Luận án tiến sĩ: Chiến lược phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng đồng bằng sông Hồng

Luận án tiến sĩ nông nghiệp phân tích phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng đồng bằng sông hồng, xây dựng cơ sở lý luận, kiểm chứng thực nghiệm, đóng góp tri thức mới cho ngành.

• Tác giả: Phạm Quốc Quân
• Người hướng dẫn: Lại Ngọc Hải
• Trường học: Học viện Chính trị - Bộ Quốc phòng
• Chuyên ngành: Kinh tế Chính trị
• Đề tài: Phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng đồng bằng sông Hồng
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
• 1.1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài liên quan đến đề tài
• 1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài
• 1.3. Khái quát kết quả chủ yếu của các công trình có liên quan đến đề tài và những vấn đề đặt ra luận án tiếp tục giải quyết
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN
• 2.1. Những vấn đề chung về nông nghiệp và nông nghiệp hàng hóa
• 2.2. Quan niệm, nội dung và những nhân tố tác động đến phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng
• 2.3. Kinh nghiệm phát triển nông nghiệp hàng hóa ở một số quốc gia, vùng kinh tế - xã hội của Việt Nam và bài học đối với vùng Đồng bằng sông Hồng
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THỜI GIAN QUA
• 3.1. Thành tựu và hạn chế phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng thời gian qua
• 3.2. Nguyên nhân thành tựu, hạn chế và những vấn đề đặt ra từ thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng
• 4. CHƯƠNG 4: QUAN ĐIỂM VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP HÀNG HÓA Ở VÙNG ĐỒNG BẰNG SÔNG HỒNG THỜI GIAN TỚI
• 4.1. Quan điểm phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng thời gian tới
• 4.2. Giải pháp phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng thời gian tới
• KẾT LUẬN
• PHỤ LỤC
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về luận án tiến sĩ

Luận án tiến sĩ này tập trung vào phát triển nông nghiệp hàng hóa tại đồng bằng sông Hồng, một vùng có tiềm năng lớn về sản xuất nông nghiệp. Nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn, từ đó đề xuất các giải pháp thúc đẩy sự phát triển bền vững của nông nghiệp hàng hóa trong khu vực. Nông nghiệp hàng hóa được xem là yếu tố chiến lược trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.

1.1. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục đích chính của luận án tiến sĩ là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển nông nghiệp hàng hóa tại đồng bằng sông Hồng. Nhiệm vụ bao gồm tổng quan các nghiên cứu liên quan, xây dựng cơ sở lý luận, khảo sát kinh nghiệm quốc tế, đánh giá thực trạng và đề xuất giải pháp phát triển. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh việc nâng cao chất lượng và sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa trong bối cảnh toàn cầu hóa.

1.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu là phát triển nông nghiệp hàng hóa, bao gồm nông nghiệp, lâm nghiệp và ngư nghiệp. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào đồng bằng sông Hồng, gồm 11 tỉnh/thành phố. Thời gian khảo sát từ năm 2010 đến 2017, với các đề xuất cho giai đoạn tiếp theo. Nghiên cứu cũng xem xét mối quan hệ giữa phát triển nông nghiệp hàng hóa và quá trình cơ cấu lại nông nghiệp cả nước.

II. Cơ sở lý luận và thực tiễn

Luận án tiến sĩ dựa trên cơ sở lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh và quan điểm của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế hàng hóa. Nghiên cứu cũng kế thừa kinh nghiệm từ các quốc gia và vùng kinh tế khác, đặc biệt là đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên. Phát triển nông nghiệp hàng hóa được xem là yếu tố then chốt trong quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập kinh tế quốc tế.

2.1. Cơ sở lý luận

Nghiên cứu dựa trên lý luận về phát triển nông nghiệp hàng hóa trong nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Các khái niệm như quy mô sản xuất, chất lượng nông sản và sức cạnh tranh được phân tích kỹ lưỡng. Nông nghiệp hàng hóa được xem là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và giảm nghèo tại các vùng nông thôn.

2.2. Kinh nghiệm thực tiễn

Nghiên cứu khảo sát kinh nghiệm từ các quốc gia như Trung Quốc, Ấn Độ và Thái Lan trong phát triển nông nghiệp hàng hóa. Các bài học về chính sách trợ cấp, đầu tư vào cơ sở hạ tầng và đào tạo nông dân được rút ra. Những kinh nghiệm này có thể áp dụng cho đồng bằng sông Hồng để nâng cao hiệu quả sản xuất và cạnh tranh nông sản.

III. Thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hóa

Luận án tiến sĩ đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hóa tại đồng bằng sông Hồng từ năm 2010 đến 2017. Nghiên cứu chỉ ra những thành tựu như tăng trưởng sản lượng nông sản và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, vẫn tồn tại nhiều hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ, chất lượng nông sản thấp và thiếu tính bền vững.

3.1. Thành tựu và hạn chế

Nghiên cứu chỉ ra những thành tựu đáng kể trong phát triển nông nghiệp hàng hóa tại đồng bằng sông Hồng, bao gồm tăng trưởng sản lượng và mở rộng thị trường xuất khẩu. Tuy nhiên, các hạn chế như quy mô sản xuất nhỏ, chất lượng nông sản thấp và thiếu tính bền vững vẫn là những thách thức lớn cần được giải quyết.

3.2. Nguyên nhân và vấn đề đặt ra

Nguyên nhân của những hạn chế bao gồm sự phân tán trong sản xuất, thiếu đầu tư vào công nghệ và cơ sở hạ tầng. Nghiên cứu cũng chỉ ra các vấn đề cấp bách cần giải quyết như mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản và tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị toàn cầu.

IV. Quan điểm và giải pháp phát triển

Luận án tiến sĩ đề xuất các quan điểm và giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa tại đồng bằng sông Hồng. Các giải pháp tập trung vào việc mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản và tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của chính sách hỗ trợ và đầu tư vào công nghệ hiện đại.

4.1. Quan điểm phát triển

Nghiên cứu đề xuất bốn quan điểm chính trong phát triển nông nghiệp hàng hóa, bao gồm phát triển bền vững, hiện đại hóa sản xuất, nâng cao sức cạnh tranh và hội nhập quốc tế. Các quan điểm này nhằm đảm bảo sự phát triển toàn diện và lâu dài của nông nghiệp hàng hóa tại đồng bằng sông Hồng.

4.2. Giải pháp cụ thể

Các giải pháp được đề xuất bao gồm mở rộng quy mô sản xuất, nâng cao chất lượng nông sản, đầu tư vào công nghệ hiện đại và tổ chức lại sản xuất theo chuỗi giá trị. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh vai trò của chính sách hỗ trợ từ nhà nước và sự hợp tác giữa các doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ kinh tế với đề tài "Phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng" do nghiên cứu sinh Phạm Quốc Quân thực hiện tại Học viện Chính trị, Bộ Quốc phòng, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS,TS Lại Ngọc Hải và PGS,TS Đỗ Huy Hà. Công trình thuộc chuyên ngành Kinh tế Chính trị, mã số 931 01 02.

Về tính cấp thiết, Đồng bằng sông Hồng là trung tâm kinh tế - xã hội lớn thứ hai cả nước, giữ vị trí chiến lược và sở hữu nhiều tiềm năng, truyền thống sản xuất nông nghiệp. Sau hơn 30 năm đổi mới, nông nghiệp của vùng đã đạt được những kết quả quan trọng, đóng góp vào sự ổn định đời sống nhân dân. Mặc dù vậy, quá trình phát triển nông nghiệp hàng hóa tại đây vẫn tồn tại nhiều hạn chế: quy mô sản xuất còn phân tán, nhỏ lẻ; tỷ suất hàng hóa, chất lượng và năng lực cạnh tranh của nông sản chưa cao; sự chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp theo hướng sản xuất hàng hóa diễn ra chậm và thiếu tính bền vững. Bối cảnh toàn cầu hóa, tự do hóa thương mại, tác động của cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ tư và định hướng phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đòi hỏi phải có nhận thức mới về phương thức phát triển nông nghiệp.

Về khoảng trống nghiên cứu, mặc dù có nhiều công trình tiếp cận nông nghiệp dưới các góc độ khác nhau, song vấn đề phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng chưa được giải quyết một cách có hệ thống, toàn diện và triệt để dưới góc độ chuyên ngành Kinh tế chính trị.

Mục đích nghiên cứu của công trình là làm rõ cơ sở lý luận và thực tiễn phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng, từ đó đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp thúc đẩy nông nghiệp hàng hóa ở vùng này phát triển trong thời gian tới.

Nhiệm vụ nghiên cứu của luận án được xác định gồm 4 nội dung:

1. Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài luận án;
2. Xây dựng cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng; tập trung xây dựng quan niệm, làm rõ nội dung và các tiêu chí đánh giá; khảo sát kinh nghiệm của một số quốc gia và vùng kinh tế - xã hội trong nước để rút ra bài học;
3. Khảo sát, đánh giá thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng thời gian qua, xác định nguyên nhân của thành tựu, hạn chế và rút ra các vấn đề cấp thiết cần giải quyết;
4. Đề xuất hệ thống quan điểm và giải pháp phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng những năm tiếp theo.

