Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng phát triển của một số giống đậu tương tại huyện na hang tỉnh tuyên quang năm 2010 2011

Luận văn thạc sĩ đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của các giống đậu tương tại huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang giai đoạn 2010-2011.

• Tác giả: Lê Anh Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Lân
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Trồng trọt
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Của Giống Đậu Tương Tại Na Hang, Tuyên Quang
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT VÀ KÝ HIỆU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• MỤC LỤC
• PHẦN MỞ ĐẦU: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài
• 1.1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.2. Cơ sở thực tiễn của đề tài
• 1.2. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương ở Việt Nam
• 1.3. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.3.1. Tình hình sản xuất đậu tương trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình sản xuất đậu tương ở Việt Nam
• 1.3.3. Tình hình sản xuất đậu tương tại huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang
• 2. CHƯƠNG II: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu, địa điểm, thời gian nghiên cứu
• 2.2. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG III: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Các giai đoạn sinh trưởng và phát triển của các giống đậu tương
• 3.2. Đặc điểm thực vật học của các dòng, giống đậu tương thí nghiệm
• 3.3. Đặc điểm hình thái của các giống đậu tương
• 3.4. Một số chỉ tiêu sinh lý của các giống đậu tương
• 3.5. Chỉ số diện tích lá của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.6. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.7. Khả năng tích lũy vật chất khô của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.8. Một số loại sâu hại chính và khả năng chống đổ của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.9. Hàm lượng protein, lipit của các giống đậu tương thí nghiệm
• 3.10. Các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.11. Khả năng hình thành quả và hạt của các giống đậu tương
• 3.12. Năng suất thực thu của các giống đậu tương tham gia thí nghiệm
• 3.13. Kết quả thí nghiệm trên đồng ruộng của nông dân
• 3.14. Năng suất thực thu của các giống đậu tương sản xuất thử trên đồng ruộng nông dân vụ xuân năm 2011
• 3.15. Đánh giá của người dân đối với các giống đậu tương sản xuất thử trên đồng ruộng nông dân vụ xuân năm 2011
• 4. Chương IV: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống đậu tương

Giống đậu tương (Glycine Max) là một trong những cây trồng quan trọng nhất trong nông nghiệp, đặc biệt tại huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang. Đậu tương không chỉ cung cấp thực phẩm cho con người mà còn là nguồn thức ăn cho gia súc và nguyên liệu cho nhiều ngành công nghiệp chế biến. Đặc biệt, cây đậu tương có khả năng cải tạo đất nhờ vào vi khuẩn nốt sần Rhizobium Japonicum, giúp tăng cường độ phì nhiêu cho đất. Theo nghiên cứu, hạt đậu tương chứa từ 38% - 45% protein và 18% - 22% lipit, cho thấy giá trị dinh dưỡng cao của nó. Việc phát triển giống đậu tương có năng suất và chất lượng cao là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

1.1. Tình hình sản xuất đậu tương tại Na Hang

Na Hang là một huyện vùng cao với nhiều tiềm năng phát triển nông nghiệp. Tuy nhiên, việc sản xuất đậu tương tại đây vẫn còn gặp nhiều khó khăn do nông dân chủ yếu sử dụng giống địa phương có năng suất thấp. Việc chuyển đổi sang các giống đậu tương mới có năng suất và chất lượng cao hơn là rất cần thiết. Nghiên cứu cho thấy, việc áp dụng các giống đậu tương mới có thể giúp tăng năng suất và cải thiện thu nhập cho nông dân, đồng thời góp phần vào phát triển kinh tế địa phương.

II. Đánh giá khả năng sinh trưởng của giống đậu tương

Khả năng sinh trưởng của giống đậu tương được đánh giá qua nhiều yếu tố như thời gian sinh trưởng, điều kiện sinh trưởng và khả năng chống chịu với sâu bệnh. Nghiên cứu cho thấy, các giống đậu tương mới có khả năng sinh trưởng tốt hơn trong điều kiện khí hậu và đất đai của Na Hang. Thời gian sinh trưởng của các giống này thường ngắn hơn, giúp nông dân có thể thu hoạch sớm và tăng số vụ trong năm. Đặc biệt, khả năng chống chịu với điều kiện bất lợi như hạn hán và sâu bệnh cũng được cải thiện, giúp tăng cường tính bền vững trong sản xuất.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến sinh trưởng

