Đặt vấn đề Nhân dân ta xưa có câu “tấc đất tấc vàng” đến bây giờ chúng ta vẫn thấy giá trị mà đất đai mang lại cho con người là không thể kể hết được. Trong tiến trình lịch sử của xã hội loại người, con người và đất đai ngày càng gắn liền chặt chẽ với nhau. Đất đai trở thành nguồn tài nguyên vô cùng quý giá, là thành phần quan trọng hàng đầu của môi trường sống. Tùy thuộc vào từng lĩnh vực mà đất đai có những vai trò quan trọng khác nhau.
Trong nông nghiệp đất đai là tư liệu sản xuất đặc biệt không thể thay thế. Trong công nghiệp, đất đai là địa bàn phân bố các khu sản xuất, các nhà máy xí nghiệp, các bến bãi, đường giao thông vận tải. Trong lĩnh vực khác, đất đai là nơi phân bố các khu dân cư phục vụ lợi ích công cộng, khu quân sự, an ninh quốc phòng. Đất nước ta đang phát triển mạnh theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa và thúc đẩy quá trình đô thị hóa.
Nhiều khu đô thị mới, khu công nghiệp, khu kinh tế được hình thành. Các dự án liên doanh trong và ngoài nước, hệ thống các công trình hạ tầng nâng cấp quốc gia, cấp địa phương được mở mang… đã và đang được hoạt động trên diện tích hàng nghìn héc ta. Cùng với quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa, đất nước ta mặc dù đã đạt được một số thành tựu to lớn làm biến đổi bộ mặt kinh tế, xã hội của đất nước nhưng kinh tế phát triển trên nền tảng cơ sở hạ tầng còn nhiều thiếu thốn, chưa đồng bộ nên chưa phát huy được hết tiềm năng vốn có. Để đáp ứng yêu cầu đó thì việc Nhà nước thu hồi đất để xây dựng cơ sở hạ tầng, phục vụ lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, an ninh, quốc phòng, phát triển kinh tế là hết sức cần thiết.
2 Trong điều kiện quý đất ngày càng hạn hẹp mà nhu cầu sử dụng đất ngày càng tăng thì vẫn đề lợi ích kinh tế của các tổ chức, cá nhân khi nhà nước giao đất cũng như thu hồi đất ngày càng được quan tâm. Vì vậy công tác GPMB, bồi thường thiệt hại khi nhà nước thu hồi đã và đang là một vẫn đề mang tính cấp bách. Trong nhiều năm qua chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng đã đi vào cuộc sống tạo mặt bằng cho các dự án xây dựng, tạo nguồn lực sản xuất, chuyển đổi cơ cấu, phát triển đô thị, đổi mới diện mạo nông thôn. Trên địa bàn huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng trong những năm qua đã tổ chức thực hiện nhiều dự án và công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đã thu được nhiều kết quả tốt.
Nhưng bên cạnh đó cũng bộc lộ không ít khó khăn liên quan đến tất cả các lĩnh vực kinh tế, chính trị, xã hội. Do vậy cần nghiên cứu để làm rõ về cơ sở lý luận và tìm ra những giải pháp tháo gỡ trong cơ chế tổ chức và thực hiện. Xuất phát từ những lý do trên, để nhìn nhận đầy đủ về công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng, được sự phân công của khoa Quản lý Tài nguyên, dưới sự hướng dẫn tận tình của thầy giáo PGS. Đặng Văn Minh em đã tiến hành nghiên cứu để tài: “Đánh giá công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đường giao thông liên xã Đức Thông - Trọng Con, huyện Thạch An - Cao Bằng”.
Mục đích đề tài - Đánh giá được kết quả của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án đường giao thông liên xã Đức Thông - Trọng Con, huyện Thạch An - Cao Bằng. - Đánh giá được ảnh hưởng của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến đời sống của người dân trong khu vực giải phóng mặt bằng. - Đánh giá được những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại trong công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của dự án. 3 - Trên cơ sở đánh giá những thuận lợi, khó khăn còn tồn tại của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để rút ra được những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đối với các dự án tương tự trên địa bàn.
Yêu cầu của đề tài - Nắm chắc Luật Đất đai, các Quyết định có liên quan đến công tác giải phóng mặt bằng. - Nắm chắc các Nghị định, Thông tư, Quyết định, văn bản hướng dẫn thi hành luật và khung giá đền bù của Chính phủ và của địa phương có liên quan đến việc bồi thường thiệt hại. - Số liệu điều tra, thu thập phải đảm bảo chính xác, khách quan. - Phân tích và nhận xét công tác bồi thường giải phóng mặt bằng dự án đường giao thông liên xã Đức Thông - Trọng Con.
- Đề xuất phương án giải quyết dựa trên cơ sở Nghị định, Quy định và kinh nghiệm đã làm. - Kết quả phải được các cấp ngành có trách nhiệm nghiệm thu và tổ chức cá nhân, hộ gia đình nhất trí. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa trong học tập và thực tiến khoa học - Đề tài này giúp sinh viên củng cố và hoàn thiện kiến thức đã học trong nhà trường, áp dụng vào thực tế công việc.
