Luận án tiến sĩ về thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở đồng bằng sông Hồng

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích triết học thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông hồng hiện nay, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọ
• Người hướng dẫn: GS,TS. Lê Văn Lợi
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Triết học
• Đề tài: Thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng hiện nay
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC HÀNH DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG
• 1.1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng
• 1.2. Khái quát kết quả chủ yếu của những công trình khoa học đã công bố có liên quan đến đề tài luận án và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA THỰC HÀNH DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG
• 2.1. Quan niệm cơ bản về thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới
• 2.2. Chủ thể, nội dung, hình thức thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới
• 2.3. Vai trò và những yếu tố tác động đến thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng hiện nay
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG THỰC HÀNH DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ NHỮNG VẤN ĐỀ ĐẶT RA HIỆN NAY
• 3.1. Khái quát đặc điểm vùng đồng bằng sông Hồng tác động đến thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới
• 3.2. Thực trạng thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng
• 3.3. Nguyên nhân của những thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra hiện nay
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM ĐỊNH HƯỚNG, MỘT SỐ GIẢI PHÁP CHỦ YẾU TĂNG CƯỜNG THỰC HÀNH DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG TRONG THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Quan điểm định hướng tăng cường thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng
• 4.2. Một số giải pháp chủ yếu tăng cường thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng

Luận án tổng hợp các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước liên quan đến thực hành dân chủ cơ sở và xây dựng nông thôn mới. Các nghiên cứu trong nước tập trung vào lý luận về dân chủ, vai trò của Đảng trong thực hiện dân chủ, và sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh. Các nghiên cứu nước ngoài đề cập đến kinh nghiệm quốc tế trong phát triển nông thôn và thực hành dân chủ. Luận án chỉ ra những khoảng trống nghiên cứu, đặc biệt là thiếu các công trình đi sâu vào thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng.

1.1. Các công trình nghiên cứu trong nước

Các công trình trong nước tập trung vào lý luận về dân chủ cơ sở, vai trò của Đảng trong thực hiện dân chủ, và sự vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh. Các tác giả như Dương Trung Ý, Nguyễn Đình Minh, và Trần Thị Minh Tuyết đã phân tích sâu về nguyên tắc tập trung dân chủ, vai trò lãnh đạo của Đảng, và sự vận dụng dân chủ trong thực tiễn Việt Nam.

1.2. Các công trình nghiên cứu nước ngoài

Các nghiên cứu nước ngoài đề cập đến kinh nghiệm quốc tế trong phát triển nông thôn và thực hành dân chủ. Các tác giả như Nguyễn Tài Đông và Trần Tuấn Phong đã phân tích giá trị và sự vận dụng quan niệm của C. Mác về công bằng xã hội và dân chủ trong bối cảnh hiện đại.

II. Cơ sở lý luận của thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng

Luận án làm rõ cơ sở lý luận về thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới, bao gồm quan niệm, chủ thể, nội dung, và hình thức thực hiện. Luận án nhấn mạnh vai trò của dân chủ cơ sở trong việc phát huy quyền làm chủ của người dân, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới. Các yếu tố tác động đến thực hành dân chủ cơ sở cũng được phân tích, bao gồm chính sách, văn hóa, và điều kiện kinh tế - xã hội.

2.1. Quan niệm về thực hành dân chủ cơ sở

Luận án định nghĩa thực hành dân chủ cơ sở là quá trình thực hiện quyền làm chủ của người dân thông qua các hình thức như dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra, dân giám sát, và dân thụ hưởng. Đây là nền tảng để xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa.

2.2. Chủ thể và nội dung thực hành dân chủ cơ sở

Chủ thể của thực hành dân chủ cơ sở bao gồm người dân, chính quyền địa phương, và các tổ chức chính trị - xã hội. Nội dung thực hiện tập trung vào các lĩnh vực kinh tế, chính trị, văn hóa, và xã hội, đặc biệt trong bối cảnh xây dựng nông thôn mới.

III. Thực trạng thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng

Luận án phân tích thực trạng thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng, chỉ ra những thành tựu và hạn chế. Các thành tựu bao gồm việc phát huy quyền làm chủ của người dân, cải thiện cơ sở hạ tầng, và nâng cao chất lượng cuộc sống. Tuy nhiên, vẫn còn tồn tại các vấn đề như vi phạm quyền dân chủ, tham nhũng, và giải quyết khiếu nại chưa thỏa đáng.

