MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết Dưa lưới (Cucumis melo L.) thuộc họ Bầu bí (Cucurbitaceae) là rau ăn quả có thời gian sinh trưởng ngắn, trồng được nhiều vụ trong năm với năng suất khá cao (Nguyễn Thị Ngọc Phượng, 2015)[6]. Hiện nay, trên thị trường có rất nhiều giống dưa lưới với đủ màu sắc bắt mắt, mùi vị hấp dẫn với những giá trị dinh dưỡng khác nhau như: Cantaloupe Melon, Crenshaw Melon, Hami Melon, Galia Melon,…[36]. Giống dưa lưới Galia là một loại dưa lưới lai chéo giữa giống vỏ trơn (Ha-Ogen) và giống có lưới của Nga (Krymka).
Giống này được phát triển vào những năm 1960, tại Trung tâm nghiên cứu Ne've Yaar thuộc Tổ chức Nghiên cứu Nông nghiệp Israel (ARO). Nó là một trong những loại quả chính được trồng ở Israel nhằm mục đích xuất khẩu và cung ứng cho thị trường nội địa vì hương vị và mùi thơm tuyệt vời của nó (theo Fallik, E. Dưa lưới (Cucumis melo L.) đuợc xem là loại trái cây số một tại Châu Âu và chiếm giữ vị trí quan trọng trên thị trường này trong suốt 25 năm qua. Trong dó, Galia muskmelon (Cucumis melo L.) là giống dưa lai 𝐹1 nổi tiếng và được ưa chuộng nhất.
Kể từ khi được giới thiệu ra thị trường năm 1973 bởi nhà chọn giống người Israel (Zvi Karchi), “Galia” đã trở thành tên thương mại để gọi chung cho hơn 60 giống dưa lưới có hình dạng tương tự (vỏ quả màu xanh hoặc hơi vàng, vỏ có lưới, ngọt và có mùi thơm). Dưa lưới được trồng nhiều ở Tây Ban Nha, Thổ Nhi Kỳ, Ma Rốc, Ai Cập, Trung Ðông và một số quốc gia Châu Á. Trong đó, Tây Ban Nha, Thổ c 2 NhĩKỳ, Ma Rốc và Israel là những quốc gia xuất khẩu dưa lưới hàng đầu cho thị truờng Châu Âu. Dưa lưới tự nhiên có hàm lượng chất béo và natri thấp, không có cholesterol và cung cấp nhiều chất dinh dưỡng thiết yếu như kali, beta- carotene và vitamin C.
Ngoài ra, dưa lưới còn chứa các thành phần khác như như vitamin E, axit folic, sắt và canxi đều là các chất dinh dưỡng tốt cho sức khỏe con người(theo Rodriguez, Shaw, & Cantliffe, 2007)[30]. Ngày nay, cuộc sống ngày càng trở nên bận rộn, con người có xu hướng tìm tới các loại thức ăn nhanh chứa hàm lượng đạm và chất béo cao vì thế dưa lưới là một loại thực phẩm không thể thiếu trong chế độ ăn của mọi người nhằm mục đích cân bằng dinh dưỡng và nâng cao sức khỏe con người. Theo kết quả phân tích định lượng các chất khoáng và vitamin thì cứ 100g dưa lưới có chứa: Acid Folic (21 μg), Nianci (0.734 mg), beta-carotene (2020 μg), Magiê (12 mg), sắt (0,21 mg), canxi (9mg), Vitamin C (36,7 mg), vitamin A (169 μg), năng lượng (34 kcal)[38]. Hiện nay dưa lưới được trồng khắp nơi trên thế giới, là loại thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, được biết tới là một loại thực phẩm rất có lợi cho sức khỏe con người.
Ngoài việc được sử dụng làm hoa quả tráng miệng thì dưa lưới còn được sử dụng làm nguyên liệu cho một số ngành công nghiệp thực phẩm như: làm bánh, làm mứt, kẹo,… bởi mùi vị thơm ngon và hấp dẫn người dùng của nó. Trong quá trình sinh trưởng và phát triển, cây trồng chịu ảnh hưởng bởi rất nhiều yếu tố khác nhau như: điều kiện ngoại cảnh (nhiệt độ, ẩm độ, lượng mưa,…), nhân tố bên trong ( giống,… ) và quan trọng là phương pháp canh tác. Trong phương pháp canh tác ta không thể không kể đến mật độ cây trồng. Các nghiên cứu về mật độ trồng đã được Sangoi (2001), Nerson (2002), BanGoreta& Borošić (2006) và Rodriguez, Shaw & Cantliffe (2007) thực hiện và chỉ ra rằng mật độ trồng không chỉ ảnh hưởng đến sinh trưởng, c 3 phát triển của dưa lưới mà còn ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất của dưa lưới [19][32][28][10].
