Luận án tiến sĩ: Nghiên cứu quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam

Luận án tiến sĩ kỹ thuật phân tích quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở việt nam, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Đỗ Thị Nga
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Thanh Thủy
• Trường học: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh tế Chính trị
• Đề tài: Quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG LĨNH VỰC THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 1.1. Các công trình khoa học nghiên cứu liên quan đến luận án
• 1.1.1. Khái quát kết quả các công trình đã công bố có liên quan đến phạm vi nghiên cứu của đề tài và khoảng trống nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG LĨNH VỰC THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ
• 2.1. Khái niệm, đặc điểm và vai trò của quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử
• 2.2. Nội dung, tiêu chí đánh giá và các nhân tố ảnh hưởng tới quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử
• 2.3. Kinh nghiệm đảm bảo hài hòa quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử của một số quốc gia và bài học rút ra cho Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG LĨNH VỰC THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 3.1. Khái quát về tình hình phát triển thương mại điện tử ở Việt Nam
• 3.2. Tình hình thực hiện quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam giai đoạn 2017 - 2022
• 3.3. Đánh giá thực trạng quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO HÀI HÒA QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG LĨNH VỰC THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Quan điểm đảm bảo hài hòa quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam
• 4.2. Giải pháp đảm bảo hài hòa quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam
• MỞ ĐẦU
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về thương mại điện tử và quan hệ lợi ích

Thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành một phần không thể thiếu trong nền kinh tế số tại Việt Nam. Với tốc độ tăng trưởng trung bình hơn 20%/năm, Việt Nam được xếp vào nhóm 5 quốc gia có tốc độ phát triển TMĐT hàng đầu thế giới. Quan hệ lợi ích (QHLI) trong TMĐT là mối quan hệ giữa các chủ thể tham gia, bao gồm doanh nghiệp, người tiêu dùng, trung gian và Nhà nước. Luận án này tập trung phân tích các mối QHLI trong lĩnh vực TMĐT, đặc biệt là loại hình B2C (Doanh nghiệp với Người tiêu dùng), chiếm tỷ trọng lớn tại Việt Nam.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của QHLI trong TMĐT

Quan hệ lợi ích trong TMĐT được định nghĩa là mối quan hệ giữa các chủ thể tham gia vào quá trình mua bán trực tuyến, bao gồm doanh nghiệp, người tiêu dùng, trung gian và Nhà nước. Đặc điểm nổi bật của QHLI trong TMĐT là sự phụ thuộc lẫn nhau giữa các chủ thể, trong đó lợi ích của một bên có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lợi ích của các bên khác. Ví dụ, việc doanh nghiệp cung cấp sản phẩm chất lượng thấp sẽ ảnh hưởng đến lợi ích của người tiêu dùng và uy tín của trung gian.

1.2. Vai trò của QHLI trong phát triển TMĐT

Quan hệ lợi ích đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của TMĐT. Khi các mối QHLI được hài hòa, người tiêu dùng sẽ có niềm tin hơn vào các nền tảng mua sắm trực tuyến, doanh nghiệp có thể mở rộng thị trường và tăng doanh thu, trong khi Nhà nước thu được nguồn thu từ thuế. Ngược lại, sự mất cân bằng trong QHLI có thể dẫn đến xung đột, làm suy giảm lòng tin của người tiêu dùng và cản trở sự phát triển của TMĐT.

II. Thực trạng QHLI trong TMĐT tại Việt Nam

Thực trạng quan hệ lợi ích trong TMĐT tại Việt Nam giai đoạn 2017-2022 cho thấy nhiều mâu thuẫn và xung đột. Các vấn đề như hàng giả, hàng cấm, vi phạm quyền sở hữu trí tuệ và gian lận thương mại đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến lợi ích của người tiêu dùng và doanh nghiệp. Bên cạnh đó, việc trốn thuế trong TMĐT cũng gây thiệt hại lớn cho ngân sách Nhà nước.

2.1. Mâu thuẫn giữa doanh nghiệp và người tiêu dùng

Một trong những mâu thuẫn nổi bật là việc doanh nghiệp cung cấp sản phẩm không đảm bảo chất lượng, giao hàng chậm hoặc hủy đơn hàng không có lý do. Điều này làm giảm lòng tin của người tiêu dùng vào TMĐT. Theo khảo sát, 68% người tiêu dùng lo ngại về chất lượng hàng hóa khi mua sắm trực tuyến, trong khi 52% lo ngại về việc thông tin cá nhân bị tiết lộ.

2.2. Vấn đề trốn thuế và bất công bằng

Hoạt động trốn thuế trong TMĐT đã gây ra sự bất công bằng giữa các doanh nghiệp. Ước tính mỗi năm ngành thuế thất thu khoảng 85% thuế phải thu từ các nền tảng số. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến lợi ích của Nhà nước mà còn tạo ra sự cạnh tranh không lành mạnh giữa các doanh nghiệp.

III. Giải pháp đảm bảo hài hòa QHLI trong TMĐT

Để đảm bảo sự hài hòa trong quan hệ lợi ích trong TMĐT, luận án đề xuất một số giải pháp cụ thể. Nhà nước cần đóng vai trò chủ đạo trong việc điều tiết và quản lý các hoạt động TMĐT, đồng thời tăng cường các chính sách bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và doanh nghiệp.

3.1. Tăng cường quản lý Nhà nước

Nhà nước cần xây dựng và hoàn thiện các quy định pháp luật liên quan đến TMĐT, đặc biệt là các quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng và chống trốn thuế. Đồng thời, cần tăng cường giám sát và xử lý nghiêm các hành vi vi phạm trong TMĐT.

