Đánh giá một số giống nếp ở Thừa Thiên Huế qua hai phương thức canh tác

Luận văn thạc sĩ đánh giá các giống nếp tại Thừa Thiên Huế qua hai phương thức canh tác, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân và nghiên cứu.

• Tác giả: Vi Thị Linh
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Quang Cơ
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Đánh Giá Giống Nếp Tại Thừa Thiên Huế: So Sánh Hai Phương Thức Canh Tác
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 1.2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU
• 1.3. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 1.3.1. Ý NGHĨA KHOA HỌC
• 1.3.2. Ý NGHĨA THỰC TIỄN
• 2. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Cơ sở lý luận của tuyển chọn giống lúa
• 2.1.2. Lý luận về kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến SRI
• 2.1.3. Một số đặc điểm của lúa nếp
• 2.2. CƠ SỞ THỰC TIỄN
• 2.2.1. Vai trò của lúa nếp trong đời sống
• 2.2.2. Giá trị dinh dưỡng của lúa nếp
• 2.3. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT LÚA GẠO TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 2.3.1. Tình hình sản xuất lúa gạo trên thế giới
• 2.3.2. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Việt Nam
• 2.3.3. Tình hình sản xuất lúa gạo ở Thừa Thiên Huế
• 2.4. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, SỬ DỤNG GIỐNG LÚA TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 2.4.1. Tình hình nghiên cứu, sử dụng giống lúa trên thế giới
• 2.4.2. Tình hình nghiên cứu, sử dụng giống lúa ở Việt Nam
• 2.4.3. Những nghiên cứu về giống lúa nếp ở Việt Nam
• 2.5. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, SỬ DỤNG HỆ THỐNG CANH TÁC LÚA CẢI TIẾN SRI TRÊN THẾ GIỚI VÀ TRONG NƯỚC
• 2.5.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU, SỬ DỤNG HỆ THỐNG CANH TÁC LÚA CẢI TIẾN SRI Ở VIỆT NAM
• 2.6. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.6.1. ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 2.6.2. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 2.6.3. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.6.3.1. Bố trí thí nghiệm
• 2.6.3.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.6.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp nghiên cứu, đánh giá
• 2.6.3.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.7. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 2.7.1. THỜI GIAN HOÀN THÀNH CÁC GIAI ĐOẠN SINH TRƯỞNG VÀ PHÁT TRIỂN CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM TRONG VỤ ĐÔNG XUÂN 2017 – 2018
• 2.7.2. ĐÁNH GIÁ ĐỘNG THÁI TĂNG TRƯỞNG CHIỀU CAO CÂY Ở HAI PHƯƠNG THỨC CANH TÁC CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM TRONG VỤ ĐÔNG XUÂN 2017 – 2018
• 2.7.3. ĐÁNH GIÁ ĐỘNG THÁI ĐẺ NHÁNH CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM Ở HAI PHƯƠNG THỨC CANH TÁC TRONG VỤ ĐÔNG XUÂN 2017 – 2018
• 2.7.4. ĐÁNH GIÁ ĐỘNG THÁI RA LÁ CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM Ở HAI PHƯƠNG THỨC CANH TÁC TRONG VỤ ĐÔNG XUÂN 2017 – 2018
• 2.7.5. MỘT SỐ ĐẶC TRƯNG HÌNH THÁI CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM
• 2.7.5.1. Một số đặc trưng hình thái của các giống lúa nếp thí nghiệm ở giai đoạn thu hoạch
• 2.7.5.2. Đánh giá một số đặc điểm nông học của các giống lúa nếp
• 2.7.6. ĐÁNH GIÁ KHẢ NĂNG TÍCH LŨY VẬT CHẤT KHÔ CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM Ở HAI PHƯƠNG THỨC CANH TÁC
• 2.7.7. TÌNH HÌNH SÂU BỆNH HẠI TRÊN CÁC GIỐNG LÚA THÍ NGHIỆM
• 2.7.8. CÁC YẾU TỐ CẤU THÀNH NĂNG SUẤT VÀ NĂNG SUẤT CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM Ở HAI PHƯƠNG THỨC CANH TÁC
• 2.7.9. ĐÁNH GIÁ MỘT SỐ TÍNH TRẠNG CHẤT LƯỢNG CỦA CÁC GIỐNG LÚA NẾP THÍ NGHIỆM
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về giống nếp tại Thừa Thiên Huế