Mặc dù trồng cây trong nhà nilon mang lại nhiều lợi ích hơn so với trồng cây ngoài đồng, tuy nhiên cây trồng được trồng ở các vị trí khác nhau trong các nhà không có cùng lượng ánh sáng, không bị ảnh hưởng bởi cùng một nhiệt độ hoặc các điều kiện môi trường khác. Các cây trồng phía ngoài trong một nhà nilon có thể che bóng cây ở các hàng ở giữa phía trong vào buổi sáng sớm và vào buổi chiều muộn. Vì vậy, các đường biên luôn luôn có được nhiều ánh sáng hơn hàng ở giữa. Thêm vào đó, nhiệt độ ở phía tây luôn luôn cao hơn ở phía đông nên có thể ảnh hưởng đến sản lượng cây trồng.
Điều này cho thấy vị trí hàng có thể đóng một vai trò rất quan trọng đối với cây trồng để cho năng suất cao. Để có được cái nhìn sâu sắc về sự liên quan của vị trí hàng đến năng suất của một cây trồng cần có một nghiên cứu cụ thể và bài bản về vấn đề này. Sản xuất cây trồng nhà kính hiện đang phát triển trên khắp thế giới với khoảng 405 000 ha nhà kính trải rộng khắp các châu lục. Đặc biệt các nước trong khu vực khí hậu Địa Trung Hải nói chung và Israel nới riêng đang dần trở thành những nhà sản xuất rau quả nhà kính ngày càng có khả năng cạnh tranh cao trên thị trường quốc tế[37].
Các mô hình nhà lưới trên thế giới có 3 loại chính: Nhà lưới công nghệ thấp; Nhà lưới công nghệ trung bình; Nhà lưới công nghệ cao (Lê Sỹ Lợi, 2011)[15]. Nhà vòm nilon thực hiện trong đề tài thuộc nhóm nhà lưới công nghệ thấp, ưu điểm là giá thành đầu tư thấp và dễ xây dựng, nhưng lại có nhược điểm không tạo được điều kiện môi trường tối ưu bên trong nhà. Trong đó các hàng ở vị trí khác nhau thì lượng ánh sáng mặt trời trong ngày nhận được và nhiệt độ hấp thu cũng không giống nhau dẫn đến sự khác nhau về năng suất thu được. Vì vậy, ta phải xác định được vị c 4 trí hàng mang lại năng xuất cao nhất để tìm phương pháp cho dưa lưới đạt năng suất cao và đồng đều nhất.
Nhằm mục đích tăng năng suất dưa lưới Galia, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường, em tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu sự ảnh hƣởng của mật độ và vị trí hàng đến năng suất dƣa lƣới Galia đƣợc trồng trong nhà vòm nilon tại Moshav Ein Yahav, Israel”. Mục tiêu và yêu cầu 1. Mục tiêu của đề tài Xác định được mật độ cây và vị trí hàng phù hợp nhất để dưa lưới Galia trồng trong nhà vòm nilonđạt được năng suất cao nhất tại Moshav Ein Yahav, Israel.Yêu cầu của đề tài Đánh giá ảnh hưởng của mật độ cây trồng đến năng suất dưa lưới Galia được trồng trong nhà vòm nilon tại Moshav Ein Yahav, Israel. Đánh giá ảnh hưởng của vị trí hàng đến năng suất dưa lưới Galia được trồng trong nhà vòm nilon tại Moshav Ein Yahav, Israel.
Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học của đề tài Xác định khoảng cách lí tưởng giữa các cây cho quang hợp và năng suất quả của giống dưa Galia. Chọn được vị trí hàng mà cây nhận được giờ chiếu sáng mang lại năng suất tối ưu. Góp phần cung cấp dữ liệu chuyên môn hoàn thành quy trình sản xuất dưa lưới Galia trong nhà vòm nilon phù hợp với kiểu khí hậu sa mạc khô nóng tại En Yahav đạt năng suất cao nhất.
