Đánh giá khả năng sinh trưởng và năng suất rau cải bắp tại tỉnh Yên Bái

Luận văn đánh giá khả năng sinh trưởng và ảnh hưởng kỹ thuật đến năng suất rau cải bắp tại Yên Bái, cung cấp thông tin hữu ích cho nông dân.

• Tác giả: Ngô Tuấn Hoàng
• Người hướng dẫn: PGS.TS: Nguyễn Thúy Hà
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Đánh Giá Khả Năng Sinh Trưởng Của Một Số Giống Và Ảnh Hưởng Một Số Biện Pháp Kỹ Thuật Đến Năng Suất Rau Cải Bắp Tại Tỉnh Yên Bái
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Yêu cầu của đề tài
• 0.4. Ý nghĩa của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.1.1. Cơ sở khoa học nghiên cứu về giống
• 1.1.2. Cơ sở khoa học về các biện pháp kỹ thuật
• 1.1.2.1. Cơ sở khoa học về biện pháp màng phủ nông nghiệp đối với rau cải bắp
• 1.1.2.2. Cơ sở khoa học về ảnh hưởng của liều lượng đạm đến sinh trưởng và năng suất của rau cải bắp
• 1.2. Tình hình sản xuất rau trên thế giới và Việt Nam
• 1.2.1. Tình hình sản xuất trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình sản xuất rau tại Việt Nam
• 1.2.3. Các kết quả nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.3. Đặc điểm sinh học và nông học của cây cải bắp
• 1.3.1. Một số kết quả nghiên cứu về giống cải bắp ở Việt Nam
• 1.3.2. Một số kết quả nghiên cứu về biện pháp kỹ thuật đối với cây cải bắp
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.2. Điều kiện thí nghiệm
• 2.3. Nội dung và phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.3. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá khả năng sinh trưởng và phát triển của các giống cải bắp vụ sớm tại thành phố Yên Bái
• 3.1.1. Các giai đoạn sinh trưởng của các giống cải bắp
• 3.1.2. Động thái ra lá của các giống cải bắp
• 3.1.3. Động thái tăng trưởng đường kính tán của các giống cải bắp
• 3.1.4. Động thái tăng trưởng đường kính bắp của các giống cải bắp trong thí nghiệm
• 3.1.5. Độ chặt của các giống cải bắp tham gia thí nghiệm
• 3.1.6. Tình hình sâu bệnh hại của các giống cải bắp
• 3.1.7. Chỉ tiêu năng suất của các giống cải bắp
• 3.1.8. Hiệu quả kinh tế của các giống cải bắp
• 3.2. Nghiên cứu ảnh hưởng của một số biện pháp kỹ thuật đến khả năng sinh trưởng, năng suất của giống FAKSE 287 vụ đông xuân 2015-2016
• 3.2.1. Ảnh hưởng của liều lượng đạm đến khả năng sinh trưởng, năng suất của rau cải bắp
• 3.2.2. Ảnh hưởng của màng phủ nông nghiệp đến sinh trưởng và năng suất giống cải bắp
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu chung

Luận văn này nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng của một số giống rau cải bắp và ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật đến năng suất rau tại tỉnh Yên Bái. Nhu cầu tiêu thụ rau xanh ngày càng tăng cao, đặc biệt là rau cải bắp, khiến việc nghiên cứu và phát triển giống và kỹ thuật canh tác trở nên cấp thiết. Đề tài không chỉ cung cấp thông tin về khả năng sinh trưởng của các giống mà còn đề xuất các biện pháp kỹ thuật phù hợp nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.1 Tầm quan trọng của rau cải bắp

Rau cải bắp là một trong những loại rau phổ biến và được ưa chuộng tại Việt Nam. Nó không chỉ cung cấp các chất dinh dưỡng cần thiết mà còn có giá trị kinh tế cao. Việc phát triển các giống cải bắp có năng suất và chất lượng tốt sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành nông nghiệp tại tỉnh Yên Bái.

II. Đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống cải bắp

Nghiên cứu đã thực hiện đánh giá khả năng sinh trưởng của nhiều giống cải bắp khác nhau trong điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của tỉnh Yên Bái. Các chỉ tiêu như tốc độ ra lá, đường kính tán, và độ chặt của bắp đã được ghi nhận và phân tích. Kết quả cho thấy giống cải bắp FAKSE 287 có khả năng sinh trưởng vượt trội hơn so với các giống khác, thể hiện qua tốc độ ra lá nhanh và khả năng chống chịu sâu bệnh tốt. Điều này cho thấy tiềm năng của giống này trong việc nâng cao năng suất rau tại địa phương.

2.1 Các chỉ tiêu sinh trưởng

Các chỉ tiêu sinh trưởng được đo lường và phân tích bao gồm độ cao cây, số lá, và đường kính bắp. Kết quả cho thấy rằng giống FAKSE 287 có tốc độ sinh trưởng nhanh hơn, với chiều cao cây đạt 60 cm sau 30 ngày trồng. Điều này chứng tỏ rằng việc lựa chọn giống phù hợp là yếu tố quyết định đến khả năng sinh trưởng và năng suất.

III. Ảnh hưởng của biện pháp kỹ thuật đến năng suất rau

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các biện pháp kỹ thuật như liều lượng đạm và sử dụng màng phủ nông nghiệp có ảnh hưởng rõ rệt đến khả năng sinh trưởng và năng suất của rau cải bắp. Cụ thể, việc bón đạm đúng liều lượng không chỉ thúc đẩy sự phát triển của cây mà còn giúp tăng năng suất một cách đáng kể. Màng phủ nông nghiệp giúp giữ ẩm cho đất, giảm thiểu sâu bệnh và tăng cường điều kiện sinh trưởng cho cây. Kết quả cho thấy năng suất rau cải bắp có thể tăng lên đến 20% khi áp dụng các biện pháp kỹ thuật này.

3.1 Liều lượng đạm

Việc nghiên cứu ảnh hưởng của liều lượng đạm cho thấy, liều lượng 150 kg/ha mang lại hiệu quả tối ưu nhất cho sự phát triển của cây. Cây cải bắp được bón đạm đầy đủ có kích thước lá lớn hơn và màu sắc xanh đậm hơn, chỉ số quang hợp cũng tăng lên, dẫn đến năng suất cao hơn. Điều này khẳng định vai trò quan trọng của đạm trong sản xuất nông nghiệp.

3.2 Màng phủ nông nghiệp

Sử dụng màng phủ nông nghiệp đã cho thấy hiệu quả tích cực trong việc giảm thiểu sự xói mòn đất và giữ ẩm cho cây. Màng phủ không chỉ bảo vệ cây khỏi sâu bệnh mà còn giúp cải thiện chất lượng sản phẩm. Kết quả cho thấy năng suất rau cải bắp tăng từ 15-20% khi áp dụng màng phủ, điều này cho thấy tầm quan trọng của việc áp dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp.

IV. Kết luận và kiến nghị

Luận văn đã chỉ ra rằng việc đánh giá khả năng sinh trưởng của các giống cải bắp và áp dụng các biện pháp kỹ thuật là rất cần thiết để nâng cao năng suất rau tại tỉnh Yên Bái. Kết quả nghiên cứu không chỉ có giá trị trong việc cải thiện sản xuất rau tại địa phương mà còn có thể áp dụng cho các vùng khác có điều kiện tương tự. Đề xuất các chính sách hỗ trợ nông dân trong việc áp dụng giống mới và kỹ thuật canh tác hiện đại sẽ góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất nông nghiệp và đảm bảo an ninh lương thực tại địa phương.

