Luận Án Về Chính Sách Hình Sự Đối Với Người Chưa Thành Niên Phạm Tội Ở Việt Nam

Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay đang trở thành một vấn đề cấp thiết. 173 trang · Trường Đại Học Luật Hà Nội.

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Học
• Đề tài: Luận Án Ts Luật Học Chính Sách Hình Sự Đối Với Người Chưa Thành Niên Phạm Tội Ở Việt Nam Hiện Nay
• Loại tài liệu: Luận Án
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI
• 3. CHƯƠNG 3: CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ HIỆN HÀNH ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI Ở VIỆT NAM
• 4. CHƯƠNG 4: TRIỂN KHAI THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH HÌNH SỰ ĐỐI VỚI NGƯỜI CHƯA THÀNH NIÊN PHẠM TỘI Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội

Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay đang trở thành một vấn đề cấp thiết. Trong bối cảnh xã hội hiện đại, việc bảo vệ quyền lợi và phát triển của trẻ em, đặc biệt là những người chưa thành niên phạm tội, là một trong những ưu tiên hàng đầu của Nhà nước. Chính sách này không chỉ nhằm mục đích xử lý tội phạm mà còn hướng đến việc giáo dục và tái hòa nhập cộng đồng cho những đối tượng này.

1.1. Định nghĩa và khái niệm chính sách hình sự

Chính sách hình sự là hệ thống các quan điểm, đường lối của Nhà nước nhằm xử lý tội phạm và bảo vệ xã hội. Đối với người chưa thành niên, chính sách này cần được điều chỉnh để phù hợp với đặc điểm tâm lý và hành vi của lứa tuổi này.

1.2. Vai trò của chính sách hình sự trong bảo vệ trẻ em

Chính sách hình sự không chỉ bảo vệ xã hội mà còn bảo vệ quyền lợi của trẻ em. Việc áp dụng các biện pháp giáo dục thay vì hình phạt nặng nề sẽ giúp trẻ em phát triển tốt hơn và giảm thiểu nguy cơ tái phạm.

II. Thách thức trong chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội

Tình hình tội phạm do người chưa thành niên thực hiện đang gia tăng với nhiều hình thức phức tạp. Các tội phạm như cướp tài sản, trộm cắp, và ma túy ngày càng phổ biến. Điều này đặt ra nhiều thách thức cho chính sách hình sự hiện hành trong việc xử lý và giáo dục đối tượng này.

2.1. Tình hình tội phạm của người chưa thành niên

Theo thống kê, từ năm 2006 đến 2015, số vụ phạm tội do người chưa thành niên thực hiện đã tăng lên đáng kể. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có những biện pháp can thiệp kịp thời và hiệu quả.

2.2. Những hạn chế trong chính sách hiện tại

Chính sách hình sự hiện tại còn nhiều bất cập, chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Việc áp dụng hình phạt nặng nề có thể không mang lại hiệu quả tích cực trong việc giáo dục và cải tạo người chưa thành niên.

III. Phương pháp cải thiện chính sách hình sự đối với người chưa thành niên

Để cải thiện chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội, cần có những phương pháp đồng bộ và hiệu quả. Việc áp dụng các biện pháp giáo dục, tư vấn tâm lý và hỗ trợ xã hội là rất cần thiết.

3.1. Áp dụng biện pháp giáo dục thay vì hình phạt

Các biện pháp giáo dục như tư vấn tâm lý, hỗ trợ gia đình và cộng đồng sẽ giúp người chưa thành niên nhận thức rõ hơn về hành vi của mình và hướng đến việc tái hòa nhập xã hội.

3.2. Tăng cường sự phối hợp giữa các cơ quan

Sự phối hợp giữa các cơ quan chức năng, gia đình và cộng đồng là rất quan trọng trong việc thực hiện chính sách hình sự đối với người chưa thành niên. Điều này sẽ tạo ra một môi trường hỗ trợ tốt nhất cho việc giáo dục và cải tạo.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về chính sách hình sự

Nghiên cứu về chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các biện pháp giáo dục đã giúp giảm thiểu tình trạng tái phạm và nâng cao nhận thức của xã hội về vấn đề này.

4.1. Kết quả từ các chương trình giáo dục

Nhiều chương trình giáo dục đã được triển khai và cho thấy hiệu quả trong việc giảm thiểu tội phạm do người chưa thành niên thực hiện. Các chương trình này không chỉ giúp cải tạo mà còn tạo cơ hội cho trẻ em phát triển.

4.2. Đánh giá tác động của chính sách

Đánh giá tác động của chính sách hình sự hiện hành cho thấy cần có sự điều chỉnh để phù hợp hơn với thực tiễn. Việc lắng nghe ý kiến từ cộng đồng và các chuyên gia sẽ giúp hoàn thiện chính sách này.

V. Kết luận và tương lai của chính sách hình sự đối với người chưa thành niên

Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội cần được điều chỉnh và hoàn thiện để đáp ứng tốt hơn yêu cầu thực tiễn. Tương lai của chính sách này sẽ phụ thuộc vào sự tham gia của toàn xã hội trong việc bảo vệ và giáo dục trẻ em.

5.1. Tầm nhìn cho chính sách hình sự tương lai

Tầm nhìn cho chính sách hình sự trong tương lai là xây dựng một hệ thống pháp luật công bằng, nhân văn và hiệu quả, nhằm bảo vệ quyền lợi của trẻ em và giảm thiểu tội phạm.

