PHẦN MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Dân chủ XHCN vừa là động lực, vừa là mục tiêu của cách mạng XHCN ở nước ta. Dân chủ hóa là cơ sở, là điều kiện bảo đảm thực hiện thành công mục tiêu cách mạng, trên cơ sở huy động sức mạnh quần chúng nhân dân. Bảo đảm nhân dân thực sự là chủ thể và sự nghiệp cách mạng là của nhân dân, do chính nhân dân làm chủ và vì nhân dân.
Trong hệ thống chính trị bốn cấp ở nước ta, cấp cấp xã bao gồm (xã, phường, thị trấn) là cấp hành chính thấp nhất, song lại có vị trí và vai trò đặc biệt quan trọng trực tiếp liên quan nhiều nhất đến thực hiện quyền và lợi ích hợp pháp của nhân dân. Chính vì vậy, phát huy dân chủ ở cấp xã ở đây có ý nghĩa quan trọng đối với quá trình dân chủ hóa ở nước ta. Hiệu quả thực hiện dân chủ ở cấp xã như thế nào sẽ quyết định trực tiếp đến hiệu quả quá trình dân chủ hóa trong xã hội. Trong những năm qua, Đảng và Nhà nước rất quan tâm tới việc phát huy dân chủ ở cấp xã với nhiều nghị quyết, quy chế cũng như pháp lệnh được ban hành.
Phát huy dân chủ ở cấp xã đã đạt được những kết quả nhất định, đặc biệt là việc triển khai quy chế và pháp lệnh dân chủ ở cấp xã từng bước bảo đảm quyền làm chủ thực sự của nhân dân và phát huy được vai trò của QCND trong thực hiện dân chủ. Tuy nhiên, quá trình thực hiện dân chủ ở cấp xã còn nhiều hạn chế: Quyền làm chủ của nhân dân ở cấp xã có lúc chưa được bảo đảm; tình trạng quan liêu, tham nhũng, mất dân chủ trong hoạt động lãnh đạo, quản lý của cấp ủy và chính quyền vẫn diễn ra ở một số địa phương. Từ thực tế cho thấy những hạn chế trong phát huy dân chủ ở cấp xã có nhiều nguyên nhân. Trong đó có việc xây dựng được cơ chế, cách thức, phương pháp phát huy vai trò của chính QCND trong thực hiện dân chủ là nguyên nhân quan trọng.
QCND chưa được tham gia, thực hiện quyền làm chủ, thiếu hiểu biết và thái độ thờ ơ trong thực hiện dân chủ còn phổ biến. Trong những năm qua, cấp ủy và chính quyền các cấp của tỉnh Lạng Sơn nói chung và huyện Tràng Định và các xã nói riêng đã quan tâm tới thực hiện dân chủ nhằm bảo đảm quyền làm chủ và phát huy sức mạnh của QCND trong xây dựng xã 2 hội và đạt được những kết quả nhất định, góp phần quan trọng vào thành tựu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, huyện. Tuy nhiên, quá trình thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn còn bộc lộ một số bất cập, hạn chế. Tình trạng quan liêu, thờ ơ, tham nhũng trong hoạt động của cơ quan nhà nước, chính quyền và cán bộ, công chức vẫn diễn ra ở nhiều cấp, đặc biệt là ở cấp xã.
Quy chế, Pháp lệnh dân chủ thực hiện hiệu quả chưa cao, tính hình thức còn khá phổ biến. Trên thực tế, quyền làm chủ của nhân dân còn bị vi phạm ở một số nới, là nguyên nhân dẫn tới sự suy giảm niềm tin của nhân dân đối với sự lãnh đạo, quản lý của cấp uỷ và chính quyền, xuất hiện một số điểm nhỏ nổi lên làm mất an ninh trính trị, trật tự an toàn xã hội trên địa bàn nông thôn, vùng xâu, vùng xa trên địa bàn một số xã trong thời gian vừa qua. Nhận thức và nhu cầu của nhân dân về thực hiện dân chủ còn hạn chế. Năng lực làm chủ của QCND trong thực hiện quyền làm chủ đối với tổ chức đời sống xã hội, tham gia xây dựng cấp ủy và chính quyền còn thấp.
Từ đó, quá trình phát huy dân chủ ở cấp xã hiệu quả chưa cao. Từ những nhận thức trên và qua thực tiến nhiều năm công tác gắn bó với cấp cấp xã và bằng những kiến thức, kinh nghiệm đã tích luỹ được trong học tập, nghiên cứu và thực tiễn công tác về dân vận được sự giúp đỡ của giảng viên hướng dẫn, của khoa và các nhà khoa học, tôi quyết định chọn đề tài “Đánh giá thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn” làm nội dung nghiên cứu trong luận văn Thạc sĩ Quản lý công. Tổng quan các công trình nghiên cứu có liên quan - PGS.TS Dương Xuân Ngọc: Quy chế dân chủ cấp xã-Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2000, tác giả đã làm rõ ý nghĩa và tầm quan trọng của Quy chế thực hiện Quy chế dân chủ cấp xã cả về mặt lý luận và thực tiễn.TS Nguyễn Cúc: Thực hiện Dân chủ ở cấp xã trong tình hình hiện nay. Một số vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002, tác giả tập trung làm sáng tỏ một số khía cạnh chủ yếu về lý luận và thực tiễn của việc thực hiện QCDC ở cấp xã trong tình hình hiện nay.TS Trần Khắc Việt, Thực hiện dân chủ ở nước ta hiện nay, vấn đề đặt ra và giải pháp, tạp chí lý luận chính trị, số 8/2004, tác giả làm rõ vai trò, đặc trưng 3 của dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp, qua đó khẳng định trong giai đoạn hiện nay, muốn mở rộng dân chủ XHCN ở nước ta, cần phát huy đúng ưu thế của các hình thức dân chủ, đồng thời cần có sự kết hợp chặt chẽ giữa dân chủ đại diện và dân chủ trực tiếp.
