Luận án tiến sĩ quản lý kinh tế quan hệ hợp tác giữa các bên liên quan trong phát triển du lịch nông thôn theo hướng bền vững nghiên cứu trường hợp tỉnh lâm đồng

Luận án tiến sĩ quản lý kinh tế nghiên cứu hợp tác bền vững giữa các bên liên quan trong phát triển du lịch nông thôn tại tỉnh Lâm Đồng.

• Tác giả: Nguyễn Thị Thanh Ngân
• Người hướng dẫn: TS. Đồng Xuân Đảm – Viện trưởng Viện đào tạo quốc tế, Trường Đại học Kinh tế quốc dân
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế quốc dân
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế (Kinh tế du lịch)
• Đề tài: Quan hệ hợp tác giữa các bên liên quan trong phát triển du lịch nông thôn theo hướng bền vững: Nghiên cứu trường hợp tại tỉnh Lâm Đồng
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Giới thiệu nghiên cứu

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc phân tích quản lý kinh tế và hợp tác bền vững trong phát triển du lịch nông thôn tại tỉnh Lâm Đồng. Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của hợp tác giữa các bên liên quan trong việc thúc đẩy du lịch nông thôn bền vững. Theo đó, quản lý du lịch không chỉ là trách nhiệm của chính quyền mà còn cần sự tham gia tích cực từ cộng đồng địa phương và các doanh nghiệp. Điều này giúp tạo ra một môi trường thuận lợi cho sự phát triển kinh tế nông thôn và bảo tồn các giá trị văn hóa địa phương. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, để đạt được phát triển bền vững, cần có sự đồng thuận và hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan.

1.1. Sự cần thiết nghiên cứu

Nghiên cứu này được thực hiện trong bối cảnh phát triển du lịch nông thôn đang ngày càng được chú trọng. Phát triển bền vững không chỉ là một xu hướng mà còn là một yêu cầu cấp thiết trong bối cảnh hiện nay. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, hợp tác giữa các bên liên quan là yếu tố quyết định cho sự thành công của phát triển du lịch nông thôn. Hợp tác giúp tối ưu hóa nguồn lực, chia sẻ lợi ích và giảm thiểu xung đột. Do đó, việc nghiên cứu mối quan hệ này là cần thiết để tìm ra các giải pháp hiệu quả cho quản lý kinh tế trong lĩnh vực du lịch.

II. Tổng quan nghiên cứu và cơ sở lý thuyết

Chương này cung cấp cái nhìn tổng quan về các nghiên cứu liên quan đến du lịch nông thôn và hợp tác bền vững. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng, du lịch nông thôn không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường. Hợp tác giữa các bên liên quan được xem là một yếu tố quan trọng trong việc phát triển du lịch bền vững. Nghiên cứu lý thuyết về các bên liên quan cho thấy rằng, sự tham gia của cộng đồng địa phương và các doanh nghiệp là rất cần thiết để tạo ra một mô hình phát triển bền vững. Các khung lý thuyết được đề xuất trong chương này sẽ là cơ sở cho việc phân tích thực tiễn tại Lâm Đồng.

2.1. Các nghiên cứu về du lịch nông thôn

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng, du lịch nông thôn có thể tạo ra nguồn thu nhập đáng kể cho người dân địa phương. Tuy nhiên, để đạt được điều này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan. Các hình thức hợp tác kinh tế như liên kết giữa nông dân và doanh nghiệp du lịch đã được chứng minh là hiệu quả trong việc nâng cao giá trị sản phẩm và dịch vụ. Hơn nữa, quản lý du lịch cần phải được thực hiện một cách đồng bộ và có sự tham gia của cộng đồng để đảm bảo tính bền vững trong phát triển.

III. Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong luận án này là phương pháp nghiên cứu trường hợp, tập trung vào việc phân tích các bên liên quan trong phát triển du lịch nông thôn tại Lâm Đồng. Việc xác định các bên tham gia và quy mô mẫu là rất quan trọng để đảm bảo tính đại diện của nghiên cứu. Dữ liệu được thu thập thông qua phỏng vấn sâu và khảo sát, nhằm hiểu rõ hơn về mối quan hệ hợp tác giữa các bên. Phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định các nhân tố ảnh hưởng đến hợp tác bền vững trong quản lý kinh tế du lịch nông thôn.

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu được xây dựng dựa trên các mục tiêu cụ thể của luận án. Nghiên cứu sẽ tập trung vào việc phân tích các hình thức hợp tác và vai trò của chúng trong phát triển du lịch nông thôn. Các phương pháp thu thập dữ liệu sẽ bao gồm phỏng vấn các bên liên quan, khảo sát ý kiến cộng đồng và phân tích tài liệu liên quan. Điều này sẽ giúp tạo ra một cái nhìn toàn diện về tình hình quản lý kinh tế và hợp tác bền vững trong lĩnh vực du lịch tại Lâm Đồng.

IV. Kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng, hợp tác giữa các bên liên quan đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển du lịch nông thôn tại Lâm Đồng. Các hình thức hợp tác đa dạng đã được xác định, từ hợp tác giữa nông dân và doanh nghiệp đến sự tham gia của chính quyền địa phương. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, các nhân tố như niềm tin, sự tôn trọng và cam kết là rất cần thiết để xây dựng mối quan hệ hợp tác bền vững. Những kết quả này không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có thể áp dụng thực tiễn trong việc xây dựng các chính sách phát triển du lịch nông thôn.

4.1. Các hình thức hợp tác

Các hình thức hợp tác được xác định trong nghiên cứu bao gồm hợp tác giữa nông dân, doanh nghiệp và chính quyền địa phương. Sự phối hợp này giúp tối ưu hóa nguồn lực và nâng cao hiệu quả trong quản lý kinh tế. Hợp tác không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn văn hóa và môi trường. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc xây dựng niềm tin và sự tôn trọng giữa các bên là rất quan trọng để duy trì mối quan hệ hợp tác bền vững.

V. Thảo luận và các hàm ý nghiên cứu

Chương này thảo luận về các kết quả nghiên cứu và đưa ra các hàm ý cho quản lý kinh tế và hợp tác bền vững trong phát triển du lịch nông thôn. Các bên liên quan cần nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hợp tác trong việc phát triển bền vững. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ để tạo điều kiện cho sự tham gia của cộng đồng địa phương. Những khuyến nghị này không chỉ có giá trị cho Lâm Đồng mà còn có thể áp dụng cho các tỉnh khác trong cả nước.

5.1. Khuyến nghị cho tổng thể

Để đạt được phát triển bền vững, các bên liên quan cần xây dựng một khung hợp tác rõ ràng và hiệu quả. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương trong việc tạo điều kiện cho các hoạt động hợp tác. Đồng thời, việc nâng cao nhận thức và năng lực cho cộng đồng địa phương là rất cần thiết. Những khuyến nghị này sẽ giúp tối ưu hóa lợi ích từ du lịch nông thôn và đảm bảo tính bền vững trong phát triển.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1 đề cập đến tính cấp thiết của nghiên cứu cả về lý luận và thực tiễn. Về lý luận đã đề cập đến PTDLNT và vai trò của HTCBLQ. Đồng thời, về lý luận cũng đề cập đến các kết quả nghiên cứu về các nhân tố ảnh hưởng đến HTCBLQ cả trên thế giới và trong nước. Trên cơ sở đó, đã xác định hướng nghiên cứu này còn nhiều khuyết thiếu về nội dung, địa bàn và kết quả nghiên cứu và hợp tác trong điều kiện trình độ kinh tế, nhận thức còn hạn chế và thể chế xã hội chủ nghĩa như ở nước ta thì chưa được nghiên cứu kỹ.