Đối tượng nghiên cứu là phát triển nông nghiệp hàng hóa. Phạm vi nghiên cứu được xác định cụ thể:

• Về nội dung: Nghiên cứu nông nghiệp theo nghĩa rộng, bao gồm nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), lâm nghiệp và ngư nghiệp; tập trung làm rõ sự gia tăng quy mô, số lượng, nâng cao chất lượng và hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp hàng hóa dưới góc độ Kinh tế chính trị, gắn với quá trình cơ cấu lại ngành nông nghiệp cả nước.
• Về không gian: Địa bàn vùng Đồng bằng sông Hồng gồm 11 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Dương, Hải Phòng, Hưng Yên, Thái Bình, Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình.
• Về thời gian: Khảo sát thực trạng giai đoạn 2010 - 2017 và đề xuất định hướng, giải pháp cho những năm tiếp theo.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan tài liệu trong luận án được phân chia theo các nhóm nghiên cứu trong và ngoài nước:

Về các công trình nước ngoài:

• Hướng nghiên cứu về phát triển nông nghiệp có công trình của Park Sung Sang (1977) phân chia phát triển nông nghiệp thành ba giai đoạn (sơ khai, đang phát triển, phát triển) gắn với hàm sản xuất và chiến lược giải quyết việc làm; cuốn sách của Michael Paul Todaro (1989) khái quát quá trình phát triển qua ba nấc thang từ tự cung tự cấp, đa dạng hóa đến chuyên canh thương mại hóa; báo cáo của OECD (2015) đánh giá khung khổ chính sách nông nghiệp Việt Nam trong tương quan quốc tế; các bài viết phân tích chính sách trợ cấp nông nghiệp của Trung Quốc từ năm 2011 và Dự án phát triển nông dân mới của Thái Lan.
• Hướng nghiên cứu về nông nghiệp hàng hóa có báo cáo của M. Ataman Aksoy và John C. Beghin thuộc Ngân hàng Thế giới (2005) về thương mại nông nghiệp toàn cầu và rào cản bảo hộ; báo cáo của FAO (2015) về thị trường hàng hóa nông nghiệp và an ninh lương thực; báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2016) khuyến nghị Việt Nam chuyển đổi nông nghiệp theo hướng nâng cao giá trị gia tăng, giảm chi phí đầu vào; các công trình của Zhen Zhong (2017) về hoàn thiện hệ thống thị trường sản phẩm nông nghiệp và thương mại điện tử ở Trung Quốc; nghiên cứu về các mô hình hợp tác xã nông nghiệp tại Thái Lan (Khao Kitchakood, Phan, Xanh Lục).

Về các công trình trong nước:

• Hướng nghiên cứu phát triển nông nghiệp có luận án của Trần Thành (2010) về nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long gắn với khu vực phòng thủ; sách của Đoàn Xuân Thủy (2011) về chính sách hỗ trợ nông nghiệp theo chuẩn mực WTO; bài viết của Nguyễn Trần Trọng (2011) với 5 định hướng phát triển nông nghiệp; nghiên cứu của Đặng Văn Thắng và Võ Thị Hồng Hạnh (2012) về chuyển đổi mô hình tăng trưởng kinh tế nông nghiệp từ chiều rộng sang chiều sâu; ấn phẩm của Vụ Hợp tác xã - Bộ Kế hoạch và Đầu tư (2012) về tư tưởng hợp tác xã; công trình của Võ Hữu Phước (2014) về liên kết bốn nhà tại Trà Vinh; kỷ yếu của Ban Chỉ đạo Tây Nam Bộ, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Bộ Công Thương (2014) về xúc tiến đầu tư; bài báo của Hoàng Triệu Huy và Phan Đình Khôi (2015) về bảo hiểm nông nghiệp; kỷ yếu của Viện Kinh tế và Chính sách (2015) về liên kết ngang và liên kết dọc; sách của Nguyễn Quốc Dũng (2016) về hiệu quả mô hình cánh đồng lớn ở Đồng bằng sông Cửu Long; sách của Trần Quang Trung (2017) về liên kết sản xuất nguyên liệu thức ăn chăn nuôi; nghiên cứu của Lương Trung Thành, Thịnh Văn Khang, Nguyễn Thị Lan Hương (2017) về kinh tế hợp tác ở Thanh Hóa; sách của Phạm Thị Thanh Bình (chủ biên, 2018) so sánh chính sách nông nghiệp tại Trung Quốc, Thái Lan, Israel.
• Hướng nghiên cứu kinh tế hàng hóa trong nông nghiệp có luận án của Lê Minh Vụ (1995) về phát triển kinh tế nông thôn hàng hóa; luận án của Mai Văn Bảo (1996) và luận án của Trần Xuân Châu (2002) về lý luận, điều kiện và giải pháp đẩy nhanh phát triển nông nghiệp hàng hóa ở Việt Nam.
• Hướng nghiên cứu chuyên biệt về Đồng bằng sông Hồng có đề tài của Nguyễn Thanh Long (2001) về các nhân tố tác động đến sản xuất hàng hóa; bài viết của Lại Ngọc Thanh (2010) về ảnh hưởng của manh mún đất đai; luận án của Đỗ Thị Thanh Loan (2015) về chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông nghiệp vùng.

