chương 1, luận án tập trung vào việc tổng quan tình hình nghiên cứu quản lý xây dựng văn hóa chất lượng ở các cơ sở giáo dục đại học ở nước ngoài và ở Việt Nam liên quan đến giải quyết các vấn đề mà nhiêm vụ nghiên cứu đặt ra. Nghiên cứu về văn hóa trường đại học 1. Những nghiên cứu ở nước ngoài Nhà trường là một tổ chức, “Văn hóa tổ chức” đã chính thức trở thành một khái niệm và hướng nghiên cứu rất quan trọng trong khoa học tổ chức - quản lý xuất hiện ở Âu Mỹ từ những năm 80 của thế kỉ XX và các nghiên cứu của các tác giả Williams, A, Dobson, P & Walters; Kotter, J. “Văn hóa tổ chức” được kết nối trực tiếp với hiệu quả và hiệu suất của tổ chức - văn hóa tổ chức càng mạnh, hoạt động của tổ chức càng hiệu quả.
Lindholm… đã đánh giá các khía cạnh lý thuyết về văn hóa tổ chức và quản lý chất lượng, mối liên hệ và tác động của chúng đối với sự cải tiến và phát triển liên tục của trường. Để đánh giá văn hóa tổ chức của trường, khuôn khổ của nghiên cứu đã được xây dựng bằng cách sử dụng phiên bản sửa đổi của Công cụ đánh giá văn hóa tổ chức (OCAI). Kết quả nghiên cứu đã dẫn đến việc tạo ra các đặc điểm của văn hóa tổ chức và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của văn hóa tổ chức. Người ta kết luận rằng văn hóa tổ chức đại học làm nền tảng cho quản lý chất lượng.
[39] Văn hóa tổ chức tác động trực tiếp quyết định tinh thần, ý chí hướng đến chất lượng, mức độ gắn kết, hợp tác của các các thành viên và các bên liên quan. Các tác giả coi việc xây dựng văn hóa tổ chức là một thành tố quan trọng của chất lượng và thương hiệu góp phần quan trọng làm nên văn hóa chất lượng. Những nghiên cứu trong nước Theo Phạm Quang Huân (2007) văn hoá tổ chức nhà trường tạo động lực làm việc vì mục tiêu cao nhất là phát triển chất lượng. [15] Tác giả Nguyễn Duy Mộng Hà, Bùi Ngọc Quang (2015) đã chỉ ra rằng văn hóa chất lượng ở trường đại học bước đầu hình thành tại những năm gần đây, đã h 10 phát triển tương đối khá ở cấp độ ý thức.
Cho dù có thời cơ và một số điều kiện thuận lợi hỗ trợ phát triển nhưng trên thực tế tiến trình xây dựng và phát triển văn hóa tổ chức còn gặp rất nhiều khó khăn, trở ngại, không những do quan niệm khác nhau về chất lượng giáo dục và phương thức thực hiện các hoạt động đảm bảo chất lượng, mà còn do hạn chế về hiểu biết liên quan các yêu cầu chất lượng, vấn đề quản trị đại học và nhiều yếu tố khác. [31] Tác giả Nguyễn Duy Phấn (2017) với đề tài luận án "Xây dựng tiêu chí văn hóa nhà trường trong các trường cao đẳng kỹ thuật công nghiệp" đã hệ thống hóa lý luận về văn hóa nhà trường và cơ sở khoa học của xây dựng tiêu chí văn hóa nhà trường trong các trường cao đẳng kỹ thuật công nghiệp. Luận án đã xây dựng được hệ thống tiêu chí về văn hóa nhà trường trong các trường cao đẳng kĩ thuật công nghiệp với 7 tiêu chuẩn, 32 tiêu chí với 176 chỉ số cho các tiêu chí. Như vậy có thể thấy rằng, qua các nghiên cứu của các tác giả trong nước và ngoài nước cùng với sự biến đổi của thời đại, của toàn cầu hóa kinh tế và môi trường hoạt động đa văn hóa, thì xây dựng văn hóa tổ chức là một trong những vấn đề quan trọng đối với sự phát triển bền vững của mỗi tổ chức.
