ĐẶT VẤN ĐỀ Cà chua đƣợc trồng rộng rãi và phát triển trên toàn thế giới, đây là một loại rau ăn quả quen thuộc đối với đời sống của con ngƣời. Cà chua có tên khoa học là Lycopersicon esculentum Mill, thuộc họ cà Solanaceae. Ở Việt Nam năm 2010 diện tích cà chua khoảng 17,6 nghìn ha, năng suất đạt 11,6 tấn/ha [7] Ngày nay sự phát triển của khoa học công nghệ đã nghiên cứu ra rất nhiều giống cà chua chịu đƣợc nhiệt độ cao và đƣợc đƣa vào sản xuất. Đây là một bƣớc tiến quan trọng về kỹ thuật, công nghệ trong ngành sản xuất cà chua, vừa có ý nghĩa giải quyết vấn đề rau trái vụ, lại vừa nâng cao hiệu quả kinh tế cho ngƣời sản xuất Với sự biến đổi khí hậu toàn cầu đang diễn ra từng ngày thì sự tác động của nó đến nông nghiệp ngày càng rõ rệt.
Trên thế giới ở những quốc gia có nền nông nghiệp phát triển diện tích nhà có mái che lớn nhƣ Nhật Bản, Hà Lan, Tây Ban Nha, Israel, Canada, Australia.đã hạn chế đƣợc phần nào tác động từ biến đổi khí hậu Việt Nam là một trong những quốc gia chịu ảnh hƣởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu thêm vào đó việc sản xuất cà chua hiện tại còn nhiều bất cập nhƣ quy trình kỹ thuật canh tác cũ, trình độ thâm canh chƣa cao vấn đề sử dụng phân bón và sử dụng tùy tiện thuốc bảo vệ thực vật, với thời gian cách ly không đảm bảo nên không những gây ô nhiễm môi trƣờng và sản phẩm, ảnh hƣởng xấu đến sức khỏe của con ngƣời mà còn tăng chi phí cho ngƣời sản xuất. Đồng thời đặc điểm khí hậu nóng ẩm mƣa nhiều thuận lợi cho sự phát triển của sâu bệnh cùng với đó cây cà chua là cây không có khả năng chịu đƣợc ngập úng, ngay cả đối với những giống mới việc đảm bảo năng n 2 suất và chất lƣợng cũng nhƣ hiệu quả kinh tế của cây cà chua với sự biến đổi khí hậu thì là một điều không chắc chắn, đặc biệt khi ngƣời nông dân trồng trái vụ còn gặp nhiều khó khăn… Chính vì thế để đáp ứng đƣợc những đòi hỏi trong thực tế hiện nay là sản xuất cà chua an toàn và mang lại hiệu quả kinh tế cao cho ngƣời sản xuất là vấn đề cấp thiết. Trồng cà chua trong nhà có mái che tránh đƣợc phần nào tác động từ tự nhiên đồng thời có thể kiểm soát, chủ động trong việc chăm sóc và bảo vệ cây để cây đạt đƣợc hiệu quả kinh tế cao nhất là một biện pháp, một tiến bộ khoa học trên thế giới để giải quyết những khó khăn đó. Vì vậy cần thiết phải có những nghiên cứu, đánh giá về sinh trƣởng, phát triển, năng suất của cà chua trong nhà có mái che.
Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn này, trong quá trình thực tập tại Israel chúng tôi tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá sinh trƣởng, phát triển, năng suất của giống cà chua Eikram theo quy trình trồng và chăm sóc trong nhà lƣới tại Hatzeva, Israel 2016 - 2017’’ 1. MỤC TIÊU - Tìm hiểu về cấu trúc, thiết kế của nhà lƣới thông thƣờng để sản xuất cà chua tại Israel - Đánh giá sinh trƣởng phát triển năng suất của giống cà chua Eikram và nắm đƣợc quy trình sản xuất cà chua theo quy trình trồng và chăm sóc trong nhà lƣới tại Israel - Tìm ra những ƣu điểm của nhà lƣới và quy trình sản xuất cà chua ở Israel có thể áp dụng ở Việt Nam. n 3 PHẦN 2 TỔNG QUAN 2. Tình hình sản xuất nông nghiệp công nghệ cao tại Israel Israel là một nhà xuất khẩu lớn của thế giới về nông sản và đứng hàng đầu về công nghệ trong nông nghiệp.
