Chương 1: LÝ LUẬN CHUNG VỀ CHẤT LƯỢNG DỊCH VỤ GIAO NHẬN HÀNG NHẬP KHẨU BẰNG ĐƯỜNG BIỂN 1. Tổng quan về dịch vụ giao nhận hàng hóa Dịch vụ giao nhận ra đời từ nhu cầu trao đổi của con người. Sự phát triển của dịch vụ giao nhận gắn liền với sự phát triển của thương mại và khoa học kỹ thuật của thế giới. Năm 1522, hãng tàu E.
Vansai ra đời ở Badilay, Thụy Sỹ - Là hãng tàu đầu tiên trên thế giới kinh doanh vận tải bằng đường biển, mở ra một kỷ nguyên mới cho ngành dịch vụ giao nhận. Những năm sau đó của thế kỷ 20, sản xuất công nghiệp phát triển mạnh làm lượng hàng hóa trao đổi giữa các châu lục tăng cao. Để giải quyết vấn đề, các Liên Đoàn cùng Hiệp hội các công ty giao nhận ở khắp các quốc gia, châu lục trên thế giới được ra đời. Đặc biệt sự thành lập của Hiệp Hội Giao Nhận Quốc Tế - FIATA năm 1926 đánh dấu sự bùng nổ của loại hình dịch vụ toàn cầu này.
Tại Việt Nam, trước năm 1976, miền Nam đã có những công ty giao nhận cả trong và ngoài nước đầu tiên. Còn tại miền Bắc, dịch vụ này chủ yếu do các đơn vị Xuất nhập khẩu tự đảm nhiệm. Mọi hoạt động giao nhận trên toàn quốc tập trung tại Tổng công ty giao nhận kho vận ngoại thương. Mãi đến năm 1994, Hiệp hội Giao nhận Kho vận Việt Nam (VIFAS) mới được thành lập và trở thành hội viên chính thức của FIATA, ngành giao nhận trong nước nhờ đó mà trở nên đơn giản và tiết kiệm hơn.
Khái niệm về dịch vụ giao nhận hàng hóa Theo Quy tắc mẫu của Hiệp Hội Giao Nhận Quốc Tế - FIATA (Federation Internationale de Associations de Transitaries et Assimilaimes) về dịch vụ giao nhận: “Dịch vụ giao nhận hàng hóa là bất kỳ dịch vụ nào liên qua đến vận chuyển, gom hàng, lưu thông, bốc xếp, đóng gói hay phân phối hàng hóa cũng như các dịch vụ tư vấn hay có liên quan đến các dịch vụ trên, kể cả vấn đề hải quan, tài chính, mua bảo hiểm, thanh toán, thu thập chứng từ liên quan đến hàng hóa giữa hai quốc gia khác nhau.” Theo mục 10, điều 163 - Luật Thương mại Việt Nam ban hành ngày 23/05/1997: “Dịch vụ giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại, theo đó người làm dịch vụ giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, lưu bãi, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự ủy thác của chủ hàng, của người vận tải hoặc người giao nhận khác.” 4 Như vậy, giao nhận hàng hóa quốc tế là tập hợp những nghiệp vụ, thủ tục có liên quan đến quá trình vận tải nhằm thực hiện việc di chuyển hàng hóa từ nơi gửi hàng đến nơi nhận hàng giữa các quốc gia khác nhau. Phân loại các hình thức giao nhận • Căn cứ vào phạm vi hoạt động: Dịch vụ giao nhận quốc tế: Là hoạt động giao nhận phục vụ cho các tổ chức chuyên chở quốc tế. Dịch vụ giao nhận nội địa (giao nhận truyền thống): Là hoạt động giao nhận chỉ chuyên chở hàng hóa trong phạm vi trong nước. • Căn cứ vào nghiệp vụ kinh doanh: Dịch vụ giao nhận hàng thuần túy: Là hoạt động giao nhận chỉ bao gồm việc gửi hàng đi hoặc gửi hàng đến.