Nghiên cứu về văn hóa chất lượng ở các cơ sở giáo dục đại học 1. Những nghiên cứu nước ngoài Qua các nghiên cứu, quan niệm về chất lượng cũng đã có những thay đổi theo thời gian. Theo nghiên cứu và tổng kết của Harvey và Green (1993) chất lượng được hiểu như tập hợp các thuộc tính khác nhau, đó là: Chất lượng là sự xuất sắc; Chất lượng là sự hoàn hảo; Chất lượng là sự phù hợp với mục tiêu; Chất lượng là sự đáng giá với chi phí bỏ ra; Chất lượng là sự chuyển đổi về chất. Theo tác giả, chất lượng có ý nghĩa tùy thuộc vào quan niệm của người hưởng lợi ở một thời điểm nhất định và theo các tiêu chí đã được đề ra tại thời điểm đó, chất lượng là sự thỏa mãn/phù hợp/đáp ứng yêu cầu nào đó theo tiêu chuẩn, mục đích, sự mong đợi của khách hàng.
[95] Cameron và Sine (1999) coi văn hóa chất lượng là một bộ phận văn hóa của tổ chức, là những thói quen, tập quán, lòng tin, và giá trị liên quan đến chất lượng và đề xuất 4 mức văn hóa chất lượng ở một tổ chức: Mức 1, Không chú trọng chất lượng; Mức 2, Phát hiện được sai lầm; Mức 3, Có biện pháp phòng ngừa sai lầm; Mức 4, Sáng tạo chất lượng. Theo các tác giả, mức văn hóa chất lượng càng cao, hệ h 11 thống quản lý chất lượng của một tổ chức càng hiệu quả trong sản xuất sản phẩm và cung ứng dịch vụ có chất lượng. Mức văn hóa chất lượng có thể thay đổi, nâng từ mức thấp lên mức cao với các yếu tố tác động quan trọng sau: (i) Mục tiêu và đo lường mức độ đạt mục tiêu; (ii) Bằng chứng lãnh đạo; (iii) Tự phát triển và trao quyền; (iv) Sự tham gia; (v) Khen thưởng và công nhận. Kết quả của nghiên cứu đã dẫn đến việc chỉ ra các đặc điểm của văn hóa tổ chức và phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của văn hóa tổ chức.
Các tác giả cũng kết luận rằng văn hóa tổ chức đại học làm nền tảng cho quản lý chất lượng. [43] Hệ thống giá trị trong văn hóa chất lượng của một tổ chức. đã được nhiều tác giả, nhà nghiên cứu nêu ra. Theo tác giả John A.
Woods (2008) có 6 giá trị, bao gồm: i) tất cả chúng ta cùng nhau, đó là: công ty, nhà cung ứng, khách hàng; ii) không phân biệt cấp trên, cấp dưới; iii) giao tiếp cởi mở và trung thực; iv) mọi người biết được tất cả thông tin về mọi hoạt động; v) tập trung vào các quá trình; vi) không có thành công hay thất bại, chỉ có những kinh nghiệm học được. Valle (2014) đã chỉ ra rằng trong nghiên cứu định tính về chất lượng dựa trên quan điểm văn hóa vượt hơn cả việc thực hiện các công cụ và kỹ thuật, chất lượng là kết quả của các yếu tố văn hóa, cụ thể là các giá trị tổ chức và thực tiễn trong đó mô hình làm việc của lãnh đạo và nhân viên là hết sức quan trọng. Sự phát triển của một nền văn hóa chất lượng toàn diện là một vấn đề chiến lược để đạt được sự hài lòng của các bên liên quan và khả năng cạnh tranh trong một môi trường đòi hỏi khắt khe. Trong nghiên cứu đó, một mô hình tích hợp các yếu tố thành công quan trọng cho văn hóa chất lượng tổng thể đã được thử nghiệm trong các tổ chức, sử dụng phương pháp SEM (Mô hình phương trình cấu trúc với biến tiềm ẩn), những phát hiện chính chứng minh rằng lãnh đạo và trao quyền cho nhân viên là những yếu tố thành công chính cho văn hóa chất lượng toàn diện, do đó củng cố nguyên tắc rằng mọi người trong tổ chức phải chịu trách nhiệm về chất lượng.
