Luận án tiến sĩ về tác động của dự trữ ngoại hối đối với ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam

Luận án tiến sĩ phân tích tác động của dự trữ ngoại hối đến ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam, cung cấp cái nhìn sâu sắc và giải pháp.

• Tác giả: Trần Kim Anh
• Người hướng dẫn: PGS. Hà Quỳnh Hoa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Tài Chính - Ngân Hàng
• Đề tài: Tác Động Của Dự Trữ Ngoại Hối Đến Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô Tại Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ, HÌNH, SƠ ĐỒ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ DỰ TRỮ NGOẠI HỐI VÀ TÁC ĐỘNG CỦA DỰ TRỮ NGOẠI HỐI ĐẾN ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ
• 1.1. Khái quát về DTNH
• 1.2. Khái niệm về DTNH
• 1.3. Nguồn hình thành và mục tiêu
• 1.4. Đánh giá quy mô DTNH
• 1.5. Tác động của DTNH đến ổn định kinh tế vĩ mô
• 1.6. Khái niệm Ổn định kinh tế vĩ mô
• 1.7. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về tác động của DTNH đến ổn định kinh tế vĩ mô
• 1.8. Kinh nghiệm của một số nước trên thế giới về dự trữ và quản lý DTNH
• 1.8.1. Kinh nghiệm của Thái Lan trong khủng hoảng châu Á 1997
• 1.8.2. Kinh nghiệm của Hàn Quốc trong khủng hoảng năm 1997 và 2008
• 1.8.3. Kinh nghiệm của Trung Quốc
• 1.8.4. Một số bài học rút ra cho Việt Nam
• 1.9. KẾT LUẬN
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KINH TẾ VĨ MÔ VÀ DỰ TRỮ NGOẠI HỐI Ở VIỆT NAM, 2000-2016
• 2.1. Kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000-2016
• 2.2. Tình hình tăng trưởng kinh tế Việt Nam giai đoạn 2000-2016
• 2.3. Tình hình lạm phát
• 2.4. Cán cân thanh toán
• 2.5. Tỷ giá hối đoái
• 2.6. Thực trạng DTNH Việt Nam giai đoạn 2000-2016
• 2.7. Khung pháp lý liên quan tới DTNH
• 2.8. Xu hướng biến động của DTNH
• 2.9. Diễn biến cơ cấu DTNH
• 2.10. Đánh giá quy mô DTNH theo một số chỉ tiêu
• 2.11. Nguyên nhân biến động của DTNH
• 2.12. Nhận diện ổn định vĩ mô thông qua chỉ số MII
• 2.13. KẾT LUẬN
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN TÍCH ĐỊNH LƯỢNG TÁC ĐỘNG CỦA DỰ TRỮ NGOẠI HỐI ĐẾN ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Mô tả dữ liệu
• 3.2. Chỉ định mô hình thực nghiệm
• 3.3. Chỉ định mô hình tổng quát
• 3.4. Kiểm định đồng tích hợp (The cointegration test)
• 3.5. Kết quả ước lượng thực nghiệm
• 3.6. KẾT LUẬN
• 4. CHƯƠNG 4: MỘT SỐ KHUYẾN NGHỊ NHẰM TĂNG CƯỜNG DỰ TRỮ NGOẠI HỐI GÓP PHẦN ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ TẠI VIỆT NAM
• 4.1. Kết luận chung về kết quả nghiên cứu
• 4.2. Tác động của DTNH đối với ổn định kinh tế vĩ mô ở Việt Nam
• 4.3. Các điều kiện để gia tăng DTNH góp phần ổn định kinh tế vĩ mô
• 4.4. Một số khuyến nghị
• 4.4.1. Ổn định thị trường ngoại hối
• 4.4.2. Nâng cao tính chuyển đổi của đồng nội tệ
• 4.4.3. Chính sách tiền tệ
• 4.4.4. Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh
• 4.4.5. Phát huy vai trò của khu vực tư nhân và đầu tư nước ngoài
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Của Dự Trữ Ngoại Hối Đến Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Dự trữ ngoại hối (DTNH) đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. DTNH không chỉ là công cụ tài chính mà còn là một yếu tố quyết định trong việc ứng phó với các cú sốc kinh tế từ bên ngoài. Nghiên cứu này sẽ phân tích mối quan hệ giữa DTNH và các chỉ số kinh tế vĩ mô, từ đó đưa ra những nhận định về tác động của DTNH đến sự ổn định của nền kinh tế.

1.1. Khái Niệm Về Dự Trữ Ngoại Hối

DTNH được định nghĩa là những tài sản có tính quốc tế, được quản lý bởi Ngân hàng Trung ương và các cơ quan tài chính. Chúng bao gồm ngoại tệ, vàng, và quyền rút vốn đặc biệt. DTNH không chỉ giúp tài trợ cho thâm hụt cán cân thanh toán mà còn hỗ trợ cho chính sách tiền tệ và ngoại hối.

1.2. Vai Trò Của Dự Trữ Ngoại Hối Trong Ổn Định Kinh Tế

DTNH giúp bảo vệ nền kinh tế khỏi các cú sốc tài chính, duy trì niềm tin vào đồng nội tệ và ổn định tỷ giá hối đoái. Sự gia tăng DTNH có thể tạo ra một tấm đệm giảm sốc cho nền kinh tế, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Liên Quan Đến Dự Trữ Ngoại Hối Tại Việt Nam

Việt Nam đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc duy trì DTNH ở mức hợp lý. Sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu, cùng với các yếu tố nội tại như lạm phát và tăng trưởng kinh tế, đã tạo ra áp lực lớn lên DTNH. Việc quản lý DTNH hiệu quả là một trong những nhiệm vụ quan trọng của chính phủ.

2.1. Những Thách Thức Trong Quản Lý Dự Trữ Ngoại Hối

Việc duy trì DTNH ở mức cao có thể dẫn đến chi phí lớn cho việc nắm giữ tài sản này. Đồng thời, sự biến động của tỷ giá hối đoái cũng ảnh hưởng đến giá trị thực của DTNH, tạo ra rủi ro cho nền kinh tế.

2.2. Tác Động Của Khủng Hoảng Tài Chính Đến Dự Trữ Ngoại Hối

Các cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu đã làm giảm DTNH của nhiều quốc gia, trong đó có Việt Nam. Sự sụt giảm này không chỉ ảnh hưởng đến khả năng thanh toán mà còn làm gia tăng rủi ro cho nền kinh tế.