Các yếu tố như thời tiết, độ ẩm, và chất lượng đất đều ảnh hưởng đến khả năng sinh trưởng của giống đậu tương. Nghiên cứu cho thấy, điều kiện khí hậu tại Na Hang khá thuận lợi cho sự phát triển của cây đậu tương, với độ ẩm và nhiệt độ phù hợp. Tuy nhiên, việc quản lý đất đai và sử dụng phân bón hợp lý là rất quan trọng để tối ưu hóa năng suất. Việc áp dụng các kỹ thuật canh tác hiện đại cũng giúp cải thiện khả năng sinh trưởng và phát triển của giống đậu tương.

III. Năng suất và chất lượng hạt đậu tương

Năng suất và chất lượng hạt đậu tương là hai yếu tố quan trọng trong việc đánh giá giống. Nghiên cứu cho thấy, các giống đậu tương mới không chỉ có năng suất cao mà còn có chất lượng hạt tốt hơn. Hàm lượng protein và lipit trong hạt đậu tương được cải thiện, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Việc sản xuất thử nghiệm trên đồng ruộng cho thấy, năng suất thực thu của các giống mới đạt từ 25-30 tạ/ha, cao hơn so với giống địa phương. Điều này cho thấy tiềm năng lớn trong việc phát triển giống đậu tương tại Na Hang.

3.1. Đánh giá chất lượng hạt

Chất lượng hạt đậu tương được đánh giá qua các chỉ tiêu như hàm lượng protein, lipit và khả năng chống chịu với sâu bệnh. Nghiên cứu cho thấy, các giống đậu tương mới có hàm lượng protein cao hơn, từ 40% trở lên, và lipit đạt khoảng 20%. Điều này không chỉ giúp tăng giá trị dinh dưỡng mà còn nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân. Việc cải thiện chất lượng hạt cũng góp phần vào việc phát triển ngành chế biến thực phẩm từ đậu tương tại địa phương.

IV. Kết luận và khuyến nghị

Nghiên cứu về khả năng sinh trưởng của giống đậu tương tại Na Hang, Tuyên Quang đã chỉ ra rằng việc áp dụng các giống mới có năng suất và chất lượng cao là rất cần thiết. Để đạt được hiệu quả cao trong sản xuất, nông dân cần được hỗ trợ về kỹ thuật canh tác và quản lý đất đai. Đồng thời, cần có các chính sách khuyến khích phát triển giống đậu tương, nhằm nâng cao thu nhập cho nông dân và phát triển kinh tế địa phương. Việc nghiên cứu và phát triển giống đậu tương không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn góp phần vào việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

4.1. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống đậu tương mới, đặc biệt là các giống có khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Đồng thời, việc nghiên cứu về kỹ thuật canh tác và quản lý đất đai cũng cần được chú trọng, nhằm tối ưu hóa năng suất và chất lượng hạt. Các chương trình đào tạo cho nông dân về kỹ thuật canh tác hiện đại cũng cần được triển khai để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây đậu tương (Glycine max (L.) Merrill) là một trong những cây công nghiệp có giá trị kinh tế và dinh dưỡng cao trên thế giới, đứng thứ tư trong các cây lương thực thực phẩm sau lúa mì, lúa nước và ngô. Theo số liệu năm 2002, sản lượng đậu tương toàn cầu đạt khoảng 245 triệu tấn/năm, cung cấp 10-20% nhu cầu đạm cho con người và 50% thức ăn cho gia súc. Ở Việt Nam, đậu tương có vai trò quan trọng trong cải tạo đất, cung cấp nguyên liệu thực phẩm và thức ăn chăn nuôi, đồng thời góp phần phát triển kinh tế nông thôn. Tuy nhiên, diện tích trồng đậu tương tại Việt Nam có xu hướng giảm, từ 204.600 ha năm 2005 xuống còn 146.200 ha năm 2009, trong khi năng suất tăng nhẹ từ 13,9 tạ/ha lên 14,6 tạ/ha.

Huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang, là vùng cao có tiềm năng phát triển cây đậu tương nhưng diện tích và năng suất còn thấp. Năm 2010, diện tích trồng đậu tương tại đây đạt 328 ha, năng suất trung bình 16,67 tạ/ha, sản lượng 547 tấn, tăng đáng kể so với năm 2005 (131 ha, 9,24 tạ/ha, 121 tấn). Tuy nhiên, việc sử dụng giống địa phương năng suất thấp vẫn là rào cản lớn. Do đó, nghiên cứu đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất của các giống đậu tương mới phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Na Hang là cần thiết để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Mục tiêu nghiên cứu là lựa chọn những giống đậu tương có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao, chất lượng hạt tốt, phù hợp với vụ xuân và vụ đông tại huyện Na Hang, góp phần bổ sung vào cơ cấu giống của tỉnh Tuyên Quang. Nghiên cứu được thực hiện trong vụ đông năm 2010 và vụ xuân năm 2011 tại xã Năng Khả, huyện Na Hang, với 8 giống đậu tương, trong đó có giống đối chứng DT84. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển sản xuất đậu tương bền vững, nâng cao thu nhập cho nông dân và cải tạo đất đai vùng trung du, miền núi phía Bắc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về sinh trưởng, phát triển cây trồng và chọn tạo giống đậu tương. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết sinh trưởng và phát triển cây trồng: Thời gian sinh trưởng của cây đậu tương được chia thành các giai đoạn chính như mọc, ra hoa, chín, chịu ảnh hưởng bởi yếu tố di truyền và điều kiện ngoại cảnh. Các chỉ tiêu sinh trưởng như chiều cao cây, số cành cấp 1, số đốt thân chính, chỉ số diện tích lá phản ánh khả năng tích lũy vật chất và năng suất.

2. Lý thuyết chọn tạo giống cây trồng: Sử dụng các phương pháp lai hữu tính, xử lý đột biến, nhập nội giống nhằm tạo ra các giống có năng suất cao, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện sinh thái cụ thể. Các chỉ tiêu đánh giá gồm khả năng sinh trưởng, chống chịu sâu bệnh, chỉ tiêu sinh lý (nốt sần cố định đạm), hàm lượng protein, lipit trong hạt và năng suất thực thu.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu bao gồm: thời gian sinh trưởng (TGST), năng suất lý thuyết (NSLT), năng suất thực thu (NSTT), chỉ số diện tích lá (CSDTL), nốt sần hữu hiệu (đặc trưng cho khả năng cố định đạm), và các chỉ tiêu chống chịu sâu bệnh, chống đổ.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Nghiên cứu sử dụng 8 giống đậu tương, trong đó có 6 giống nhập nội và 2 giống trong nước, với giống đối chứng là DT84. Dữ liệu thu thập từ thí nghiệm đồng ruộng tại xã Năng Khả, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang, trong vụ đông 2010 và vụ xuân 2011, cùng mô hình sản xuất thử trên đất một vụ lúa với 5 hộ nông dân.

• Thiết kế thí nghiệm: Thí nghiệm bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 8 công thức, 3 lần nhắc lại, mật độ 35 cây/m2, diện tích ô thí nghiệm 7 m2. Mô hình sản xuất thử trên diện tích 0,54 ha, áp dụng quy trình kỹ thuật chuẩn theo Quyết định số 1698 QĐ/BNN-KHCN năm 2006 của Bộ NN&PTNT.

• Phương pháp phân tích: Các chỉ tiêu sinh trưởng (chiều cao cây, số cành, số đốt), sinh lý (chỉ số diện tích lá, nốt sần hữu hiệu), sinh hóa (hàm lượng protein, lipit), chống chịu sâu bệnh và năng suất được đo đạc, phân tích thống kê bằng phần mềm IRRISTAT và SAS. Cỡ mẫu gồm 10 cây mẫu cho các chỉ tiêu hình thái, 3 cây mẫu cho chỉ tiêu sinh lý, 5 điểm chéo góc cho đánh giá sâu bệnh.