3.1. Thành tựu và hạn chế

Luận án chỉ ra những thành tựu trong việc thực hiện thực hành dân chủ cơ sở, bao gồm sự tham gia tích cực của người dân và cải thiện cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, vẫn còn các hạn chế như vi phạm quyền dân chủ, tham nhũng, và giải quyết khiếu nại chưa thỏa đáng.

3.2. Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế

Nguyên nhân của thành tựu bao gồm sự lãnh đạo của Đảng và sự tham gia tích cực của người dân. Nguyên nhân của hạn chế là do thiếu cơ chế giám sát hiệu quả và sự yếu kém trong quản lý địa phương.

IV. Quan điểm định hướng và giải pháp tăng cường thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng

Luận án đề xuất các quan điểm định hướng và giải pháp nhằm tăng cường thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng. Các giải pháp bao gồm hoàn thiện cơ chế giám sát, nâng cao nhận thức của người dân, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lấy người dân làm trung tâm trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

4.1. Quan điểm định hướng

Luận án đề xuất các quan điểm định hướng như lấy người dân làm trung tâm, phát huy quyền làm chủ của người dân, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng trong quá trình xây dựng nông thôn mới.

4.2. Giải pháp tăng cường thực hành dân chủ cơ sở

Các giải pháp bao gồm hoàn thiện cơ chế giám sát, nâng cao nhận thức của người dân, và tăng cường sự tham gia của cộng đồng. Luận án cũng đề xuất các chính sách hỗ trợ để thúc đẩy thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng. Chương 2: Cơ sở lý luận của thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng. Chương 3: Thực trạng thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng và những vấn đề đặt ra hiện nay. Chương 4: Quan điểm định hƣớng, một số giải pháp chủ yếu tăng cƣờng thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng trong thời gian tới.

8 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN THỰC HÀNH DÂN CHỦ CƠ SỞ TRONG XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG 1. Những công trình nghiên cứu có liên quan đến thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới ở vùng đồng bằng sông Hồng 1. Những công trình nghiên cứu trong nước 1. Những công trình đề cập đến lý luận về thực hành dân chủ cơ sở trong xây dựng nông thôn mới Dân chủ là vấn đề đƣợc các nhà kinh điển mác xít đề cập đến từ rất sớm khi nghiên cứu về sự vận động phát triển của xã hội và bản chất của nhà nƣớc.

Các công trình của các nhà khoa học nghiên cứu những quan điểm của C. Ăngghen về dân chủ phải kể đến nhƣ: Tác giả Dƣơng Trung Ý (2013) có bài viết: “Quan điểm của V.Lênin về dân chủ và phát huy dân chủ trong Đảng”[166]. Tác giả đã khái quát nội dung quan điểm của V.Lênin về dân chủ và tầm quan trọng của việc thực hiện dân chủ đối với các đảng chính trị thuộc giai cấp công nhân; tập trung phân tích những luận điểm của V.Lênin về phát huy dân chủ trong Đảng đặc biệt là nguyên tắc tập trung dân chủ. Dân chủ trong Đảng phải gắn liền với tập trung, đi đến tập trung, thống nhất trong tổ chức Đảng.

Đảng ta tiếp tục hoàn thiện, cụ thể hóa, quy chế hóa nguyên tắc tập trung dân chủ, tăng cƣờng tính công khai, minh bạch trong hoạt động của các cấp ủy, tổ chức Đảng và cơ quan nhà nƣớc; thực hiện dân chủ, công khai trong bầu cử và công tác cán bộ, tiếp tục đẩy mạnh thực hiện phê bình và tự phê bình, xóa bỏ những bất bình đẳng, chênh lệch về chế độ, chính sách trong Đảng, Nhà nƣớc và các tổ chức chính trị xã hội. Tác giả Nguyễn Đình Minh (2014) với bài viết:“Sự lãnh đạo của Đảng Cộng sản Việt Nam là nhân tố quyết định chế độ dân chủ ở nước ta hiện nay”[84]. Trong bài viết, tác giả trình bày những yếu tố tác động đến tình hình đất nƣớc ta; các thế lực thù địch chống phá hoạt động lãnh đạo của Đảng. Đảng phải biết phát huy sức mạnh của nhân dân, tập hợp quần chúng nhân dân tham gia đóng góp ý kiến.