5.2. Vai trò của cộng đồng trong việc thực hiện chính sách

Cộng đồng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện chính sách hình sự. Sự tham gia của gia đình, nhà trường và xã hội sẽ tạo ra một môi trường an toàn và hỗ trợ cho trẻ em.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công trình nghiên cứu luận án tiến sĩ luật học với đề tài "Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay" được xây dựng nhằm giải quyết những yêu cầu thực tiễn và lý luận phát sinh trong hoạt động tư pháp hình sự đối với nhóm chủ thể chưa thành niên. Về tính cấp thiết, tác giả chỉ ra rằng quan điểm nhất quán của Đảng và Nhà nước Việt Nam luôn coi trẻ em và người chưa thành niên (NCTN) là tương lai của đất nước, đối tượng cần được bảo vệ, chăm sóc và giáo dục đặc biệt theo Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội (bổ sung, phát triển năm 2011), Điều 37 Hiến pháp năm 2013 và Điều 5 Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004. Tuy nhiên, tình hình tội phạm do NCTN thực hiện giai đoạn 2006 - 2015 có diễn biến phức tạp. Theo thống kê của Ban chủ nhiệm Đề án 4 thuộc Chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm, trong giai đoạn 2006 - 2015 cả nước ghi nhận 95.474 vụ phạm pháp hình sự về trật tự xã hội do NCTN thực hiện. Hành vi phạm tội xuất hiện sự chuẩn bị kỹ lưỡng, thủ đoạn tinh vi, hình thành băng nhóm có tổ chức với các nhóm tội danh phổ biến như giết người, cướp tài sản, trộm cắp tài sản, gây rối trật tự công cộng và tội phạm về ma túy.

Khoảng trống nghiên cứu được tác giả xác định từ thực trạng: những quy định của pháp luật hình sự về tội phạm và hình phạt đối với NCTN phạm tội còn nhiều bất cập; việc tổ chức thực thi còn hạn chế; công tác tổng kết thực tiễn chưa được quan tâm tương xứng; các công trình nghiên cứu trước đây về chính sách hình sự (CSHS) đối với NCTN phạm tội còn tản mạn, thiếu tính thống nhất và chưa được tiếp cận một cách toàn diện dưới góc độ khoa học chính sách công kết hợp luật hình sự.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ những vấn đề lý luận và thực tiễn triển khai thực hiện CSHS đối với NCTN phạm tội ở Việt Nam hiện nay, từ đó đề xuất các giải pháp cụ thể cho hoạt động hoạch định và tổ chức thực hiện CSHS trong công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm. Để hoàn thành mục đích này, tác giả xác định 4 nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Kiến giải làm rõ nội hàm khái niệm CSHS đối với NCTN phạm tội; xác định vị trí, vai trò, đặc điểm, mục tiêu, các nguyên tắc và ý nghĩa của CSHS đối với NCTN phạm tội trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm; xác định mối liên hệ giữa CSHS đối với NCTN phạm tội và hiệu quả thực tế của công tác này.
2. Phân tích làm rõ yêu cầu và các yếu tố bảo đảm xây dựng, thực hiện CSHS đối với NCTN phạm tội; xác định nội dung, các nhân tố tác động và các biện pháp thực hiện CSHS đối với nhóm đối tượng này.
3. Phân tích sự thể hiện của CSHS đối với NCTN phạm tội trong pháp luật hình sự Việt Nam qua các khía cạnh: mục tiêu, quan điểm, đường lối xử lý, nguyên tắc xử lý, các quy định về tội phạm và hình phạt.
4. Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng hoạch định, thực hiện (bao gồm điều tra, truy tố, xét xử, định tội danh, quyết định hình phạt), phân tích và đánh giá CSHS đối với NCTN phạm tội ở Việt Nam hiện nay.

Đối tượng nghiên cứu của luận án bao gồm những vấn đề lý luận về CSHS đối với NCTN phạm tội, CSHS hiện hành đối với NCTN phạm tội ở Việt Nam và việc triển khai thực hiện CSHS đối với nhóm đối tượng này trong thực tế. Về phạm vi nghiên cứu, tác giả giới hạn cụ thể theo ba chiều kích:

• Phạm vi nội dung: Luận án tiếp cận CSHS đối với NCTN phạm tội theo nghĩa hẹp, tập trung nghiên cứu chính sách pháp luật hình sự, cụ thể là chính sách về tội phạm và chính sách về hình phạt đối với NCTN phạm tội.
• Phạm vi không gian: Nghiên cứu các vấn đề lý luận và thực tiễn ở phạm vi cả nước, đồng thời tiến hành khảo sát và phân tích điển hình tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.
• Phạm vi thời gian: Các số liệu thống kê và hồ sơ thực tiễn được thu thập trong khoảng thời gian từ năm 2006 đến năm 2015.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu của luận án được chia tách thành hai khối công trình trong nước và quốc tế, phản ánh bức tranh nghiên cứu đa dạng về tư pháp người chưa thành niên và chính sách hình sự:

Các nghiên cứu quốc tế

Về CSHS chung, tác giả điểm lại công trình của Bobetev (1984) về "Chính sách hình sự của Nhà nước Xô Viết", phân tích các quá trình tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa và phi hình sự hóa; công trình của Santalov A. I. (1982) về "Những vấn đề lý luận về trách nhiệm hình sự", làm rõ khía cạnh tích cực và tiêu cực của trách nhiệm hình sự cùng bản chất của án tích; công trình của Bagrij Shakhmatov L.V. (1976) về "Trách nhiệm hình sự và hình phạt", xác định hình phạt là biện pháp cưỡng chế chủ yếu nhưng trách nhiệm hình sự có nội hàm rộng hơn hình phạt.

Về CSHS đối với NCTN phạm tội, luận án trích lược nghiên cứu của Melinikova E.B. (1974, bản dịch năm 1982) phân tích nguyên nhân phạm tội của thanh thiếu niên ở các nước tư bản chủ nghĩa dưới tác động của sự phân hóa giàu nghèo; nghiên cứu của Steven D. Levitt (1998) đăng trên The Journal of Political Economy phân tích mối quan hệ giữa tội phạm vị thành niên và hình phạt tại các bang của Hoa Kỳ; nghiên cứu của Peter Greenwood (2008) trên Journal of Social Science đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của các chương trình can thiệp và phòng ngừa tội phạm vị thành niên, chứng minh việc đầu tư cho phòng ngừa giúp tiết kiệm ngân sách giam giữ; bài viết của Kelly Richards trên Trends and Issues in Crime and Criminal Justice chỉ ra các khác biệt tâm lý, sinh học và nguy cơ trở thành nạn nhân của người vị thành niên tại Australia; báo cáo của Iryna Rud, Chris Van Klaveren, Wim Groot, Henriëtte Maassen van den Brink (2013) tại Đại học Maastricht (Hà Lan) đánh giá mối quan hệ giữa giáo dục và việc giảm thiểu hành vi phạm tội của thanh thiếu niên.