Giống nếp là một trong những loại cây trồng quan trọng tại Thừa Thiên Huế, nơi có điều kiện tự nhiên và văn hóa đặc sắc. Việc đánh giá giống nếp không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn bảo tồn các giống lúa truyền thống. Tỉnh Thừa Thiên Huế có nhiều giống nếp địa phương, nhưng sản lượng vẫn chưa đáp ứng nhu cầu tiêu thụ. Theo thống kê, khoảng 10% diện tích trồng lúa nếp tại đây, nhưng sản lượng vẫn còn thấp. Việc áp dụng các phương thức canh tác mới như SRI (System of Rice Intensification) có thể giúp cải thiện tình hình này. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá các giống nếp và so sánh hiệu quả giữa hai phương thức canh tác: truyền thống và SRI.

1.1. Tình hình sản xuất lúa nếp tại Thừa Thiên Huế

Sản xuất lúa nếp tại Thừa Thiên Huế gặp nhiều khó khăn do điều kiện khí hậu và đất đai. Đặc biệt, đất đai Thừa Thiên Huế có tính chất đa dạng, ảnh hưởng đến sự phát triển của giống nếp. Nhiều giống lúa nếp địa phương có chất lượng cao nhưng chưa được phát triển rộng rãi. Việc nghiên cứu và tuyển chọn giống lúa nếp phù hợp với điều kiện sinh thái là rất cần thiết. Các giống lúa nếp cần có khả năng chống chịu sâu bệnh và thích ứng với điều kiện canh tác địa phương. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho nông dân trong việc lựa chọn giống lúa nếp phù hợp.

II. Phương thức canh tác và ảnh hưởng đến năng suất

Hai phương thức canh tác được nghiên cứu là canh tác truyền thống và canh tác cải tiến SRI. Phương thức canh tác truyền thống thường sử dụng các kỹ thuật cổ điển, trong khi phương thức SRI áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới nhằm tăng năng suất và chất lượng. Kết quả nghiên cứu cho thấy, phương thức SRI mang lại năng suất cao hơn so với phương thức truyền thống. Các yếu tố như phân bón, thời tiết Thừa Thiên Huế, và quy trình canh tác đều ảnh hưởng đến sự phát triển của giống nếp. Việc áp dụng SRI không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường, giảm thiểu sử dụng nước và phân bón hóa học.

2.1. So sánh năng suất giữa hai phương thức canh tác

Nghiên cứu cho thấy rằng năng suất lúa nếp ở phương thức SRI cao hơn đáng kể so với phương thức truyền thống. Cụ thể, các giống lúa nếp được thử nghiệm cho thấy khả năng sinh trưởng và phát triển tốt hơn trong điều kiện SRI. Điều này chứng tỏ rằng kỹ thuật canh tác hiện đại có thể mang lại hiệu quả cao hơn trong sản xuất nông nghiệp. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới không chỉ giúp tăng năng suất mà còn cải thiện chất lượng sản phẩm, đáp ứng nhu cầu thị trường ngày càng cao.

III. Đánh giá chất lượng và tiềm năng phát triển

Chất lượng của giống nếp là một yếu tố quan trọng trong việc lựa chọn giống phù hợp cho sản xuất. Các chỉ tiêu chất lượng như độ dẻo, hương vị và khả năng chống chịu sâu bệnh đều được đánh giá trong nghiên cứu này. Kết quả cho thấy một số giống nếp có phẩm chất tốt, phù hợp với nhu cầu tiêu dùng. Việc đánh giá giống không chỉ giúp nông dân lựa chọn giống phù hợp mà còn góp phần bảo tồn các giống lúa truyền thống. Nghiên cứu này cũng mở ra hướng đi mới cho việc phát triển giống nếp tại Thừa Thiên Huế, giúp nâng cao giá trị kinh tế cho nông dân.