9 Tác giả Trần Thị Minh Tuyết, Vũ Thị Thanh Huyền (2016) với bài viết “Vai trò của dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh và sự vận dụng trong Văn kiện Đại hội lần thứ XII của Đảng”[147]. Bài viết trình bày quan điểm của Hồ Chí Minh về vai trò của dân chủ, tác giả đi vào phân tích sự vận dụng của Đảng Cộng sản Việt Nam về dân chủ theo tƣ tƣởng Hồ Chí Minh theo tinh thần Đại hội XII. Đảng ta luôn lấy chủ nghĩa Mác- Lênin, tƣ tƣởng Hồ Chí Minh làm nền tảng tƣ tƣởng, kim chỉ nam cho hành động, lãnh đạo cách mạng Việt Nam và xây dựng đất nƣớc đi lên CNXH; đề ra những phƣơng hƣớng và nhiệm vụ cụ thể nhằm thực thi dân chủ; nhấn mạnh quyền làm chủ của ngƣời dân trên tất cả các mặt của đời sống xã hội. Tác giả Nguyễn Tất Viễn (2017) có bài viết: “Phê phán quan điểm cho rằng thực hiện nguyên tắc tập trung dân chủ chỉ dẫn đến tập trung quan liêu, mất dân chủ”[159].

Tác giả đã khái quát những quan điểm cơ bản của C. Ăngghen khởi thảo sau này đƣợc V.Lênin khái quát về nguyên tắc tập trung dân chủ và đƣợc xác định là nguyên tắc tổ chức cơ bản của Đảng Cộng sản. Tác giả đã phân tích những luận điểm của C. Ăngghen về dân chủ chỉ ra bản chất, nguồn gốc của dân chủ; cơ chế thực hành nền dân chủ XHCN; tính giai cấp của nền dân chủ XHCN; vai trò lãnh đạo của giai cấp vô sản.

Cuốn sách của tác giả Nguyễn Tài Đông, Trần Tuấn Phong, Cao Thu Hằng (Đồng chủ biên) (2018), Tư tưởng của C. Mác về công bằng xã hội với dân chủ và ý nghĩa hiện thời của nó [44]. Cuốn sách tập trung vào ba phần chính đó là: Quan niệm của C. Mác về công bằng xã hội và dân chủ; giá trị và sự vận dụng phát triển quan niệm của C.

Mác về công bằng xã hội, dân chủ vào thực tiễn Việt Nam; kinh nghiệm quốc tế về việc vận dụng phát triển quan niệm của C. Mác về công bằng xã hội, dân chủ. Tác giả đã nêu lên ý nghĩa lý luận, luận điểm của C. Mác về công bằng xã hội, dân chủ và những quan niệm của C.

Mác về công bằng xã hội và dân chủ; từ đó tổng kết cơ sở đƣa ra những giá trị và sự vận dụng phát triển quan niệm của C. Mác vào thực tiễn Việt Nam và trên thế giới. Tác giả Tạ Ngọc Tấn (2018) có bài viết: “Từ tư tưởng của C.Mác về dân chủ đến xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam”[115]. Tác giả Tạ Ngọc Tấn đã phân tích tƣ tƣởng của C.

Mác về bản chất của dân chủ, với tính chất là một chế độ nhà nƣớc, trong đó nhân dân giữ vai trò trung tâm; sự 10 khác biệt về bản chất giữa chế độ dân chủ với chế độ quân chủ; sự tham gia chính trị của nhân dân là yếu tố cốt lõi, quyết định đối với vai trò làm chủ của nhân dân trong chế độ nhà nƣớc dân chủ; quy luật vận động, phát triển của xã hội trong đó kinh tế là một yếu tố quan trọng. Tiếp theo đó, bài viết: “Chủ nghĩa Mác- Lênin về dân chủ xã hội chủ nghĩa: giá trị bền vững và những luận điểm cần làm sáng tỏ”[105] của tác giả Nguyễn Văn Quyết, Hà Minh Hoàn (2019) cũng phân tích những quan điểm của C. Ăngghen về dân chủ và đƣa ra nhận định dân chủ XHCN là những nội dung cốt lõi trong hệ thống lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về CNXH. Tác giả tập trung phân tích những giá trị cốt lõi về dân chủ XHCN cần phải bổ sung, phát triển cho phù hợp với điều kiện hiện nay.