Các nghiên cứu trong nước

Về phương diện CSHS tổng quát, tác giả viện dẫn các công trình: giáo trình "Luật hình sự Việt Nam" của Đào Trí Úc (2000); sách chuyên khảo của Hồ Trọng Ngũ (2002); báo cáo lý luận và sách chuyên khảo sau đại học của Lê Cảm (2005) về CSHS trong Nhà nước pháp quyền với ba hình thức thể hiện (sáng tạo pháp luật, áp dụng pháp luật, giáo dục ý thức pháp luật); báo cáo hội thảo của Bộ Tư pháp phối hợp Dự án VIE 02/015 (2008); sách chuyên khảo do Phạm Văn Lợi chủ biên (2007); luận án tiến sĩ của Phạm Thư (2005) phân tích thực trạng CSHS về tội phạm và hình phạt qua Bộ luật Hình sự năm 1999; nghiên cứu chuyên đề của Nguyễn Quốc Việt (2009); bài viết tạp chí của Phạm Hồng Hải (2002); các công trình nghiên cứu quyền con người do Võ Khánh Vinh chủ biên (2009, 2011) và phối hợp với Lê Mai Thanh (2014).

Về CSHS đối với NCTN phạm tội, các tài liệu được tổng thuật gồm: Giáo trình Luật hình sự Việt Nam (Phần chung) của Võ Khánh Vinh (2005, 2014) kiến giải chương riêng mang tính biệt lệ giảm nhẹ cho NCTN và phân hóa trách nhiệm hình sự; "Giáo trình Luật thi hành án hình sự Việt Nam" của Võ Khánh Vinh và Cao Thị Oanh (2013) bàn về tái hòa nhập cộng đồng; sách chuyên khảo của Dương Tuyết Miên (2011) phân tích Điều 26 Quy chế Rome về Tòa án hình sự quốc tế loại trừ quyền tài phán đối với người dưới 18 tuổi; các bài viết trên tạp chí pháp lý của Nguyễn Mai Bộ (2001) về điều kiện miễn trách nhiệm hình sự và biện pháp tư pháp, Ngọ Duy Hiểu (2001) về tính chất chủ thể đặc thù của NCTN trong Bộ luật Hình sự năm 1999, Trần Quang Tiệp (2005, 2006) về quyền trẻ em và sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, xã hội.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Qua việc điểm luận, tác giả khẳng định các công trình trong và ngoài nước chủ yếu dừng lại ở việc đánh giá các quy phạm thực định riêng lẻ hoặc các khía cạnh xã hội học, chưa làm rõ hệ thống lý luận hoàn chỉnh về CSHS đối với NCTN phạm tội ở tầm chiến lược. Luận án xác định vị trí nghiên cứu là công trình đi sâu hệ thống hóa, kiến giải nội hàm khái niệm, đặc điểm, mục tiêu và công cụ của CSHS đối với NCTN phạm tội dưới góc độ khoa học luật hình sự kết hợp khoa học chính sách công, đồng thời khảo sát toàn diện thực tiễn định tội danh và áp dụng hình phạt đối với nhóm đối tượng này tại Việt Nam.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và các quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về cải cách tư pháp. Khung phân tích lý thuyết của đề tài được hình thành từ sự kết hợp liên ngành giữa Khoa học Luật hình sự, Tội phạm học, Tâm lý học tư pháp và Khoa học Chính sách công. Việc đưa Khoa học Chính sách công vào nghiên cứu CSHS xuất phát từ luận điểm cho rằng pháp luật là hình thức biểu hiện của chính sách công, chính sách là định hướng nội dung của quy phạm.

Về mặt khái niệm, luận án tổng hợp 7 đặc trưng cốt lõi của chính sách:

1. Bắt nguồn từ và bao hàm các quyết định của Nhà nước.
2. Là tập hợp các quyết định kéo dài qua một giai đoạn, vượt ra ngoài quá trình hoạch định ban đầu.
3. Hướng tới giải quyết vấn đề công, tác động đến các nhóm dân số.
4. Nhằm thay đổi hành vi của đối tượng và thúc đẩy định hướng phát triển xã hội.
5. Cấu thành từ 3 thành tố: mục tiêu chính sách, công cụ chính sách và hành động cụ thể kèm nguồn lực.
6. Luôn vận động, điều chỉnh năng động theo thời gian qua cơ chế phản hồi thực thi.
7. Là đầu ra của quá trình quản lý nhà nước, là sản phẩm trí tuệ công quyền.

Đồng thời, luận án làm rõ tính chất hai mặt của chính sách pháp luật: vừa là chính sách dựa trên nền tảng pháp luật, vừa sử dụng pháp luật làm công cụ quyền lực để điều chỉnh các quan hệ xã hội. Trên cơ sở đó, CSHS đối với NCTN phạm tội được định nghĩa là hệ thống các quan điểm, phương hướng có tính chỉ đạo, chiến lược của Đảng và Nhà nước trong quá trình xây dựng, hoàn thiện và áp dụng hệ thống pháp luật hình sự vào công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm do NCTN thực hiện, nhằm bảo đảm phát hiện kịp thời, xử lý công minh, bảo vệ quyền lợi hợp pháp và giáo dục, giúp đỡ NCTN sửa chữa sai lầm. Luận án xác định CSHS đối với NCTN phạm tội ở phạm vi rộng cấu thành từ 4 phân hệ chính sách:

[Chính sách hình sự đối với NCTN phạm tội (nghĩa rộng)]

Mục tiêu của CSHS đối với NCTN phạm tội được tác giả khái quát thành hai nhóm: (1) Xác định khách quan, hợp lý các quan hệ xã hội cần điều chỉnh bằng pháp luật hình sự thông qua việc định rõ ranh giới tội phạm và chế tài áp dụng; (2) Xây dựng cơ sở chính trị, pháp lý cho việc sửa đổi, hoàn thiện pháp luật hình sự và tổ chức thực hiện các biện pháp đấu tranh phòng ngừa.