Về thực tiễn, nội dung này đã giới thiệu về PTDLNT trên thế giới, tại Việt Nam và tại tỉnh Lâm Đồng, và cũng đã luận giải đặc điểm PTDLNT vùng dân tộc thiểu số có những khó khăn về nhận thức là nguyên nhân quan trọng đòi hỏi cách tiếp cận khác biệt trong thúc đẩy hợp tác. HTCBLQ sẽ tổng hợp được các nguồn lực thúc đẩy PTDLNT, giải quyết được nhiều tồn tại của vùng nông thôn và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn. Theo đó, mục tiêu nghiên cứu (tổng quát và cụ thể) được xác lập, trên cơ sở đó hình thành các câu hỏi nghiên cứu phù hợp, đồng thời, tập trung vào đối tượng và phạm vi nghiên cứu của luận án. Chương này cũng làm sáng tỏ ý nghĩa lý luận và thực tiễn của đề tài và xác định kết cấu của luận án gắn với các nội dung nghiên cứu tiếp theo.

19 CHƢƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ THUYẾT 2. Tổng quan nghiên cứu 2. Các nghiên cứu về du lịch nông thôn Từ những năm 1970, khủng hoảng nông nghiệp đã làm giảm cơ hội phát triển kinh tế nông thôn. Những thách thức mà sản xuất nông nghiệp ở Mỹ phải đối mặt đó là giá cả nông sản thấp, chi phí cao, toàn cầu hóa,… là những vấn đề làm suy giảm đáng kể thu nhập của các trang trại nhỏ ở Mỹ (Perales, 2002; Su, 2011).

Năm 1980 cuộc khủng hoảng trang trại ở vùng Midwest, Mỹ cũng dẫn đến số lượng nông dân giảm và buộc các trang trại phải cơ cấu lại để tăng thêm thu nhập bằng các hoạt động phi nông nghiệp, tiếp tục canh tác hoặc tuyên bố phá sản. Cuộc khủng hoảng nông nghiệp và mất việc làm trong sản xuất nông nghiệp có hiệu ứng đáng kể trong cộng đồng nông thôn. Hậu quả là tốc độ thất nghiệp tăng cao, thu nhập thực tế của cộng đồng dân cư bị suy giảm tại các vùng nông thôn (Wilson và cộng sự, 2001). Cũng theo Wilson và cộng sự (2001) thì những thay đổi này đã hạn chế sự phát triển kinh tế nông thôn, làm cho những chiến lược phát triển cũ kém hiệu quả và buộc phải tìm cách thức mới - cách phi truyền thống để duy trì sự phát triển kinh tế nông thôn.

PTDLNT là một trong những chiến lược phát triển kinh tế nông thôn vì nó mang lại thu nhập, tạo ra công ăn việc làm và giúp tiêu thụ nông sản (OECD, 1994; Fleischer và Pizam, 1997; Wilson và cộng sự, 2001; Sharpley, 2002; Su, 2011). Ở các tiểu bang Wyoming, Montana và Idaho của Mỹ, số lượng doanh nghiệp nông trang thân thiện đã tăng nhanh trong 5 năm từ 1985-1990 (OECD, 1994). Các công ty đường sắt bắt đầu quan tâm đến vận chuyển khách du lịch đến các vùng quê xa xôi có danh lam thắng cảnh hấp dẫn. Tuy nhiên, DLNT ở giai đoạn này được quan niệm tương đồng với một số loại hình du lịch ở nông trại, du lịch xanh, du lịch di sản, du lịch nhà nghỉ ở nông thôn.