3.2. Nâng cao nhận thức và trách nhiệm của doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần nâng cao trách nhiệm trong việc cung cấp sản phẩm và dịch vụ chất lượng, đảm bảo quyền lợi của người tiêu dùng. Bên cạnh đó, cần tuân thủ các quy định pháp luật về thuế và cạnh tranh để tạo ra môi trường kinh doanh lành mạnh.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Kinh tế chính trị với đề tài "Quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam" do nghiên cứu sinh Đỗ Thị Nga thực hiện tại Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, dưới sự hướng dẫn khoa học của TS. Hồ Thanh Thủy, bảo vệ năm 2023 (Mã số chuyên ngành: 9 31 01 02).

Về tính cấp thiết, thương mại điện tử (TMĐT) tại Việt Nam có sự phát triển nhanh chóng; doanh thu bán lẻ TMĐT B2C năm 2022 đạt 16,4 tỷ USD, tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20%/năm, đưa Việt Nam vào nhóm 5 quốc gia có tốc độ tăng trưởng TMĐT hàng đầu thế giới và xếp thứ hai trong khu vực Đông Nam Á (ASEAN). TMĐT mang lại lợi ích cho người tiêu dùng, doanh nghiệp và Nhà nước. Tuy nhiên, quá trình vận hành đã bộc lộ nhiều mâu thuẫn, xung đột lợi ích: tình trạng hàng giả, hàng nhái, gian lận thương mại và xâm phạm sở hữu trí tuệ diễn biến phức tạp; 68% người tiêu dùng lo ngại về chất lượng sản phẩm và 52% lo ngại về việc lộ thông tin cá nhân; ngành thuế ước tính thất thu khoảng 85% số thuế phải thu từ các nền tảng số; các giao dịch có yếu tố nước ngoài và kinh doanh trên mạng xã hội chưa có cơ chế điều chỉnh đồng bộ.

Về khoảng trống nghiên cứu, tác giả chỉ ra rằng trước thời điểm thực hiện luận án, chưa có công trình khoa học nào xây dựng khung lý luận hoàn chỉnh về quan hệ lợi ích (QHLI) trong lĩnh vực TMĐT dưới góc độ kinh tế chính trị; chưa có công trình phân tích toàn diện hệ thống chủ thể, tiêu chí đánh giá, các nhân tố tác động cũng như các mâu thuẫn lợi ích tương tác giữa các bên trong TMĐT tại Việt Nam.

Mục đích nghiên cứu của luận án là làm rõ lý luận về QHLI trong lĩnh vực TMĐT, phân tích và đánh giá thực trạng giai đoạn 2017 - 2022, từ đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp nhằm đảm bảo hài hòa QHLI trong lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam đến năm 2030.

Luận án xác định các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể như sau:

1. Tổng quan các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài liên quan đến đề tài để xác định kết quả kế thừa và khoảng trống cần tiếp tục giải quyết.
2. Luận giải những vấn đề lý luận về QHLI trong lĩnh vực TMĐT và nghiên cứu kinh nghiệm thực tiễn của một số quốc gia.
3. Phân tích, đánh giá thực trạng QHLI trong lĩnh vực TMĐT tại Việt Nam giai đoạn 2017 - 2022; chỉ ra các mâu thuẫn, xung đột lợi ích và nguyên nhân.
4. Xác định quan điểm và đề xuất hệ thống giải pháp khắc phục mâu thuẫn, xung đột nhằm tạo sự hài hòa QHLI trong lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: QHLI trong lĩnh vực TMĐT, trọng tâm là QHLI kinh tế.
• Phạm vi nội dung: Nghiên cứu mô hình TMĐT bán lẻ giữa doanh nghiệp với người tiêu dùng (B2C). Luận án tập trung vào 4 chủ thể chính (doanh nghiệp bán hàng, người tiêu dùng, bên cung cấp dịch vụ TMĐT - sàn TMĐT, Nhà nước) và 3 mối QHLI cơ bản: (1) giữa doanh nghiệp, bên cung cấp dịch vụ TMĐT và người tiêu dùng; (2) giữa doanh nghiệp và Nhà nước; (3) giữa người tiêu dùng và Nhà nước. Giải pháp được tiếp cận chủ yếu dưới giác độ quản lý của Nhà nước.
• Phạm vi không gian: Lĩnh vực TMĐT tại Việt Nam, kết hợp khảo cứu kinh nghiệm quốc tế tại Hàn Quốc và Trung Quốc.
• Phạm vi thời gian: Đánh giá thực trạng từ năm 2017 đến năm 2022; các giải pháp định hướng đến năm 2030.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Trong Chương 1, tác giả đã hệ thống hóa và phân loại các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước thành các nhóm chủ đề chính:

Nhóm nghiên cứu về lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế:

• Về lý luận kinh điển: Luận án điểm lại luận điểm của Adam Smith (1776/1997) trong Của cải của các dân tộc về động lực lợi ích cá nhân và "bàn tay vô hình"; quan điểm của C.Mác (1995) và C.Ăngghen (1995) về lợi ích kinh tế là biểu hiện của quan hệ kinh tế và là động lực của các cuộc cách mạng xã hội; quan điểm của V.I.Lênin (1981) về tính khách quan của lợi ích.
• Về nghiên cứu trong nước: Công trình của Đào Duy Tùng và cộng sự (1982) về ba lợi ích kinh tế (cá nhân, tập thể, xã hội); Nguyễn Linh Khiếu (1999, 2002) về vai trò động lực của lợi ích và bản chất quan hệ lợi ích; các luận án tiến sĩ kinh tế chính trị nghiên cứu lợi ích kinh tế trong các lĩnh vực cụ thể như Chu Văn Cấp (1988), Nguyễn Thị Minh Loan (2015), Phạm Thị Thương (2018).
• Về khung lý thuyết bổ trợ: Lý thuyết các bên liên quan của Freeman (1984); Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực của Pfeffer và Salancik (1978, 2009); Lý thuyết chuỗi giá trị của Michael Porter; Thuyết lựa chọn duy lý (Rational Choice Theory).
• Về quan hệ lợi ích theo ngành: Luận án của Ngô Tuấn Nghĩa (2011) về sở hữu trí tuệ; Trương Văn Thủy (2021) về chuỗi giá trị cà phê; Bùi Thị Tiến (2022) về nông nghiệp hữu cơ; Nguyễn Đức Hưng (2022) về tự chủ tài chính bệnh viện quân y.