Phương pháp nghiên cứu và nguồn dữ liệu

Luận án áp dụng kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành cụ thể:

Phương pháp nghiên cứu	Mục đích và nội dung áp dụng trong luận án
Phân tích tài liệu	Hệ thống hóa lý luận về CSHS; phân tích quy trình hoạch định, thực thi; khảo cứu 200 bản án hình sự sơ thẩm, phúc thẩm và các báo cáo nghiệp vụ.
Thống kê, phân tích số liệu	Xử lý dữ liệu tình hình tội phạm vị thành niên từ 2006 đến 2015 trên phạm vi cả nước và địa bàn TP. Hồ Chí Minh để làm căn cứ thực tiễn.
Tổng kết thực tiễn	Đánh giá kết quả áp dụng quy định Bộ luật Hình sự năm 1999 về định tội danh, lượng hình và các biện pháp miễn giảm đối với NCTN.
So sánh pháp luật	Khảo sát quy định pháp luật hình sự quốc tế (Công ước Quyền trẻ em 1989, Quy chế Rome) và luật hình sự một số quốc gia để tìm giải pháp tham chiếu.
Phương pháp chuyên gia	Tham khảo quan điểm của các chuyên gia nghiên cứu và cán bộ thực tiễn thông qua các đề tài, chuyên khảo và ấn phẩm khoa học đã công bố.
Điều tra điển hình	Khảo sát sâu hồ sơ các vụ án điển hình tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh nhằm nhận diện vướng mắc trong khâu điều tra, truy tố, xét xử.

Nguồn dữ liệu thực tế của luận án được thu thập từ:

• 200 bản án hình sự xét xử người chưa thành niên phạm tội tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh.
• Số liệu thống kê của Ban chủ nhiệm Đề án 4 Chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm (giai đoạn 2006 - 2015).
• Báo cáo tổng kết công tác điều tra tội phạm trật tự xã hội của Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội và Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an.
• Báo cáo tổng kết hàng năm của Tổng cục Cảnh sát, Văn phòng Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an Thành phố Hồ Chí Minh.
• Báo cáo nghiệp vụ của Tổng cục Thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp thuộc Bộ Công an.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội

Chương 1 thực hiện việc phân loại, tổng thuật và đánh giá có phê phán các công trình nghiên cứu học thuật trong nước và quốc tế. Nội dung chương chia thành các mảng nghiên cứu: CSHS đại cương, CSHS chuyên biệt về người chưa thành niên, và các nghiên cứu về quyền trẻ em trong tư pháp hình sự. Tác giả chỉ rõ các công trình của Santalov A. I., Bagrij Shakhmatov L.V., Bobetev đã đặt nền móng lý thuyết về trách nhiệm hình sự và hình phạt nhưng bối cảnh nghiên cứu đã lùi xa. Các công trình của Steven D. Levitt, Peter Greenwood, Kelly Richards mang lại dữ liệu thực nghiệm về kinh tế học tội phạm và can thiệp cộng đồng nhưng dựa trên hệ thống pháp luật thông luật (Common Law).

Tại Việt Nam, các công trình của Lê Cảm, Phạm Văn Lợi, Phạm Thư đã làm sáng tỏ cấu trúc của CSHS nhưng chủ yếu tiếp cận ở phạm vi chung cho mọi chủ thể phạm tội. Các bài viết của Nguyễn Mai Bộ, Ngọ Duy Hiểu, Trần Quang Tiệp đi vào từng điều luật cụ thể của Bộ luật Hình sự năm 1999 và Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em năm 2004 nhưng chưa xây dựng được mô hình lý thuyết tổng thể về chu trình CSHS đối với NCTN phạm tội. Từ đó, chương 1 khẳng định tính xác đáng của việc lựa chọn đề tài và xác lập các khoảng trống tri thức cần giải quyết.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội

Chương 2 tập trung xây dựng cơ sở lý luận nền tảng cho luận án. Tác giả kiến giải các khái niệm công cụ gồm "chính sách", "chính sách pháp luật", "chính sách hình sự" và xác lập khái niệm "chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội". Luận điểm cơ bản của chương là CSHS đối với NCTN phạm tội mang đầy đủ các đặc trưng của chính sách công nhưng chịu sự quy định chặt chẽ bởi đặc điểm thể chất, tâm lý và xã hội của lứa tuổi chưa thành niên. Tác giả phân tích các đặc trưng tâm sinh lý: NCTN đang trong giai đoạn chuyển đổi tâm lý mạnh mẽ, hiếu thắng, liều lĩnh, dễ bị kích động, năng lực kiềm chế hạn chế, dễ a dua lôi kéo nhưng nhân cách chưa định hình hoàn toàn, có khả năng cải tạo giáo dục cao.

Chương này luận giải các đặc điểm riêng biệt của CSHS đối với NCTN phạm tội: mang tính nhân đạo sâu sắc, ưu tiên áp dụng các biện pháp giáo dục, phục hồi hơn là trừng trị; coi phạt tù là biện pháp cuối cùng; tuân thủ các chuẩn mực của Công ước Liên hợp quốc về Quyền trẻ em năm 1989. Tác giả phân tích mục tiêu hai mặt của chính sách, các nguyên tắc định hướng xử lý, các công cụ thực thi chính sách và các nhân tố kinh tế, chính trị, xã hội, pháp lý tác động đến quy trình xây dựng, thực hiện CSHS đối với NCTN phạm tội.