Do DLNT hấp dẫn đặc biệt với khách du lịch vì gắn liền với các đặc điểm văn hóa, lịch sử, dân tộc và địa lý riêng biệt của mỗi vùng nông thôn (OECD, 1994; Wilson và cộng sự, 2001; Darău và cộng sự, 2010; Bhattacharjee, 2015) nên đã tạo một xu hướng du lịch mới là du lịch đến vùng nông thôn để tham quan và trải nghiệm. Theo số liệu thống kê năm 2014 tại Hội nghị Châu Âu về DLNT lần thứ 5, tại Châu Âu, trong tổng số 500.000 doanh nghiệp kinh doanh DLNT có 6 triệu giường ngủ, tương đương 15% khả năng đáp ứng về lưu trú. DLNT đã tạo ra hơn 100 tỷ Europe - chủ yếu trong nền kinh tế và là yếu tố quan trọng đối với sự sống còn và sự hồi sinh của nhiều vùng nông thôn (Hội nghị Châu Âu, 2014). DLNT không phải là hoàn toàn mới.

Sự quan tâm về giải trí ở vùng nông thôn đã tăng nhanh trong thế kỷ 19 và người dân thành phố muốn lấy lại cân bằng trong 20 cuộc sống do phải chịu sức ép căng thẳng từ quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa (Darău và cộng sự, 2010). DLNT là một trong số các lĩnh vực chính trong chiến lược phát triển nông thôn của nhiều quốc gia Pháp, Úc, Anh (Su, 2011). Nó không chỉ được coi là một con đường để nông thôn tái tạo và đa dạng hóa kinh tế (Su, 2011) mà còn là một hình thức để ngăn chặn các doanh nghiệp quá phụ thuộc vào nguồn thu nhập từ nông nghiệp (Hegarty và Przezborska, 2005). Năm 1998, lần đầu tiên Tổng cục Du lịch Trung Quốc đã giới thiệu về DLNT.

Đây là điều kiện thuận lợi để đa dạng hoạt động du lịch tại các trang trại và số lượng cộng đồng dân cư nông thôn đã tăng lên rất nhanh (Su, 2011). Các nghiên cứu về DLNT rất đa dạng và ở bối cảnh nhiều quốc gia khác nhau. Nghiên cứu của Wang và cộng sự (2013) về nguyên tắc, mô hình và tương lai của PTDLNT tại Trung Quốc. DLNT đã trải qua giai đoạn phát triển nhanh trong ba thập kỷ trước và DLNT được coi như chất xúc tác hiệu quả thúc đẩy phát triển nông nghiệp và sự suy giảm của vùng nông thôn.

Nhóm tác giả đã tổng quan các tiếp cận DLNT dựa trên phạm vi địa lý, mục tiêu phát triển, các nguồn lực, các chủ thể, hệ thống sản phẩm, thị trường, các nguồn lực. Kết quả nghiên cứu cũng đã chỉ ra các nguyên tắc của PTDLNT gồm chủ đề nông nghiệp, Chính quyền dẫn dắt sự tham gia của các bên liên quan, ưu tiên hàng đầu lợi ích của người nông dân, phát triển gắn với bảo vệ, thích nghi với điều kiện của địa phương. Dựa trên các nguyên tắc PTDLNT, nhóm tác giả đề xuất các mô hình PTDLNT ở Trung Quốc, bao gồm: mô hình du lịch nông nghiệp, du lịch văn hóa dân gian, du lịch làng, du lịch giải trí và kỳ nghỉ nông thôn, du lịch tìm hiểu về nông nghiệp. Trên cơ sở đó, qua kinh nghiệm thực tiễn và thực hành DLNT, nhóm tác giả đã xác định những hạn chế của PTDLNT tại Trung Quốc, bao gồm sự ủng hộ của chính quyền cho PTDLNT, điều chỉnh cấu trúc DLNT, thúc đẩy thực hành hiệu quả vùng đang bị suy giảm, thiếu hụt các hoạt động trải nghiệm, thiếu sự phát triển thích hợp và thúc đẩy văn hóa nông thôn.