4.1 Kiến nghị

Cần tăng cường công tác tuyên truyền, đào tạo cho nông dân về các giống mới và biện pháp kỹ thuật để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Đồng thời, cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc cung cấp giống và phân bón chất lượng cao, nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành nông nghiệp tại tỉnh Yên Bái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Rau xanh đóng vai trò thiết yếu trong bữa ăn hàng ngày, cung cấp các chất dinh dưỡng như vitamin, protein, lipit và khoáng chất cần thiết cho sự phát triển cơ thể. Theo số liệu thống kê, diện tích trồng rau tại thành phố Yên Bái tăng từ 357 ha năm 2008 lên 609,3 ha năm 2013, sản lượng tương ứng tăng từ 5.735 tấn lên gần 9.000 tấn. Tuy nhiên, sản lượng rau tại địa phương vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu tiêu dùng, buộc phải nhập khẩu từ các vùng lân cận và các tỉnh miền xuôi. Việc ứng dụng các tiến bộ kỹ thuật, đặc biệt là lựa chọn giống cải bắp có năng suất cao và áp dụng biện pháp kỹ thuật phù hợp còn hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá khả năng sinh trưởng của một số giống cải bắp và ảnh hưởng của các biện pháp kỹ thuật như liều lượng đạm và màng phủ nông nghiệp đến năng suất rau cải bắp tại tỉnh Yên Bái. Nghiên cứu được thực hiện tại xã Tuy Lộc, thành phố Yên Bái trong vụ Đông Xuân 2015-2016, với mong muốn cung cấp cơ sở khoa học phục vụ quy hoạch vùng sản xuất rau hàng hóa, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời góp phần phát triển kinh tế địa phương.

Nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc lựa chọn giống cải bắp phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, đồng thời đề xuất các biện pháp kỹ thuật tối ưu nhằm tăng năng suất và hiệu quả kinh tế cho người nông dân. Kết quả nghiên cứu sẽ hỗ trợ công tác tuyên truyền, tập huấn và nhân rộng mô hình sản xuất rau an toàn, góp phần phát triển ngành nông nghiệp bền vững tại Yên Bái.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết về sinh trưởng và phát triển cây trồng, đặc biệt tập trung vào vai trò của giống và biện pháp kỹ thuật trong sản xuất rau cải bắp. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

1. Lý thuyết chọn giống cây trồng: Giống cây trồng có vai trò quyết định năng suất và chất lượng sản phẩm. Việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện sinh thái giúp cây sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh và đạt năng suất cao. Các giống cải bắp như KK Cross, BC 38, PAKSE 287 và Hòa Phong 636 được khảo nghiệm để đánh giá khả năng thích ứng và tiềm năng năng suất.

2. Lý thuyết về biện pháp kỹ thuật canh tác: Bao gồm việc sử dụng phân bón đạm và màng phủ nông nghiệp nhằm tối ưu hóa điều kiện sinh trưởng cho cây cải bắp. Đạm là nguyên tố dinh dưỡng quan trọng thúc đẩy quá trình quang hợp, tăng trưởng lá và bắp cải. Màng phủ giúp duy trì độ ẩm đất, giảm sâu bệnh và cải thiện chất lượng sản phẩm.

Các khái niệm chính trong nghiên cứu gồm: khả năng sinh trưởng, năng suất thực thu, độ chặt bắp, ảnh hưởng của liều lượng đạm, tác dụng của màng phủ nông nghiệp, và hiệu quả kinh tế trong sản xuất rau cải bắp.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu được tiến hành tại xã Tuy Lộc, thành phố Yên Bái trong vụ Đông Xuân 2015-2016. Phương pháp nghiên cứu bao gồm:

• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thu thập từ các thí nghiệm thực địa với 4 giống cải bắp (KK Cross, BC 38, PAKSE 287, Hòa Phong 636) và các công thức kỹ thuật khác nhau về liều lượng đạm (0-180 kg N/ha) và vật liệu phủ (không phủ, màng phủ nông nghiệp, phủ rơm).

• Phương pháp bố trí thí nghiệm: Sử dụng thiết kế khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm 20 m², mật độ trồng 32.000 cây/ha, khoảng cách cây 40 cm, hàng 50 cm.

• Chỉ tiêu theo dõi: Bao gồm các chỉ tiêu sinh trưởng (thời gian trải lá bàng, cuốn bắp, số lá ngoài, đường kính tán, đường kính bắp), chỉ tiêu năng suất (khối lượng bắp, năng suất thực thu), độ chặt bắp, mật độ sâu bệnh, hàm lượng NO3 trong rau, và hiệu quả kinh tế (chi phí, thu nhập, lợi nhuận).

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Excel và IRRISTAT 5.0 để xử lý số liệu, phân tích phương sai và so sánh các công thức thí nghiệm với mức ý nghĩa 95%.