Dịch vụ giao nhận tổng hợp: Là hoạt động ngoài giao nhận thuần túy còn bao gồm cả xếp dỡ; bảo quản hàng hóa; vận chuyển chặng đường ngắn; lưu kho, lưu bãi;. • Căn cứ vào phương tiện vận tải: Vận tải đơn phương thức: Loại hình vận tải với một phương tiện vận tải duy nhất, phần lớn về vận tải đơn phương thức chỉ thích hợp và dành cho những khách hàng cá nhân, người tiêu dùng muốn vận chuyển các mặt hàng hóa trong nội địa, với số lượng nhỏ, ít cồng kềnh,. bao gồm các loại hình: Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường biển Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường hàng không Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường sắt Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường bộ Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường ống Dịch vụ giao nhận hàng hóa bằng đường thủy nội địa Vận tải đa phương thức: Vận tải đa phương thức (Multimodal Transport) còn gọi là vận tải liên hợp (Combined Transport) là một cách thức vận tải trong đó hàng hóa được chuyên chở bằng ít nhất hai phương thức vận tải khác nhau, trên cơ sở một chứng từ vận tải, một chế độ trách nhiệm và chỉ một người chịu trách nhiệm về hàng hóa trong suốt hành trình chuyên chở, từ một địa điểm nhận hàng để chở ở nước này đến một địa điểm giao hàng ở nước khác. Vai trò của dịch vụ giao nhận hàng hóa Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế hiện nay, dịch vụ giao nhận hàng hóa trở thành một phần không thể thiếu cho sự phát triển của thương mại một quốc gia.
Trước đây, việc giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu có thể do người bên xuất khẩu, bên nhập khẩu hay do người thực hiện việc chuyên chở đứng ra đảm nhiệm và tiến hành. Tuy nhiên, chính sự phát triển trong buôn bán quốc tế và phân công lao động quốc tế ở mức độ quy mô ngày càng chuyên môn hóa và trên phạm vi toàn cầu, dịch vụ giao nhận hàng hóa xuất nhập khẩu ra đời do các tổ chức hoặc các nghiệp đoàn thực hiện một cách chuyên nghiệp và đóng góp những vai trò quan trọng như: Giao nhận là hoạt động không thể thiếu cho sự tồn tại và phát triển của thương mại quốc tế. Dịch vụ giao nhận giúp hàng hóa được lưu thông nhanh chóng, an toàn, tiết kiệm mà không cần sự tham gia trực tiếp của bên xuất khẩu cũng như bên nhập khẩu. Dịch vụ giao nhận hàng hóa giúp người chuyên chở đẩy nhanh tốc độ quay vòng của phương tiện vận tải, góp phần giảm giá thành hàng hóa xuất nhập khẩu.
Đồng thời, giúp các nhà xuất khẩu và nhập khẩu giảm bớt các chi phí không cần thiết như: Chi phí đi lại, đào tạo nhân công, chi phí cơ hội,. Người giao nhận Người giao nhận hay còn gọi là người kinh doanh dịch vụ giao nhận (Freight Forwarder/ Forwarder) có thể là chủ hàng, chủ hãng tàu, công ty xếp dỡ hay bất kỳ đơn vị, tổ chức nào khác có đăng ký kinh doanh dịch vụ giao nhận hàng hóa. Nếu trước đây, Forwarder thường chỉ làm đại lý thực hiện một số công việc do nhà xuất nhập khẩu ủy thác như xếp dỡ, lưu kho, vận chuyển nội địa, làm thủ tục, giấy tờ thì bây giờ, cùng với sự phát triển của thương mại quốc tế, người giao nhận không chỉ giải quyết các thủ tục hải quan hay thuê tàu chuyên chở mà còn cung cấp trọn gói các dịch vụ về toàn bộ quá trình vận tải và phân phối hàng hóa. Do vậy, người giao nhận đóng vai trò quan trọng trong thương mại và vận tải quốc tế.