• Timeline nghiên cứu: Thí nghiệm chính tiến hành từ vụ đông 2010 đến vụ xuân 2011, mô hình sản xuất thử vụ xuân 2011, đánh giá lựa chọn giống và tổng hợp kết quả trong năm 2011.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng và phát triển: Các giống ĐVN5, ĐVN6, ĐVN9, ĐVN11 có thời gian từ gieo đến mọc nhanh hơn giống đối chứng DT84 khoảng 1-2 ngày. Thời gian sinh trưởng (gieo đến chín) của các giống này ngắn hơn đối chứng từ 3-8 ngày, thuộc nhóm chín trung bình, trong khi hai giống nhập nội E089-8 và E089-10 có thời gian sinh trưởng dài hơn đối chứng 13 ngày, thuộc nhóm chín muộn.

2. Đặc điểm hình thái: Giống ĐVN6 và ĐVN11 có chiều cao cây cao hơn đối chứng (vụ xuân: 57 cm và 52,86 cm so với 49,23 cm), số cành cấp 1 và số đốt thân chính cũng cao hơn, cho thấy khả năng sinh trưởng mạnh mẽ. Các giống nhập nội có chiều cao và số đốt thấp hơn đối chứng, thể hiện khả năng sinh trưởng kém hơn.

3. Chỉ số diện tích lá (CSDTL): Giống ĐVN6 và ĐVN11 có chỉ số diện tích lá cao nhất ở cả hai thời kỳ hoa rộ và chắc xanh, ví dụ vụ xuân 2011, ĐVN6 đạt 3,65 m2 lá/m2 đất (hoa rộ) và 5,12 m2 lá/m2 đất (chắc xanh), cao hơn đáng kể so với đối chứng (3,33 và 4,25 m2 lá/m2 đất).

4. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu: Giống ĐVN6 và ĐVN11 có số lượng và khối lượng nốt sần cao nhất, ví dụ vụ xuân 2011 thời kỳ chắc xanh, ĐVN6 có 30,66 cái/cây và 1,26 g/cây, ĐVN11 có 30,10 cái/cây và 1,05 g/cây, vượt trội so với đối chứng (28 cái/cây, 0,64 g/cây). Điều này cho thấy khả năng cố định đạm và cải tạo đất tốt hơn.

5. Năng suất thực thu: Mô hình sản xuất thử trên đồng ruộng cho thấy giống ĐVN6 và ĐVN11 có năng suất thực thu cao hơn đối chứng DT84, với mức tăng khoảng 10-15%. Người dân đánh giá các giống này có chất lượng hạt tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ tốt hơn.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các giống ĐVN6 và ĐVN11 phù hợp với điều kiện sinh thái huyện Na Hang, có khả năng sinh trưởng nhanh, tích lũy vật chất khô hiệu quả, chỉ số diện tích lá cao và khả năng hình thành nốt sần tốt, góp phần cải tạo đất và tăng năng suất. So với giống đối chứng DT84, các giống này có ưu thế rõ rệt về thời gian sinh trưởng ngắn hơn và năng suất cao hơn, phù hợp với chiến lược phát triển nông nghiệp bền vững.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả tương đồng với các giống chín trung bình có năng suất cao và khả năng thích ứng rộng. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cao cũng đồng nghĩa với việc giảm nhu cầu phân đạm hóa học, góp phần bảo vệ môi trường. Việc áp dụng các giống này trong sản xuất sẽ giúp nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện chất lượng sản phẩm đậu tương tại vùng trung du miền núi phía Bắc.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh thời gian sinh trưởng, chỉ số diện tích lá và năng suất thực thu giữa các giống, cũng như bảng tổng hợp số lượng và khối lượng nốt sần hữu hiệu để minh họa sự khác biệt rõ ràng giữa các giống.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến cáo sử dụng giống ĐVN6 và ĐVN11: Khuyến nghị nông dân huyện Na Hang và các vùng lân cận ưu tiên trồng hai giống này trong vụ xuân và vụ đông để tăng năng suất và cải tạo đất. Thời gian áp dụng trong vòng 3 năm tới nhằm ổn định sản xuất.

2. Tăng cường tập huấn kỹ thuật canh tác: Tổ chức các lớp tập huấn về kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc, phòng trừ sâu bệnh cho nông dân, đặc biệt chú trọng biện pháp bảo vệ nốt sần và sử dụng phân bón hợp lý để phát huy tối đa tiềm năng giống.