3.1. Tiềm năng phát triển giống nếp tại Thừa Thiên Huế

Tiềm năng phát triển giống nếp tại Thừa Thiên Huế rất lớn, đặc biệt là khi áp dụng các phương thức canh tác hiện đại. Việc tuyển chọn giống lúa nếp có năng suất cao và phẩm chất tốt sẽ giúp nâng cao hiệu quả sản xuất. Hơn nữa, việc phát triển giống nếp không chỉ đáp ứng nhu cầu tiêu dùng trong tỉnh mà còn có thể mở rộng ra thị trường quốc tế. Nghiên cứu này sẽ là cơ sở cho các nghiên cứu tiếp theo nhằm hoàn thiện kỹ thuật thâm canh lúa nếp, góp phần phát triển bền vững ngành nông nghiệp tại Thừa Thiên Huế.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lúa nếp là một trong những giống lúa đặc sản có vai trò quan trọng trong đời sống văn hóa và kinh tế của người dân Việt Nam, đặc biệt tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Theo ước tính, diện tích trồng lúa nếp chiếm khoảng 6% cơ cấu diện tích lúa hàng năm ở miền Trung, tuy nhiên năng suất lúa nếp vẫn còn thấp và chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu thụ trong tỉnh. Thừa Thiên Huế là trung tâm văn hóa, du lịch với nhu cầu sử dụng lúa nếp lớn, đặc biệt trong các lễ hội truyền thống và phục vụ khách du lịch. Do đó, việc tuyển chọn giống lúa nếp có năng suất cao, phẩm chất tốt và phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương là rất cần thiết.

Nghiên cứu được thực hiện tại phường Hương An, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế trong vụ Đông Xuân 2017-2018 nhằm đánh giá sinh trưởng, phát triển, năng suất và phẩm chất của 5 giống lúa nếp địa phương dưới hai phương thức canh tác: truyền thống và cải tiến SRI (System of Rice Intensification). Mục tiêu chính là lựa chọn giống lúa nếp phù hợp và phương thức canh tác hiệu quả để nâng cao năng suất và chất lượng lúa nếp tại địa phương. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc phát triển sản xuất lúa nếp bền vững, góp phần đảm bảo an ninh lương thực và phát triển kinh tế nông nghiệp tại Thừa Thiên Huế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý luận về tuyển chọn giống lúa và kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến SRI.

• Lý luận tuyển chọn giống lúa nhấn mạnh vai trò của giống trong việc nâng cao năng suất và phẩm chất. Giống lúa cần có khả năng sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh, thích nghi với điều kiện sinh thái và có phẩm chất đáp ứng yêu cầu thị trường. Các đặc điểm cây lúa năng suất cao theo các nhà khoa học bao gồm: thân thấp, lá thẳng đứng, giữ màu xanh lâu, trổ bông vào thời điểm thuận lợi, chống đổ ngã và có hạt chất lượng cao.

• Kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến SRI là hệ thống các biện pháp canh tác bao gồm cấy mạ non, cấy thưa một dảnh, tưới nước theo nhu cầu, làm cỏ bằng tay và sử dụng phân hữu cơ. SRI giúp tăng năng suất, giảm chi phí sản xuất và bảo vệ môi trường. Nguyên lý của SRI là khai thác tiềm năng sinh trưởng của cây lúa bằng cách tạo điều kiện thuận lợi cho bộ rễ phát triển và tăng số nhánh hữu hiệu.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: năng suất lúa, phẩm chất hạt gạo, khả năng chống chịu sâu bệnh, thời gian sinh trưởng, và các yếu tố cấu thành năng suất như số nhánh hữu hiệu, số hạt chắc trên bông.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành theo phương pháp thí nghiệm thực địa với thiết kế ô lớn ô nhỏ (Split-plot design). Hai phương thức canh tác (truyền thống và SRI) được bố trí trên ô lớn, 5 giống lúa nếp được bố trí trên ô nhỏ, mỗi tổ hợp được lặp lại 3 lần. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 10 m², tổng diện tích thí nghiệm khoảng 300 m².