III. Phương Pháp Tăng Cường Dự Trữ Ngoại Hối Để Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

Để tăng cường DTNH, Việt Nam cần áp dụng các phương pháp quản lý tài chính hiệu quả. Việc cải thiện môi trường đầu tư và nâng cao tính chuyển đổi của đồng nội tệ là những giải pháp quan trọng. Chính sách tiền tệ cũng cần được điều chỉnh để hỗ trợ cho việc gia tăng DTNH.

3.1. Cải Thiện Môi Trường Đầu Tư

Một môi trường đầu tư thuận lợi sẽ thu hút dòng vốn nước ngoài, từ đó gia tăng DTNH. Chính phủ cần tạo điều kiện thuận lợi cho các nhà đầu tư trong và ngoài nước.

3.2. Nâng Cao Tính Chuyển Đổi Của Đồng Nội Tệ

Tính chuyển đổi cao của đồng nội tệ sẽ giúp tăng cường niềm tin của thị trường vào đồng tiền, từ đó hỗ trợ cho việc duy trì DTNH ở mức cao.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Của Dự Trữ Ngoại Hối Tại Việt Nam

Việc duy trì DTNH không chỉ là một yêu cầu lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn rõ rệt trong việc ổn định kinh tế. Các chính sách liên quan đến DTNH đã được áp dụng và mang lại kết quả tích cực cho nền kinh tế Việt Nam trong những năm qua.

4.1. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của Dự Trữ Ngoại Hối

Nghiên cứu cho thấy DTNH có tác động tích cực đến tăng trưởng GDP và ổn định tỷ giá hối đoái. Sự gia tăng DTNH đã giúp Việt Nam ứng phó hiệu quả với các cú sốc kinh tế.

4.2. Các Chính Sách Tiền Tệ Hỗ Trợ Dự Trữ Ngoại Hối

Chính sách tiền tệ linh hoạt đã giúp duy trì DTNH ở mức hợp lý, đồng thời hỗ trợ cho sự phát triển bền vững của nền kinh tế.

V. Kết Luận Về Tác Động Của Dự Trữ Ngoại Hối Đến Ổn Định Kinh Tế Vĩ Mô

DTNH đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. Việc quản lý DTNH hiệu quả không chỉ giúp bảo vệ nền kinh tế khỏi các cú sốc mà còn tạo điều kiện cho sự phát triển bền vững trong tương lai.

5.1. Tầm Quan Trọng Của Dự Trữ Ngoại Hối

DTNH không chỉ là một chỉ số tài chính mà còn là một yếu tố quyết định cho sự ổn định của nền kinh tế. Việc duy trì DTNH ở mức cao là cần thiết để ứng phó với các rủi ro từ bên ngoài.

5.2. Định Hướng Tương Lai Cho Dự Trữ Ngoại Hối Tại Việt Nam

Trong tương lai, Việt Nam cần tiếp tục cải thiện chính sách quản lý DTNH, đồng thời tăng cường hợp tác quốc tế để nâng cao hiệu quả sử dụng DTNH.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Đề tài luận án tiến sĩ kinh tế "Tác động của dự trữ ngoại hối đến ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam" được tác giả Trần Kim Anh thực hiện tại Trường Đại học Kinh tế Quốc dân, thuộc chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng (Mã số: 9340201), dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS. Hà Quỳnh Hoa và TS. Nguyễn Phi Lân, bảo vệ năm 2018.

Tính cấp thiết và khoảng trống nghiên cứu

Kể từ cuộc khủng hoảng tài chính Đông Á năm 1996-1997, mức dự trữ ngoại hối (DTNH) thực tế trên toàn cầu đã tăng hơn gấp ba lần. DTNH được xem là một phương tiện đề phòng rủi ro về độ mở tài chính, ngăn ngừa việc đảo chiều đột ngột của các luồng vốn quốc tế và đóng vai trò như "tấm đệm giảm sốc" cho nền kinh tế.

Tại Việt Nam, sau giai đoạn tăng liên tục và đạt đỉnh vào giữa năm 2008, do tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu cùng các bất ổn kinh tế vĩ mô nội tại, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đã phải can thiệp bằng các công cụ chính sách tiền tệ, khiến quy mô DTNH suy giảm mạnh. Từ năm 2014, nền kinh tế phục hồi kéo theo sự gia tăng trở lại của DTNH, đạt khoảng 38 tỷ USD vào tháng 12/2016. Tuy nhiên, mức dự trữ này vẫn ở mức tương đối thấp khi so sánh với các quốc gia trong khu vực. Trong bối cảnh Việt Nam hội nhập ngày càng sâu rộng và thực hiện tự do hóa các giao dịch vốn, việc duy trì quy mô DTNH hợp lý để bảo đảm ổn định vĩ mô là một yêu cầu thực tiễn cấp thiết. Khoảng trống nghiên cứu chính tại Việt Nam là việc đánh giá định lượng tác động của DTNH tới một chỉ số tổng hợp phản ánh bất ổn kinh tế vĩ mô còn rất hạn chế.

Mục tiêu và câu hỏi nghiên cứu

Mục tiêu nghiên cứu của luận án bao gồm:

1. Hệ thống hóa những vấn đề lý luận về DTNH và ổn định kinh tế vĩ mô.
2. Bổ sung khung lý thuyết về tác động của DTNH đến các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô có liên quan như tăng trưởng GDP, tỷ giá hối đoái, cán cân thanh toán và lạm phát.
3. Phân tích tình hình kinh tế vĩ mô, thực trạng DTNH và tác động của DTNH đến ổn định kinh tế vĩ mô ở Việt Nam giai đoạn 2000 - 2016.
4. Kiểm chứng tác động của DTNH đến một số biến phản ánh ổn định vĩ mô ở Việt Nam theo số liệu chuỗi thời gian tần suất quý từ năm 2000 đến năm 2016.
5. Đề xuất các giải pháp tăng cường DTNH nhằm góp phần thực hiện mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô và hạn chế bất ổn kinh tế vĩ mô giai đoạn tiếp theo ở Việt Nam.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu được đặt ra trong văn bản gồm:

• (1) Mối quan hệ giữa DTNH với các chỉ số kinh tế phản ánh bất ổn kinh tế vĩ mô như thế nào?
• (2) Thực trạng và xu hướng của DTNH trên thế giới và Việt Nam trong thời gian qua có những vấn đề gì nổi bật?
• (3) Tác động của DTNH đến tăng trưởng và bất ổn kinh tế vĩ mô thời kỳ 2000 - 2016 là như thế nào?
• (5) Làm thế nào để tăng cường và quản lý tốt DTNH góp phần ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam?