• Timeline nghiên cứu: Thực hiện trong vụ Đông Xuân 2015-2016, theo dõi sinh trưởng và thu hoạch trong khoảng 80-90 ngày tùy giống.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Khả năng sinh trưởng của các giống cải bắp: Thời gian từ trồng đến thu hoạch của các giống dao động từ 82,13 đến 83,4 ngày. Giống BC 38 có thời gian thu hoạch ngắn nhất (82,13 ngày), nhanh hơn đối chứng KK Cross 1,27 ngày. Số lá ngoài và đường kính tán của giống Hòa Phong 636 cao nhất, đạt 23,33 lá/cây và 52,33 cm, lần lượt cao hơn đối chứng 5,67 lá và 1 cm.

2. Năng suất và độ chặt bắp: Giống PAKSE 287 có khối lượng bắp trung bình cao nhất 1.533 g, vượt đối chứng 94,67 g, đồng thời độ chặt bắp đạt 0,36 g/cm³, cao hơn đối chứng 0,06 g/cm³. Giống BC 38 có đường kính bắp lớn nhất 20,67 cm, cao hơn đối chứng 2,67 cm.

3. Ảnh hưởng của liều lượng đạm: Khi bón đạm từ 90 đến 160 kg N/ha, năng suất cải bắp tăng rõ rệt, đạt mức tối ưu tại 140-160 kg N/ha. Bón đạm quá mức (180 kg N/ha) không làm tăng năng suất mà còn làm tăng hàm lượng NO3 vượt ngưỡng an toàn, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm.

4. Ảnh hưởng của màng phủ nông nghiệp: Sử dụng màng phủ giúp cải bắp sinh trưởng tốt hơn, tăng đường kính tán và bắp, giảm sâu bệnh và tăng năng suất thực thu lên khoảng 10-15% so với không phủ. Phủ rơm cũng có tác dụng tích cực nhưng kém hơn màng phủ.

Thảo luận kết quả

Kết quả cho thấy các giống cải bắp khảo nghiệm đều có khả năng sinh trưởng phù hợp với điều kiện sinh thái Yên Bái, trong đó PAKSE 287 và BC 38 thể hiện tiềm năng năng suất và chất lượng vượt trội. Việc lựa chọn giống phù hợp giúp rút ngắn thời gian sinh trưởng, tăng hiệu quả kinh tế.

Liều lượng đạm bón ảnh hưởng trực tiếp đến sinh trưởng và năng suất, phù hợp với lý thuyết dinh dưỡng cây trồng. Tuy nhiên, bón thừa đạm gây tích lũy NO3 vượt ngưỡng an toàn, ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng và chất lượng rau. Do đó, liều lượng đạm tối ưu cần được cân đối kỹ lưỡng.

Màng phủ nông nghiệp được chứng minh là biện pháp kỹ thuật hiệu quả trong việc duy trì độ ẩm đất, giảm sâu bệnh và tăng năng suất, phù hợp với điều kiện khí hậu vụ Đông Xuân tại Yên Bái. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu trên thế giới và trong nước về tác dụng của màng phủ trong sản xuất rau.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng số lá, đường kính tán và bắp theo thời gian, bảng so sánh năng suất và hàm lượng NO3 giữa các công thức thí nghiệm, giúp minh họa rõ ràng hiệu quả của từng giống và biện pháp kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Lựa chọn giống cải bắp PAKSE 287 và BC 38 làm giống chủ lực tại Yên Bái do khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và độ chặt bắp vượt trội. Thời gian áp dụng: ngay trong các vụ sản xuất tiếp theo. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn, các hợp tác xã nông nghiệp.

2. Áp dụng liều lượng đạm bón tối ưu từ 140-160 kg N/ha để đảm bảo năng suất và chất lượng rau, tránh bón thừa gây tích lũy NO3. Thời gian áp dụng: vụ Đông Xuân 2024 trở đi. Chủ thể thực hiện: Nông dân, cán bộ kỹ thuật.

3. Sử dụng màng phủ nông nghiệp trong canh tác cải bắp nhằm duy trì độ ẩm đất, giảm sâu bệnh và tăng năng suất từ 10-15%. Thời gian áp dụng: vụ Đông Xuân và vụ sớm. Chủ thể thực hiện: Nông dân, doanh nghiệp cung cấp vật tư nông nghiệp.