Nguồn dữ liệu thu thập bao gồm các chỉ tiêu nông học như thời gian sinh trưởng, chiều cao cây, số nhánh hữu hiệu, khả năng tích lũy vật chất khô, mức độ sâu bệnh hại, năng suất thực thu và các chỉ tiêu phẩm chất hạt gạo. Phân tích số liệu sử dụng phần mềm thống kê chuyên dụng, so sánh trung bình theo phương pháp LSD với mức ý nghĩa 5%.

Thời gian nghiên cứu từ ngày 15/1/2018 đến 25/5/2018 tại phường Hương An, thị xã Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên Huế. Việc lựa chọn phương pháp phân tích và thiết kế thí nghiệm nhằm đảm bảo đánh giá chính xác ảnh hưởng của giống và phương thức canh tác đến các chỉ tiêu nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Ảnh hưởng của phương thức canh tác đến sinh trưởng và năng suất: Các giống lúa nếp khi canh tác theo phương thức SRI đều cho năng suất cao hơn phương thức truyền thống từ 10-15%. Ví dụ, giống Nếp Ba tháng (N3T) đạt năng suất thực thu 6,3 tấn/ha ở SRI so với 5,5 tấn/ha ở truyền thống, tăng khoảng 14,5%.

2. Đặc điểm sinh trưởng: Thời gian sinh trưởng của các giống lúa nếp dao động từ 110 đến 120 ngày, trong đó phương thức SRI giúp cây sinh trưởng nhanh hơn khoảng 3-5 ngày so với truyền thống. Chiều cao cây và số nhánh hữu hiệu cũng tăng đáng kể ở phương thức SRI, với số nhánh hữu hiệu tăng trung bình 20% so với truyền thống.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh: Các giống lúa nếp đều có khả năng chống chịu sâu bệnh tương đối tốt, tuy nhiên mức độ sâu bệnh hại giảm rõ rệt ở phương thức SRI do quản lý nước và làm cỏ hiệu quả hơn. Tỷ lệ cây bị sâu cuốn lá nhỏ và rầy nâu giảm khoảng 30% so với phương thức truyền thống.

4. Phẩm chất hạt gạo: Các giống lúa nếp thí nghiệm đều có hàm lượng protein trong gạo dao động từ 7,9% đến 8,5%, cao hơn so với lúa tẻ. Phương thức SRI không làm giảm chất lượng gạo mà còn giúp tăng độ dẻo và hương thơm đặc trưng của lúa nếp.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy phương thức canh tác SRI có hiệu quả vượt trội trong việc nâng cao năng suất và chất lượng lúa nếp tại Thừa Thiên Huế. Việc cấy mạ non, cấy thưa và quản lý nước hợp lý giúp cây lúa phát triển bộ rễ khỏe, tăng khả năng hấp thu dinh dưỡng và chống chịu sâu bệnh. Điều này phù hợp với các nghiên cứu quốc tế về SRI tại Ấn Độ, Trung Quốc và Campuchia, nơi năng suất lúa tăng từ 10-50% khi áp dụng SRI.

So sánh với các nghiên cứu trước đây, năng suất lúa nếp trong nghiên cứu này đạt mức cao hơn trung bình năng suất lúa nếp hiện nay ở miền Trung (khoảng 5 tấn/ha). Việc lựa chọn giống phù hợp kết hợp với phương thức canh tác cải tiến góp phần quan trọng vào phát triển sản xuất lúa nếp bền vững.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh năng suất giữa hai phương thức canh tác và bảng tổng hợp các chỉ tiêu sinh trưởng, sâu bệnh để minh họa rõ ràng sự khác biệt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Khuyến khích áp dụng phương thức canh tác SRI: Nông dân và các tổ chức nông nghiệp nên được đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật để áp dụng SRI rộng rãi nhằm tăng năng suất và giảm chi phí sản xuất trong vòng 2-3 năm tới.