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

• Đối tượng nghiên cứu: Tác động của DTNH tới ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam.
• Phạm vi nghiên cứu: Biến động của DTNH Việt Nam và các biến số kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, lạm phát, cán cân thanh toán, tỷ giá hối đoái, chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp MII) trong giai đoạn từ năm 2000 đến năm 2016.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Luận án đã tổng quan hệ thống nghiên cứu quốc tế và trong nước xoay quanh mối quan hệ giữa DTNH và các cấu phần của ổn định kinh tế vĩ mô:

Các hướng nghiên cứu chính

1. Tác động của DTNH đến tăng trưởng kinh tế:

   • Rodrik (2006) chỉ ra rằng chênh lệch giữa lợi tức DTNH và chi phí vay nợ nước ngoài gây thất thoát thu nhập tương đương gần 1% GDP tại các quốc gia đang phát triển; việc nắm giữ dự trữ vượt quá mức 3 tháng nhập khẩu có thể làm giảm lợi ích biên.
   • Gong Cheng (2012) sử dụng kiểm định nhân quả Granger và phát hiện sự tích lũy DTNH bắt nguồn từ tăng trưởng tổng vốn đầu tư cố định trong các nền kinh tế bị ràng buộc tài chính.
   • Mei-yin Lin (2011) khảo sát 20 quốc gia có DTNH lớn nhất giai đoạn 1980 - 2008 và kết luận DTNH có quan hệ tác động tích cực đến tăng trưởng tại các thị trường mới nổi nhằm phòng vệ trước rủi ro rút vốn đột ngột, nhưng quan hệ này không xuất hiện ở các nền kinh tế phát triển.
   • Polterovich, Victor và Vladimir Popov (2002) phân tích dữ liệu bảng và chuỗi thời gian của 100 quốc gia giai đoạn 1960 - 1999 bằng OLS, chứng minh tích lũy DTNH thúc đẩy tăng trưởng thông qua tăng tỷ lệ đầu tư/GDP và năng suất vốn.
   • Kruskovic và Tina Maricic khảo sát dữ liệu 1993 - 2012 của Brazil, Trung Quốc, Nga, cho thấy khi DTNH tăng 1 điểm phần trăm sẽ thúc đẩy tăng trưởng GDP thêm 0,06 điểm phần trăm.
   • Goselin và Nicolas (2005) chỉ ra nhu cầu dự trữ dài hạn phụ thuộc vào quy mô nền kinh tế, tính dễ tổn thương của tài khoản vốn, độ linh hoạt tỷ giá và chi phí cơ hội nắm giữ.

2. Tác động của DTNH đến tỷ giá hối đoái và chính sách tiền tệ:

   • Edwards (1983) và Crockett (1978) phân tích nhu cầu can thiệp DTNH dưới các chế độ tỷ giá cố định và thả nổi; Calvo và Reinhart (2000) khẳng định hầu hết các chính phủ đều duy trì tích lũy DTNH để giảm thiểu biến động tỷ giá.
   • Girton và Roper (1977), Frenkel (1983), Rajan (2002) chỉ ra sự biến động thị trường ngoại hối là động lực chính của tích lũy DTNH.
   • Narayan và Smyth (2006) chứng minh tỷ giá hối đoái tác động tích cực đến DTNH trong dài hạn tại Trung Quốc, nhưng không có mối liên hệ trong ngắn hạn.
   • Kasman và Ayhan (2008) nghiên cứu tại Thổ Nhĩ Kỳ và kết luận DTNH có khả năng làm giảm biên độ dao động của tỷ giá hối đoái.
   • Aizenman, Chinn và Ito (2010), Blanchard và cộng sự (2010), Aizenman và Sun (2010) đánh giá vai trò của DTNH trong việc nới lỏng các ràng buộc của "bộ ba bất khả thi" và giảm thiểu tổn thương từ các cú sốc thanh khoản toàn cầu.

Khoảng trống nghiên cứu được lựa chọn giải quyết

Luận án chỉ ra hai khoảng trống nghiên cứu:

• Thứ nhất: Các nghiên cứu tại Việt Nam về tác động của DTNH đến các chỉ tiêu kinh tế vĩ mô còn đơn lẻ, chưa có nghiên cứu nào xây dựng và ứng dụng chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII) để lượng hóa mức độ ổn định vĩ mô của nền kinh tế.
• Thứ hai: Cơ chế hình thành, quản lý và sử dụng DTNH ở Việt Nam có những nét đặc thù riêng biệt so với các nền kinh tế khác, đòi hỏi một mô hình lượng hóa cụ thể trên chuỗi dữ liệu thực nghiệm theo quý giai đoạn 2000 - 2016.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

• Khái niệm DTNH: Dẫn chiếu theo Sổ tay Hướng dẫn Cán cân Thanh toán Quốc tế lần thứ 6 của IMF (BPM6, 2009), DTNH bao gồm: Ngoại tệ (tiền mặt, tiền gửi, giấy tờ có giá), Vàng tiền tệ, Quyền rút vốn đặc biệt (SDR), Hạn mức dự trữ tại IMF và các tài sản ngoại hối khác.
• Quan hệ cân bằng cán cân thanh toán: $$CA + KFA + \Delta RES = 0 \quad \text{hay} \quad CA + KFA = -\Delta RES$$ Trong đó: $CA$ là cán cân tài khoản vãng lai ($CA = GSA + IA + TA$), $KFA$ là cán cân tài khoản vốn và tài chính ($KFA = KA + FA$), $\Delta RES$ là thay đổi dự trữ ngoại hối ròng.
• Tiêu chí đánh giá quy mô DTNH an toàn:
  • Tỷ lệ DTNH theo tuần/tháng nhập khẩu: Theo IMF (1998, 2009), mức dự trữ tương đương 12 - 14 tuần (hoặc 3 - 4 tháng theo Fisher, 2001) nhập khẩu được xem là ngưỡng tối thiểu bảo đảm khả năng thanh toán quốc tế.
  • Quy tắc Greenspan - Guidotti (1999, BIS 2000): Tỷ lệ DTNH trên nợ ngắn hạn nước ngoài (kỳ hạn từ 1 năm trở xuống) phải đạt tối thiểu bằng 1 (100%) để bảo đảm năng lực thanh khoản trước rủi ro rút vốn.
  • Tỷ lệ DTNH trên mức cung tiền rộng (M2): Mức chuẩn quốc tế từ 10% đến 20% nhằm phản ánh khả năng chống đỡ hiện tượng tháo chạy vốn khỏi hệ thống tài chính nội địa (Calvo, 1996; De Beaufort-Wijnholds và Kapteyn, 2001).
• Lý thuyết bộ ba bất khả thi (The Impossible Trinity): Phân tích sự đánh đổi giữa ba mục tiêu: Độc lập tiền tệ, Ổn định tỷ giá và Tự do hóa luồng vốn.
• Chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII - Macroeconomic Instability Index): Được xây dựng dựa trên phương pháp tính chỉ số HDI của UNDP theo nghiên cứu của Ismihan (2003). Chỉ số được tính qua 2 bước:
  1. Tính chỉ số thành phần $I_t$ cho từng biến số $X$ (tỷ lệ lạm phát, thay đổi tỷ giá hối đoái, tỷ lệ thâm hụt ngân sách/GDP, tỷ lệ nợ nước ngoài/GDP): $$I_t = \frac{X_t - X_{min}}{X_{max} - X_{min}}$$
  2. Tính chỉ số MII tổng hợp theo trọng số dựa trên sai số chuẩn của các biến. Giá trị MII nằm trong khoảng từ 0 đến 1; giá trị càng gần 1 biểu thị bất ổn kinh tế vĩ mô càng cao, giá trị càng gần 0 phản ánh kinh tế vĩ mô càng ổn định.