3. Mở rộng mô hình sản xuất thử: Hỗ trợ các hộ nông dân mở rộng diện tích sản xuất thử nghiệm giống mới trên đất một vụ lúa, đồng thời thu thập phản hồi để điều chỉnh kỹ thuật và chọn lọc giống phù hợp hơn.

4. Phát triển hệ thống cung ứng giống chất lượng: Xây dựng hệ thống cung cấp giống đảm bảo chất lượng, nguồn gốc rõ ràng, giá cả hợp lý để nông dân dễ dàng tiếp cận và sử dụng giống mới.

5. Nghiên cứu tiếp tục cải tiến giống: Khuyến khích các viện nghiên cứu phối hợp với địa phương tiếp tục lai tạo, xử lý đột biến để tạo ra các giống đậu tương có năng suất cao hơn, khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng rộng hơn với điều kiện khí hậu biến đổi.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân và hợp tác xã nông nghiệp: Giúp lựa chọn giống đậu tương phù hợp, áp dụng kỹ thuật canh tác hiệu quả để nâng cao năng suất và thu nhập.

2. Các nhà nghiên cứu và cán bộ kỹ thuật nông nghiệp: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm, phương pháp đánh giá giống và kết quả phân tích sinh trưởng, sinh lý để phát triển công tác chọn tạo giống.

3. Các cơ quan quản lý và hoạch định chính sách nông nghiệp: Làm cơ sở khoa học để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển giống cây trồng, mở rộng diện tích và nâng cao chất lượng sản phẩm đậu tương.

4. Doanh nghiệp sản xuất và cung ứng giống: Tham khảo để phát triển sản phẩm giống phù hợp với thị trường và điều kiện sinh thái địa phương, nâng cao hiệu quả kinh doanh.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống đậu tương phù hợp với điều kiện địa phương?
   Giống phù hợp giúp cây sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh, thích ứng với khí hậu và đất đai, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, giảm chi phí đầu vào.

2. Các chỉ tiêu nào quan trọng để đánh giá giống đậu tương?
   Bao gồm thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số cành, số đốt thân, chỉ số diện tích lá, khả năng hình thành nốt sần cố định đạm, hàm lượng protein, lipit và năng suất thực thu.

3. Khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu ảnh hưởng thế nào đến sản xuất?
   Nốt sần chứa vi khuẩn cố định đạm giúp cây tự cung cấp đạm, giảm nhu cầu phân bón hóa học, cải tạo đất và bảo vệ môi trường, đồng thời tăng năng suất cây trồng.

4. Làm thế nào để áp dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất thực tế?
   Thông qua mô hình sản xuất thử nghiệm, tập huấn kỹ thuật, cung cấp giống chất lượng và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân để nhân rộng diện tích trồng giống mới.

5. Năng suất đậu tương tại Na Hang so với các vùng khác như thế nào?
   Năng suất trung bình tại Na Hang năm 2010 đạt 16,67 tạ/ha, cao hơn mức bình quân Việt Nam (khoảng 14,6 tạ/ha năm 2009) nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với năng suất thế giới (trên 22 tạ/ha), do đó còn nhiều tiềm năng để cải thiện.

Kết luận

• Đã xác định được 8 giống đậu tương, trong đó ĐVN6 và ĐVN11 có khả năng sinh trưởng, phát triển và năng suất vượt trội so với giống đối chứng DT84 tại huyện Na Hang.
• Các giống ĐVN6, ĐVN11 có thời gian sinh trưởng ngắn hơn 3-8 ngày, chỉ số diện tích lá và khả năng hình thành nốt sần hữu hiệu cao hơn, góp phần cải tạo đất và tăng năng suất.
• Mô hình sản xuất thử nghiệm trên đồng ruộng cho thấy năng suất thực thu của hai giống này cao hơn đối chứng khoảng 10-15%, được người dân đánh giá tích cực.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi hai giống này trong sản xuất vụ xuân và vụ đông tại huyện Na Hang trong vòng 3 năm tới, đồng thời tăng cường tập huấn kỹ thuật và phát triển hệ thống cung ứng giống.
• Khuyến khích tiếp tục nghiên cứu, lai tạo và xử lý đột biến để tạo ra các giống đậu tương mới có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, thích ứng rộng nhằm phát triển bền vững ngành đậu tương Việt Nam.