Chương 3: Chính sách hình sự hiện hành đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam

Chương 3 dành cho việc phân tích thực định hệ thống pháp luật hình sự Việt Nam hiện hành điều chỉnh nhóm đối tượng NCTN phạm tội, trọng tâm là các quy định trong Bộ luật Hình sự năm 1999. Chương này làm rõ sự thể chế hóa các quan điểm, đường lối của Đảng thành các chế định cụ thể:

• Nguyên tắc xử lý NCTN phạm tội (Điều 69 BLHS năm 1999) với tư tưởng chỉ đạo là lấy giáo dục, giúp đỡ là chính, việc truy cứu trách nhiệm hình sự và áp dụng hình phạt chỉ thực hiện trong trường hợp cần thiết.
• Quy định về độ tuổi chịu trách nhiệm hình sự (Điều 12 BLHS năm 1999) phân chia theo hai nhóm từ đủ 14 tuổi đến dưới 16 tuổi và từ đủ 16 tuổi đến dưới 18 tuổi.
• Hệ thống các loại hình phạt áp dụng đối với NCTN: không áp dụng tù chung thân và tử hình; giới hạn mức phạt tù có thời hạn thấp hơn người đã thành niên; không áp dụng hình phạt phụ (phạt tiền, tịch thu tài sản, quản chế, cấm cư trú).
• Các biện pháp tư pháp áp dụng thay thế hình phạt như giáo dục tại xã, phường, thị trấn hoặc đưa vào trường giáo dưỡng.
• Các quy định về miễn trách nhiệm hình sự, miễn hình phạt và điều kiện xóa án tích ưu tiên hơn cho NCTN.

Chương 4: Triển khai thực hiện chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay

Chương 4 tập trung đánh giá thực tiễn thực hiện CSHS trong các giai đoạn tố tụng hình sự dựa trên các số liệu điều tra, báo cáo tổng kết và phân tích 200 bản án hình sự thực tế tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh. Các nội dung chính được triển khai gồm:

• Thực trạng phát hiện, điều tra, truy tố đối với các vụ án do NCTN thực hiện; việc bảo đảm các thủ tục tố tụng đặc biệt dành cho NCTN (người đại diện, người bào chữa).
• Thực tiễn xét xử, định tội danh và lượng hình tại Tòa án: tỷ lệ áp dụng hình phạt tù giam so với tù cho hưởng án treo, cải tạo không giam giữ; thực tế áp dụng các biện pháp tư pháp thay thế hình phạt tù.
• Đánh giá những bất cập, vướng mắc trong khâu tổ chức thực thi: nhận thức của cán bộ tiến hành tố tụng chưa đồng đều, xu hướng trừng phạt vẫn còn chi phối tại một số giai đoạn; cơ sở vật chất, điều kiện giam giữ và giáo dục cải tạo NCTN còn nhiều hạn chế; sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường và các cơ quan tư pháp chưa đạt hiệu quả đồng bộ.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp cụ thể: hoàn thiện chính sách lập pháp hình sự; đổi mới quy trình chính sách và mô hình tố tụng tư pháp người chưa thành niên; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ tư pháp và tăng cường các chương trình phòng ngừa tội phạm trong cộng đồng.

Kết quả và những đóng góp mới

Luận án xác định 4 đóng góp mới về phương diện học thuật và thực tiễn:

1. Về mặt lý luận khái niệm: Luận án kiến giải và làm rõ nội hàm khái niệm CSHS đối với NCTN phạm tội; xác định vị trí, vai trò, đặc điểm, mục tiêu, các nguyên tắc và ý nghĩa của chính sách này trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm; thiết lập mối quan hệ biện chứng giữa CSHS đối với NCTN phạm tội và hiệu quả thực tế của công tác phòng ngừa, xử lý tội phạm.
2. Về cấu trúc và cơ chế thực thi: Phân tích làm rõ các yêu cầu, yếu tố bảo đảm xây dựng và thực hiện CSHS đối với NCTN phạm tội; chỉ ra nội dung cấu thành, các nhân tố tác động (tâm lý lứa tuổi, môi trường xã hội, thể chế pháp luật) và hệ thống các biện pháp thực hiện chính sách theo hướng tiếp cận liên ngành giữa luật học và khoa học chính sách công.
3. Về mặt lập pháp thực định: Phân tích có hệ thống sự thể hiện của CSHS đối với NCTN phạm tội trong pháp luật hình sự Việt Nam qua các yếu tố: mục tiêu chính sách, quan điểm chỉ đạo, đường lối xử lý, nguyên tắc xử lý, chế định tội phạm và hệ thống hình phạt áp dụng cho NCTN.
4. Về mặt thực tiễn và giải pháp: Đánh giá khách quan, toàn diện thực trạng hoạch định và tổ chức thực hiện (từ khâu điều tra, truy tố, xét xử đến định tội danh, quyết định hình phạt) qua việc phân tích dữ liệu thống kê giai đoạn 2006 - 2015 và 200 bản án hình sự thực tế tại Thành phố Hồ Chí Minh; từ đó đề xuất hệ thống các giải pháp hoàn thiện việc hoạch định và triển khai thực hiện CSHS đối với NCTN phạm tội ở Việt Nam.

Về mặt kiến nghị, tác giả đề xuất việc tiếp tục nội luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế về tư pháp người chưa thành niên, phân hóa sâu hơn nữa trách nhiệm hình sự trong Bộ luật Hình sự, mở rộng phạm vi áp dụng các biện pháp thay thế xử lý hình sự mang tính giáo dục, phục hồi tại cộng đồng và nâng cao năng lực chuyên trách cho các cơ quan tiến hành tố tụng đối với người chưa thành niên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế, luận án tự xác định các giới hạn xuất phát từ phạm vi nghiên cứu:

• Luận án chỉ giới hạn nghiên cứu CSHS đối với NCTN phạm tội theo nghĩa hẹp, tập trung vào chính sách pháp luật hình sự (chính sách về tội phạm và chính sách về hình phạt), do đó chưa thể phân tích sâu toàn diện các phân hệ chính sách pháp luật tố tụng hình sự, chính sách thi hành án hình sự và các chính sách phòng ngừa xã hội mang tính rộng lớn.
• Địa bàn khảo sát thực tiễn điển hình tập trung chủ yếu tại Thành phố Hồ Chí Minh, chưa phản ánh hết sự khác biệt về tình hình tội phạm và thực tiễn xét xử giữa các vùng miền, đặc biệt là khu vực nông thôn hay miền núi.
• Mốc dữ liệu thống kê tội phạm học và các bản án thực tiễn được giới hạn trong giai đoạn 2006 - 2015, gắn với thời kỳ áp dụng Bộ luật Hình sự năm 1999.