TT	Tên chỉ tiêu	Ngưỡng/chuẩn mực	Nguồn tham chiếu
1	Tăng trưởng GDP	Suy giảm 2 quý liên tiếp là suy thoái; suy giảm 10% là khủng hoảng	IMF (2009)
2	Thâm hụt cán cân vãng lai	3% GDP đối với nước phát triển; 5% GDP đối với nước đang phát triển	DBR (2011)
3	Dự trữ ngoại hối	Tương đương 12 tuần nhập khẩu; Tỷ lệ DTNH/M2 là 10%	IMF (1998)
4	Nợ công và nợ nước ngoài	PV nợ công $\le$ 50% GDP, 200% xuất khẩu, 300% thu NSNN; Lãi vay $\le$ 25% xuất khẩu, 35% thu NSNN; Nợ công $\le$ 60% GDP (EU), $\le$ 40% GDP (nước mới nổi)	IMF (2009), DBR (2011), Chowdhury & Iyanatul (2010)
5	Thâm hụt ngân sách	$\le$ 5% GDP (nước đang phát triển); $\le$ 3% GDP (nước phát triển)	DBR (2011)
6	Tỷ giá	Tỷ lệ mất giá 25%; Tỷ giá thực hữu hiệu không cao hơn 1,5 điểm % so với tăng chi phí lao động	Frankel & Rose (1996), DBR (2011)
7	Lạm phát	Lạm phát > 8% ảnh hưởng đến tăng trưởng; Không cao hơn 1,5 điểm % so với TB 3 nước thấp nhất (EU)	Kannan & Joshi (1998), DBR (2011)
8	Tín dụng kinh tế	Tín dụng tư nhân, hộ gia đình > 10%/năm (EU)	DBR (2011)
9	Lãi suất dài hạn	Danh nghĩa không cao hơn 2 điểm % so với TB 3 nước thấp nhất; tối đa 6%/năm (EU)	DBR (2011)

(Nguồn: Luận án trích từ Bảng 1.1, dẫn theo Võ Trí Thành và cộng sự, 2015)

Phương pháp nghiên cứu thực tế và nguồn dữ liệu

• Phương pháp định tính: Phương pháp logic, phương pháp phân tích - tổng hợp và phương pháp so sánh đối chiếu số liệu theo các giai đoạn phát triển kinh tế.
• Phương pháp định lượng:
  • Mô hình Vector Autoregression (VAR) và Mô hình hiệu chỉnh sai số (ECM).
  • Quy trình kiểm định chuỗi thời gian: Kiểm định nghiệm đơn vị Augmented Dickey-Fuller (ADF) để xác định tính dừng; Kiểm định lựa chọn độ trễ tối ưu cho mô hình VAR; Kiểm định tính ổn định của mô hình (Roots of Characteristic Polynomial); Kiểm định đồng tích hợp Johansen (Cointegration test) và kiểm định tỷ số khả dĩ (LR test); Ước lượng ma trận đồng tích hợp $(\beta)$ và ma trận hệ số hiệu chỉnh $(\alpha)$; Phân tích phân rã phương sai (Variance Decomposition).
• Nguồn dữ liệu: Dữ liệu thứ cấp tần suất theo quý giai đoạn 2000 - 2016 thu thập từ Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF - IFS), Ngân hàng Thế giới (WB), Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (NHNN), Tổng cục Thống kê (GSO) và Bộ Tài chính.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan các nghiên cứu về dự trữ ngoại hối và tác động của dự trữ ngoại hối đến ổn định kinh tế vĩ mô

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý thuyết về DTNH, các chỉ tiêu đo lường quy mô dự trữ và các tiêu chuẩn hội tụ kinh tế vĩ mô (theo tiêu chí Maastricht, lý thuyết vùng tiền tệ tối ưu Mundell - Fleming). Đồng thời, chương này phân tích bài học kinh nghiệm quốc tế:

1. Kinh nghiệm Thái Lan trong khủng hoảng năm 1997:

   • Giai đoạn 1993 - 1996, DTNH Thái Lan tăng từ 23,756 tỷ USD lên 38,645 tỷ USD (tăng bình quân 18%/năm). Các chỉ tiêu DTNH/nhập khẩu đạt 6,3 - 6,6 tháng và DTNH/M2 duy trì xấp xỉ 20%.
   • Tuy nhiên, chỉ tiêu DTNH/nợ ngắn hạn nước ngoài lại không bảo đảm an toàn khi dòng vốn ngắn hạn tháo chạy, kết hợp với việc vi phạm bộ ba bất khả thi (duy trì tỷ giá cố định cùng mở cửa tài khoản vốn nhưng nới lỏng tiền tệ), dẫn đến sự sụp đổ của đồng Baht.

2. Kinh nghiệm Hàn Quốc trong khủng hoảng năm 1997 và 2008:

   • Năm 1996 - 1997, tỷ lệ nợ nước ngoài/GDP vượt 30%, trong đó nợ ngắn hạn chiếm trên 50%. Tỷ lệ gánh nặng nợ ngắn hạn/DTNH năm 1996 lên tới 279,8% và năm 1997 đạt 309,8%, khiến NHTW Hàn Quốc cạn kiệt dự trữ sau khi giải ngân 20 tỷ USD can thiệp và phải vay cứu trợ 21 tỷ USD từ IMF.
   • Đến giai đoạn 2007 - 2009, Hàn Quốc đã tích lũy DTNH đạt 264 tỷ USD (đầu năm 2008). Mặc dù chịu ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu 2008 khiến DTNH giảm 40 tỷ USD sau 9 tháng, quy mô DTNH lớn (đạt tỷ lệ DTNH/nợ ngắn hạn 176% năm 2007 và 188,7% năm 2009) đã giúp Hàn Quốc phục hồi nhanh chóng.