2. Tuyển chọn và phát triển giống lúa nếp phù hợp: Ưu tiên phát triển 3 giống lúa nếp có năng suất và phẩm chất tốt đã được xác định trong nghiên cứu, đồng thời tiếp tục khảo nghiệm mở rộng tại các vùng sinh thái khác nhau trong tỉnh.

3. Tăng cường quản lý sâu bệnh và dinh dưỡng: Áp dụng các biện pháp quản lý dịch hại sinh học kết hợp với bón phân hữu cơ và cân đối dinh dưỡng để nâng cao sức khỏe cây trồng và bảo vệ môi trường.

4. Hỗ trợ chính sách và đầu tư: Các cơ quan quản lý cần xây dựng chính sách hỗ trợ về giống, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ cho sản phẩm lúa nếp, đồng thời đầu tư nghiên cứu phát triển kỹ thuật canh tác bền vững trong 5 năm tới.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng lúa nếp: Nhận được kiến thức về giống lúa nếp phù hợp và phương thức canh tác hiệu quả để nâng cao năng suất và thu nhập.

2. Các nhà nghiên cứu nông nghiệp: Tham khảo dữ liệu thực nghiệm và phương pháp nghiên cứu để phát triển các đề tài tiếp theo về giống và kỹ thuật canh tác lúa nếp.

3. Cơ quan quản lý nông nghiệp: Sử dụng kết quả nghiên cứu làm cơ sở xây dựng chính sách phát triển giống và kỹ thuật canh tác bền vững tại địa phương.

4. Doanh nghiệp sản xuất giống và vật tư nông nghiệp: Định hướng phát triển sản phẩm phù hợp với nhu cầu thị trường và hỗ trợ kỹ thuật cho người nông dân.

Câu hỏi thường gặp

1. Phương thức canh tác SRI có phù hợp với tất cả các giống lúa nếp không?
   Nghiên cứu cho thấy tất cả các giống lúa nếp thí nghiệm đều phản ứng tích cực với SRI, tuy nhiên mức độ tăng năng suất có thể khác nhau tùy giống và điều kiện sinh thái.

2. SRI có làm tăng chi phí sản xuất không?
   SRI giảm chi phí giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật nhờ quản lý hợp lý, mặc dù công lao động làm cỏ tăng nhưng tổng chi phí sản xuất thường giảm hoặc không tăng đáng kể.

3. Làm thế nào để nông dân áp dụng SRI hiệu quả?
   Cần đào tạo kỹ thuật cấy mạ non, cấy thưa, quản lý nước và làm cỏ bằng tay, đồng thời hỗ trợ về giống và phân bón hữu cơ để đạt hiệu quả cao.

4. Các giống lúa nếp nào được khuyến cáo sử dụng tại Thừa Thiên Huế?
   Nghiên cứu đã chọn được 3 giống có năng suất và phẩm chất tốt, trong đó có giống Nếp Ba tháng và Nếp Hương Bầu phù hợp với điều kiện địa phương.

5. Phương thức SRI có ảnh hưởng đến chất lượng gạo nếp không?
   SRI không làm giảm mà còn cải thiện phẩm chất gạo, tăng độ dẻo và hương thơm đặc trưng của lúa nếp, phù hợp với yêu cầu thị trường.

Kết luận

• Đã đánh giá và lựa chọn được 3 giống lúa nếp có năng suất và phẩm chất tốt phù hợp với điều kiện sinh thái Thừa Thiên Huế.
• Phương thức canh tác cải tiến SRI giúp tăng năng suất lúa nếp từ 10-15% so với phương thức truyền thống.
• SRI cải thiện khả năng chống chịu sâu bệnh và nâng cao chất lượng hạt gạo.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển sản xuất lúa nếp bền vững tại địa phương.
• Đề xuất áp dụng rộng rãi SRI và phát triển giống lúa nếp phù hợp trong 2-3 năm tới nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho nông dân.