Nhóm nghiên cứu về thương mại điện tử và quản lý thương mại điện tử:

• Khái niệm và vai trò: Các công trình của Zheng Qin (2009), OECD (2011), Anjali Gupta (2014), Mark Lund và Steven McGuire (2005), WTO (2013), Ghoneim và cộng sự (2014), Alemayehu Molla và Richard Heeks (2007), Vipin Jain và cộng sự (2021), Abdul Gaffar Khan (2016), Marchi (2001), Luisa Piris (2004).
• Thực tiễn TMĐT tại Việt Nam: Sách chuyên khảo của Trần Hữu Linh (2015), Nguyễn Tiến Hùng (2018), báo cáo của VCCI (2021) về TMĐT trên mạng xã hội, Nguyễn Thu Hà (2021) về quản trị dịch vụ TMĐT, kỷ yếu Hội thảo khoa học quốc gia của Cục TMĐT & Kinh tế số phối hợp Đại học Thương Mại (2020), luận án của Nguyễn Ngọc Anh (2022), Lê Văn Thiệp (2016), Nguyễn Xuân Thủy (2016), Lê Văn Sơn (2017).

Nhóm nghiên cứu về các khía cạnh quan hệ lợi ích trong thương mại điện tử:

• Quản lý thuế trong TMĐT: Burcu Kuzucu Yapara và cộng sự (2015), Subhajit Basu (2007), Donald Bruce và LeAnn Luna (2009), Phạm Thái Hà (2017), Lê Thị Thùy Linh (2018), Thái Nữ Hạ Uyên (2019), luận án của Phạm Nữ Mai Anh (2019).
• Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng: Faramarz Damanpour và Jamshid Ali Damanpour (2001), Soraya Amrani Mekki (2010), Huong Ha và Sue L. T. McGregor (2013), Vũ Hải Việt (2014), Thân Thanh Sơn và Ngô Văn Quang (2018), Nguyễn Thị Thu Hằng (2019), luận án của Nguyễn Ngọc Quyên (2022).
• Chống hàng giả và gian lận thương mại: Shih-Hsien Chin và cộng sự (2021) ứng dụng học máy và IoT, Yu Zhou và cộng sự (2022) tiếp cận lý thuyết trò chơi, Hồ Thanh Trí và cộng sự (2022).
• Chính sách hỗ trợ và quản lý nhà nước: Yue Hongfei (2017) và Li L cùng cộng sự (2018) về Trung Quốc; báo cáo OECD về sáng kiến của Hàn Quốc; Alan A. Ahi và cộng sự (2023); các nghiên cứu của Đào Anh Tuấn (2013), Lê Trung Hiếu, Nguyễn Trọng Nhân và Nguyễn Thị Quỳnh Trang, Trần Thị Huyền Trang, Phan Thế Thắng (2022).
• TMĐT xuyên biên giới: Feng Ding và cộng sự (2017), Ying Yang (2020), Jinjuan Hu và Ling Xu (2022).

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Luận án tập trung xây dựng hệ thống lý luận kinh tế chính trị về QHLI trong TMĐT; xác định 4 chủ thể và 3 mối quan hệ lợi ích cơ bản; thiết lập hệ thống tiêu chí đánh giá và phân tích các nhân tố ảnh hưởng; phân tích toàn diện thực trạng xung đột lợi ích tương tác giữa các bên ở Việt Nam giai đoạn 2017 - 2022; đề xuất giải pháp đồng bộ đứng trên lập trường quản lý nhà nước định hướng đến năm 2030.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về lợi ích và quan hệ lợi ích, đường lối, chủ trương của Đảng Cộng sản Việt Nam và hệ thống pháp luật của Nhà nước về phát triển kinh tế số, hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Cách tiếp cận của luận án là tiếp cận kinh tế chính trị, nghiên cứu quan hệ giữa người với người trong phân phối sản phẩm mua bán trực tuyến B2C.

Về phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu:

• Sử dụng phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử.
• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Giữ lại các yếu tố bản chất của quan hệ kinh tế để nhận diện cấu trúc QHLI trong môi trường số.
• Các phương pháp cụ thể: Phân tích và tổng hợp lý thuyết; phương pháp thống kê mô tả; phương pháp so sánh, đối chứng; phương pháp dự báo.

Về nguồn tư liệu và dữ liệu:

• Dữ liệu thứ cấp: Báo cáo của các cơ quan Đảng, Chính phủ, Bộ Công Thương (Cục TMĐT và Kinh tế số), Tổng cục Thống kê, Tổng cục Quản lý thị trường, Tổng cục Thuế, Hiệp hội Thương mại điện tử Việt Nam (VECOM), và các tổ chức quốc tế (OECD, WTO, WB).
• Dữ liệu sơ cấp: Thu thập thông qua điều tra, khảo sát bằng 3 mẫu phiếu bảng hỏi thực hiện trong năm 2021 tại 3 địa phương đại diện cho mức xếp hạng chỉ số TMĐT khác nhau: Hà Nội (mức cao), Thanh Hóa (mức trung bình), Hòa Bình (mức thấp). Bảng hỏi được khảo sát trực tiếp kết hợp trực tuyến (Google Forms), xử lý và phân tích bằng phần mềm Microsoft Excel với phương pháp thống kê mô tả.