Ý nghĩa thực tiễn của đề tài Giúp sinh viên biế t phương pháp thu th ập, xử lí số liệu, trình bày c 5 báo cáo của một đề tài tốt nghiệp. Đem lại kinh nghiệm cho sinh viên và nông dân sản xuất dưa lưới Galia ở những vụ tiếp theo nhằm đáp ứng sản xuất dưa lưới đạt năng suất và chất lượng cao phục vụ cho thị trường nội địa và tiến tới xuất khẩu. c 6 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Đặc điểm và yêu cầu sinh thái, dinh dƣỡng của dƣa lƣới ( Cucumis Melo L.
Nguồn gốc – phân bố Giới : Plantae Ngành : Magnoliophyta Lớp: Dicotyledoneae Bộ: Cucurbitales Họ :Cucurbitaceae Chi : Cucumis Loài: Cucumis melo L. Tên thường gọi: Dưa lưới hoặc dưa vàng [41]. Dƣa lƣới Galia Họ bầu bí (Cucurbitaceae) trên thế giới cóa khoảng 120 chi, 1000 loài phân bố ở vùng nhiệt đới,á nhiệt đới ở cả hai bán cầu và một số ít phân bố ở vùng ôn đới. Một vài chi ở phía Đông Hymalaya, phía Đông và phía Nam châu Á (Nguyễn Thúy Hà và cs, 2010) [2].
Dưa lưới (cucumis melo L.) có nguồn gốc từ Ấn Độ và châu Phi. Người Ai Cập là những người đầu tiên trồng loài cây này, sau đó là người Hy Lạp và La Mã [41]. Bằng chứng về di truyền học theo nghiên cứu của Kerje và Grum(2000) thì dưa lưới có nguồn gốc từ Châu Phi , sau đó nhờ con người mà ngày nay dưa lưới đang được trồng rất phổ biến ở Châu Á bởi các nước: Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc, Việt Nam,… và Israel một quốc gia thuộc khu vực Địa Trung Hải. Đặc điểm hình thái - Rễ Bộ rễ dưa phát triển rất yếu, rễ chỉ phân bố ở tầng đất mặt 30-40 cm.
Bộ rễ chính tương đối phát triển, phân bố chủ yếu ở tầng canh tác ở độ sâu từ 0 đến 30 cm, rộng 50 - 60 cm. Nếu đất tơi xốp rễ chính có thể ăn sâu từ 60 - 100 cm, nếu trong điều kiện lý tưởng (đất có tầng canh tác dầy, nhiều mùn, tới xốp, thoáng khí) thì rễ có thể ăn sâu hơn nữa(Kerje& Grum, 2000)[22]. Theo Nguyễn Xuân Linh (1998), rễ cây dưa lưới thuộc loại rễ chùm, rễ cây ít ăn sâu mà phát triển theo chiều ngang. Đầu chóp rễ có sức phân nhánh mạnh, trong điều kiện đất thích hợp thì rất nhanh hình thành bộ rễ có nhiều nhánh, sẽ có lợi cho sự hút nước và dinh dưỡng.
Những rễ này mọc ở mấu thân của cây còn gọi là mắt, ở những phần sát trên mặt đất. - Thân Thuộc loại thân thảo có đặc tính leo bò.Thân thảo hằng niên, thân dài, có nhiều tua cuốn để bám khi bò. Chiều dài thân tùy điều kiện canh tác và giống, các giống canh tác ngoài đồng thường chỉ dài từ 0. Thân trên lá mầm và lóng thân trong điều kiện ẩm độ cao có thể thành lập nhiều rễ bất định.
Thân tròn hay có góc cạnh, có lông ít nhiều tùy giống.Thân chính thường phân nhánh; cũng có nhiều dạng dưa lưới hoàn toàn không thành lập nhánh ngang. Sự phân nhánh của dưa còn chịu ảnh hưởng của nhiệt độ ban đêm. Thời kì có 1-2 lá thật cây ở trạng thái đứng, đốt ngắn , thân mảnh. Thời kì ra hoa, thân phát triển mạnh nhất, tốc độ sinh trưởng nhanh, lóng dài.
Đến cuối đời cây già và thân đạt độ dài tối đa biến động từ 5- 10m (Miccolis, & Saltveit1991)[26].