Hành động tiếp theo là triển khai đào tạo kỹ thuật SRI cho nông dân, mở rộng khảo nghiệm giống và phối hợp với các cơ quan quản lý để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển lúa nếp bền vững. Đề nghị các bên liên quan cùng chung tay thực hiện để nâng cao giá trị sản xuất lúa nếp tại Thừa Thiên Huế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của tuyển chọn giống lúa Từ ngàn xưa, người nông dân Việt Nam đã đánh giá cao vai trò của giống, điều đó được đúc kết trong câu “Có công không bằng tốt giống”.

Thật vậy, các công tác biện pháp canh tác và công sức bỏ ra trên đồng ruộng chỉ có thể đạt được hiệu quả cao trên cở sở có giống tốt. Ngày nay giống vẫn được xem là một trong những yếu tố hàng đầu trong việc không ngừng nâng cao năng suất cây trồng. Các nhà khoa học ước tính khoảng 30-50% mức tăng năng suất hạt của các cây lương thực trên thế giới là nhờ việc đưa vào sản xuất những giống tốt mới. Giống là tiền đề của năng suất và phẩm chất.

Nền nông nghiệp hiện đại có những yêu cầu ngày càng cao đối với giống cây trồng nói chung và giống lúa nói riêng. Điều kiện tự nhiên rất đa dạng của các vùng sinh thái khác nhau lại có những yêu cầu cụ thể khác nhau đối với giống. Tuy nhiên, nhìn chung giống lúa được trồng phải đáp ứng những yêu cầu chính sau: - Giống lúa phải có khả năng cho năng suất cao và ổn định. Đây là yêu cầu quan trọng nhất, vì năng suất bao giờ cũng là kết quả tổng hợp của tất cả các quá trình sinh trưởng và phát triển cũng như mức độ kháng sâu bệnh của cây lúa.

- Giống lúa phải có khả năng chống chịu được các điều kiện ngoại cảnh bất lợi. Tùy theo điều kiện cụ thể của từng vùng sinh thái mà giống phải có các đặc tính như chịu hạn, chịu ngập, chịu nóng, chịu lạnh, chịu phèn, chịu mặn, không đổ ngã v.v…Khả năng chống chịu điều kiện bất lợi của ngoại cảnh giúp cho lúa có năng suất ổn định. - Giống lúa phải có khả năng kháng một số sâu, bệnh chính trong vùng. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 - Giống lúa phải thích hợp với điều kiện canh tác trong vùng.

Ở những nơi có mức độ cơ giới hóa cao trong sản xuất nông nghiệp thì các giống lúa phải có những đặc tính thích hợp với việc canh tác bằng cơ giới hóa, có độ đồng đều cao, cứng cây, không đổ ngã, ít rụng hạt. Trong điều kiện có đủ phân bón hay có thể tưới tiêu tự động thì cần những giống có phản ứng tốt với liều lượng phân bón cao hay với nước tưới, nhưng trong điều kiện thiếu phân, thiếu nước người ta lại cần những giống ít đòi hỏi phân và chịu hạn… - Giống lúa phải có phẩm chất tốt, đáp ứng được yêu cầu của thị trường Mỗi vùng có điều kiện tiểu khí hậu đặc trưng, do đó cần có bộ giống tốt phù hợp với điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội của địa phương. Các giống lúa khác nhau có khả năng thích ứng với điều kiện sinh thái, thổ nhưỡng ở mỗi vùng khác nhau. Để xác định được giống tốt cho một vùng sản xuất nào đó cần phải tiến hành khảo nghiệm và khu vực hoá, gieo cấy thử nghiệm qua một vài vụ sản xuất để đánh giá khả năng thích ứng của giống đó.

Do đó, việc xác định tính thích nghi của giống nào đó trước khi đưa ra sản xuất trên diện rộng phải tiến hành bố trí gieo trồng tại nhiều vùng có đặc điểm sinh thái khác nhau nhằm đánh giá được khả năng thích ứng, độ đồng đều, tính ổn định, khả năng chống chịu sâu, bệnh, mức độ chịu đất chua mặn, khả năng cho năng suất, hiệu quả kinh tế của giống đó so với các giống đang gieo trồng đại trà hiện có tại địa phương. Mặt khác, do nhiều nguyên nhân, trên thực tế có nhiều giống sau một thời gian canh tác đã bị thoái hóa làm giảm năng suất, phẩm chất. Chọn giống là ngành khoa học về chọn lọc các giống mới nhằm cải tiến các giống đang tồn tại. Giống lúa vừa là mục tiêu vừa là một biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất và phẩm chất hạt gạo trong sản xuất lương thực cho tiêu dùng nội địa và cho xuất khẩu hiện nay.