Đối tượng điều tra	Số mẫu gửi đi	Số mẫu thu về	Tỷ lệ thu về (%)	Số mẫu phân tích	Tỷ lệ phân tích (%)
Chuyên gia TMĐT, cán bộ quản lý	100	94	94,0	90	90,0
Doanh nghiệp (23 lớn, 277 vừa/nhỏ/siêu nhỏ)	300	267	89,0	255	85,0
Người tiêu dùng	400	388	97,0	364	91,0
Tổng cộng	800	749	93,3	709	88,3

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử

Chương này tổng thuật toàn diện các công trình nghiên cứu trong nước và quốc tế theo các tuyến nội dung: lý luận về lợi ích kinh tế, các lý thuyết về quan hệ lợi ích, thực trạng phát triển và quản lý TMĐT, các vấn đề chuyên sâu về thuế, bảo vệ người tiêu dùng, chống hàng giả và quản lý TMĐT xuyên biên giới. Tác giả chỉ ra điểm đồng thuận của các nghiên cứu trước đây là thừa nhận vai trò động lực của lợi ích kinh tế và sự cần thiết phải can thiệp quản lý nhà nước đối với TMĐT. Đồng thời, chương 1 khẳng định khoảng trống học thuật về một khung phân tích kinh tế chính trị hoàn chỉnh về QHLI trong lĩnh vực TMĐT tại Việt Nam, làm tiền đề xác lập mục tiêu, nhiệm vụ và hướng đi cho các chương tiếp theo.

Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử

Chương 2 xây dựng khái niệm, đặc điểm và vai trò của QHLI trong TMĐT. Tác giả định nghĩa QHLI trong TMĐT là sự thiết lập những tương tác về lợi ích kinh tế giữa các chủ thể trong quá trình thực hiện các giao dịch thương mại qua phương tiện điện tử. Luận án xác định cấu trúc gồm 4 chủ thể chính (doanh nghiệp bán hàng, người tiêu dùng, bên cung cấp dịch vụ TMĐT - sàn TMĐT, Nhà nước) và 3 mối quan hệ cơ bản:

1. Mối QHLI giữa doanh nghiệp, bên cung cấp dịch vụ TMĐT và người tiêu dùng.
2. Mối QHLI giữa doanh nghiệp và Nhà nước.
3. Mối QHLI giữa người tiêu dùng và Nhà nước.

Chương này xác định các tiêu chí đánh giá sự hài hòa QHLI, bao gồm: mức độ đáp ứng mục tiêu kinh tế của các bên (doanh thu, lợi nhuận, mức tiết kiệm chi phí, nguồn thu ngân sách); mức độ bình đẳng và công bằng trong phân chia giá trị; mức độ tin cậy và hài lòng của người tiêu dùng; mức độ kiểm soát và xử lý các xung đột, vi phạm phát sinh. Tác giả phân tích các nhân tố ảnh hưởng (thể chế và khung khổ pháp lý, cơ sở hạ tầng công nghệ số, năng lực quản lý nhà nước, đạo đức kinh doanh và nhận thức xã hội). Đồng thời, chương 2 phân tích kinh nghiệm quản lý và điều hòa lợi ích trong TMĐT của Hàn Quốc (hoàn thiện luật pháp, hỗ trợ hạ tầng, kích cầu, hợp tác quốc tế) và Trung Quốc (phát triển TMĐT nông thôn để xóa đói giảm nghèo, kiểm soát nền tảng lớn, chính sách TMĐT xuyên biên giới), từ đó rút ra bài học cho Việt Nam.

Chương 3: Thực trạng quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam

Chương 3 khái quát sự phát triển TMĐT B2C tại Việt Nam giai đoạn 2017 - 2022 (doanh thu tăng từ năm 2016 đến năm 2022 đạt 16,4 tỷ USD). Dựa trên số liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp năm 2021 (709 mẫu phân tích), tác giả phân tích chi tiết tình hình thực hiện lợi ích ở từng mối quan hệ:

• Quan hệ giữa doanh nghiệp, sàn TMĐT và người tiêu dùng: Ứng dụng TMĐT giúp doanh nghiệp mở rộng kênh bán hàng, tăng trưởng lợi nhuận (Biểu đồ 3.7, 3.8, 3.9); tuy nhiên nhiều sàn TMĐT chấp nhận lỗ giai đoạn 2019 - 2022 để mở rộng thị phần (Bảng 3.2). Quyền lợi người tiêu dùng bị ảnh hưởng do hàng giả, hàng kém chất lượng, giao hàng chậm, rủi ro bảo mật dữ liệu cá nhân (Biểu đồ 3.5, 3.12, 3.13; 68% lo ngại chất lượng, 52% lo ngại lộ thông tin). Tồn tại sự bất cân xứng quyền lực giữa bên sở hữu sàn TMĐT với doanh nghiệp bán hàng nhỏ lẻ và người tiêu dùng.
• Quan hệ giữa doanh nghiệp và Nhà nước: Đánh giá mức độ thực hiện nghĩa vụ thuế của doanh nghiệp và trách nhiệm kiến tạo môi trường kinh doanh của Nhà nước (Biểu đồ 3.14, 3.15, 3.16). Tình trạng trốn thuế, gian lận hóa đơn diễn ra phổ biến (ngành thuế ước tính thất thu khoảng 85% số thuế phải thu từ các nền tảng số).
• Quan hệ giữa người tiêu dùng và Nhà nước: Nhà nước xây dựng chính sách bảo vệ người tiêu dùng, tiếp nhận đơn thư khiếu nại qua Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng (Biểu đồ 3.17, 3.18, 3.19); tuy nhiên nhiều người tiêu dùng chưa khiếu nại do quy trình phức tạp và giá trị đơn hàng nhỏ.