Quyền lợi, nghĩa vụ và trách nhiệm của người giao nhận Theo Luật thương mại Việt Nam, Giao nhận hàng hóa là hành vi thương mại. Theo đó, người làm dịch vị giao nhận hàng hóa nhận hàng từ người gửi, tổ chức vận chuyển, lưu kho, làm các thủ tục giấy tờ và các dịch vụ khác có liên quan để giao hàng cho người nhận theo sự yêu cầu của chủ hàng, của người vận tải hoặc của người giao nhận khác (gọi chung là khách hàng). 6 ➢ Quyền lợi và nghĩa vụ của người giao nhận Theo Điều 167 Luật thương mại quy định, người giao nhận có những quyền và nghĩa vụ cụ thể như sau: - Người giao nhận được thưởng tiền công và các khoản thu nhập hợp lý khác. - Thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình theo hợp đồng.
- Trong quá trình thực hiện hợp đồng, nếu có lý do chính đáng vì lợi ích của khách hàng thì có thể thực hiện khác với chỉ dẫn của khách hàng, nhưng phải thông báo ngay cho khách hàng. - Sau khi ký kết hợp đồng, nếu thấy không thể thực hiện được chỉ dẫn của khách hàng thì phải thông báo cho khách hàng để xin chỉ dẫn thêm. - Phải thực hiện nghĩa vụ của mình trong thời gian hợp lý nếu trong hợp đồng không thỏa thuận về thời gian thực hiện nghĩa vụ với khách hàng. ➢ Trách nhiệm của người giao nhận Khi là đại lý của chủ hàng Tùy theo chức năng của người giao nhận, người giao nhận phải thực hiện đầy đủ nghĩa vụ của mình theo hợp đồng đã ký kết và phải chịu trách nhiệm về: - Giao hàng không đúng chỉ dẫn; - Thiếu sót trong việc mua bảo hiểm cho hàng hóa dù đã có hướng dẫn; - Thiếu sót trong khi làm thủ tục hải quan; - Chở hàng đến sai nơi quy định; - Giao hàng cho người không phải người nhận; - Tái xuất không theo những thủ tục cần thiết hoặc không hoàn lại thuế; - Những thiệt hại về tài sản và người của người thứ ba mà họ gây nên.
Khi là người chuyên chở - Chịu trách nhiệm cung cấp những dịch vụ mà khách hàng yêu cầu - Chịu trách nhiệm về những thiệt hại do người thứ ba gây ra Khi là một người chuyên chở, người giao nhận đóng vai trò là một nhà thầu độc lập, nhân danh mình chịu trách nhiệm cung cấp các dịch vụ mà khách hàng yêu cầu. Chịu trách nhiệm về những hành vi và lỗi lầm của người chuyên chở, của người giao nhận khác mà họ thuê để thực hiện hợp đồng vận tải. Điều 170, Luật Thương mại Việt Nam giới hạn trách nhiệm của người giao nhận như sau: - Trong mọi trường hợp không vượt quá giá trị hàng hóa, trừ khi các bên có thỏa thuận khác trong hợp đồng; 7 - Không được miễn trách nhiệm nếu không chứng minh được việc mất mát, hư hỏng hoặc chậm giao hàng không phải lỗi của mình gây ra; - Tiền bồi thường được tính trên cơ sở giá trị hàng hóa ghi trên hóa đơn và các khoản tiền hàng có chứng từ hợp lệ; - Người làm dịch vụ giao nhận không phải chịu trách nhiệm trong các trường hợp sau: + Không nhận được thông báo khiếu nại trong vòng 14 ngày làm việc, kể từ ngày giao hàng + Không nhận được thông báo bằng văn bản về việc bị kiện tại Trọng tài hoặc tòa án trong thời gian 9 tháng, kể từ ngày giao hàng.