Hướng nghiên cứu tiếp được gợi mở từ các giới hạn trên bao gồm:

• Tiếp tục mở rộng nghiên cứu CSHS đối với NCTN phạm tội theo nghĩa rộng, tích hợp đồng bộ các khâu tố tụng thân thiện, thi hành án và cơ chế tái hòa nhập cộng đồng.
• Đánh giá sự chuyển dịch của CSHS đối với người dưới 18 tuổi phạm tội trong các đạo luật sửa đổi, bổ sung sau năm 2015.
• Thực hiện các nghiên cứu so sánh thực tiễn áp dụng CSHS đối với người chưa thành niên trên phạm vi đa dạng các vùng miền lãnh thổ tại Việt Nam.

Giá trị tham khảo

Luận án mang lại giá trị tham khảo cụ thể cho các nhóm đối tượng:

• Cơ quan lập pháp và cơ quan hoạch định chính sách: Cung cấp luận cứ khoa học để hoàn thiện các quy định của Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng hình sự liên quan đến người dưới 18 tuổi, thúc đẩy việc xây dựng Luật Tư pháp người chưa thành niên phù hợp với thông lệ quốc tế.
• Cơ quan tiến hành tố tụng và thi hành án: Là tài liệu tham khảo cho Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán và cán bộ thi hành án trong việc nhận thức đúng tinh thần nhân đạo của CSHS, áp dụng đúng nguyên tắc định tội, quyết định hình phạt và biện pháp tư pháp đối với NCTN phạm tội.
• Cơ sở nghiên cứu và đào tạo: Là nguồn tư liệu phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu các môn học Luật Hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Luật Thi hành án hình sự, Tội phạm học, Khoa học Điều tra hình sự và Chính sách công tại các cơ sở đào tạo luật. Phần đáng tham khảo nhất là khung lý luận liên ngành phân tích CSHS dưới góc độ chính sách công tại Chương 2 và phần tổng hợp đánh giá 200 bản án hình sự thực tế tại Chương 4.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án tiếp cận khái niệm chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội theo nghĩa rộng hay nghĩa hẹp? Luận án chỉ rõ ở phạm vi rộng, CSHS đối với NCTN phạm tội bao gồm 4 phân hệ: chính sách phòng ngừa tội phạm, chính sách pháp luật hình sự, chính sách pháp luật tố tụng hình sự và chính sách pháp luật thi hành án hình sự. Tuy nhiên, trong giới hạn nghiên cứu của đề tài, tác giả lựa chọn tiếp cận theo nghĩa hẹp, tập trung vào chính sách pháp luật hình sự, cụ thể là chính sách về tội phạm và chính sách về hình phạt đối với NCTN phạm tội.

2. Số liệu thống kê tội phạm người chưa thành niên giai đoạn 2006 - 2015 được luận án sử dụng phản ánh thực trạng nào? Theo số liệu từ Ban chủ nhiệm Đề án 4 Chương trình quốc gia phòng, chống tội phạm được trích dẫn trong luận án, từ năm 2006 đến năm 2015 cả nước ghi nhận 95.474 vụ phạm pháp hình sự về trật tự xã hội do NCTN thực hiện. Số vụ và số đối tượng có xu hướng gia tăng, tính chất hành vi ngày càng nguy hiểm, thủ đoạn tinh vi, có sự chuẩn bị và hình thành các băng nhóm tội phạm có tổ chức với các tội danh phổ biến như giết người, cướp tài sản, trộm cắp, gây rối trật tự công cộng và ma túy.

3. Khung phân tích lý thuyết của luận án có điểm gì đặc thù về mặt tiếp cận? Điểm đặc thù là tác giả sử dụng hệ thống tri thức và khung tiếp cận của Khoa học Chính sách công kết hợp với Khoa học Luật hình sự. Luận án coi pháp luật là một hình thức biểu hiện của chính sách công, nghiên cứu CSHS theo chu trình từ hoạch định, thực hiện đến phân tích, đánh giá, đồng thời dựa trên 7 đặc trưng cơ bản của chính sách để luận giải bản chất của CSHS đối với NCTN.

4. Dữ liệu thực tế nào được sử dụng để đánh giá công tác xét xử người chưa thành niên trong luận án? Luận án tiến hành thu thập, phân tích tài liệu thực tiễn từ 200 bản án hình sự xét xử người chưa thành niên phạm tội tại Tòa án nhân dân Thành phố Hồ Chí Minh, kết hợp các báo cáo nghiệp vụ định kỳ của Tổng cục Cảnh sát, Tổng cục Thi hành án hình sự và hỗ trợ tư pháp, Cục Cảnh sát điều tra tội phạm về trật tự xã hội và Công an Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2006 - 2015.

5. Cơ sở tâm lý lứa tuổi nào được luận án nhấn mạnh làm căn cứ định hình chính sách hình sự riêng biệt cho người chưa thành niên? Luận án chỉ ra NCTN có sự phát triển chưa hoàn thiện về thể chất và tâm lý; nhận thức xã hội còn hạn chế; tâm lý bộc phát, ngẫu hứng, hiếu thắng, liều lĩnh, dễ bị tác động tiêu cực và lôi kéo bởi ngoại cảnh; dễ hình thành các nhóm phạm tội kiểu a dua. Những đặc điểm này đòi hỏi CSHS phải phân hóa sâu sắc so với người đã thành niên, đặt trọng tâm vào nguyên tắc nhân đạo, giáo dục và giúp đỡ sửa chữa sai lầm hơn là trừng phạt đơn thuần.