Khoảng trống nghiên cứu luận án lựa chọn giải quyết: Mặc dù các công trình đi trước đã làm rõ nhiều khía cạnh lý luận và thực tiễn của kinh tế nông nghiệp, song chưa có công trình nào nghiên cứu toàn diện việc phát triển nông nghiệp hàng hóa tại vùng Đồng bằng sông Hồng dưới góc độ Kinh tế chính trị. Luận án tập trung giải quyết 3 vấn đề trọng tâm: (1) Xác định rõ khái niệm, nội dung và hệ thống tiêu chí đánh giá phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng; (2) Đánh giá thực trạng giai đoạn 2010 - 2017, làm rõ nguyên nhân và xác định 5 vấn đề cấp thiết đặt ra; (3) Xác lập hệ thống quan điểm và các giải pháp đồng bộ thúc đẩy phát triển nông nghiệp hàng hóa của vùng trong giai đoạn mới.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý luận của luận án được xây dựng dựa trên:

• Lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin về sản xuất hàng hóa, phân công lao động xã hội và tái sản xuất mở rộng, tiêu biểu là các luận điểm của C.Mác, Ph.Ăngghen và V.I.Lênin trong các tác phẩm "Bàn về cái gọi là vấn đề thị trường", "Sự phát triển của chủ nghĩa tư bản ở Nga".
• Tư tưởng Hồ Chí Minh về phát triển nông nghiệp và nông thôn.
• Đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng Cộng sản Việt Nam về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn và tái cơ cấu ngành nông nghiệp.

Khái niệm nền tảng:

• Nông nghiệp được tiếp cận theo nghĩa rộng, là ngành sản xuất vật chất cơ bản bao gồm nông nghiệp (trồng trọt, chăn nuôi), lâm nghiệp và ngư nghiệp.
• Nông nghiệp hàng hóa được tác giả xác định là bộ phận của kiểu tổ chức kinh tế - xã hội sản xuất ra sản phẩm nông, lâm, ngư nghiệp nhằm thỏa mãn nhu cầu xã hội thông qua hoạt động trao đổi, mua bán trên thị trường, mang lại lợi ích cho các chủ thể sản xuất kinh doanh, giúp họ thực hiện quá trình tái sản xuất mở rộng.
• Phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng là quá trình gia tăng quy mô, số lượng, nâng cao chất lượng và hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp hàng hóa thông qua hoạt động lãnh đạo, quản lý, sản xuất kinh doanh của các chủ thể trong vùng nhằm tạo ra, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực, bảo đảm an ninh lương thực và phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội.

Phương pháp nghiên cứu: Luận án vận dụng phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp các phương pháp nghiên cứu chuyên ngành và liên ngành:

• Phương pháp trừu tượng hóa khoa học: Áp dụng chủ yếu ở Chương 2 để làm rõ bản chất các phạm trù, xây dựng khái niệm, xác định tiêu chí đánh giá, phân tích nhân tố tác động và đúc kết các bài học kinh nghiệm.
• Phương pháp kết hợp lôgíc và lịch sử: Sử dụng ở Chương 2 nhằm thiết lập khung lý luận, ở Chương 3 để đánh giá thực trạng theo tiến trình thời gian 2010 - 2017, và ở Chương 4 để chuyển hóa quan điểm thành các giải pháp phù hợp với thực tiễn vùng.
• Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng xuyên suốt từ Chương 1 đến Chương 4 để tổng thuật tài liệu, nhận diện nguyên nhân của thực trạng và luận giải các đề xuất chính sách.
• Phương pháp thống kê, so sánh: Vận dụng tại Chương 3 để tổng hợp, đối chiếu số liệu qua các năm và so sánh chỉ số của Đồng bằng sông Hồng với các vùng khác trong cả nước.
• Phương pháp chuyên gia: Tiếp thu ý kiến đóng góp của các nhà khoa học, nhà quản lý nhằm hoàn thiện các luận điểm nghiên cứu.