Chương 3 kết luận những mâu thuẫn chủ yếu: mâu thuẫn giữa tối đa hóa lợi nhuận của người bán/sàn TMĐT với quyền lợi của người tiêu dùng; mâu thuẫn giữa hành vi trốn thuế của doanh nghiệp/hộ kinh doanh với mục tiêu thu ngân sách nhà nước; mâu thuẫn giữa yêu cầu quản lý nhà nước với tính chất phi biên giới, ẩn danh của không gian số. Nguyên nhân gồm: hệ thống pháp luật chưa theo kịp mô hình mới; năng lực thanh tra, quản lý công nghệ còn hạn chế; chế tài xử phạt chưa đủ sức răn đe; nhận thức và kỹ năng tự bảo vệ của người tiêu dùng chưa cao.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp đảm bảo hài hòa quan hệ lợi ích trong lĩnh vực thương mại điện tử ở Việt Nam

Chương 4 đưa ra các quan điểm định hướng đến năm 2030: đảm bảo hài hòa QHLI gắn liền với mục tiêu phát triển kinh tế số bền vững; lấy bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người tiêu dùng làm trung tâm; kết hợp cơ chế thị trường với sự điều tiết chủ đạo của Nhà nước; thúc đẩy cạnh tranh lành mạnh và chống độc quyền nền tảng.

Hệ thống giải pháp được cấu trúc thành 2 nhóm:

1. Nhóm giải pháp đối với cơ quan Quản lý nhà nước về TMĐT:
   • Hoàn thiện thể chế, khung khổ pháp lý về TMĐT, giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân và bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng.
   • Nâng cao hiệu quả quản lý thuế: hoàn thiện quy trình thu thuế đối với nền tảng xuyên biên giới, tăng cường kết nối chia sẻ dữ liệu giữa cơ quan thuế, ngân hàng thương mại và các sàn TMĐT.
   • Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường, ứng dụng công nghệ số và định danh người bán để ngăn chặn hàng giả, hàng lậu, gian lận thương mại.
   • Phát triển hạ tầng logistics số, hạ tầng thanh toán không dùng tiền mặt an toàn.
2. Nhóm giải pháp đối với các chủ thể thị trường:
   • Đối với doanh nghiệp bán hàng và bên cung cấp dịch vụ TMĐT: Nâng cao đạo đức kinh doanh, thực hiện đúng cam kết chất lượng, minh bạch chính sách đổi trả, tăng cường bảo mật thông tin khách hàng, chủ động thực hiện nghĩa vụ thuế.
   • Đối với người tiêu dùng: Nâng cao nhận thức, kỹ năng số, chủ động phản ánh và khiếu nại khi quyền lợi bị xâm phạm qua các kênh chính thức.

Kết quả và những đóng góp mới

Về mặt lý luận:

• Hệ thống hóa và bổ sung khung lý luận kinh tế chính trị về QHLI trong lĩnh vực TMĐT; xây dựng khái niệm QHLI trong TMĐT và đảm bảo hài hòa QHLI trong TMĐT.
• Nhận diện rõ 4 chủ thể chính và 3 mối quan hệ lợi ích cơ bản trong mô hình TMĐT B2C.
• Xác định hệ thống tiêu chí đánh giá và các nhân tố tác động đến QHLI trong TMĐT; đúc kết bài học kinh nghiệm quốc tế từ Hàn Quốc và Trung Quốc có khả năng vận dụng tại Việt Nam.

Về mặt thực tiễn:

• Phân tích và đánh giá thực trạng QHLI trong lĩnh vực TMĐT tại Việt Nam giai đoạn 2017 - 2022 dựa trên hệ thống số liệu thứ cấp và dữ liệu khảo sát sơ cấp 709 mẫu (tại Hà Nội, Thanh Hóa, Hòa Bình).
• Chỉ rõ các mâu thuẫn, xung đột lợi ích cụ thể (xâm phạm quyền lợi người tiêu dùng, thất thu thuế nền tảng số, cạnh tranh không lành mạnh trên sàn TMĐT) và phân tích nguyên nhân căn bản.
• Đề xuất hệ thống quan điểm và 2 nhóm giải pháp đến năm 2030 cho các cơ quan quản lý nhà nước và các chủ thể thị trường nhằm đảm bảo hài hòa lợi ích, thúc đẩy kinh tế số phát triển.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Về mặt hạn chế:

• Luận án tập trung chủ yếu vào loại hình giao dịch B2C, chưa bao quát đầy đủ các loại hình TMĐT khác như B2B, C2C hay các giao dịch TMĐT mới nổi trên mạng xã hội.
• Về chủ thể trung gian, nghiên cứu tập trung vào các bên cung cấp dịch vụ sàn TMĐT, chưa đi sâu phân tích toàn diện các trung gian logistics, thanh toán điện tử do hạn chế về nguồn số liệu.
• Dữ liệu khảo sát thực tế thu thập tại 3 địa phương (Hà Nội, Thanh Hóa, Hòa Bình) trong năm 2021, phạm vi thời gian đánh giá số liệu thứ cấp dừng ở năm 2022.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Mở rộng phân tích quan hệ lợi ích trong các mô hình TMĐT B2B, TMĐT trên mạng xã hội (Social Commerce) và TMĐT xuyên biên giới phức hợp.
• Nghiên cứu sâu hơn về vai trò và lợi ích của các trung gian công nghệ tài chính (Fintech), trung gian thanh toán và chuỗi cung ứng logistics đa phương thức.
• Mở rộng phạm vi khảo sát thực tế trên quy mô nhiều tỉnh, thành phố sau năm 2022 để cập nhật biến động thị trường trong bối cảnh các quy định mới về thuế và định danh số được triển khai.