Nghiên cứu của Khartishvili và cộng sự (2019) về du lịch ở vùng nông thôn của Georgia và đối tác quốc tế như là một phương tiện để phát triển khu vực nông thôn và là một kênh việc làm thay thế trong lĩnh vực nông nghiệp. Nghiên cứu đã đề xuất thể chế hóa DLNT trong nước và đề xuất các hành động liên quan. Dựa vào kết quả phỏng vấn các bên liên quan khác nhau và thảo luận nhóm, những thách thức gần đây của PTDLNT là tiếp thị du lịch ở mức độ quốc gia gắn với sản phẩm DLNT. Các phát hiện chính của nghiên cứu bao gồm các khuyến nghị tạo ra một cấu trúc trung tâm hàng đầu cho DLNT ở cấp quốc gia, điều này sẽ mang tính chiến lược các vấn đề và định mức chung của DLNT.

Đồng thời, nhóm nghiên cứu đề xuất thành lập tổ chức quản lý điểm 21 đến, vì sẽ tích hợp các quy định chung trong luật pháp vùng và tiếp thị với sự HTCBLQ chặt chẽ tại địa phương. Blancas và cộng sự (2011) đã đề xuất hệ thống chỉ số để phân tích tính bền vững của hoạt động du lịch tại các điểm đến nông thôn cho công tác quản lý du lịch trong PTDLNT tại Andalusia (Tây Ban Nha). Kết quả xác định các chỉ ra những chỉ tiêu về xã hội đối với CĐĐP; các chỉ tiêu về kinh tế (lợi ích kinh tế, sự hài lòng du khách, lập kế hoạch du lịch, thời vụ, việc làm, vận chuyển du lịch, lộ trình và cạnh tranh điểm đến) và các chỉ tiêu về môi trường (quản lý năng lượng, hệ sinh thái, bảo tồn tài nguyên và xử lý nguồn nước, ô nhiễm không khí). Phương pháp phân tích thành phần chinh (Principal Component Analysis - PCA) được sử dụng để đánh giá chỉ số bền vững cho vùng nông thôn.

Kết quả nghiên cứu là chỉ dẫn quan trọng cho các nhà quản lý và nhà hoặc định chính sách PTDLNT bền vững để hiểu rõ hơn quá trình chuyển đổi sang tính bền vững tại các điểm đến DLNT. Lo và cộng sự (2013) về DLNT và hình ảnh điểm đến thông qua khảo sát 297 người dân là CĐĐP từ 34 điểm DLNT ở Malaysia. Năm giả thuyết bao gồm các lĩnh vực về xã hội, kinh tế, môi trường, văn hóa và cộng đồng về hình ảnh điểm đến đã được phát triển. Kết quả nghiên cứu cho thấy CĐĐP quan tâm nhất đến tác động xã hội và các giá trị của cộng đồng trong việc duy trì hình ảnh điểm đến của họ.

Nghiên cứu của Keyim (2017) về quản trị hợp tác du lịch, phát triển cộng đồng nông thôn ở Phần Lan. Phương pháp nghiên cứu trường hợp đã được thực hiện. Kết quả nghiên cứu cho thấy cộng đồng làng xã nhận được lợi ích du lịch hạn chế do nhiều ràng buộc khác nhau bắt nguồn từ các điều kiện kinh tế xã hội đặc biệt và hệ thống thể chế của làng. Tuy nhiên, việc đấu tranh để hình thành cách tiếp cận quản trị hợp tác DLCĐ công bằng và hiệu quả có thể mang lại những lợi ích kinh tế xã hội tích cực cho làng và cho các cộng đồng nông thôn đang suy giảm.

Trong những năm gần đây, tại Việt Nam, PTDLNT đã nhận được sự quan tâm nhiều hơn của các nhà nghiên cứu. Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào làm rõ cách hiểu về DLNT, đánh giá tiềm năng PTDLNT trong các bối cảnh khác nhau hoặc nghiên cứu hành vi khách du lịch nông thôn (Bùi Thị Lan Hương, 2012; Hoàng Ngọc Minh Châu và Trần Duy Minh, 2016; Đào Ngọc Cảnh và Ngô Thị Ái Thi, 2018).