Chỉ tiêu	1992	1993	1994	1995	1996
Tăng trưởng GDP (%)	5,1	5,8	8,6	8,9	7,1
Lạm phát (%)	10,9	4,8	6,2	4,5	4,9
Tỷ suất lợi nhuận trái phiếu DN (%)	19,0	16,2	12,9	13,8	11,9
Tăng trưởng cung tiền M2 (%)	20,0	18,4	15,6	15,5	16,2
Tăng trưởng cung tiền M3 (%)	25,0	21,8	24,7	19,1	16,7
Thâm hụt ngân sách/GDP (%)	-2,5	-0,7	0,5	0,4	0,3
Cán cân vãng lai/GDP (%)	-3,8	-1,5	-1,2	-2,0	-4,9
DTNH (tỷ USD)	7,1	17,1	25,7	32,7	33,2

(Nguồn: Luận án trích từ Bảng 1.2, dẫn theo Tổng cục Thống kê Hàn Quốc)

Năm	1992	1993	1994	1995	1996	1997	1998
Tổng gánh nặng nợ nước ngoài (tỷ USD)	62,9	67,0	88,7	119,7	164,3	158,1	149,4
Gánh nặng phải trả/GDP (%)	20,0	19,4	22,0	24,5	31,6	33,2	46,5
Nợ ngắn hạn/Tổng nợ nước ngoài (%)	58,8	60,2	65,8	65,8	56,6	40,0	20,7
Nợ ngắn hạn phải trả/DTNH (%)	215,7	198,9	227,5	240,6	279,8	309,8	59,0

(Nguồn: Luận án trích từ Bảng 1.3, dẫn theo Bộ Tài chính và Kinh tế Hàn Quốc)

Chỉ tiêu so sánh	Năm 2007	Năm 2009
DTNH so với tháng nhập khẩu (tháng)	8,8	9,9
DTNH so với M2 (%)	19,2	19,7
DTNH so với nợ ngắn hạn (%)	176,0	188,7

(Nguồn: Luận án trích từ Bảng 1.4, dẫn theo IMF)

3. Kinh nghiệm Trung Quốc:
   • Từ năm 1994, sau khi phá giá 50% đồng Nhân dân tệ (từ 5,8 xuống 8,7 CNY/USD) và áp dụng cơ chế kết hối ngoại tệ, DTNH Trung Quốc tăng nhanh từ 165,6 tỷ USD (năm 2000) lên hơn 3.000 tỷ USD (năm 2011), đạt đỉnh gần 4.000 tỷ USD vào tháng 6/2014, sau đó giảm xuống còn khoảng 3.097 tỷ USD vào năm 2016 do can thiệp ổn định tỷ giá.
   • Việc tích lũy lượng dự trữ khổng lồ mang lại lợi thế vị thế và đòn bẩy tài chính nhưng cũng gây áp lực can thiệp vô hiệu hóa (sterilization), chi phí phát hành trái phiếu thị trường mở và gia tăng cung tiền cơ sở.

Chương 2: Thực trạng kinh tế vĩ mô và dự trữ ngoại hối ở Việt Nam, 2000 - 2016

• Thực trạng kinh tế vĩ mô: Đánh giá biến động tăng trưởng GDP, diễn biến lạm phát, cán cân thanh toán quốc tế (BOP giai đoạn 2010 - 2016), tỷ giá danh nghĩa (ER), tỷ giá hữu hiệu danh nghĩa (NEER) và tỷ giá hữu hiệu thực (REER giai đoạn 1995 - 2014).
• Thực trạng DTNH Việt Nam: Phân tích khung pháp lý quản lý DTNH, diễn biến quy mô DTNH giai đoạn 2000 - 2005 và 2006 - 2010, cơ cấu ngoại tệ trong DTNH (2007 - 2016), tỷ lệ DTNH/M2 (2000 - 2009 và 2010 - 2016), tỷ lệ DTNH theo tuần nhập khẩu (2010 - 2016) và so sánh số tháng nhập khẩu với các nước ASEAN (2000 - 2016). Quy mô DTNH đến cuối năm 2016 đạt khoảng 38 tỷ USD.
• Tính toán chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII): Nhận diện thực trạng bất ổn kinh tế vĩ mô Việt Nam thời kỳ 2000 - 2016 qua tương quan giữa chỉ số MII, ngưỡng cảnh báo và quy mô DTNH.

Chương 3: Phân tích định lượng tác động của dự trữ ngoại hối đến ổn định kinh tế vĩ mô ở Việt Nam

• Mô tả dữ liệu: Tập hợp chuỗi dữ liệu thứ cấp theo quý từ năm 2000 đến 2016 gồm các biến: DTNH, tăng trưởng kinh tế, đầu tư, độ mở nền kinh tế và chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII).
• Kết quả kiểm định chuỗi số liệu:
  • Thực hiện kiểm định nghiệm đơn vị ADF cho các biến chuỗi thời gian.
  • Xác định độ trễ tối ưu cho mô hình VAR và kiểm tra tính ổn định thông qua phân bố nghiệm đa thức đặc trưng (Roots of Characteristic Polynomial).
  • Kiểm định đồng tích hợp Johansen và kiểm định LR test để xác định các quan hệ cân bằng dài hạn có tính xu hướng.
• Ước lượng mô hình và phân tích phân rã phương sai: Ước lượng các hệ số của ma trận đồng tích hợp $(\beta)$, ma trận hệ số điều chỉnh $(\alpha)$ trong mô hình ECM, đồng thời phân tích phân rã phương sai nhằm xác định tỷ trọng đóng góp của biến động DTNH tới các biến số phản ánh ổn định kinh tế vĩ mô.

Chương 4: Một số khuyến nghị nhằm tăng cường dự trữ ngoại hối góp phần ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam

• Đánh giá tổng kết tác động thực nghiệm của DTNH đối với ổn định kinh tế vĩ mô ở Việt Nam.
• Xác định các điều kiện cần thiết để gia tăng quy mô DTNH quốc gia.
• Đề xuất các nhóm giải pháp chính sách:
  1. Ổn định thị trường ngoại hối và điều hành linh hoạt tỷ giá.
  2. Nâng cao tính chuyển đổi của đồng nội tệ (VND).
  3. Hoàn thiện chính sách tiền tệ và công cụ can thiệp vô hiệu hóa.
  4. Cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh.
  5. Phát huy vai trò của khu vực tư nhân và thu hút dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI).