Hành động tiếp theo là triển khai nhân rộng mô hình sản xuất thử, tổ chức tập huấn kỹ thuật cho nông dân và phối hợp với các cơ quan chức năng để phát triển hệ thống cung ứng giống chất lượng. Để biết thêm chi tiết và nhận hỗ trợ kỹ thuật, quý độc giả và các đơn vị liên quan vui lòng liên hệ với Khoa Nông học, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương I TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Cơ sở khoa học và thực tiễn của đề tài 1. Cơ sở khoa học của đề tài Để phát triển một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến, có tính bền vững cao thì sản xuất nông nghiệp phải dựa trên cơ sở áp dụng một cách khoa học giữa các yếu tố giống, phân bón, nước, kỹ thuật thâm canh, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, tránh ô nhiễm môi trường. Trong đó sử dụng giống tốt có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu với điều kiện bất thuận và sâu, bệnh hại, có khả năng cải tạo và bảo vệ đất, hạn chế ô nhiễm môi trường là yếu tố quan trọng hàng đầu.

Đậu tương được sản xuất với các mục tiêu khác nhau. Cho nên công tác giống cần tập trung vào một số mục tiêu: - Chọn tạo giống cho năng suất cao phù hợp với điều kiện sinh thái của từng vùng. - Chọn tạo giống cho chất lượng hạt tốt phục vụ ngành công nghiệp chế biến xuất khẩu. - Chọn tạo giống có hàm lượng dầu cao phục vụ chương trình sản xuất dầu thực vật.

Điều kiện khí hậu, đất đai của Việt Nam rất thuận lợi cho cây đậu tương sinh trưởng và phát triển. Tuy nhiên, mỗi giống yêu cầu điều kiện đất đai, khí hậu và chế độ canh tác khác nhau vì vậy trước khi đưa vào sản xuất cần nghiên cứu để đánh giá khả năng thích ứng của chúng trong từng điều kiện cụ thể. Cơ sở thực tiễn của đề tài Hiện nay, ở hầu hết các tỉnh miền núi phía Bắc nói chung và huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang nói riêng, diện tích đất hoang hoá còn rất nhiều, tập n 5 trung chủ yếu ở những vùng không chủ động nước, đất đồi thấp. Một số vùng được trồng một số loại cây trồng có giá trị kinh tế không cao.

Thực tế diện tích đất bằng chưa sử dụng của huyện Na Hang còn 1393,6 ha, diện tích đất đồi núi chưa sử dụng còn 5077 ha, đất 1 vụ lúa là 1. Do đó, việc đưa cây trồng cạn nói chung và cây đậu tương núi riêng vào sản xuất là rất cần thiết, nhằm tăng hiệu quả sử dụng đất, góp phần cải tạo đất, chống xói mòn, thoái hoá đất, nâng cao thu nhập cho nông dân, cải thiện đời sống cộng đồng. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình nghiên cứu về chọn tạo giống đậu tương trên thế giới Nhận thức được tầm quan trọng của cây đậu tương, cũng như nhu cầu sử dụng các sản phẩm được chế biến từ đậu tương ngày một gia tăng trong khi diện tích gieo trồng không phải là vô hạn, nên nhiều Quốc gia trên thế giới đã đầu tư lớn cho việc chọn tạo giống, và thâm canh tăng năng suất.

Do vậy đòi hỏi các nhà khoa học trong lĩnh vực chọn tạo giống đậu tương cần sử dụng các kỹ thuật như lai tạo, nhập nội, chọn lọc hoặc dùng các tác nhân vật lý, hoá học để tạo giống mới có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt khả năng thích ứng rộng để thường xuyên bổ sung giống mới cho sản xuất. Hiện nay nguồn gen đậu tương được lưu giữ ở 15 nước trên thế giới: Đài Loan, Australia, Trung Quốc, Pháp, Nigeria, Ấn Độ, Inđônêxia, Nhật Bản, Triều Tiên, Nam Phi, Thụy Điển, Thái Lan, Mỹ và Liên Xô (cũ) với tổng số 45. Thí nghiệm quốc tế về đánh giá giống đậu tương thế giới (ISVEX) lần thứ nhất vào năm 1973 đó tiến hành với quy mô là 90 điểm thí nghiệm được bố trí ở 33 nước đại diện cho các đới môi trường. Kết quả nghiên cứu cho thấy: Trong phạm vi các địa điểm thí nghiệm từ xích đạo đến vĩ tuyến 30 0 và n 6 độ cao dưới 500m có mức đổ cây, năng suất trung bình và trọng lượng hạt giảm khi vĩ tuyến tăng.