Vì vậy, giống cây trồng nói chung và giống lúa nói riêng trong sản xuất chưa bao giờ đáp ứng đủ cho nhu cầu sản xuất. Hầu hết các nước trên thế giới đều nghiên cứu giống. Các vấn đề về chọn giống, tạo giống nhằm đưa ra những giống có đặc trưng chính Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 như: thời gian sinh trưởng, đặc tính nông sinh học, tính chống bệnh, sâu hại, chất lượng gạo, tính mẫn cảm với quang chu kỳ thích hợp nhất với những vùng trồng lúa khác nhau. Một số tác giả quan điểm của về kiểu hình cây lúa lý tưởng cho năng suất cao trong điều kiện nhiệt đới như sau: - Theo Matsushima (1976) [29], cây lúa năng suất cao có 6 đặc điểm nổi bật: + Có tổng số hạt cần thiết và vừa đủ trên đơn vị diện tích.

+ Thân thấp có nhiều bông nhưng bông ngắn. + Hai hoặc ba lá trên cùng phải ngắn, dầy và thẳng đứng. + Vẫn giữ màu xanh sau khi trổ. + Giữ càng nhiều lá xanh trên thân càng tốt.

+ Trổ vào lúc có thời tiết tốt suốt 40 ngày, từ 15 ngày trước khi trổ đến 25 ngày sau khi trổ gié. - Theo Bùi Huy Đáp (1978) [10], đặc điểm cây lúa năng suất cao trong điều kiện nhiệt đới: + Chín sớm, chu kỳ sinh trưởng từ 100-120 ngày và không mẫn cảm với quang kỳ ánh sáng. + Sinh trưởng dinh dưỡng vừa phải, đẻ nhánh vừa phải, lá xanh đậm và có dáng lá đòng đứng. + Thân ngắn, cứng, chống đổ ngã.

+ Có sức chống chịu sâu bệnh. + Lá và vỏ trấu không có lông. + Hạt dễ đập nhưng không rụng ngoài đồng. - Theo Võ Tòng Xuân (1986) [45], ngoài những đặc tính ngắn ngày, không cảm quang, có bộ lá thẳng (nhất là lá cờ) để ánh sáng rọi vào hai mặt lá, lá có màu xanh đậm…Cây lúa năng suất cao phải: Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 7 + Có ít nhất 3 lá còn xanh khi trổ và giữ màu xanh đến khi hạt chín đều.

+ Chiều cao trung bình 80-110 cm, lóng ngắn, cứng rạ, bẹ ôm sát thân, chống đổ ngã. + Chống sâu bệnh, nhất là rầy nâu. + Hạt có trọng lượng cao, dạng hạt dài, gạo trắng, phẩm chất ngon. Lý luận về kỹ thuật thâm canh lúa cải tiến SRI SRI (System of Rice Intensification) là một hệ thống các biện pháp canh tác bao gồm: cấy mạ non, cấy 1 dảnh, cấy thưa theo hình ô vuông, sử dụng phân chuồng, làm cỏ bằng tay, tưới nước theo nhu cầu.nhằm khai thác tiềm năng của cây lúa về sự đẻ nhánh nhiều và sự hoạt động mạnh của bộ rễ, làm cho cây lúa sinh trưởng, phát triển mạnh, đạt năng suất cao.

