ sinh thái rừng trung du.

Luận văn sử dụng các nhóm tiêu chí nào để đánh giá tính bền vững về mặt kinh tế?
Nghiên cứu chia tiêu chí kinh tế thành ba nhóm: nhóm chỉ tiêu tăng trưởng (tốc độ tăng giá trị sản xuất hàng năm, tỷ trọng vốn đầu tư), nhóm chỉ tiêu chất lượng (GDP bình quân trên một lao động, mức độ chuyển giao công nghệ) và nhóm chỉ tiêu cơ cấu (tỷ trọng ngành chăn nuôi, trồng trọt và thủy sản trong tổng giá trị gia tăng nông nghiệp).

Phú Thọ có thể tiếp thu bài học kinh nghiệm gì từ mô hình nông nghiệp của Bắc Giang?
Phú Thọ có thể học tập cách quy hoạch vùng sản xuất tập trung theo định hướng "5 cây, 3 con" gắn với phát triển mạnh kinh tế trang trại (Bắc Giang đạt 5.510 trang trại năm 2010). Bài học cốt lõi là gắn sản xuất với cơ sở bảo quản chế biến và chủ động tìm kiếm thị trường tiêu thụ cho nông sản thế mạnh.

Những thách thức môi trường lớn nhất trong phát triển nông nghiệp tại Phú Thọ giai đoạn 2005–2012 là gì?
Thách thức nổi cộm là tình trạng đất dốc bị rửa trôi, sự suy giảm độ phì do thói quen lạm dụng phân bón hóa học và ô nhiễm nguồn nước mặt từ chất thải chăn nuôi gia súc, gia cầm chưa qua xử lý. Luận văn nhấn mạnh việc chuyển đổi sang phân bón hữu cơ và kiểm soát chặt hóa chất bảo vệ thực vật.

Vai trò của Nhà nước được thể hiện như thế nào trong các giải pháp đề xuất?
Nhà nước giữ vai trò kiến tạo thông qua ban hành cơ chế chính sách tích tụ đất đai, cấp vốn tín dụng ưu đãi, đầu tư đồng bộ mạng lưới giao thông - thủy lợi nội đồng và đóng vai trò cầu nối pháp lý ràng buộc liên kết giữa doanh nghiệp tiêu thụ với người sản xuất nông nghiệp.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa và làm sâu sắc thêm cơ sở lý luận kinh tế chính trị về phát triển nông nghiệp bền vững ở cấp độ địa phương trung du miền núi.
• Phân tích và lượng hóa toàn diện thực trạng phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Thọ giai đoạn 2005–2012 theo hệ thống tiêu chí kinh tế, xã hội và môi trường.
• Đúc kết các bài học kinh nghiệm giá trị từ các tỉnh có điều kiện tương đồng như Vĩnh Phúc và Bắc Giang để áp dụng phù hợp vào thực tiễn Phú Thọ.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược, đồng bộ và khả thi nhằm phát triển nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại, sinh thái và bền vững đến năm 2020.
• Khẳng định vai trò của công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn gắn liền với mục tiêu nâng cao đời sống nông dân và giữ vững an ninh lương thực quốc gia.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là xây dựng hệ thống luận cứ khoa học giúp giải quyết hài hòa bài toán giữa tăng trưởng kinh tế nông nghiệp và bảo vệ môi trường sinh thái đặc thù của vùng Trung du Bắc Bộ. Về lộ trình tiếp theo, các địa phương cần tập trung rà soát quy hoạch đất đai trong giai đoạn 2015–2018, tiến tới áp dụng đại trà quy trình sản xuất VietGAP và cơ giới hóa toàn diện vào giai đoạn 2018–2020. Độc giả và các nhà quản lý quan tâm có thể ứng dụng trực tiếp các đề xuất của luận văn vào công tác xây dựng nông thôn mới tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển nông nghiệp bền vững. Formatted: Font: 13 pt Chương 2. Thực trạng phát triển nông nghiệp bền vững ở tỉnh Phú Thọ từ năm 20056 đến 2012nay.