Những nghiên cứu trong nước Theo Phạm Minh Hạc (1994) nhấn mạnh giáo dục nếp sống văn hóa cho sinh viên trong học tập, sinh hoạt, văn hóa, tiêu dùng và trong ứng xử trong các mối quan hệ. Bên cạnh đó, theo tác giả: Phạm Minh Hạc, Hồ Sĩ Quý (2002) cũng cho h 12 rằng xây dựng môi trường văn hóa trường học tạo điều kiện để đưa tiêu chí chân, thiện, mỹ vào trong trường đại học. [27] Theo Nguyễn Phương Hồng (1997) thì nhấn mạnh trách nhiệm của thế hệ sinh viên trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa và mục đích của việc xây dựng môi trường văn hóa trường học là để đào tạo ra những sinh viên, thế hệ kế tiếp có phẩm chất đạo đức tốt, có trình độ chuyên môn cao. Trong kết quả nghiên cứu của mình, tác giả Trương Lưu (1998) thì cho rằng thông qua môi trường văn hóa trường học, sinh viên và giảng viên nhận ra điểm mạnh và điểm yếu của chính mình.
[35] Tại Hội thảo của Trường Đại học Kinh tế quốc dân về văn hóa trường đại học trong bối cảnh mới (2015) đã có nhiều tham luận khẳng định rằng, môi trường văn hóa trường đại học ảnh hưởng rất lớn tới chất lượng giáo dục của nhà trường, nhất là trong xu thế hội nhập và cạnh tranh quốc tế gay gắt như hiện nay. Các trường ĐH cần đặc biệt quan tâm, trong quá trình thực hiện các chức năng và nhiệm vụ của mình, môi trường văn hóa nhà trường đóng vai trò quyết định và điều chỉnh cả cơ cấu tổ chức, nội dung, phương hướng hoạt động, cách thực hoạt động của các thiết chế văn hóa nhà trường nhằm đảm bảo tính dân chủ, bình đẳng, tự nguyện trong hưởng thụ và sáng tạo phát triển chất lượng tạo môi trường phát triển, củng cố nhân cách cá nhân và nề nếp chất lượng của trường ĐH. [16] Quản lý xây dựng và phát triển Văn hóa chất lượng trong các cơ sở giáo dục đại học là yêu cầu thiết yếu để các trường đại học Việt Nam đảm bảo chất lượng và phát triển chất lượng theo các chuẩn mực quốc tế. Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Thành Vinh (2011) xây dựng được văn hóa chất lượng đồng nghĩa với việc mọi thành viên, mọi đơn vị của tổ chức đều biết công việc của mình theo kế hoạch; đều tham gia thực hiện mục tiêu kế hoạch; đồng thời, tham gia đầy đủ vào quá trình xây dựng hệ thống quản lý chất lượng, hướng tới khách hàng.
Kết quả nghiên cứu của tác giả cũng đã chỉ ra quy trình xây dựng và phát triển văn hóa chất lượng của cơ sở giáo dục là (i) đánh giá mục tiêu, chất lượng của các công việc và kết quả thực hiện của nhà trường/ đơn vị; (ii) Đánh giá lại các giá trị văn hóa chất lượng hiện tại và xác định các niềm tin mong muốn tương lai; (iii) So sánh và xác định nhu cầu phát triển văn hóa chất lượng (khoảng cách giữa h 13 mục tiêu và thực trạng; (iv) xác định lại các giá trị văn hóa chất lượng phù hợp với tổ chức; (v) thực hiện các hành động thay đổi.