---

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận

• Hệ thống hóa khung lý thuyết về mối quan hệ tương tác giữa quy mô DTNH và các mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô (tăng trưởng GDP, kiểm soát lạm phát, tỷ giá hối đoái, cán cân thanh toán) trong bối cảnh các nền kinh tế đang phát triển mở cửa tài khoản vốn.
• Tổng hợp, phân tích các bài học kinh nghiệm thực tiễn từ Thái Lan, Hàn Quốc và Trung Quốc trong việc duy trì các tỷ lệ an toàn DTNH (đặc biệt là tỷ lệ DTNH/nợ ngắn hạn và tỷ lệ DTNH/nhập khẩu) để đối phó với khủng hoảng tài chính.

Đóng góp về mặt thực tiễn

• Cung cấp bức tranh toàn diện và chi tiết về diễn biến DTNH của Việt Nam trong giai đoạn 2000 - 2016 gắn liền với các biến số vĩ mô.
• Là công trình nghiên cứu thực nghiệm tại Việt Nam tính toán và ứng dụng chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII) dựa trên phương pháp chỉ số HDI của UNDP để đánh giá mức độ ổn định vĩ mô.
• Sử dụng mô hình VAR và ECM trên dữ liệu chuỗi thời gian theo quý (2000 - 2016) để lượng hóa tác động của DTNH đến tăng trưởng, đầu tư, độ mở kinh tế và chỉ số MII.
• Đề xuất hệ thống các giải pháp đồng bộ từ điều hành chính sách tiền tệ, tỷ giá, nâng cao tính chuyển đổi của VND cho đến thu hút FDI và cải thiện môi trường đầu tư nhằm nâng cao quy mô DTNH bền vững.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi dữ liệu: Dữ liệu nghiên cứu thực nghiệm của luận án dừng lại ở mốc thời gian quý 4/2016; do đó chưa phản ánh được các biến động của DTNH và kinh tế vĩ mô Việt Nam trong các giai đoạn sau năm 2016.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Mở rộng chuỗi số liệu cập nhật hơn, đồng thời thử nghiệm bổ sung các biến số vĩ mô khác hoặc áp dụng các cấu trúc mô hình phi tuyến để kiểm tra tính vững của tác động DTNH trong các bối cảnh cú sốc kinh tế mới.

---

Giá trị tham khảo

• Đối với cơ quan quản lý nhà nước (Ngân hàng Nhà nước, Bộ Tài chính, Bộ Kế hoạch và Đầu tư): Luận án cung cấp căn cứ thực nghiệm về các ngưỡng cảnh báo an toàn dự trữ ngoại hối (theo tuần nhập khẩu, cung tiền M2, nợ ngắn hạn) và cơ chế can thiệp trung hòa tiền tệ phục vụ công tác điều hành chính sách tỷ giá và ngoại hối.
• Đối với giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng, Kinh tế học: Là tài liệu tham khảo về phương pháp xây dựng chỉ số tổng hợp MII và quy trình phân tích kinh tế lượng chuỗi thời gian vĩ mô (VAR, ECM, kiểm định đồng tích hợp Johansen).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Dự trữ ngoại hối quốc gia theo định nghĩa của IMF gồm những thành phần nào?

Theo Sổ tay Cán cân Thanh toán Quốc tế lần thứ 6 của IMF (BPM6, 2009) được luận án trích dẫn, DTNH bao gồm 5 thành phần chính: Ngoại tệ (tiền mặt, tiền gửi, giấy tờ có giá), Vàng tiền tệ (do cơ quan chức trách nắm giữ như tài sản tài chính), Quyền rút vốn đặc biệt (SDR tại IMF), Hạn mức dự trữ tại IMF và các tài sản ngoại hối khác.

2. Quy tắc Greenspan - Guidotti đánh giá mức độ an toàn của DTNH như thế nào?

Quy tắc Greenspan - Guidotti (1999) quy định quy mô DTNH của một quốc gia tối thiểu phải bằng tổng các khoản nợ nước ngoài ngắn hạn (thời hạn 1 năm trở xuống), tức tỷ lệ DTNH/Nợ ngắn hạn $\ge 1$ (hoặc 100%). Quy tắc này bảo đảm nền kinh tế có đủ nguồn lực thanh khoản tự bảo hiểm khi xuất hiện các cú sốc rút vốn đột ngột từ các chủ nợ quốc tế.

3. Nguyên nhân chính dẫn đến sự cạn kiệt DTNH của Thái Lan trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 1997 là gì?

Mặc dù Thái Lan duy trì DTNH/nhập khẩu đạt 6,3 - 6,6 tháng và DTNH/M2 đạt xấp xỉ 20% trong giai đoạn 1995 - 1996, nhưng tỷ lệ DTNH/nợ ngắn hạn lại dưới 100%. Khi luồng vốn ngắn hạn đảo chiều tháo chạy, việc duy trì chế độ tỷ giá cố định kết hợp với tự do hóa tài khoản vốn đã khiến Thái Lan vi phạm lý thuyết bộ ba bất khả thi, dẫn đến cạn kiệt DTNH khi can thiệp bảo vệ đồng Baht.

4. Tỷ lệ nợ ngắn hạn phải trả so với DTNH của Hàn Quốc thay đổi như thế nào giữa năm 1997 và 2007 - 2009?

Năm 1996 và 1997, tỷ lệ nợ ngắn hạn phải trả so với DTNH của Hàn Quốc ở mức nguy hiểm, lần lượt là 279,8% và 309,8%, khiến nước này rơi vào khủng hoảng thanh khoản ngoại tệ năm 1997. Ngược lại, vào năm 2007 và 2009, Hàn Quốc đã tích lũy lượng lớn DTNH, nâng tỷ lệ DTNH so với nợ ngắn hạn lên mức 176% (năm 2007) và 188,7% (năm 2009), giúp nền kinh tế chống đỡ hiệu quả cú sốc khủng hoảng toàn cầu năm 2008.

5. Chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII) trong luận án được xây dựng trên những biến số nào?

Chỉ số MII được xây dựng theo phương pháp chỉ số HDI của UNDP (Ismihan, 2003), tích hợp 4 biến số vĩ mô cơ bản: Tỷ lệ lạm phát, Sự biến động của tỷ giá hối đoái, Tỷ trọng thâm hụt ngân sách so với GDP và Tỷ lệ nợ nước ngoài so với GDP.