Formatted: Font: 13 pt, Vietnamese Formatted: Font: 13 pt Chương 3. Quan điểm và giải pháp pp phát triển nông nghiệp bền vững ở Formatted: Font: 13 pt, Vietnamese tỉnh Phú Thọ trong thời gian tới. Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 13 pt Formatted: Centered 10 CHƯƠNGhương 1 Formatted: Font: 13 pt, Vietnamese Formatted: Font: 13 pt CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP Formatted: Centered, Level 1 BỀN VỮNG Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 13 pt Formatted: Centered, Level 1, Line spacing: single 1. Những vấn đề chung về phát triển nông nghiệp bền vững Formatted: Font: 13 pt, Font color: Auto 1.

Các khái niệm cơ bản 1. Khái niệm nông nghiệp bền vững, phát triển nông nghiệp bền Formatted: Font: 13 pt, Vietnamese Formatted: Font: 13 pt vững. Formatted: Font: 13 pt, Vietnamese 1. Khái niệm nông nghiệp bền vững Formatted: Font: 13 pt, Italic, Vietnamese Ngành Nnông nghiệp theo nghĩa hẹp là một ngành sản xuất ra của cải Formatted: Font: 13 pt vật chất mà con người phải dựa vào quy luật sinh trưởng của cây trồng vật nuôi để tạo ra sản phẩm.

Nông nghiệp là một ngành kinh tế quan trọng trong nền kinh tế quốc dân. Nông nghiệp tTheo nghĩa rộng, ngành nông nghiệp gồm cả nông nghiệp thuần túy, lâm nghiệp và ngư nghiệp. Đề cập đến khái niệm Nnông nghiệp bền vững đã có nhiều quan niệm khác nhau tùy theo với những góc độ tiếp cận khác nhau. Theo tác giả Châu Minh Thương: , “Nông nghiệp bền vững là một hệ thống trong đó con người tồn tại và sử dụng những nguồn năng lượng không độc hại, tiết Formatted: Font: 13 pt, Condensed by 0,1 pt kiệm và tái sinh năng lượng, sử dụng nguồn tài nguyên phong phú của thiên nhiên mà không liên tục phá hoại nguồn tài nguyên đó.

Nông nghiệp bền vững không chỉ bảo vệ hệ sinh thái đã có trong tự nhiên mà còn tìm cách khốôi phục những hệ sinh thái đã bị suy thoái”[5143]. Quan niệm này đã nhấn mạnh yếu tố bảo vệ môi trường, sử Formatted: Font: 13 pt, Condensed by 0,1 pt dụng tài nguyên thiên nhiên hợp lý. đã khái quát được những yếu tố cơ bản của phát triển bền vững. Tuy nhiên yếu tố xã hội như vấn đề giải quyết việc làm, đời sống người nông dân…trong nông nghiệp bền vững chưa được đề cập.tính khái quát trong Formatted: Font: 13 pt hệ thống chưa cao.

Theo quan điểm của GS,TS. Võ Tòng Xuân: Sản xuất nông nghiệp bền vững Formatted: Font: 13 pt là chúng ta cần chọn một biện pháp sản xuất cây trồng, vật nuôi của chúng ta tiếp tục cho chúng ta mỗi năm mỗi lãi, chất lượng nguồn nước và đất đai hàng năm vẫn 11 được duy trì tốt để thế hệ con cháu chúng ta tiếp tục được hưởng cái lợi từ đất và môi trường nước”[15]. Ở khái niệm này tác giả nhấn mạnh biện pháp, giải pháp kỹ Formatted: Font: 13 pt thuật để sản xuất nông nghiệp bền vững và đã đề cấp đến việc duy trì, bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, cũng như tác giả Châu Minh Thương, khái niệm này cũng chưa đề cập sâu đến yếu tố xã hội của nông nghiệp bền vững.