Giá trị tham khảo

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Luận án cung cấp tài liệu tham khảo chuyên ngành Kinh tế chính trị, Quản trị kinh doanh và Thương mại điện tử về phương pháp tiếp cận quan hệ lợi ích trong nền kinh tế số; khung lý thuyết và bảng hỏi điều tra thực tế tại phụ lục.
• Đối với cơ quan hoạch định chính sách và quản lý nhà nước: Các phân tích và giải pháp trong luận án có giá trị tham khảo cho Bộ Công Thương (Cục TMĐT và Kinh tế số, Cục Cạnh tranh và Bảo vệ người tiêu dùng, Tổng cục Quản lý thị trường) và Bộ Tài chính (Tổng cục Thuế) trong việc sửa đổi, bổ sung chính sách quản lý thuế, chống hàng giả và bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến.
• Đối với doanh nghiệp và các sàn TMĐT: Cung cấp cơ sở nhận diện rủi ro mâu thuẫn lợi ích với khách hàng và cơ quan quản lý, từ đó xây dựng quy chế hoạt động minh bạch và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án xác định những chủ thể chính và các mối quan hệ lợi ích cơ bản nào trong lĩnh vực thương mại điện tử? Luận án xác định 4 chủ thể chính gồm: (1) Doanh nghiệp bán hàng, (2) Người tiêu dùng, (3) Bên cung cấp dịch vụ TMĐT (sàn TMĐT), (4) Nhà nước. Từ 4 chủ thể này, luận án tập trung nghiên cứu 3 mối QHLI cơ bản: mối quan hệ giữa doanh nghiệp, sàn TMĐT và người tiêu dùng; mối quan hệ giữa doanh nghiệp và Nhà nước; mối quan hệ giữa người tiêu dùng và Nhà nước.

2. Dữ liệu khảo sát thực tế của luận án được thu thập từ những đối tượng nào và tại các địa phương nào? Dữ liệu sơ cấp được thu thập năm 2021 tại 3 địa phương: Hà Nội (chỉ số TMĐT cao), Thanh Hóa (chỉ số TMĐT trung bình) và Hòa Bình (chỉ số TMĐT thấp). Tổng số 709 mẫu phân tích hợp lệ gồm: 90 chuyên gia TMĐT và cán bộ quản lý (trên 100 phiếu phát ra); 255 doanh nghiệp gồm 23 doanh nghiệp lớn và 277 doanh nghiệp vừa/nhỏ/siêu nhỏ (trên 300 phiếu phát ra); 364 người tiêu dùng (trên 400 phiếu phát ra).

3. Những mâu thuẫn, xung đột lợi ích chủ yếu nào trong thực tiễn TMĐT ở Việt Nam được luận án chỉ ra? Luận án chỉ ra 3 xung đột chính: (1) Xung đột giữa mục tiêu lợi nhuận của người bán/sàn TMĐT với quyền lợi người tiêu dùng (tình trạng hàng giả, hàng nhái, rủi ro lộ 52% dữ liệu cá nhân, 68% lo ngại chất lượng); (2) Xung đột giữa doanh nghiệp và Nhà nước trong nghĩa vụ thuế (ngành thuế ước tính thất thu khoảng 85% thuế phải thu từ các nền tảng số); (3) Xung đột giữa sự phát triển nhanh của mô hình kinh doanh số với năng lực quản trị, bảo vệ người tiêu dùng của cơ quan nhà nước.

4. Khung cơ sở lý thuyết nền tảng nào được tác giả sử dụng để tiếp cận nghiên cứu? Luận án sử dụng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về lợi ích và quan hệ lợi ích kinh tế, kết hợp phương pháp luận duy vật biện chứng, duy vật lịch sử và phương pháp trừu tượng hóa khoa học của kinh tế chính trị. Ngoài ra, luận án kế thừa các lý thuyết kinh tế học bổ trợ gồm: Lý thuyết các bên liên quan (Freeman), Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực (Pfeffer & Salancik), Lý thuyết chuỗi giá trị (Michael Porter) và Thuyết lựa chọn duy lý.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp chính nào nhằm đảm bảo hài hòa quan hệ lợi ích đến năm 2030? Tác giả đề xuất 2 nhóm giải pháp lớn: (1) Nhóm giải pháp dành cho cơ quan quản lý nhà nước (hoàn thiện thể chế pháp lý, nâng cao hiệu quả thu thuế nền tảng số, tăng cường kiểm tra định danh người bán chống hàng giả, phát triển hạ tầng số và logistics); (2) Nhóm giải pháp dành cho các chủ thể thị trường (nâng cao đạo đức kinh doanh, bảo vệ dữ liệu khách hàng đối với doanh nghiệp và sàn TMĐT; nâng cao nhận thức, kỹ năng bảo vệ quyền lợi đối với người tiêu dùng).