Hơn một nửa diện tích đất là sa mạc, điều kiện khí hậu khắc nghiệt và thiếu nƣớc hoàn toàn không thích hợp cho nông nghiệp. Diện tích đất nông nghiệp chiếm 24,2% diện tích Israel (năm 2014), là quê hƣơng của 2 loại hình cộng đồng nông nghiệp độc đáo các Kibutz và Moshav (Một tập thể hay một ngôi làng sản xuất nông nghiệp). Do sự đa dạng của đất đai và khí hậu trên toàn quốc, Israel có thể phát triển nhiều loại cây trồng. Lúa mì và các cây thuộc chi lúa miến và bắp chiếm 215.000 ha đất, trong đó 156.000 ha chỉ trồng vào mùa đông.
Bông đƣợc canh tác bằng lối tƣới nhỏ giọt chiếm 28. Hơn bốn mƣơi loại trái cây khác nhau đƣợc trồng ở Israel. Ngoài chi cam chanh ra còn có bơ, chuối, táo, cherry. Trái cây chi mận mơ, đào, nho, chà là, dâu tây, nhót tây, lựu.
Israel đứng thứ hai thế giới về xuất khẩu trái nhót tây sau Nhật Bản. Cam quýt, bơ, kiwi, ổi và xoài, nho phân bố chủ yếu đồng bằng ven biển Địa Trung Hải. Cà chua, dƣa chuột, ớt và bí xanh đƣợc trồng phổ biến trong cả nƣớc, dƣa hấu dƣa gang đƣợc trồng vào mùa đông trong các thung lũng. Các vùng cận nhiệt đới trồng chuối và chà là.
Các ngọn đồi phía bắc trồng táo, lê, anh đào.Các vƣờn nho đƣợc trồng khắp đất nƣớc đáp ứng cho ngành chế biến rƣợu vang của Israel cạnh tranh với thế giới. Israel là một trong những nƣớc đứng đầu thế giới về sản xuất và xuất khẩu trái cây thuộc chi cam chanh bao gồm cam, bƣởi, quýt [5] Israel sản xuất số lƣợng lớn hoa xuất khẩu. Loại hoa phổ biến nhất là Chamelaucium (waxflower), tiếp theo là hoa hồng, đƣợc trồng trên 214 ha n 4 đất. Ngoài ra còn có các loại hoa đƣợc phƣơng Tây ƣa chuộng nhƣ hoa lily, hoa hồng và hoa tulip, Israel xuất khẩu giống sa mạc, đặc biệt là nhà cung cấp hoa truyền thống châu Âu trong những tháng mùa đông.
[5] Hệ thống nhà mái che: Bao gồm nhà kính, nhà lƣới, nhà vòm đƣợc phát triển trên cả nƣớc cách đây 30 năm. Ngoài mục tiêu sản xuất ra các nông sản thực phẩm sạch an toàn cho sử dụng, canh tác nhà lƣới đã tạo ra một cuộc cách mạng về năng suất cho các loại cây trồng. Nhờ canh tác nhà lƣới mà năng suất cà chua ở Israel đã đạt mốc 500 tấn/ha/vụ hay 3 triệu bông hồng/ha, cũng nhờ công nghệ canh tác nhà lƣới mà Israel đã biến sa mạc Negev toàn cát đá (chiếm 65% diện tích đất nƣớc) trở thành một "cánh đồng xanh công nghệ cao" có năng suất cây trồng cao nhất thế giới. Trong mấy thập kỷ qua, nhà lƣới ở Israel chủ yếu sử dụng cho canh tác hoa, rau, các loại cây màu thực phẩm đòi hỏi chất lƣợng sản phẩm cao, nhƣ ớt, hành, tỏi, dƣa.Hiện tại, Israel đang phát triển loại hình nhà lƣới dùng để sản xuất một số loại cây cảnh, cây ăn quả lƣu niên vì mục tiêu thƣơng mại và xuất khẩu nhƣ nho, táo, đào, lê.Cùng với việc đẩy mạnh phát triển công nghệ nhà lƣới cho ngành trồng trọt, Israel còn phát triển thêm một số loại hình nhà lƣới sử dụng cho ngành chăn nuôi, chủ yếu cho chăn nuôi gia cầm và nuôi trồng thuỷ hải sản công nghệ cao trên sa mạc.
