đặt vấn đề của tác giả Chu dịch huyền giải đã cung cấp manh mối quan trọng để chúng tôi kế thừa và tiếp tục đào sâu nghiên cứu các yếu tố Đạo học phương Đông như là một trong những nẻo đường dẫn đến việc hình thành tư tưởng của Krishnamurti về nhận thức. Năm 2017, tác giả Lê Công Sự đã cho xuất bản quyển Khát vọng Chân - Thiện - Mỹ do nhà xuất bản Tri Thức, Hà Nội ấn hành. Tác giả Lê Công Sự đã sử dụng câu nói nổi tiếng của Krishnamurti: “Chân lý là đất không lối vào” đặt tên cho tiêu đề tác phẩm của mình. Nội dung tác phẩm viết về tư tưởng giáo dục của Krishnamurti như: “Quan niệm giáo dục của Krishnamurti có 16 nhiều điều quý báu đáng cho chúng ta tham khảo và vận dụng; đặc biệt trong bối cảnh hiện nay, khi nền giáo dục ở Việt Nam đang có “vấn đề” đang cần một nền tảng lý luận tạo tiền đề cho việc hình thành triết lý giáo dục” (Lê Công Sự, 2009c, tr.
286-287), bên cạnh đó tác phẩm đã giới thiệu Krishnamurti như một vị thánh nhân với những quan niệm nhân sinh mới mẻ. Khi nghiên cứu quan điểm của Krishnamurti về nhận thức, năm 2018, chúng tôi đã viết bài Một số quan điểm cơ bản của Krishnamurti về nhận thức, trong đó có những nhận định và đánh giá về quan điểm nhận thức của Krishnamurti. Chúng tôi cho rằng: “lý luận nhận thức của Krishnamurti mang đến sự mới mẻ trong cách tiếp cận”, rằng “Krishnamurti đã có những đóng góp quan trọng trong việc đưa phép biện chứng vào lý luận nhận thức về tâm thức; trong phạm vi đối tượng nghiên cứu của chính mình, ông là một nhà biện chứng thông minh. Nhưng vì quá đề cao yếu tố tâm thức bên trong con người mà Krishnamurti có khuynh hướng phủ nhận vai trò của truyền thống và các tổ chức chính trị - xã hội trong việc giải quyết các mâu thuẫn xã hội, giải quyết những xung đột trong chính nội tâm con người”.
Thiết nghĩ đây là cách nhìn nhận vẫn có giá trị tham chiếu nhất định cho luận án của mình trong việc đánh giá nhận thức luận của Krishnamurti. Với tác phẩm Krishnamurti - người nhập cuộc của tác giả Mộc Nhiên biên soạn, đã có những lưu ý khi nghiên cứu, đánh giá Krishnamurti. Mộc Nhiên viết: “để tránh những ngộ nhận không đáng có làm suy tưởng Krishnamurti trở nên viễn vông, không thực, tiêu cực và rối mù” (Mộc Nhiên, 2004, tr.183-184) thì cần phải lưu ý: một là, không đại diện cho chủ thuyết; hai là, không chính kiến; ba là, lĩnh vực tâm lý; bốn là, ngữ nghĩa. Mặc dầu vậy, tác giả Mộc Nhiên đã nói rõ những lưu ý này đều dựa trên thiển ý chủ quan của tác giả nên có thể dẫn đến sai lầm.
Bài viết “Krishnamurti và quan niệm của ông về vài trò của gia đình trong giáo dục” của tác giả Đinh Thị Tuyết đăng trên tạp chí Giáo dục, số 17 421 (Kì 1 - 1/2018). Tác giả bài viết ngoài việc giới thiệu sơ lược về sự nghiệp giáo dục của Krishnamurti còn chỉ ra “giáo dục theo Krishnamurti là để giúp con người xây dựng một xã hội hoà bình và an lạc, xóa bỏ chiến tranh và thù hận giữa con người với con người”. Tác giả còn nêu khái quát trách nhiệm của phụ huynh trong giáo dục theo tư tưởng của Krishnamurti như: trách nhiệm của phụ huynh trong mối liên hệ với nhà trường và trách nhiệm của phụ huynh đối với việc giáo dục, đồng thời chỉ ra các giải pháp giúp phụ huynh trở thành những ông bố, bà mẹ thực sự. Mặc dù bài viết chỉ gói gọn trong 03 trang nhưng tác giả bài viết đã có cách nhìn nhận một cách tương đối đầy đủ về vai trò của giáo dục theo tư tưởng Krishnamurti.