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Đỗ Thị Nga đã giải quyết đồng bộ các nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra, từ việc tổng quan tài liệu, xây dựng cơ sở lý luận kinh tế chính trị về quan hệ lợi ích trong thương mại điện tử, đến đánh giá thực trạng giai đoạn 2017 - 2022 thông qua nguồn dữ liệu thứ cấp và sơ cấp (709 mẫu điều tra). Công trình đã nhận diện rõ nét các mâu thuẫn, xung đột lợi ích trong hoạt động TMĐT B2C tại Việt Nam và nguyên nhân căn bản của các hiện tượng này. Hệ thống quan điểm và giải pháp đề xuất có tính hệ thống, gắn với thực tiễn quản lý nhà nước, góp phần thúc đẩy sự phát triển minh bạch, lành mạnh và hài hòa lợi ích cho các bên tham gia thị trường thương mại điện tử ở Việt Nam đến năm 2030.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu về QHLI trong lĩnh vực TMĐT Chương 2: Cơ sở lý luận và thực tiễn về QHLI trong lĩnh vực TMĐT Chương 3: Thực trạng QHLI trong lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam Chương 4: Giải pháp đảm bảo hài hòa QHLI trong lĩnh vực TMĐT ở Việt Nam 11 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ QUAN HỆ LỢI ÍCH TRONG LĨNH VỰC THƢƠNG MẠI ĐIỆN TỬ 1. CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN 1. Nhóm các nghiên cứu liên quan đến lợi ích kinh tế và quan hệ lợi ích kinh tế Thứ nhất, nhóm các công trình nghiên cứu về lợi ích kinh tế Vấn đề lợi ích và LIKT đã được nhiều học giả trong và ngoài nước nghiên cứu. Các công trình tập trung về những vấn đề lý luận: khái niệm, bản chất, nội dung, vai trò động lực của lợi ích và LIKT trong đời sống xã hội.

Điển hình có thể kể đến một số công trình tiêu biểu: Tác giả Adam Smith (1997) trong cuốn sách “Của cải của các dân tộc” cho rằng hàng động của mỗi người xuất phát từ lợi ích riêng của bản thân họ, “mỗi người đều có lợi ích riêng” [3, tr.123] và “không phải vì lòng nhân từ, rộng lượng của người hàng thịt, người làm rượu bia hay người làm bánh mì mà chúng ta có một bữa ăn, mà vì sự quan tâm của họ lợi ích riêng của họ” [3, tr. Vì xuất phát từ tính vị kỷ của con người, trong quá trình theo đuổi lợi ích cá nhân của mình, việc thực hiện lợi ích của chủ thế này có thể mâu thuẫn với lợi ích của chủ thể khác, thậm chí mâu thuẫn với lợi ích của xã hội: “lợi ích của giới chủ không có mối liên hệ với lợi ích chung của toàn xã hội… vì họ luôn luôn chỉ nghĩ đến lợi ích của ngành kinh doanh riêng của họ hơn là nghĩ đến lợi ích chung của toàn xã hội… Người buôn bán trong một ngành thương mại hay công nghiệp riêng biệt lại có lợi ích đôi khi khác và thậm chí còn ngược lại với lợi ích của quần chúng nhân dân” [3, tr. Nhưng nhìn một cách tổng quát thì việc mọi người theo đuổi lợi ích riêng của mình sẽ giúp thúc đẩy sự phát triển của xã hội: “Khi theo đuổi lợi ích riêng, anh ta thực ra đã thúc đẩy lợi ích chung của toàn xã hội nhiều hơn là khi thực sự có ý định làm như vậy” [3, tr.460] “Từng cá nhân chỉ nghĩ đến lợi ích riêng của mình, nhưng một “bàn tay vô hình” lại dẫn dắt họ 12 thúc đẩy lợi ích chung” [3, tr. Có thể thấy đây là những quan điểm rất tiến bộ và thực tế của Adam Smith về vấn đề lợi ích.

Từ rất sớm, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác đã nhận thức và chỉ ra bản chất, vai trò quan trọng của lợi ích và LIKT đối với sự vận động và phát triển của xã hội. Trong “Những cuộc tranh luận về tự do báo chí và về việc công bố các biên bản của hội nghị của đẳng cấp”, C.Mác (1995) chỉ ra rằng, “tất cả những gì mà con người đấu tranh để giành lấy đều dính liền với lợi ích của họ” [39, tr.Ăngghen cũng đã chỉ ra bản chất của lợi ích: “Những quan hệ kinh tế của một xã hội nhất định nào đó biểu hiện trước hết dưới hình thức lợi ích’’ [41, tr. Lợi ích đóng vai trò quan trọng như vậy là vì, trong tiến trình lịch sử “chính lợi ích là cái liên kết các thành viên của xã hội” [41, tr.183] lại với nhau và bởi, những “con người độc lập chỉ liên hệ với người khác thông qua cái nút là lợi ích” [41, tr.Ăngghen đã khẳng định: "xét đến cùng mọi cuộc cách mạng đều được tiến hành vì để giải phóng về LIKT" [38, tr. LIKT được coi là một trong những động lực cơ bản của sự tiến bộ xã hội nói chung, của phát triển kinh tế - xã hội và sản xuất kinh doanh nói riêng.

Bên cạnh đó, LIKT còn là cơ sở hình thành và thực hiện các lợi ích khác. Vai trò này được C.Ăngghen chỉ rõ trong những cuộc đấu tranh giai cấp: “Động lực của toàn bộ lịch sử hiện đại.chính là cuộc đấu tranh của ba giai cấp lớn đó và những xung đột về lợi ích của họ” và “…trước hết, vấn đề là ở những LIKT - để thỏa mãn những LIKT thì quyền lực chính trị chỉ được sử dụng làm một phương tiện đơn thuần” [40, tr. Trong các tác phẩm của mình V. Lênin (1981) tiếp tục nghiên cứu cụ thể vấn đề LIKT trong thời đại đế quốc chủ nghĩa và thời kỳ quá độ từ chủ nghĩa tư bản lên chủ nghĩa xã hội, Lênin cho rằng cần phải thấy những lợi ích là khách quan khi nói: “Lợi ích thúc đẩy cuộc sống các dân tộc” [33, tr.82], đồng thời lợi ích là phạm trù có tính chất chủ thể - xác định, tức là bất kỳ một lợi ích nhất định nào cũng đều là cái vốn có của những chủ thể (những con người, những giai cấp,…) tương ứng.