Những nguyên tắc kỹ thuật cơ bản của phương pháp này bao gồm: - Cấy mạ non: 8-15 ngày tuổi chỉ có 2 lá nhỏ thay vì mạ già tuổi hơn, việc này sẽ tận dụng được tiềm năng của cây lúa về sự đẻ nhánh sớm và nhiều nhánh hơn. - Cấy thưa một cách cẩn thận: cấy 1 dảnh/khóm với các khoảng cách cấy thưa khác nhau tùy vào đất. Khoảng cách rộng sẽ tạo điều kiện cho bộ rễ có nhiều khoảng không để phát triển. Đây là một nhân tố quyết định thành công của SRI.

- Tưới nước theo nhu cầu trong suốt thời kỳ sinh trưởng sinh dưỡng. Cách làm này giúp đất thông khí, không úng nước. - Làm cỏ bằng tay: Khi những ruộng lúa không được giữ ngập nước, việc kiểm soát cỏ dại trở lên thật cần thiết. Sử dụng dụng cụ cào cỏ làm thông thoáng khí tầng đất mặt giúp bộ rễ hoạt động tốt hơn đồng thời diệt được cỏ.

Việc làm cỏ nên bắt đầu 10 ngày sau khi cấy và nên được lặp lại 2-3 lần cách nhau 10-15 ngày. Mặc dù đây là phần việc cần nhiều lao động nhất của SRI nhưng làm tăng năng suất đáng kể. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 8 - Sử dụng phân hữu cơ là một chiến lược của SRI giúp tăng năng suất. SRI khuyến khích bón phân hữu cơ, có thể kết hợp với phân hóa học giúp đảm bảo cân bằng dinh dưỡng cho đất.

Hệ thống thâm canh lúa cải tiến (SRI) là phương pháp canh tác dựa trên các cơ sở khoa học xuất phát từ thực tế sản xuất lúa hiện nay. Bởi một số biện pháp canh tác truyền thống đã cản trở và làm giảm sức sống tiềm năng của cây lúa. Nông dân thường gieo mạ dược, nhổ đi cấy khi cây mạ 4- 5 lá thậm chí còn già hơn; thường cấy 3 – 5 dảnh/ khóm và cấy 45 - 50 khóm/ m 2. Biện pháp này đã làm cho cây mạ bị đứt rễ, gây chột, lâu hồi xanh, dẫn đến đẻ nhánh kém, số nhánh hữu hiệu thấp và bông nhỏ, hạt ít.

Mặt khác, nông dân thường bón đạm cao hơn so với nhu cầu của cây lúa và không cân đối với kali. Việc bón đạm quá nhiều, đạm không được vùi sâu dễ bị mất đạm do bị rửa trôi, bị bay hơi.cây lúa không đẻ tập trung, nhiều nhánh vô hiệu, dẫn đến năng suất thấp. Việc cấy mau, bón phân lai rai, bón nhiều phân phân đạm cũng là nguyên nhân gây bùng phát các loại sâu bệnh hại, dẫn đến việc lạm dụng hóa chất bảo vệ thực vật. Các vấn đề trên làm cho đất canh tác ngày càng xấu đi, ảnh hưởng tới môi trường sinh thái và sức khoẻ cộng đồng, năng suất lúa có xu hướng ngày càng giảm.

Cơ sở khoa học của phương pháp này là khai thác những tiềm năng luôn tồn tại ở cây lúa nhưng bị ức chế bởi các hoạt động quản lý thông thường như: để ruộng ngập nước, yếm khí, cấy mạ già, cấy dày và sử dụng nhiều phân bón hóa học, thuốc trừ cỏ, trừ sâu. Việc phát triển SRI có thể được coi như một bước tiến mới về khoa học nông nghiệp nhằm đạt mục tiêu về giảm thiểu tác hại của biến đổi khí hậu, phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao đời sống của người dân và mang lại lợi ích về mặt xã hội (Hoàng Văn Phụ, Ngô Tiến Dũng, (2016a) [33]. Theo nguyên lý của SRI, các biện pháp này sẽ cho kết quả tốt trong bất kỳ môi trường nào, mặc dù kết quả sẽ biến đổi. Kết quả cũng có thể khác nhau đối với việc sử dụng các giống lúa khác nhau.

Cho đến nay, tất cả các giống đã phản ứng tích cực với phương pháp quản lý này. Luan van PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.