Qua đó biết cách thu thập, tổng hợp, xử lý số liệu và biết cách trình bày một báo cáo khoa học hoàn chỉnh. - Nắm chắc các quyết định về bồi thường và giải phóng mặt bằng bằng việc áp dụng kinh nghiệp thực tế trong công việc. Ý nghĩa trong thực tiến Từ quá trình nghiên cứu và thực hiện đề tài chúng ta có thể nắm được những thuận lợi, khó khăn để từ đó đưa ra những giải pháp có tính khả thi, rút ra những bài học kinh nghiệm cho công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, để thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tốt hơn. 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Cơ sở khoa học của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng 2. Cơ sở lý luận Thực chất của công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) là chuyển nhượng quyền sử dụng đất, chuyển mục đích dưới sự điều tiết của Nhà nước. Luật Đất đai năm 2003, tại Điều 5 của luật có quy định: Nhà nước Quyết định mục đích sử dụng đất thông qua việc Quyết định, xét duyệt quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất. Điều 31 quy định: Việc chuyển mục đích sử dụng đất được căn cứ vào quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất, nhu cầu sử dụng đất thể hiện trong các dự án đầu tư, đơn xin giao đất, thuê đất, chuyển mục đích sử dụng.
Tại Điều 39 của luật này quy định: Nhà nước thực hiện việc thu hồi đất để sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng. Theo điều 14 Nghị định số: 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính phủ về việc quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư có quy định: 1. Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng tại Điều 8 Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 của Chính phủ về bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và các Điều 44, 45 và 46 Nghị định số 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 của Chính phủ quy định bổ sung về cấp GCN QSDĐ, thu hồi đất, thực hiên quyền sử dụng đất, trình tự, thủ tục bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất và giải quyết khiếu nại về đất đai thì được bồi thường; Trường hợp không đủ điều kiện được bồi thường thì UBND cấp tỉnh xem xét để hỗ trợ. Nhà nước thu hồi đất của người đang sử dụng vào mục đích nào thì được bồi thường bằng việc giao đất mới có cùng mục đích sử dụng, nếu không có đất để bồi thường thì được bồi thường bằng giá trị quyền sử dụng đất tính theo giá đất tại thời điểm quyết định thu hồi đất; trường hợp bồi 5 thường bằng việc giao đất mới hoặc giao đất ở tái định cư hoặc nhà ở tái định cư, nếu có chênh lệch về giá trị thì phần chênh lệch đó được thanh toán bằng tiền theo quy định sau: a) Trường hợp tiền bồi thường, hỗ trợ lớn hơn tiền sử dụng đất hoặc tiền mua nhà ở tái định cư thì người tái định cư được nhận phần chênh lệch; b) Trường hợp tiền bồi thường, hỗ trợ nhỏ hơn tiền sử dụng đất hoặc tiền mua nhà ở tái định cư thì người tái định cư phải nộp phần chênh lệch, trừ trường hợp quy định tại khoản 1 Điều 19 Nghị định này.
Trường hợp người sử dụng đất được bồi thường khi Nhà nước thu hồi đất mà chưa thực hiện nghĩa vụ tài chính về đất đai đối với Nhà nước theo quy định của pháp luật thì phải trừ đi khoản tiền phải thực hiện nghĩa vụ tài chính vào số tiền được bồi thường, hỗ trợ để hoàn trả ngân sách Nhà nước. Theo nghị định 197. Các trường hợp thu hồi đất Nhà nước thu hồi đất trong các trường hợp sau đây: 1. Nhà nước sử dụng đất vào các mục đích quốc phòng, an ninh, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, phát triển kinh tế.
Tổ chức được Nhà nước giao đất không thu tiền sử dụng đất, được Nhà nước có thu tiền sử dụng đất mà tiền sử dụng đất đó có nguồn gốc từ ngân sách nhà nước hoặc cho thuê đất thu tiền thuê đất hàng năm bị giải thể, phá sản, chuyển đi nơi khác, giảm hoặc không còn nhu cầu sử dụng đất. Sử dụng đất không đúng mục đích sử dụng, sử dụng đất không có hiệu quả. Người sử dụng cố ý hủy hoại đất. Đất được giao không đúng đối tượng hoặc không đúng thẩm quyền.
Đất bị lấn chiếm trong các trường hợp sau đây: - Đất chưa sử dụng bị lấn chiếm. - Đất chưa được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của Luật Đất đai 2003 mà người sử dụng đất do thiếu trách nhiệm để bị lấn, chiếm. Cá nhân sử dụng đất mà không có người thừa kế. Người sử dụng đất tự nguyện trả lại đất.
Người sử dụng đất cố ý không thực hiện nghĩa vụ đối với Nhà nước. Đất được Nhà nước giao, cho thuê có thời hạn mà không được gia hạn khi hết thời hạn. Đất trồng cây hàng năm không được sử dụng trong thời hạn 12 tháng liền, đất trồng cây lâu năm không được sử dụng trong thời hạn 18 tháng liền, đất trồng rừng không được sử dụng trong 24 tháng liền.