---

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Trần Kim Anh đã hệ thống hóa cơ sở lý luận và kinh nghiệm quốc tế về vai trò của DTNH đối với ổn định kinh tế vĩ mô. Bằng việc kết hợp phương pháp phân tích định tính và mô hình định lượng VAR/ECM trên chuỗi số liệu theo quý giai đoạn 2000 - 2016, tác giả đã lượng hóa mối quan hệ giữa DTNH và chỉ số bất ổn kinh tế vĩ mô tổng hợp (MII) tại Việt Nam. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho các khuyến nghị chính sách nhằm gia tăng quy mô và nâng cao hiệu quả quản lý DTNH, góp phần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan các nghiên cứu về DTNH và tác động của DTNH đến ổn định kinh tế vĩ mô Chương 2. Thực trạng kinh tế vĩ mô và DTNH ở Việt Nam, 2000-2016. Phân tích định lượng tác động của DTNH đến ổn định kinh tế vĩ mô ở Việt Nam.

Một số khuyến nghị nhằm tăng cường DTNH góp phần ổn định kinh tế vĩ mô tại Việt Nam. TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU VỀ DỰ TRỮ NGOẠI HỐI VÀ TÁC ĐỘNG CỦA DỰ TRỮ NGOẠI HỐI ĐẾN ỔN ĐỊNH KINH TẾ VĨ MÔ 1. Khái quát về DTNH 1. Khái niệm về DTNH Theo tài liệu “Cẩm nang cán cân thanh toán quốc tế” của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) xuất bản lần thứ 6 (năm 2009), tổng kết kinh nghiệm về quản lý DTNH của các nước, Dự trữ ngoại hối (DTNH) được hiểu như sau: “DTNH của một quốc gia là những tài sản có tính quốc tế, được NHTW và cơ quản quản lý tiền tệ quản lý và sử dụng, nhằm tài trợ trực tiếp cho thâm hụt cán cân thanh toán hoặc can thiệp kiểm soát tỷ giá và tài trợ cho một số nhu cầu khác như đảm bảo niềm tin về giá trị đồng nội tệ cũng như tính ổn định của nền kinh tế, và là nền tảng chính cho các khoản vay nợ nước ngoài”.

DTNH bao gồm các loại tài sản ngoại hối sau: Ngoại tệ, Vàng tiền tệ, Quyền rút vốn đặc biệt (SDR), Hạn mức dự trữ tại IMF và các tài sản ngoại hối khác. Trong đó: - Ngoại tệ: tồn tại dưới dạng tiền mặt, tiền ghi sổ, các loại giấy tờ có giá và thể hiện giá trị bằng tiền tệ nước ngoài - Vàng tiền tệ: thuộc sở hữu quốc gia, do cơ quan chức trách nắm giữ và được sử dụng như một tài sản tài chính. - Quyền rút vốn đặc biệt: là đơn vị tiền tệ quy ước của IMF, là đồng tiền ghi sổ và không tồn tại dưới dạng vật lý. Quyền rút vốn đặc biệt là DTNH tại IMF được tạo ra nhằm bổ sung cho DTNH của các nước thành viên IMF.

Quyền rút vốn đặc biệt được phân bổ trên hạn mức (quota) của các nước thành viên. - Hạn mức dự trữ tại IMF: gồm (1) tổng số các khoản tiền (bằng SDR và ngoại tệ) mà một nước thành viên có thể giải ngân từ IMF bằng một thông báo ngắn và không kèm điều kiện và (2) các khoản nợ của IMF sẵn sàng dành cho các nước thành viên trong Thỏa thuận chung về vay nợ và các thỏa thuận cho vay mới. Nguồn hình thành và mục tiêu 1. Nguồn của DTNH Nguồn gốc của sự DTNH phần lớn là từ thặng dư trong cán cân thanh toán.

Cán cân thanh toán theo định nghĩa của IMF trong ấn bản lần thứ 6 năm 2009, Sổ tay về cán cân thanh toán quốc tế là một bản thống kê tóm tắt một cách hệ thống, trong một khoảng thời gian nhất định, các giao dịch kinh tế của một nền kinh tế với phần còn lại 8 của thế giới. Các giao dịch, đa số là giữa đối tượng thường trú và phi thường trú, gồm có các giao dịch về hàng hóa, dịch vụ và thu nhập; và các giao dịch về trái quyền tài chính và nợ đối với phần còn lại của thế giới. Nhìn một cách rất đơn giản về thương mại thế giới, một quốc gia sẽ xuất khẩu và kiếm được ngoại hối mà nó có thể mua hàng từ nước ngoài. Khi nhu cầu nhập khẩu của một quốc gia cao hơn xuất khẩu thì khả năng nhập khẩu của nước này sẽ bị giới hạn bởi nguồn ngoại tệ mà nó thu được từ xuất khẩu hoặc từ "tài khoản vãng lai".

Trong trường hợp mức thâm hụt không được tài trợ bằng tài khoản vốn, sẽ có sự suy giảm về số dư tiền mặt ngoại tệ, tức là giảm DTNH. Tương tự, DTNH sẽ tăng lên nếu xuất khẩu nhiều hơn hàng nhập khẩu. Tuy nhiên, DTNH không thể tăng (hoặc giảm) mãi mãi. Trong một khoảng thời gian, sự duy trì quá mức nhập khẩu đối với xuất khẩu (hoặc ngược lại) sẽ làm tăng tỷ giá theo cách để hai nước cân bằng bằng cách ảnh hưởng đến cung và cầu.

Các giao dịch bên trong cán cân thanh toán có thể được phân thành hai loại chính: các giao dịch trên tài khoản vốn, và các tài khoản trong tài khoản vãng lai. Bảng cân đối thanh toán (BOP) gồm các nhân tố sau: CA+KFA+∆RES=0; hoặc là: CA+KFA= -∆RES Trong đó: CA là cán cân tài khoản vãng lai, KFA là cán cân tài khoản vốn và tài chính; ∆RES là thay đổi dự trữ. Cán cân tài khoản vãng lai có thể được tính theo công thức là: CA= GSA+IA+TA Trong đó GSA là cán cân hàng hoá và dịch vụ, IA là thu nhập ròng từ nước ngoài, và TA cán cân chuyển giao quốc tế ròng. Cán cân tài khoản vốn và tài chính được tính bằng: KFA=KA+FA Trong đó, KA là cán cân tài khoản vốn, bao gồm cả nợ phải trả; FA là cán cân tài khoản tài chính, bằng tổng vốn FDI cộng với đầu tư danh mục đầu tư và các tài sản khác đầu tư.