Tuy vậy, chiều cao cây không đạt mức tối ưu ở tất cả các đới. Mức tách quả rụng hạt đều không nặng ở tất cả các đới (Hoàng Văn Đức,1982)[12]. Trung tâm nghiên cứu và phát triển rau màu châu Á (AVRDC) đã thiết lập hệ thống đánh giá (Soybean- Evaluation trial- Aset) giai đoạn 1 đã phân phát được trên 20.000 giống đến 546 nhà khoa học của 164 nước Nhiệt Đới và Á Nhiệt Đới. Kết quả đánh giá giống của Aset là đã đưa vào trong mạng lưới sản xuất được 21 giống ở trên 10 quốc gia (Nguyễn Thị Út, 2006)[34].

Mỹ là quốc gia luôn đứng đầu về năng suất và sản lượng đậu tương đã tạo ra nhiều giống đậu tương mới.000 mẫu giống đậu tương thu thập từ các nước trên thế giới. Mục tiêu của công tác chọn tạo giống đậu tương của Mỹ là chọn ra những giống có khả năng thâm canh, phản ứng với quang chu kỳ, chống chịu tốt với điều kiện ngoại cảnh bất thuận, hàm lượng protein cao, dễ bảo quản và dễ chế biến (Johnson H. Trung Quốc trong những năm gần đây cũng tạo ra nhiều giống đậu tương mới. Bằng phương pháp đột biến thực nghiệm đã tạo ra giống Tiefeng 18 do xử lý bằng tia gama có khả năng chịu được phèn cao, không đổ, năng suất cao, phẩm chất tốt.

Giống Heinoum N06, Heinoum N016 xử lý bằng tia gama có hệ rễ tốt, lóng ngắn, nhiều cành, chịu hạn, khả năng thích nghi rộng. Tại Viện Hàn lâm Khoa học Tilin– Trung Quốc, Liu X.H (1990)[49] khi phân tích khả năng kết hợp và di truyền của hàm lượng protein, dầu và thành phần của chúng ở F2. Ông thấy có 3 giống từ Trung Quốc cho 11 đặc tính tốt gồm: năng suất hạt và protein tổng số/đơn vị diện tích và sản lượng dầu tổng số.5 giống của Mỹ có những đặc tính như: protein, axit oleic và axit linolenic. bởi giá trị khả năng kết hợp chung và n 7 giá trị di truyền cho dầu, axit oleic và axit linolenic, protein tổng số và sản lượng dầu tổng số/đơn vị diện tích cao, những đặc tính đó sẽ đạt được ở thế hệ F2.

Đài Loan bắt đầu chương trình chọn tạo giống đậu tương từ năm 1961 và đã đưa vào sản xuất các giống Kaoshing 3, Tai nung 3, Tai nung 4, cho năng suất cao hơn giống khởi đầu và vỏ quả không bị nứt. Đặc biệt giống Tai nung 4 được dùng làm nguồn gen kháng bệnh trong các chương trình lai tạo giống ở các cơ sở khác nhau như trạm thí nghiệm Major (Thái Lan), Trường Đại học Philippin (Vũ Tuyên Hoàng và cs. Ấn Độ tiến hành khảo nghiệm các giống địa phương và nhập nội tại trường Đại học tổng hợp Pathaga. Tổ chức AICRPS (The India Coordinated Research Rroject on Soybean) và NRCS (National Research Center for Soybean) đã tập trung nghiên cứu và phát hiện ra 50 tính trạng phù hợp với khí hậu nhiệt đới, đồng thời phát hiện những giống chống chịu cao với bệnh khảm virus (Brown D.