Kết luận

Luận án tiến sĩ "Chính sách hình sự đối với người chưa thành niên phạm tội ở Việt Nam hiện nay" là công trình nghiên cứu chuyên sâu thuộc chuyên ngành Luật hình sự và Tố tụng hình sự, kết hợp tiếp cận liên ngành với Khoa học Chính sách công. Công trình đã làm rõ các vấn đề lý luận nền tảng, phân tích thực trạng các quy phạm pháp luật hình sự về tội phạm và hình phạt đối với người chưa thành niên trong Bộ luật Hình sự năm 1999, đồng thời đánh giá thực tiễn xét xử qua khảo sát 200 bản án tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2006 - 2015. Kết quả nghiên cứu cung cấp hệ thống luận cứ khoa học phục vụ công tác hoàn thiện thể chế lập pháp hình sự, nâng cao hiệu quả áp dụng pháp luật và bảo đảm các chuẩn mực quốc tế về quyền con người đối với người chưa thành niên tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề chiến lược phát triển con người lên hàng đầu, nhất là đối với NCTN (đối tượng cần được ưu tiên quan tâm, chăm sóc và giáo dục đặc biệt). Chính vì vậy, những công trình khoa học đề cập đến lĩnh vực tư pháp hình sự đối với NCTN là khá phong phú. Tuy nhiên, các công trình này hầu như chỉ dừng lại ở việc phân tích, đánh giá các quy định cụ thể trong thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm mà chưa nêu ra được những vấn đề thuộc về lý luận ở tầm chiến lược hay nói cách khác là chưa làm rõ những vấn đề có liên quan đến CSHS đối với NCTN phạm tội như khái niệm, nội dung, nguyên tắc, mục tiêu, hình thức và công cụ thực hiện chính sách; Hai là, các công trình khoa học nêu trên cũng đã tiếp cận làm rõ những vấn đề liên quan đến đặc điểm tâm lý đặc trưng là cơ sở cho việc áp dụng các biện pháp xử lý đối với NCTN phạm tội trong thực tiễn điều tra, truy tố, xét xử. Mặc dù vậy, vì mục đích và phương pháp tiếp cận khác nhau cho nên chưa giải quyết được những vấn đề cốt lõi liên quan đến CSHS đối với NCTN phạm tội như: cơ sở cho việc hoạch định chính sách, công cụ thực hiện chính sách, các nhân tố tác động và ảnh hưởng đến việc tổ chức thực hiện quy trình chính sách, thực tiễn định tội danh và quyết định hình phạt đối với NCTN phạm tội; Ba là, các công trình khoa học nêu trên đã chứa đựng những hàm ý cho việc hoàn thiện CSHS đối với NCTN phạm tội ở Việt Nam hiện nay.

Tuy nhiên, 17 điều quan trọng là phải biết chắt lọc, tiếp thu một cách phù hợp trong bối cảnh cải cách tư pháp, xây dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như cần phải dựa trên các giá trị pháp luật truyền thống của dân tộc Việt Nam, đồng thời phải đảm bảo sự phù hợp với các nguyên tắc và các quy phạm được thừa nhận chung của pháp luật quốc tế trong lĩnh vực tư pháp hình sự góp phần tích cực vào công tác đấu tranh phòng, chống tội phạm hình sự do NCTN thực hiện. Tình hình nghiên cứu ở Việt Nam Ở Việt Nam, có nhiều tài liệu, công trình nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn liên quan đến vấn đề CSHS nói chung và CSHS đối với NCTN phạm tội nói riêng. Trước hết giáo trình, tài liệu chuyên khảo các môn Luật hình sự, Luật Tố tụng hình sự, Luật thi hành án hình sự, Tội phạm học, Chiến thuật điều tra hình sự và Phương pháp điều tra hình sự, Tâm lý học tội phạm đã đề cập đến những vấn đề cơ bản về CSHS nói chung và CSHS đối với NCTN phạm tội nói riêng. Ngoài ra, có nhiều đề tài khoa học, Luận án tiến sĩ, Luận văn thạc sĩ và các bài viết nghiên cứu về CSHS nói chung và CSHS đối với NCTN phạm tội nói riêng.

Có thể dẫn ra đây một số công trình đã công bố theo các nhóm vấn đề nghiên cứu, cụ thể: - Các công trình nghiên cứu về CSHS Một số công trình nghiên cứu đề cập đến CSHS với tính cách là một tổng thể như: “Luật hình sự Việt Nam” của GS. TSKH Đào Trí Úc, Nhà xuất bản Khoa học xã hội, Hà Nội năm 2000; “Một số vấn đề cơ bản về chính sách hình sự dưới ánh sáng Nghị quyết Đại hội IX của Đảng” của GS. TS Hồ Trọng Ngũ, Nhà xuất bản Chính trị quốc gia, Hà Nội năm 2002; Báo cáo “Những vấn đề lý luận cơ bản về chính sách hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam” của GS. TSKH Lê Cảm, Hà Nội năm 2005, “Báo cáo kết quả hội thảo hoàn thiện luật pháp, chính sách hình sự trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế” của Bộ Tư pháp phối hợp với Dự án VIE 02/015 tổ chức năm 2008.

Trong các công trình này, các tác giả xem xét những khái 18 niệm cơ bản nhất trong CSHS và do đó có giá trị cao về học thuật. Nhưng, những nghiên cứu này của các tác giả không dành riêng cho CSHS (vấn đề CSHS chỉ là một trong rất nhiều vấn đề mà các tác giả nghiên cứu), các tác giả chỉ giới hạn việc nghiên cứu của mình ở những vấn đề chung nhất có tính chất định hướng và ý nghĩa phương pháp luận. Tuy từng mặt, từng bộ phận của CSHS đã được nhiều tác giả đề cập, chẳng hạn vấn đề tội phạm hóa, phi tội phạm hóa, hình sự hóa, phi hình sự hóa, về các nguyên tắc quyết định hình phạt, đường lối xét xử trong những trường hợp tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự nhưng do không được xem xét một cách đầy đủ, nên chưa có được cái nhìn hệ thống về CSHS. Việc xem xét, đánh giá vai trò, vị trí, về thực trạng của CSHS và những vấn đề đặt ra không thể cho kết quả tốt nếu chỉ dựa vào những mặt, những bộ phận riêng rẽ của CSHS.