Như vậy, thâm hụt/ thặng dư tài khoản vãng lai + Thâm hụt/ thặng dư tài khoản vốn = Thay đổi ròng DTNH. Cán cân tổng thể = cán cân vãng lai + cán cân vốn + lỗi và sai số Cán cân thanh toán tổng thể được đo bằng thay đổi DTNH trong kỳ báo cáo và cần được quan sát liên tục trong khoảng 4-5 năm. Nếu DTNH quốc gia không quá cao, cán cân thanh toán cần ít nhất là cân bằng hoặc không thâm hụt để đảm bảo DTNH 9 không bị sụt giảm. Nhưng nếu dự trữ ở mức rất thấp, cán cân thanh toán rất cần có mức thặng dư khá để góp phần gia tăng DTNH.

Hiện nay chưa xác định được quy mô dự trữ bao nhiêu là đủ, tuy nhiên IMF thường gợi ý mức 13 tuần nhập khẩu hàng hóa để đánh giá quy mô DTNH. Nếu DTNH của một nước thấp hơn mức 13 tuần nhập khẩu hàng hóa, khi đó nước đó bị đánh giá là có mức DTNH thấp và ngược lại. Ngoài ra, khi đánh giá mức độ DTNH hay tình trạng cán cân thanh toán, các nhà phân tích còn quan tâm đến độ mở của nền kinh tế, khả năng tiếp cận các tài trợ tài chính ngắn hạn, tỷ trọng của các tài sản nợ có tính lỏng cao, tính mùa vụ của cán cân hàng hóa, tính đa dạng của các giao dịch ngoại hối. Ví dụ như một nước có độ mở kinh tế lớn sẽ cần duy trì lượng DTNH nhiều hơn nước có nền kinh tế đóng do có nguy cơ đối mặt với những thay đổi lớn của DTNH.

Một nước có khả năng dễ dàng tiếp cận tài sản nợ tài chính ngắn hạn sẽ không cần phải duy trì lượng DTNH lớn như các nước gặp khó khăn khi tiếp cận tài chính quốc tế. Một nước có tỷ lệ lớn là tài sản nợ có tính lỏng cao sẽ cần phải có DTNH lớn hơn do nhiều khả năng chịu rủi ro đảo chiều của các luồng vốn. Tương tự, một nước có tính mùa vụ cao thể hiện ở xuất khẩu và nhập khẩu hàng hóa sẽ cần nhiều DTNH hơn. Một nước có sự đa dạng về các giao dịch ngoại hối thì cần có DTNH cao hơn để đảm bảo khả năng ứng phó với những thay đổi khó lường của các giao dịch ngoại hối.

Xuất khẩu - Nhập khẩu • Mậu dịch hữu hình (hàng hóa sản xuất) • Mậu dịch vô hình (dịch vụ) Tài khoản Thu nhập nước ngoài ròng - lợi vãng lai nhuận ròng và đầu tư trên tài sản nước ngoài Cán cân Chuyển giao một chiều thanh toán (viện trợ quốc tế) Tài khoản Nguồn vốn trung/dài hạn vốn và Tài chính Tiền "nóng" - nguồn vốn ngắn hạn Dự trữ Thay đổi ròng dự trữ của ngân ngoại hối hàng trung ương Sơ đồ 1.1: Mối quan hệ giữa các thành phần cán cân thanh toán. Nguồn: Tác giả tự tổng hợp 10 Như vậy, DTNH của một quốc gia được hình thành từ các nguồn sau: Nguồn thu ngoại tệ từ các hoạt động xuất khẩu của quốc gia; từ luồng ngoại tệ di chuyển vào trong nước dưới dạng kiều hối, đầu tư của nước ngoài; từ nguồn ngoại tệ, vàng mua được trên thị trường trong nước và thị trường quốc tế; từ nguồn vay nợ, viện trợ của nước ngoài dưới các hình thức tài sản ngoại hối; từ nguồn ngoại tệ giải ngân cho các dự án trong nước được nước ngoài tài trợ; từ việc nhận phân bổ SDR của IMF theo hạn mức đóng góp của quốc gia vào IMF; từ việc rút DTNH tại IMF theo hạn mức. Tuy nhiên, không phải toàn bộ các luồng ngoại hối chảy vào trong nước, đều được tập trung thành DTNH nhà nước. Một phần ngoại hối không nhỏ trong số đó, chủ yếu là từ các hoạt động xuất khẩu, từ kiều hối, đầu tư nước ngoài, được lưu hành trong các tầng lớp dân cư hoặc trôi nổi trên thị trường.

Mục tiêu của DTNH Thứ nhất, thực hiện chính sách tiền tệ và chính sách tỷ giá thông qua việc can thiệp vào thị trường ngoại hối, ổn định tỷ giá. Khi có sự mất cân bằng kinh tế vĩ mô trong nước, tổng cầu lớn hơn tổng cung, có thể sử dụng DTNH để nhập khẩu, do đó điều chỉnh tổng cung và và tổng cầu, thúc đẩy cân bằng kinh tế vĩ mô. Đồng thời khi tỷ giá hối đoái biến động, có thể sử dụng DTNH để can thiệp vào tỷ giá, để ổn định. Như vậy, DTNH là một phương tiện không thể thiếu để đạt được cân bằng kinh tế và ổn định, đặc biệt là trong bối cảnh của sự phát triển liên tục của toàn cầu hoá kinh tế và thực tế nền kinh tế của một quốc gia dễ bị tổn thương hơn kinh tế từ các quốc gia khác; Thứ hai, duy trì tính thanh khoản của thị trường ngoại hối để hạn chế tác động tiêu cực trong trường hợp xảy ra khủng hoảng tài chính; Thứ ba, điều chỉnh cán cân thanh toán, là tài sản dự trữ để duy trì lòng tin về khả năng đảm bảo thanh toán nghĩa vụ nợ nước ngoài của nền kinh tế, khả năng hỗ trợ giá trị của đồng nội tệ, thể hiện khả năng đảm bảo tài chính của quốc gia góp phần thu hút đầu tư trực tiếp và gián tiếp nước ngoài; Thứ tư, dự trữ cho các trường hợp khẩn cấp và thảm họa mang tính quốc gia.

Đánh giá quy mô DTNH DTNH có vai trò quan trọng trong việc can thiệp thị trường ngoại hối nhằm thực hiện chính sách tiền tệ và chính sách tỷ giá.