4. Tổ chức tập huấn, hướng dẫn kỹ thuật trồng cải bắp và sử dụng phân bón hợp lý cho nông dân tại các vùng sản xuất rau trọng điểm. Thời gian: hàng năm, bắt đầu từ năm 2024. Chủ thể thực hiện: Trung tâm Khuyến nông, các trường đại học nông nghiệp.

5. Xây dựng hệ thống giám sát hàm lượng NO3 trong rau cải bắp để đảm bảo an toàn thực phẩm, bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng. Thời gian: triển khai trong 2 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở Y tế, Chi cục Bảo vệ thực vật.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nông dân trồng rau cải bắp tại Yên Bái và các tỉnh miền núi phía Bắc: Nghiên cứu cung cấp thông tin về giống và kỹ thuật canh tác phù hợp giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, tăng thu nhập.

2. Cán bộ kỹ thuật và khuyến nông: Tài liệu tham khảo để xây dựng chương trình tập huấn, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ nông dân áp dụng biện pháp kỹ thuật hiệu quả.

3. Các nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Khoa học cây trồng: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm, phương pháp nghiên cứu và kết quả phân tích về giống và kỹ thuật trồng cải bắp trong điều kiện khí hậu miền núi.

4. Doanh nghiệp cung cấp vật tư nông nghiệp: Tham khảo để phát triển sản phẩm phân bón, màng phủ phù hợp với nhu cầu thực tế của người trồng rau, đồng thời xây dựng chiến lược thị trường.

Câu hỏi thường gặp

1. Giống cải bắp nào phù hợp nhất với điều kiện Yên Bái?
   Giống PAKSE 287 và BC 38 được đánh giá có khả năng sinh trưởng tốt, năng suất cao và độ chặt bắp vượt trội, phù hợp với điều kiện khí hậu và đất đai tại Yên Bái.

2. Liều lượng đạm bón tối ưu cho cải bắp là bao nhiêu?
   Liều lượng đạm từ 140-160 kg N/ha được xác định là tối ưu, giúp tăng năng suất mà không gây tích lũy NO3 vượt ngưỡng an toàn.

3. Màng phủ nông nghiệp có tác dụng gì trong trồng cải bắp?
   Màng phủ giúp duy trì độ ẩm đất, giảm sâu bệnh, hạn chế cỏ dại và tăng năng suất cải bắp từ 10-15% so với không sử dụng màng phủ.

4. Làm thế nào để kiểm soát hàm lượng NO3 trong rau cải bắp?
   Cần cân đối lượng phân đạm bón, tránh bón thừa, kết hợp giám sát hàm lượng NO3 định kỳ để đảm bảo an toàn thực phẩm.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho các vùng khác không?
   Kết quả nghiên cứu có thể tham khảo cho các vùng có điều kiện sinh thái tương tự miền núi phía Bắc, tuy nhiên cần điều chỉnh phù hợp với đặc điểm địa phương.

Kết luận

• Đã đánh giá và lựa chọn được các giống cải bắp phù hợp với điều kiện sinh thái Yên Bái, trong đó PAKSE 287 và BC 38 có tiềm năng năng suất và chất lượng cao.
• Liều lượng đạm bón tối ưu từ 140-160 kg N/ha giúp tăng năng suất và hạn chế tích lũy NO3 vượt ngưỡng an toàn.
• Màng phủ nông nghiệp là biện pháp kỹ thuật hiệu quả, giúp cải thiện sinh trưởng, giảm sâu bệnh và tăng năng suất cải bắp.
• Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho việc quy hoạch vùng sản xuất rau hàng hóa và phát triển kỹ thuật canh tác bền vững tại Yên Bái.
• Đề xuất các giải pháp kỹ thuật và khuyến nghị cụ thể nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất, đảm bảo an toàn thực phẩm và phát triển kinh tế địa phương trong các vụ sản xuất tiếp theo.

Nông dân, cán bộ kỹ thuật và các nhà quản lý được khuyến khích áp dụng các kết quả nghiên cứu để nâng cao năng suất và chất lượng rau cải bắp, góp phần phát triển ngành nông nghiệp bền vững tại tỉnh Yên Bái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở khoa học của đề tài 1. Cơ sở khoa học nghiên cứu về giống Trong sản xuất nông nghiệp, giống có vai trò quan trọng góp phần nâng cao năng suất và sản lượng cây trồng. Khả năng thích ứng của giống với các điều kiện sinh thái rất khác nhau.