Sách chuyên khảo Sau đại học: “Những vấn đề cơ bản trong khoa học Luật hình sự - Phần chung” của GS.TSKH Lê Cảm, Nhà xuất bản Đại học Quốc gia, Hà Nội năm 2005, tại chương thứ nhất đã luận chứng và giải quyết về mặt lý luận và thực tiễn những vấn đề có liên quan đến CSHS, cụ thể làm rõ hệ thống pháp luật về đấu tranh phòng, chống tội phạm và ý nghĩa của việc nghiên cứu CSHS; Khái niệm, mục đích, đặc điểm và các bộ phận cấu thành của CSHS; Những cơ sở khoa học và thực tiễn của việc hoạch định CSHS trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền; Nội dung chủ yếu của CSHS. Đồng thời, nêu lên ba hình thức thể hiện chủ yếu của CSHS gồm: sáng tạo pháp luật, áp dụng pháp luật, giáo dục phát triển ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý trong xã hội. Đặc biệt, tác giả phân tích đưa ra một số kết luận mang tính định hướng và gợi mở những vấn đề cần tiếp tục triển khai nghiên cứu gồm: cơ sở khoa học và thực tiễn của việc hoạch định CSHS trong giai đoạn hiện nay; tiếp tục nghiên cứu để phát hiện những điểm còn hạn chế trong quy định của BLHS, BLTTHS, Luật thi hành án hình sự chính là những định hướng cần được triển khai tích cực để góp phần làm cho hệ thống tư pháp hình sự vững mạnh; nghiên cứu và lý giải để soạn thảo các cơ chế pháp lý khả thi tương ứng với các quy định của pháp luật 19 hình sự, pháp luật tố tụng hình sự, pháp luật thi hành án hình sự nhằm thực hiện tốt đường lối xử lý về hình sự trong giai đoạn xây dựng Nhà nước pháp quyền Việt Nam. Chuyên khảo “Chính sách hình sự trong thời kỳ đổi mới ở Việt Nam” do Tiến sĩ Phạm Văn Lợi chủ biên, Nhà xuất bản Tư pháp, Hà Nội năm 2007 đã tiếp cận các quan điểm khác nhau dưới góc độ Khoa học Luật hình sự ở Việt Nam cũng như Liên Xô về khái niệm CSHS, trên cơ sở đó tác giả khẳng định rằng, CSHS có quan hệ và gắn bó mật thiết với việc xây dựng và thực hiện chính sách pháp luật, chính sách phát triển kinh tế, văn hóa, xã hội và chịu sự tác động, chi phối của các chính sách này.

Đồng thời, CSHS trong giai đoạn xây dựng nhà nước pháp quyền là những phương hướng có tính chất chỉ đạo, chiến lược của Đảng và Nhà nước trong lĩnh vực tội phạm và hình phạt nhằm xây dựng, hoàn thiện pháp luật hình sự, pháp luật tố tụng hình sự và pháp luật thi hành án hình sự, cũng như thực tiễn áp dụng chúng, soạn thảo và triển khai các biện pháp đấu tranh phòng, chống tội phạm. Chuyên khảo đã chỉ rõ những mục đích cơ bản của CSHS; ý nghĩa của việc nghiên cứu CSHS; coi sáng tạo pháp luật, áp dụng pháp luật và giáo dục, phát triển ý thức pháp luật và văn hóa pháp lý trong xã hội là các hình thức thể hiện của CSHS; phân tích làm sáng tỏ nội hàm, bản chất của chính sách phòng ngừa tội phạm, chính sách pháp luật hình sự, chính sách pháp luật tố tụng hình sự, chính sách pháp luật thi hành án hình sự; phân tích những cơ sở khoa học và thực tiễn cho việc hoạch định CSHS. Ngoài ra, chuyên khảo đã có sự khái quát về quá trình xây dựng và thực hiện CSHS của Nhà nước ta từ năm 1945 đến nay bằng việc phân tích hoàn cảnh chính trị, lịch sử qua các thời kỳ, những văn bản pháp luật đã được ban hành và đặc điểm nổi bật trong CSHS ở những thời kỳ ấy. Đồng thời, chuyên khảo đã đi sâu phân tích, kiến giải CSHS của một số nước trên thế giới qua các quy định của pháp luật về đấu tranh phòng, chống tội phạm như: CSHS của Liên bang Nga, CSHS của Hoa Kỳ, CSHS của Nhật Bản, CSHS của cộng hòa nhân dân Trung Hoa, đây là nguồn tài liệu tham khảo giá trị cho việc xây dựng và hoàn thiện CSHS ở Việt Nam trong 20 những năm sắp tới.

Đặc biệt, chuyên khảo đã khái quát về thực trạng tình hình tội phạm ở Việt Nam thời gian qua, cho rằng đây đang là vấn đề nhức nhối trên nhiều phương diện, tỷ lệ tội phạm ẩn tương đối cao, vùng ẩn lớn nhất là vùng tội phạm xâm phạm trật tự quản lý kinh tế, tội phạm xâm phạm trật tự quản lý hành chính, tội phạm về chức vụ, tội phạm về ma túy. Chuyên khảo đã làm sáng tỏ những quan điểm và nội dung cơ bản của CSHS trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Tác giả cũng đưa ra những vấn đề mang tính thời sự, cần thiết sửa đổi và hoàn thiện CSHS nhưng còn bỏ ngõ và đó là một trong những cơ sở để nghiên cứu sinh tiếp tục nghiên cứu và đề cập trong luận án. “Chính sách hình sự và việc thực hiện chính sách hình sự ở nước ta ”, Luận án tiến sĩ luật học của Phạm Thư, Hà Nội năm 2005 đã khẳng định với tính chất là hệ thống các quan điểm, đường lối, chủ trương, định hướng chỉ đạo phòng, chống tội phạm, CSHS trở thành hạt nhân cơ bản của cuộc đấu tranh này.

CSHS thống nhất, phối hợp hoạt động của các cơ quan nhà nước, tổ chức xã hội và công dân vào mục đích khắc phục, hạn chế và loại trừ tội phạm ra khỏi xã hội, đảm bảo sự thống nhất giữa ý chí của giai cấp cầm quyền với pháp luật nhà nước, giữa pháp luật với việc áp dụng pháp luật đó trong đấu tranh phòng, chống tội phạm.