Bài viết của Lê Minh Quân (2021), “Quan điểm của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác- Lênin về dân chủ và ý nghĩa đối với công cuộc đổi mới ở Việt Nam”[99]. Tác giả đƣa ra và phân tích tƣ tƣởng của C.Lênin về dân chủ với những giá trị khoa học mang tính thực tiễn đó là: nhận thức về dân chủ trên lập trƣờng của chủ nghĩa duy vật biện chứng và chủ nghĩa duy vật lịch sử, tạo ra sự thay đổi có tính cách mạng trong nhận thức và thực hành dân chủ; xác định giá trị, hạn chế và ý nghĩa lịch sử của dân chủ tƣ sản trên tinh thần khoa học và cách mạng; hình thành quan điểm về dân chủ nhằm giải quyết những nhiệm vụ lịch sử của cách mạng vô sản và sự nghiệp xây dựng chủ nghĩa xã hội (CNXH). Bài viết của tác giả Trần Thanh Giang (2021), “Quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát huy dân chủ xã hội chủ nghĩa, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong giai đoạn hiện nay”[46]. Tác giả đã trình bày những nhận thức của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát huy dân chủ XHCN.

Đồng thời, phân tích thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của thực hiện dân chủ XHCN ở Việt Nam. Từ đó, tác giả chỉ ra những định hƣớng của Đảng trong việc phát huy dân chủ XHCN, bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân trong thời gian tới. Những công trình đề cập đến lý luận về DCCS và thực hành DCCS Cuốn sách: “Một số vấn đề lý luận, thực tiễn về dân chủ trực tiếp, DCCS trên thế giới và Việt Nam” của tác giả Đào Trí Úc và các cộng sự (2014)[148]. Cuốn sách gồm tập hợp những bài tham luận tại Hội thảo “Dân chủ trực tiếp, 11 DCCS trên thế giới và ở Việt Nam”.

Các bài viết đều tập trung đƣa ra quan niệm về dân chủ; dân chủ trực tiếp, DCCS; đồng thời, có bài viết tập trung phân tích các hình thức thực hiện dân chủ trực tiếp, DCCS. Có bài viết phân tích về thực hiện DCCS của các nƣớc trên thế giới, mô hình thực hiện dân chủ của các nƣớc trên thế giới; qua đó, tham chiếu với thực tiễn thực hiện DCCS ở Việt Nam. Đồng thời, cuốn sách cũng phân tích thực trạng vấn đề DCCS và đƣa ra những giải pháp nâng cao chất lƣợng thực hiện DCCS ở Việt Nam. Bài viết của tác giả Đoàn Mạnh Hùng (2018): “Thực hành dân chủ trong di sản tư tưởng Hồ Chí Minh” [57].

Thực hành dân chủ là một trong những nội dung cốt lõi trong di sản dân chủ của Hồ Chí Minh đƣợc thể hiện ở cả hai mặt lý luận và thực tiễn thực hành dân chủ. Tác giả đã trình bày những nội dung cốt lõi về thực hành dân chủ của Hồ Chí Minh thể hiện ở các khía cạnh: mục đích thực hành dân chủ; nội dung thực hành dân chủ trên lĩnh vực chính trị; thực hành dân chủ trong Đảng; những điều kiện thực hành dân chủ; những giá trị về thực hành dân chủ trong tƣ tƣởng Hồ Chí Minh đã để lại cho sự nghiệp xây dựng đất nƣớc của Đảng và Nhà nƣớc ta. Tác giả Nguyễn Văn Thâm (2019) với bài viết “Một số vấn đề lý luận về DCCS và vai trò của DCCS”, Tạp chí Tổ chức nhà nƣớc [124]. Theo đó, tác giả đƣa ra những quan niệm của các nhà khoa học khác nhau về dân chủ và DCCS, từ đó rút ra khái niệm cơ bản về dân chủ và DCCS; vai trò của DCCS có ảnh hƣởng mạnh mẽ đến quá trình xây dựng và hoàn thiện nền dân chủ XHCN.

Trong bài viết, tác giả đã nêu lên vấn đề đặt ra để đảm bảo ngƣời dân đƣợc thực hiện quyền dân chủ và DCCS của mình; ngƣời dân đƣợc hƣớng dẫn nhƣ thế nào để hiểu rõ giới hạn, nội dung quyền dân chủ của mình và làm thế nào để ngƣời dân nhận thức đúng đắn về quyền dân chủ của mình.