Vì vậy, muốn phát huy hiệu quả tối đa của giống, cần tiến hành nghiên cứu và đánh giá khả năng thích ứng cũng nhu tiềm năng năng suất của các giống mới trước khi đưa vào sản xuất đại trà, từ đó tìm ra những giống thích hợp nhất đối với từng vùng sinh thái. Cùng với sự phát triển chung của kinh tế thế giới, nền nông nghiệp cũng đang trên đà phát triển với hàng loạt các giống cây trồng mới được lai tạo, chuyển gen… có năng suất cao phẩm chất tốt đang thay dần những giống cũ, bản địa, cổ truyền năng suất thấp. Sản xuất nông nghiệp dựa trên cơ sở áp dụng một cách khoa học giữa các yếu tố giống, phân bón, nước, kĩ thuật thâm canh, đồng thời bảo vệ tài nguyên thiên nhiên tránh ô nhiễm môi trường. Trong đó, giống là yếu tố quan trọng hàng đầu, sử dụng giống tốt có năng suất cao, chất lượng tốt, chống chịu với điều kiện bất thuận và sâu, bệnh hại, có khả năng cải tạo và bảo vệ đất, hạn chế ô nhiễm môi trường là mục tiêu quan trọng của việc phát triển một nền sản xuất nông nghiệp tiên tiến, có tính bền vững cao.

Vì vậy để phát huy được hiệu quả của giống cần phải sử dụng chúng hợp lí, phù hợp với điều kiện sinh thái, khí hậu đất đai, kinh tế xã hội. Để có những giống có năng suất cao, chất lượng cao, có khả năng chống chịu với điều kiện ngoại cảnh tốt thì công tác chọn giống đóng một vai trò vô cùng quan trọng [40]. Ngày nay sản xuất rau muốn phát triển theo hướng hàng hóa với sản lượng cao, quy mô lớn nhằm phục vụ nhu cầu thị trường, cần phái có các biện pháp hữu hiệu như thay thế các giống cũ, năng suất thấp bằng các giống mới năng suất cao, chống chịu tốt. Đặc biệt là ở các tỉnh Trung du và miền núi phía Bắc, sử dụng giống có khả năng chống chịu tốt, cho năng suất cao sẽ góp phần phát huy hiệu quả kinh tế của giống, đồng thời góp phần xóa đói giảm nghèo cho đồng bào các dân tộc thiểu số.

5 Công tác khảo nghiệm giống là một cuộc thí nghiệm nhằm xác định sự thích ứng của giống đối với địa phương trên các loại đất, các loại khí hậu và các biện pháp kĩ thuật khác. Nếu các giống mới chưa được khảo nghiệm kĩ lưỡng và chưa được công nhận là đạt tiêu chuẩn mà đã đưa ra sản xuất ở diện rộng thì sẽ gây hiện tượng rối loạn giống, gây khó khăn cho việc sản xuất, thâm canh tăng năng suất cây trồng. Cơ sở khoa học về các biện pháp kỹ thuật * Cơ Sở khoa học về biện pháp màng phủ nông nghiệp đối với rau cải bắp Đối với những loại cây rau: cải bắp, dưa, ớt, đậu đũa, côve … thì biện pháp sử dụng màng phủ nông nghiệp là giải pháp tối ưu. Vì như vậy sẽ kiểm soát được độ ẩm trong đất.

Mùa mưa lượng nước mưa không trực tiếp rơi xuống mặt luống nên bộ rễ không bị úng nước do thiếu oxy, mặt luống không bị trơ mòn làm trơ rễ. Đất tơi xốp suốt vụ giúp duy trì độ ẩm đất ổn định suốt mùa vụ. Sử dụng màng phủ còn giảm tối đa được công làm cỏ. Cây trồng có lá già không trực tiếp tiếp xúc với mặt đất nên giảm được nguồn nấm bệnh lây lan từ đất.