Góp phần phát triển bền vững nông thôn Việt Nam của tác giả Nguyễn Xuân Thảo, Formatted: Font: 13 pt, Font color: Auto NXB CTQG, HN, 2004. Formatted: Justified, No widow/orphan control - Phát triển bền vững ở Việt Nam - Thành tựu, cơ hội, thách thức và triển vọng của GS.TSKH Nguyễn Quang Thái và PGS. Ngô Thắng Lợi, NXB Lao động - xã hội, 2007. - Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp và nông thôn ở Việt Nam - Con đƣờng và bƣớc đi của GS.

Nguyễn Kế Tuấn, NXB CTQG, HN, 2006 - Một số vấn đề về phát triển nông nghiệp nông thôn của hai tác giả Đặng Kim Sơn và Hoàng Thu Hà, NXB Thống kê, 2002. - Nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam hôm nay và mai sau của tác giả Đặng Kim Sơn, NXB CTQG, HN, 2008. Trong công trình nghiên cứu của GS. Nguyễn Kế Tuấn thì phát triển nông nghiệp bền vững đƣợc tác giả tiếp cận chủ yếu dƣới góc độ đánh giá tác động của việc phát triển nền nông nghiệp bền vững đối với nền kinh tế.

Còn trong công trình của Nguyễn Xuân Thảo thì phát triển bền vững trong nông nghiệp đƣợc tác giả tiếp cận chủ yếu trên góc độ chính sách của nhà nƣớc đối với từng ngành, từng địa phƣơng cụ thể. Ngƣợc lại thì trong công trình nghiên cứu của Đặng Kim Sơn và Hoàng Thu Hà thì phát triển nông nghiệp bền vững lại đƣợc tiếp cận ở góc độ an ninh lƣơng thực quốc gia và phát triển công nghiệp và dịch vụ ở nông thôn. Đóng góp khoa học của các công trình khoa học trên vào sự phát triển nền Formatted: Justified, Indent: First line: 1,27 cm, Line spacing: 1,5 lines, No widow/orphan control nông nghiệp là bổ ích. Tuy nhiên trƣớc những biến đổi của nền kinh tế và những vấn đề mới đặt ra cho quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn đòi hỏi cần phải có nhận thức sâu sắc và tổng quát về phát triển nền nông nghiệp vừa đảm bảo sự tăng trƣởng ổn định, vững chắc lại vừa đảm bảo mục tiêu công bằng xã hội và bảo vệ môi trƣờng sinh thái.

Đó chính là việc xây dựng và phát triển nền nông nghiệp bền vững. Phát triển nền nông nghiệp bền vững đang đƣợc coi là một trong những tiêu chí quan trọng để đánh giá trình độ phát triển kinh tế của mỗi một quốc gia. Về vấn đề này Đảng ta đã khẳng định trong báo cáo tổng kết những bài học kinh nghiệm trong quá trình phát triển kinh tế xã hội 5 năm 2001- 2005, bài học kinh nghiệm đầu tiên đƣợc Đảng ta xác định đó là bài học về phát 12 triển nhanh và bền vững. Việc Đảng ta chỉ ra bài học kinh nghiệm về phát triển nhanh và bền vững đã thu hút đƣợc sự quan tâm của dƣ luận xã hội trong suốt thời gian qua bởi tính thời sự đặc biệt của nó.

Đây là một bƣớc tiến trong nhận thức về tăng trƣởng và phát triển kinh tế, xây dựng nền kinh tế tri thức. Trên cơ sở những bài học kinh nghiệm đó, trong định hƣớng phát triển nông nghiệp và nông thôn Đảng ta xác định “Phải luôn luôn coi trọng đẩy mạnh công nghiệp hoá, hiện đại hoá nông nghiệp, nông thôn hướng tới xây dựng một nền nông nghiệp hàng hoá lớn, đa dạng, phát triển nhanh và bền vững” [9, Tr 191]. Cho đến nay, chưƣa có công trình khoa học nào nghiên cứu và đánh giá đầy đủ về xây dựng và phát triển nền nông nghiệp bền vững ở Việt Nam. Vai trò của nhà nước: Formatted: Justified, No widow/orphan control Nhà nƣớc đóng vai trò chủ chốt trong việc xây dựng các chiến lƣợc phát triển theo hƣớng bền vững.