- Nguyễn Văn Sáu-Hồ Văn thông (2003), thực hiện Quy chế dân chủ và xây dựng chính quyền cấp xã ở nước ta hiện nay, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội. - Hồng Hà ( 2000), Dân chủ và tập trung dân chủ, lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội. - Vũ Văn Hiền (2005), Dân chủ ở cấp xã, vấn đề lý luận và thực tiễn, Nxb Chính trị Quốc gia, Hà Nội. - Luận văn Thạc sĩ Trần Thị Kim Thư: Vai trò của Quần chúng nhân dân trong thực hiện Dân chủ ở cấp xã hiện nay.
Luận văn Thạc sĩ của tác giả về đánh giá thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn có nghiên cứu, tham khảo sử dụng một số khái niệm, từ, câu của các tác giả trên, tuy nhiên về cơ bản công trình nghiên cứu có tính độc lập rất cao trong cách thức tiếp cận vấn đề và giải quyết vẫn đề của Luận văn. Mục tiêu nghiên cứu và nhiệm vụ nghiên cứu - Xác định được khung lý thuyết về đánh giá thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. - Đánh giá thực hiện dân chủ ở cấp xã của huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, từ đó xác định được các điểm thực hiện tốt, các hạn chế yếu kém trong việc thực hiện dân chủ ở cấp xã của huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn cũng như các nguyên nhân của những hạn chế đó. - Đề xuất một số giải pháp hoàn thiện thực hiện dân chủ ở cấp xã của huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2025.
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 4. Đối tượng nghiên cứu : Đánh giá thực hiện dân chủ ở cấp xã của huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn. Phạm vi nghiên cứu : Về nội dung: Đề tài tiến hành làm rõ các khía cạnh của đánh giá từ chủ thể đánh giá, mục tiêu đánh giá theo quy trình tổ chức thực thi chính sách. Về không gian: Các xã, thị trấn trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn.
Về thời gian: Số liệu thứ cấp giai đoạn 2017-2019; số liệu sơ cấp được thu thập đến tháng 12 năm 2019. Về nội dung: Đánh giá thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, của tỉnh Lạng Sơn. Giải pháp được đưa ra đến 2025. Phương pháp nghiên cứu 5.
Khung nghiên cứu Thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Thực hiện mục Các yếu tố ảnh hưởng tiêu hoàn đến thực hiện dân chủ ở - Chuẩn bị thực hiện thiện thực cấp xã trên địa bàn các nội dung dân chủ ở hiện dân chủ huyện cấp xã trên địa bàn ở cấp xã trên huyện địa bàn huyện - Các yếu tố thuộc về chủ - Chỉ đạo thực hiện các thể thực hiện nội dung dân chủ ở cấp - Các5. yếuPhương tố thuộcpháp n về môi xã trên địa bàn huyện trường bên ngoài chủ thực - Kiểm tra, giám sát hiện thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện 5 Luận văn sử dụng các phương pháp cụ thể như điều tra - khảo sát, phân tích hệ thống, thống kê - so sánh, phân tích số liệu, tổng kết thực tiễn và một số phương pháp khác. Quy trình và phương pháp nghiên cứu Thứ nhất: Nghiên cứu hình thành khung lý thuyết về đánh giá thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Thứ hai : Thu thập hệ thống các dữ liệu thứ cấp thông qua các chỉ thị, nghị quyết, chương trình, kế hoạch của Trung ương, của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, các văn bản, báo cáo về kết quả thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, các báo cáo đánh giá về thực hiện các nội dung của dân chủ ở cấp xã trong giai đoạn 2017-2019 liên tiếp về kết quả thực hiện này. Thứ ba: Tiến hành phỏng vấn, lấy ý kiến, thu thập dữ liệu sơ cấp nhằm đánh giá thực trạng triển khai thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn.
Thứ tư: Phân tích những mặt ưu điểm, hạn chế trong thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn, làm rõ nguyên nhân dẫn đến các hạn chế. Phương pháp nghiên cứu là phương pháp tổng hợp, quy nạp, phân tích. Thứ năm: Từ những hạn chế đề xuất một số giải pháp hoàn thiện thực hiện dân chủ ở cấp xã trên địa bàn huyện Tràng Định, tỉnh Lạng Sơn đến năm 2025. Phương pháp thu thập và xử lý dữ liệu Dữ liệu thứ cấp: Luận văn chủ yếu sử dụng số liệu thứ cấp được thu thập từ các tài liệu, các báo cáo kết quả đánh giá của Ban Thường vụ Tỉnh ủy, Ban Dân vận Tỉnh ủy, báo cáo của Ban Thường vụ huyện ủy, Ban Dân vận huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện công bố chính thức từ 2017- 2019.
Sau đó được xử lý bằng các phương pháp như phân tích, tổng hợp, so sánh.