Một số côn trùng do ảnh hưởng của màng phủ nên không có chỗ trú ẩn, khả năng gây hại giảm: như bù lạch, rầy mềm trên dưa hấu, sâu ăn tạp. Từ đó giảm lượng thuốc BVTV phải phun. Khi bón phân vào ruộng rau có màng phủ sẽ giảm sự rửa trôi phân bón, đặc biệt giảm bốc hơi và rửa trôi của phân đạm bón vào. Màng phủ che gần hết luống đất, làm cho rau quả nằm trên không phải tiếp xúc trực tiếp với mặt đất nên giữ cho rau quả sạch làm tăng giá trị sản phẩm.

Dùng màng phủ sẽ tạo cho người nông dân nhiều điều kiện ứng dụng kỹ thuật canh tác mới, giống mới vào nông nghiệp [41]. * Cơ sở khoa học về ảnh hưởng của liều lượng đạm đến sinh trưởng và năng suất của rau cải bắp. Đạm là chất dinh dưỡng rất cần thiết và quan trọng đối với cây. Đạm là nguyên tố tham gia vào thành phần chính của clorophin, prôtit, các axit amin, các enzym và nhiều loại vitamin trong cây.

Bón đạm thúc đẩy quá trình tăng trưởng của cây, làm cho cây ra nhiều nhánh, phân cành, ra lá nhiều; lá cây có kích thước to, màu xanh; lá quang hợp mạnh, do đó làm tăng năng suất cây trồng. Phân đạm cần cho cây trong suốt quá trình sinh trưởng, đặc biệt là giai đoạn cây sinh trưởng mạnh. Trong số các nhóm cây trồng như cây ăn lá: rau cải, cải bắp rất cần đạm [42]. 6 Đạm là nhân tố quyết định đến tốc độ sinh trưởng cũng như năng suất cây trồng: Thiếu đạm cây có biểu hiện sinh trưởng còi cọc, lá toàn thân biến vàng.

Thiếu đạm có nghĩa là thiếu vật chất cơ bản để hình thành tế bào nên khả năng sinh trưởng bị đình trệ, hàng loạt các quá trình sinh lý sinh hóa trong cây cũng bị ngưng trệ, diệp lục ít được hình thành nên làm lá chuyển vàng. Tuy nhiên nếu bón thừa đạm cũng không tốt: Thừa đạm sẽ làm cho cây không chuyển hóa hết được sang dạng hữu cơ, làm tích lũy nhiều dạng đạm vô cơ gây độc cho cây. Thừa đạm sẽ làm cho cây sinh trưởng thái quá, gây vóng. Các hợp chất các bon phải huy động nhiều cho việc giải độc đạm nên không hình thành được các chất “xơ” làm cây yếu, các quá trình hình thành hoa quả bị đình trệ làm giảm hoặc không cho thu hoạch.

ngoài ra đối với các loại rau ăn lá như cải bắp thừa đạm còn làm ảnh hưởng tới chất lượng sản phẩm cũng như gây ra tác hại không tốt cho sức khỏe con người [40]. Để đánh giá ảnh hưởng của đạm đến năng suất của cải bắp vụ Đông Xuân sớm tại Yên Bái trong điều kiện thâm canh chưa cao chúng tôi tiến hành thí nghiệm để xác định mối tương quan của lượng đạm và năng suất cải bắp với các liều lượng bón khác nhau. Tình hình sản xuất rau trên thế giới và Việt Nam 1. Tình hình sản xuất trên thế giới Trên thế giới rau đã trồng từ rất lâu đời, từ thời xa xưa người Hy Lạp, Ai Cập cổ đại đã biết trồng và sử dụng rau như một nguồn lương thực.

Hiện nay, nhiều nước trên thế giới trồng rất nhiều loại rau, diện tích trồng rau ngày một tăng để đáp ứng nhu cầu rau xanh tăng lên của người dân. Theo số liệu thống kê của FAO năm 2016 cho thấy năng suất, diện tích, sản lượng trong các năm gần đây đều tăng, được thể hiện qua bảng 1.1: Tình hình sản xuất rau trên thế giới từ 2008 – 2014 Chỉ tiêu Diện tích Năng suất Sản lượng Năm (triệu ha) (tạ/ha) (triệu tấn) 2008 52,81 188,413 994,98 2009 54,03 188,629 1.334,11 (Nguồn: FAOSTAT, 2016) 7 Qua bảng 01 cho ta thấy diện tích, năng suất, sản lượng rau trên thế giới trong 7 năm qua có chiều hướng tăng lên đáng kể. Về diện tích: năm 2008 diện tích rau trên thế giới là 52,81 triệu ha, sau đó tăng dần qua các năm và đạt cao nhất vào năm 2014 với 59,84 triệu ha. Về năng suất: năm 2014 đạt 196,103 tấn/ha tăng 0,99 lần so với năm 2008 là 188,413 tấn/ha, nhưng năm 2010 năng suất lại giảm 0,20 tấn/ha so với năm 2008 xuống còn 188,210 tấn/ha.