Những năm gần đây các loại hình công nghệ nhà lƣới ở Israel không ngừng đƣợc phát triển nâng cao trình độ công nghệ đáp ứng chi tiết hơn, đa dạng hơn các nhu cầu phát triển sản xuất nông nghiệp công nghệ cao [8] Hệ thống tƣới: Đại diện công ty công nghệ tƣới NaanDanJain cho biết 75% hệ thống nƣớc nông nghiệp của Israel áp dụng công nghệ tƣới nhỏ giọt, 25% còn lại tƣới nƣớc bằng ống dẫn và vòi tƣới các loại phun mƣa nhỏ, không hề có chế độ tƣới ngập nƣớc. Hệ thống tƣới nhỏ giọt cung cấp nƣớc và phân bón bao gồm mạng lƣới đƣờng ống dẫn nƣớc, có các ống nhỏ giọt dẫn n 5 tới từng gốc cây đƣợc điều khiển bằng máy tính, điện thoại thông minh tự động đóng mở van tƣới. Với những loại cây cần tƣới cả trên mặt lá, ngƣời ta dùng thêm hệ thống phun sƣơng.[8] Ngiên cứu và phát triển: Israel dẫn đầu thế giới trong nghiên cứu nông nghiệp và phát triển, điều này đã dẫn đến sự gia tăng đáng kể về số lƣợng và chất lƣợng cây trồng của đất nƣớc. Lĩnh vực nông nghiệp hiện nay của Israel hầu nhƣ gắn chặt với sự liên kết 4 nhà (Nhà nƣớc, nhà khoa học, nông dân và các doanh nghiệp).
Tất cả phối hợp với nhau nhằm tìm kiếm các giải pháp để giải quyết các vấn đề trong nông nghiệp mà nƣớc này gặp phải. Đối mặt với hàng loạt các vấn đề, từ giống di truyền, kiểm soát bệnh dịch tới canh tác trên đất cằn, R&D trong nông nghiệp của Israel đã phát triển các công nghệ để tạo ra sự biến chuyển ngoạn mục không chỉ trong số lƣợng mà cả chất lƣợng các sản phẩm nông nghiệp của đất nƣớc.[8] Thông qua mạng lƣới dịch vụ mở rộng nông nghiệp và sự tích cực tham gia của nhà nông vào toàn bộ tiến trình R&D, các vấn đề trong nông nghiệp đƣợc chuyển trực tiếp tới các nhà nghiên cứu để kiếm tìm giải pháp. Từ đó, các kết quả nghiên cứu khoa học cũng đƣợc nhanh chóng chuyển tới đồng ruộng để thử nghiệm, thích nghi và điều chỉnh. Động lực muốn đạt mức tối ƣu trong sản lƣợng nông nghiệp và chất lƣợng giống đã dẫn tới việc ra đời các loại giống mới, đối với giống cây trồng hoặc vật nuôi, tới các cải tiến trong tƣới tiêu, phân bón, thiết bị nông nghiệp, tự động hóa, hóa học, canh tác và thu hoạch.
Nhờ vậy, các phát kiến khoa học và công nghệ này không chỉ phục vụ nông nghiệp trong nƣớc mà rất nhiều trong số đó đã đƣợc xuất khẩu ra nƣớc ngoài. Tình hình xuất khẩu nông sản Nông nghiệp chiếm 2,5% tổng GDP và 3,6% xuất khẩu trong khi đó nông trại chiếm 3,7 % lực lƣợng lao động (năm 2008). Israel sản xuất đƣợc 95% lƣơng thực của riêng mình. Tình hình sản xuất cà chua ở Israel Cà chua đã trở thành một trong những cây trồng thông dụng và đƣợc gieo trồng rộng rãi ở khắp thế giới.
Ở Israel diện tích cà chua đƣợc trồng phân bố nhiều nơi trên cả nƣớc nhƣng tập chung chủ yếu ở Kibutz và thung lũng Arava ở phía Nam. Khoảng 30 năm trƣớc từ khi có hệ thống nhà lƣới diện tích, năng suất cà chua tại Israel đã tăng lên đáng kể so với trồng ngoài trời nhƣ trƣớc kia. Số liệu thống kê tình hình sản xuất cà chua ở Israel trong những năm gần đây đƣợc thể hiện trong bảng 2.1: Tình hình sản xuất cà chua của Israel giai đoạn 2008-2014 Năm Diện tích (ha) Năng suất Sản lƣợng (tấn) (tấn/ha) 2008 5530 75.