- Nâng cao vai trò của Nhà nƣớc trong việc ban hành các văn bản pháp luật đối với hoạt động sản xuất nông nghiệp, đặc biệt là các văn bản pháp luật liên quan đến sự phát triển bền vững. - Nâng cao vai trò của Nhà nƣớc trong việc làm cầu nối của liên kết “bốn nhà”. - Cụ thể hoá các chính sách hỗ trợ của Nhà nƣớc đối với lĩnh vực nông nghiệp. - Nâng cao năng lực trong việc phối hợp thực hiện hàng hoạt cách chính sách của Nhà nƣớc nhƣ các chính sách về đất đai, hỗ trợ vốn, hỗ trợ về khoa học-kỹ thuật, hỗ trợ tiêu thụ sản phẩm đầu ra, hỗ trợ về cơ sở hạ tầng… - Đầu tƣ hơn nữa cho phát triển kết cấu hạ tầng phục vụ phát triển nông nghiệp bền vững.

- Nhà nƣớc cần tăng cƣờng đầu tƣ cho nguồn n Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: (Default) Times New Roman, 13 pt, Font Theo Đại từ điển.net: “nNông nghiệp bền vững là nông nghiệp sinh thái học, color: Auto Formatted: Font: 13 pt, Font color: Auto được các quy luật sinh thái học chi phối, và phải tuân thủ một cách tự giác các quy Formatted: Font: 13 pt, Italic, Font color: Auto luật ấy; theo quan điểm sinh thái học cơ bản: “Muốn chinh phục thiên nhiên, tốt Formatted: Font: 13 pt Formatted: Font: 13 pt, Italic, Font color: Auto nhất là phải theo nó, và biết vâng lời nó”” Bêcơn F. NNBV phải phát triển ổn định và hài hoà trên các mặt: tự nhiên, kinh tế Font color: Auto Formatted: Font: 13 pt, Font color: Auto và xã hội. NNBV bảo đảm sự phát triển ổn định của đất, cây trồng vật nuôi. Đồng Formatted: Font: (Default) Times New Roman, 13 pt, Italic, Font color: Auto thời đảm bảo cho sự phát triển đời sống con người ở mọi tầng lớp trong xã hội với đời sống tinh thần và vật chất ngày càng được nâng cao”[52].

Trong khái niệm này Formatted: Font: 13 pt, Font color: Auto, Condensed by 0,1 pt nông nghiệp bền vững được đề cập từ góc nhìn sinh thái học, tôn trọng các quy luật Formatted: Font: 13 pt, Condensed by 0,1 pt Formatted: Font: 13 pt, Condensed by 0,1 pt 13 sinh học để đảm bảo sự phát triển hài hoà giữa các mặt tự nhiên, kinh tế và xã hội. Khái niệm này cũng đã đề cấp đến ba yếu tố của nông nghiệp bền vững là kinh tế, xã hội và môi trường. Formatted: Font: (Default) Times New Roman, 13 pt, Italic, Font color: Auto Trên cơ sở kế thừa các khái niệm nông nghiệp bền vững nêu trên, dưới góc Formatted: Font: 13 pt, Font color: Auto Formatted: Font: 13 pt độ tiếp cận từ Quan điểm của GS,TS Võ Tòng Xuân, “sản xuất nông nghiệp bền vững là chúng ta cần chọn một biện pháp sản xuất cây trồng, vật nuôi của chúng ta tiếp tục cho chúng ta mỗi năm mỗi lãi, chất lượng nguồn nước và đất đai hàng năm vẫn được duy trì tốt để thế hệ con cháu chúng ta tiếp tục được hưởng cái lợi từ đất và môi trường nước” [. Ở khái niệm này tác giả đã làm rõ những giải pháp kỹ thuật để phát triển nông nghiệp bền vững nhưng chủ yếu nhìn từ nông nghiệp thuần túy.

Từ sự phân tích nêu trên, nhìn từ góc độ địa phương, luận văn quan niệm: Commented [W1]: Phần này trên cơ sở các định nghĩa đã có về NN bền vững, em đưa ra định nghĩa của luận văn về nông nghiệp bền vững và phân tích nó.