13 Tác giả Đào Duy Tùng và các cộng sự (1982) trong cuốn sách “Bàn về LIKT” [80] cho rằng: LIKT là hình thức biểu hiện những quan hệ kinh tế, quan hệ giữa người và người trong sản xuất. Các tác giả cũng khẳng định vai trò, động lực quan trọng của LIKT trong các hoạt động kinh tế. Bên cạnh đó, nghiên cứu cũng phân tích mối quan hệ của ba LIKT: LIKT cá nhân, tập thể và xã hội, sự thống nhất căn bản và mối quan hệ hữu cơ, quyện vào nhau, thâm nhập vào nhau, giữa ba lợi ích đó. Các tác giả cũng thẳng thắn chỉ ra nguyên nhân dẫn đến sự trì trệ trong quản lý kinh tế của nhà nước trong giai đoạn này là chưa quan tâm đúng mức đến LIKT của mỗi cá nhân.

Vì vậy, các tác giả đã đề xuất cần quan tâm thích đáng đến lợi ích của cá nhân người lao động, làm cho lợi ích của người lao động được đáp ứng để họ hăng hái lao động. Nghiên cứu về những vấn đề lợi ích ở nước ta còn có tác giả Nguyễn Linh Khiếu (1999) với công trình “Lợi ích động lực phát triển xã hội”. Ông đã đưa ra những vấn đề lý luận về khái niệm, vị trí, vai trò của lợi ích. Ngoài ra, tác giả còn phân tích mối quan hệ biện chứng giữa lợi ích vật chất và lợi ích tinh thần, ông cho rằng: “các lợi ích vật chất đóng vai trò quyết định và là tiền đề, là cơ sở để thực hiện các lợi ích tinh thần.

Và thực hiện được các lợi ích tinh thần sẽ tạo ra những khả năng mới trong sự nảy sinh cũng như làm xuất hiện những phương thức thực hiện lợi ích vật chất mới" [30, tr. Nghiên cứu LIKT trong các lĩnh vực cụ thể tiêu biểu có luận án “LIKT trong thời kỳ quá độ các hình thức phát triển và thực hiện trong thành phần kinh tế xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam” (1988) của tác giả Chu Văn Cấp [9], hay luận án “LIKT của người lao động trong các doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài trên địa bàn thành phố Hà Nội” (2015) của tác giả Nguyễn Thị Minh Loan [37]; luận án “LIKT của người lao động trong các doanh nghiệp tư nhân ở tỉnh Thừa Thiên Huế” (2018) của tác giả Phạm Thị Thương [72]. Các công trình đều thống nhất rằng LIKT có thể hiểu là lợi ích vật chất, nó phản ánh mục đích và động cơ khách quan của các chủ thể kinh tế khi tham gia vào các hoạt động kinh tế - xã hội. Các tác giả đều xác định LIKT có vai trò và tầm quan trọng to lớn đối với các hoạt động kinh tế của cá nhân trong xã hội, nó đóng vai trò là động lực thúc 14 đẩy sự phát triển của sản xuất xã hội.

LIKT là một phạm trù kinh tế khách quan, không tuỳ thuộc ở chỗ là con người có nhận thức được nó hay không, mà do địa vị của họ trong quan hệ sản xuất quyết định. Thứ hai, nhóm các công trình nghiên cứu về QHLI Trước hết, một số lý thuyết liên quan đến quan hệ lợi ích có thể kể đến: Lý thuyết các bên liên quan đã được đưa vào các ngành quản lý từ năm 1970 và dần dần được phát triển bởi Freeman (1984) kết hợp giữa trách nhiệm doanh nghiệp với một loạt các bên liên quan. Theo Freeman, bên liên quan của một doanh nghiệp là một nhóm người hay cá nhân bất kỳ có thể tác động lên hay bị tác động bởi kết quả và quá trình đạt mục tiêu của doanh nghiệp đó. Theo lý thuyết này, doanh nghiệp được xem xét như một chủ thể trong một tập thể lớn với nhiều thành phần.

Tác giả đã cho rằng, doanh nghiệp hoạt động không chỉ vì mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận cho cổ đông mà còn cần phải quan tâm, xem xét đến các bên có liên quan đến hoạt động của doanh nghiệp. Các bên liên quan của doanh nghiệp, gồm: trong nội bộ doanh nghiệp (người lao động, hội đồng quản trị, ban quản lý…); các bên liên quan có quan hệ đối tác (cổ đông, khách hàng, nhà tài trợ…); các tổ chức, cá nhân bên ngoài doanh nghiệp (chính phủ, các hiệp hội, cộng đồng…). Có thể thấy rằng, lý thuyết các bên liên quan là một sự mở rộng về trách nhiệm của doanh nghiệp nói chung và các doanh nghiệp TMĐT nói riêng, không chỉ quan tâm tới lợi ích của doanh nghiệp mình mà cần chú ý tới lợi ích của các chủ thể có liên quan khác [96]. Lý thuyết phụ thuộc nguồn lực dựa trên giả định là các nguồn lực có ảnh hưởng quan trọng đến quyết định và hành động của một công ty.

Mặt khác các nguồn lực này của công ty bị ảnh hưởng bởi môi trường bên ngoài và các công ty khác cũng mong muốn đạt được nguồn lực đó [110]. Do đó, các chiến lược của các công ty nhằm đạt được nguồn lực và sử dụng nguồn lực hiệu quả sẽ làm tăng sự phụ thuộc của công ty với môi trường bên ngoài. Ba yếu tố cơ bản trong sự phụ thuộc nguồn lực của các công ty đó là sự tập trung của nguồn lực, tính không chắc chắn của sự sẵn có của nguồn lực và sự 15 liên kết của các nguồn lực. Các công ty giảm sự phụ thuộc vào nguồn lực bên ngoài bằng cách gia tăng sức mạnh của tổ chức, tạo ra các nguồn lực sẵn có để giảm thiểu tính không chắc chắn của nguồn lực khan hiếm.