Thái lan với sự phối hợp giữa hai trung tâm MOAC và CGPRT nhằm cải tiến giống có năng suất cao, chống chịu với một số bệnh hại chính (gỉ sắt, sương mai, vi khuẩn,…) đồng thời có khả năng chịu được đất mặn, chịu được hạn hán và ngày ngắn (Judy W. Tại Indonesia các nhà nghiên cứu chọn tạo nhằm mục đích cải tiến giống có năng suất cao trồng được ở vùng đất thấp sau vụ thu hoạch lúa, với thời gian sinh trưởng ngắn khoảng 70- 80 ngày, chống chịu bệnh gỉ sắt và có hạt dạng thon dài. 13 giống có năng suất cao được tạo ra và khuyến cáo gieo trồng trong đó có giống Wilis được trồng phổ biến nhất, giống này có thời gian sinh trưởng 85 ngày, khả năng chống đổ tốt, thích ứng với môi trường không thuận lợi (đất không cày bừa; đất khó tiêu nước). Việc cải tiến giống đã góp phần đưa năng suất đạt 25 tạ/ha, chất lượng hạt được tăng lên rõ rệt (Sumarno và T.

Qua chọn lọc họ cũng chọn được n 8 một số giống trồng được trên đất ướt sau vụ thu hoạch lúa với việc làm đất tối thiểu hoặc không làm đất trong mùa khô mà vẫn cho năng suất 14,7- 16,8 tạ/ha như các giống Kerinci, Lompobatang, Rinjani, (Buitrago G,L., 1971) [40] Theo Kamiya và cs., (1998) [45]: Viện Tài Nguyên sinh học Nông nghiệp Quốc gia Nhật Bản đang lưu giữ khoảng 6000 mẫu giống đậu tương khác nhau, trong đó có 2000 mẫu giống được nhập từ nước ngoài về phục vụ cho công tác chọn tạo giống. Một trong những hướng cơ bản của việc nghiên cứu sự biến dị và di truyền ở đậu tương là xác định hệ số di truyền của các tính trạng khác nhau. Tuy nhiên, các nhà nghiên cứu đã dùng các phương pháp xác định hệ số di truyền khác nhau, các đối tượng nghiên cứu khác nhau và thực hiện ở các điều kiện gieo trồng khác nhau nên kết quả thu được không đồng nhất. Bằng phương pháp hồi qui của giá trị trung bình các dòng F3 trên sự biểu hiện của từng cá thể F2 đã xác định được hệ số di truyền về năng suất và ngày chín tương ứng là 15,66% và 85%.

Khi nghiên cứu về hệ số di truyền Liu.H (1990)[49] cho rằng năng suất hạt có hệ số di truyền thấp nhất và kích thước hạt có hệ số di truyền cao nhất. Còn Dencescu (1983)[42] lại cho rằng cả hai tính trạng về năng suất và kích thước hạt đều có hệ số di truyền thấp nhất. Theo Alams và cs., (1983) [38] đã xác định được hệ số di truyền có giá trị cao đối với số hạt/quả và thời gian sinh trưởng. Đánh giá hệ số tương quan di truyền và kiểu hình trên cây đậu tương của tất cả các dạng kết hợp có thể của bảy tính trạng ở ba quần thể đậu tương thế hệ F2, cho thấy năng suất hạt có mối tương quan thuận chắc chắn với thời gian sinh trưởng và khối lượng hạt.

Khi nghiên cứu hệ số tương quan kiểu hình và di truyền của mười một tính trạng số lượng ở ba tổ hợp lai đậu tương cũng cho thấy năng suất hạt có mối quan hệ với thời gian sinh trưởng, số cành/cây, số n 9 quả/cây, số hạt/quả và hàm lượng dầu trong hạt, số đốt/cây có hệ số tương quan di truyền thuận với năng suất hạt. Ở kết quả nghiên cứu khác, năng suất có tương quan thuận với số quả/cây (0,72); khối lượng 1000 hạt (0,255) và thời gian sinh trưởng (0,16) (Banadjanegara và Umar, 1998) [39]. Qua nghiên cứu Sanbuchi và Gotok, (1969)[51] đã xác định được hệ số hồi qui cho 5 giống đậu tương ở Hohkaido – Nhật Bản từ số liệu lấy ở 7 nơi trong sáu năm. Kết quả nghiên cứu cho thấy với giống có tính thích ứng rộng về không gian thì lại nhạy cảm về mặt thời gian; còn một số giống có thích ứng rộng cho thời vụ gieo trồng trong năm thì lại thích ứng hẹp về nơi trồng.