Bài viết “Về Triết lý nhân sinh của Jiddu Krishnamurti” của tác giả Võ Anh Tuấn đăng trên tạp chí Khoa học Đại học Huế: Khoa học xã hội và Nhân văn, số 6C (2018). Ngoài việc chỉ ra sợi chỉ đỏ xuyên suốt toàn bộ triết lý nhân sinh của Krishnamurti chính là “trạng huống tồn tại của con người”, tác giả bài viết còn cho rằng tư tưởng nhân sinh của Krishnamurti chịu ảnh hưởng tư tưởng Phật giáo: “Về mặt lý luận, có lẽ Krishnamurti đã chịu nhiều ảnh hưởng từ triết lý Phật giáo và chủ nghĩa hiện sinh (existentialism). Về mặt thực tiễn, triết lý nhân sinh của Krishnamurti tìm thấy xuất phát điểm của nó từ trong đời sống con người hiện đại diễn ra với nhịp độ ngày càng nhanh chóng, mọi người sống và làm việc hết mình để làm sao thỏa mãn ở mức cao nhất những khát vọng sống của bản thân”. Và vấn đề khủng hoảng tinh thần của con người do sự tác động trực tiếp của xã hội hiện đại.
Từ đó, Krishnamurti cho rằng chỉ có giáo dục mới có thể giúp con người vãn hồi giá trị tinh khôi của nhân tính, nên Krishnamurti đã đề ra những nguyên tắc cốt lõi trong nền giáo dục theo tư tưởng của ông như sau: (1) nội dung và phương pháp của giáo dục phải bắt nguồn từ cuộc sống và hướng đến cuộc sống; (2) giáo dục mới phải nhận thức được tầm quan trọng của các bậc phụ huynh và người thầy trong xây dựng thế giới quan và nhân sinh quan toàn diện cho người học. Tác giả Võ Anh Tuấn 18 cho rằng tư tưởng nhân sinh của Krishnamurti được hình thành bởi nó được đúc kết từ hiện thân của cuộc đời của Krishnamurti và những trăn trở của ông về hướng đi lên của con người. Luận án của Đinh Thị Tuyết có tên “Tư tưởng giáo dục của J.Krishnamurti và ý nghĩa hiện thời của nó” đã làm rõ điều kiện lịch sử, tiền đề lý luận và những yếu tố chủ quan của sự hình thành tư tưởng giáo dục của Krishnamurti. Trên cơ sở phân tích một cách khái quát về bối cảnh kinh tế, chính trị và xã hội của thế giới ở thế kỷ XX trong mối tương quan với tồn tại của con người, tác giả Đinh Thị Tuyết đã nhận định rằng: “Thế kỷ XX có nhiều biến động trên các mặt chính trị, xã hội, tư tưởng.
Nổi bật chính là vấn đề chiến tranh, ảnh hưởng của khoa học - kỹ thuật và vấn đề con người trong xã hội”(Đinh Thị Tuyết, 2019, tr.40) và rằng “triết lý của Krishnamurti cũng không tách khỏi những vấn đề trăn trở của thời đại. Ông luôn nhấn mạnh cuộc sống như toàn thể và con người có trách nhiệm thấu hiểu nó trong tính toàn diện chứ không nên phân chia thành các mảnh nhỏ rời rạc như cái cách mà xã hội hiện nay đang làm”(Đinh Thị Tuyết, 2019, tr. Năm 2020, có luận án “Tư tưởng của Jiddu Krishnamurti về con người” của Võ Anh Tuấn. Trong luận án này, tác giả Võ Anh Tuấn đã khái quát bối cảnh lịch sử - xã hội và tiền đề hình thành tư tưởng của Krishnamurti về con người, hệ thống hoá và luận giải những nội dung cốt lõi vấn đề con người trong tư tưởng Krishnamurti, chỉ ra được một số giá trị và hạn chế chủ yếu trong tư tưởng của Krishnamurti về con người.