Tương ứng với sự tăng lên về diện tích, năng suất thì sản lượng cũng biến động theo nó từ 994,98 triệu tấn (năm 2008) lên đến 1334,11 triệu tấn (năm 2014). Năm 2014 tăng lên 1,34 lần so với năm 2008. Qua số liệu trên ta thấy sản lượng rau tăng lên qua các năm chứng tỏ nhu cầu về rau xanh của con người trên thế giới ngày càng cao. Tính chung toàn thế giới, tốc độ tăng diện tích đất trồng rau trung bình đạt 2,8%/năm, cao hơn 1,05%/năm so với diện tích đất trồng cây ăn trái, 1,33%/năm sao với cây lấy dầu, 2,36%/ năm so với cây lấy rễ, 2,41%/ năm so với cây họ đậu.

Trong khi đó, diện tích trồng cây ngũ cốc và cây lấy sợi lại giảm tương ứng là 0,45%/năm và 1,82%/năm [31]. Nhu cầu nhập khẩu rau dự báo sẽ tăng khoảng 1,8%/ năm. Các nước phát triển như Pháp, Đức, Canada… vẫn là những nước nhập khẩu rau chủ yếu. Các nước đang phát triển, đặc biệt là Trung Quốc, Thái Lan và các nước nam bán cầu vẫn đóng vai trò chính cung cấp rau tươi trái vụ [35].

Theo số liệu điều tra của FAO thì diện tích, năng suất, sản lượng của các khu vực trong năm 2012 có sự biến động khác nhau được thể hiện qua bảng 02: Bảng 1.2: Tình hình sản xuất rau của một số khu vực trên thế giới năm 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Khu vực (nghìn ha) (tấn/ha) (nghìn tấn) Châu Á 15.291,85 Châu Đại Dương 380,25 14,92 5.852,23 (Nguồn: FAOSTAT, 2015) 8 Từ những thống kê của FAO thấy rằng: Châu Á có diện tích trồng rau lớn nhất thế giới (chiếm 81% diện tích trồng rau thế giới), có năng suất bình quân cao hơn thế giới là 1,09 tấn/ha nên sản lượng đạt cao nhất so với các khu vực khác. Châu Âu mặc dù có diện tích trồng rau nhỏ chỉ bằng gần 1/28 diện tích trồng rau trên thế giới, nhưng năng suất cao hơn 1,19 lần năng suất trung bình của thế giới, nên sản lượng vẫn đứng thứ ba thế giới. Châu Phi là châu lục có diện tích trồng rau đứng thứ hai trên thế giới (chiếm 13,38% diện tích trồng rau thế giới) sau Châu Á, nhưng năng suất rất thấp chỉ đạt 7,20 tấn/ha, thấp hơn 1,97 lần năng suất trung bình thế giới. Do vậy, sản lượng của Châu Phi cũng chỉ chiếm 6,78% sản lượng trung bình của thế giới.

Châu Đại Dương có diện tích trồng rau ít nhất trên thế giới mà năng suất chỉ cao hơn năng suất của thế giới là 0,69 tấn/ha nên sản lượng vẫn thấp nhất thế giới. Giữa các nước trên thế giới cũng có sự khác biệt về diện tích, năng suất và sản lượng.3: Diện tích, năng suất và sản lượng của một số nước trên thế giới năm 2012 Diện tích Năng suất Sản lượng Tên nước (nghìn ha) (tấn/ha) (nghìn tấn) Trung Quốc 9.125,00 Mỹ 11,00 77,27 850,00 Việt Nam 680,00 11,47 7.