Trong phần bối cảnh lịch sử - xã hội hình thành tư tưởng Krishnamurti về con người, Võ Anh Tuấn đã phân tích thực trạng đời sống con người cuối thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX là “một thế giới suy đồi, khủng hoảng, trong cuộc nhân sinh đầy thù hận, bạo tàn. Không thể tìm thấy ở thế giới đó có sự bao dung và đối thoại, các giá trị nhân văn trở thành thứ xa xỉ phẩm không hơn không kém” (Võ Anh Tuấn, 2020, tr. Từ thực trạng đó, tác giả Võ Anh Tuấn đã hệ thống nội dung 19 cốt lõi của tư tưởng Krishnamurti về con người ở chương 2, rằng nền tảng của nhân sinh là tự do nhưng con người đã đánh mất nó, rơi vào thực trạng tha hoá của tinh thần. Muốn xoá bỏ nó phải có cuộc cách mạng nội tâm thông qua sứ mệnh của giáo dục.
*Khái quát những vấn đề chính trong các công trình nghiên cứu về nhận thức luận Krishnamurti và những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu Thông qua việc tìm hiểu tổng quan tình hình nghiên cứu các công trình khoa học có liên quan trực tiếp hoặc gián tiếp đến đề tài luận án, tác giả luận án khái quát những thành tựu cơ bản của các công trình khoa học đó như sau: Một là, Với những tác phẩm mà chúng tôi đã nghiên cứu được đề cập ở phần trên, cho thấy rằng các nhà khoa học trước đây khi nghiên cứu về Krishnamurti tường thuật một cách cơ bản nhất về cuộc đời và sự nghiệp của Krishnamurti - một nhà tư tưởng lớn có tầm ảnh hưởng không nhỏ của thế kỷ XX, đã giúp cho tác giả luận án này nắm và hiểu được một cách khái quát về cuộc đời của Krishnamurti, diễn tiến qua nhiều giai đoạn: từ khi còn là một cậu bé vô danh bên bờ biển đến khi được cả thế giới tung hô như “Đấng Cứu thế” của thời đại mới. Những tác phẩm trên đề cập đến những biến cố quan trọng trong cuộc đời Krishnamurti: từ bỏ vai trò lãnh đạo Hội Ngôi Sao Phương Đông và rút khỏi tổ chức Thông Thiên học. Sau khi giải tán Hội và rút khỏi tổ chức, ông bắt đầu sứ mệnh của mình một cách đơn độc nhưng hoàn toàn tự do. Đó có thể là lý do tại sao ông lại được nhiều người yêu mến đến vậy.
Họ đến nghe ông nói mà không bị khuôn định bởi một tôn giáo hay học thuyết nào, đơn giản chỉ là lắng nghe một con người nói về những vấn đề của cuộc sống. Những vấn đề được tác giả luận án đề cập ở phần trên, còn chỉ ra khía cạnh huyền bí xung quanh cuộc đời của ông: từ sự nhạy bén của tâm trí đến sự khôn khéo trong diễn đạt và năng lượng phi thường toát ra trong các buổi nói chuyện. Tuy nhiên, cơ sở hình thành, phát triển tư tưởng, đặc biệt là tư tưởng nhận thức luận của Krishnamurti ở khía cạnh triết học 20 chỉ được bàn xen kẽ trong các công trình viết về cuộc đời và sự nghiệp của ông. Các nhà nghiên cứu đều cho rằng tư tưởng nhận thức của ông chịu ảnh hưởng từ những quan niệm nhận thức từ Hội Thông Thiên học và những ảnh hưởng từ văn hóa, truyền thống phương Đông, nhất là ảnh hưởng của Phật giáo.
Điều này sẽ được tác giả luận án nghiên cứu và làm rõ trong phần trình bày tiền đề hình thành nhận thức luận Krishnamurti. Hai là, ở một phạm vi nào đó các công trình nghiên cứu được chúng tôi đề cập ở trên chỉ dừng lại ở các nội dung cơ bản về tư tưởng của Krishnamurti về con người, giáo dục, tôn giáo, nhân sinh.