Nguồn tư liệu và dữ liệu: Luận án khai thác các nguồn dữ liệu thứ cấp đã công bố chính thức từ Tổng cục Thống kê, Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các cơ quan ban ngành Trung ương, các báo cáo tổng kết giai đoạn 2010 - 2017 của 11 tỉnh, thành phố thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng, cùng số liệu từ hai kỳ tổng điều tra nông nghiệp, nông thôn.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài

Chương 1 hệ thống hóa các tài liệu khoa học theo ba cụm nội dung chính: phát triển nông nghiệp, phát triển nông nghiệp hàng hóa, và phát triển nông nghiệp tại vùng Đồng bằng sông Hồng. Tác giả phân tích những kết quả đạt được từ y văn trong nước và quốc tế, chỉ ra rằng các nghiên cứu trước đây đã làm rõ bản chất kinh tế hàng hóa, quy luật chuyển đổi từ kinh tế tự nhiên sang sản xuất thương phẩm, vai trò của liên kết kinh tế và các bài học phát triển từ Nhật Bản, Hàn Quốc, Đài Loan, Trung Quốc, Thái Lan. Tuy nhiên, việc nghiên cứu chuyên biệt về nông nghiệp hàng hóa ở Đồng bằng sông Hồng dưới lăng kính Kinh tế chính trị còn thiếu vắng. Từ đó, chương này khẳng định tính độc lập của đề tài và xác lập 4 định hướng nghiên cứu tiếp theo của luận án.

Chương 2: Cơ sở lý luận về phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng và kinh nghiệm thực tiễn

Chương 2 luận giải các vấn đề lý luận cốt lõi:

• Đặc điểm của nông nghiệp: Đất đai là tư liệu sản xuất chủ yếu, không thể di chuyển; sản xuất mang tính thời vụ cao; đối tượng sản xuất là cơ thể sống; hoạt động diễn ra trên không gian rộng và có tính khu vực rõ nét.
• Nội hàm của nông nghiệp hàng hóa: Là bộ phận của kinh tế hàng hóa; sản xuất hướng đến thị trường; có quy mô và trình độ phân công lao động xã hội cao hơn nông nghiệp tự cung tự cấp; có tính lịch sử cụ thể.
• Vai trò kinh tế - xã hội của nông nghiệp hàng hóa: Khai thác tiềm năng vùng miền; thúc đẩy sự năng động, sáng tạo của chủ thể sản xuất; xóa bỏ tính tự cấp tự túc, khép kín và mở rộng giao lưu kinh tế.
• Khung lý luận phát triển nông nghiệp hàng hóa tại vùng Đồng bằng sông Hồng: Xác định rõ mục đích, 4 nhóm chủ thể (Đảng lãnh đạo, Nhà nước quản lý, các đơn vị sản xuất trực tiếp gồm hộ/trang trại/HTX/doanh nghiệp, và các tổ chức đoàn thể xã hội) cùng phương thức phát triển.
• Ba nội dung phát triển và các tiêu chí đánh giá:
  1. Mở rộng quy mô sản xuất, gia tăng khối lượng, tỷ trọng nông sản hàng hóa (đánh giá qua diện tích thửa, cánh đồng lớn, số lượng chủ thể, sản lượng cây trồng vật nuôi chủ lực và tỷ suất hàng hóa);
  2. Nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nông sản hàng hóa;
  3. Hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại, bền vững.
• Kinh nghiệm thực tiễn: Khảo sát mô hình của Trung Quốc, Thái Lan, vùng Đồng bằng sông Cửu Long và Tây Nguyên, rút ra các bài học về quy hoạch, tổ chức lại sản xuất, ứng dụng công nghệ và xây dựng chuỗi giá trị nông sản.

Chương 3: Thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng thời gian qua

Chương 3 sử dụng dữ liệu thống kê giai đoạn 2010 - 2017 để phân tích kết quả vận hành nông nghiệp hàng hóa của vùng:

Danh mục chỉ tiêu, dữ liệu thống kê phân tích trong luận án	Nội dung và phạm vi phản ánh trong văn bản
Quy mô cánh đồng lớn phân theo cây trồng (Bảng 3.1)	Số liệu diện tích, loại cây trồng tập trung tính đến ngày 01/7/2016
Sản lượng các nhóm nông sản chủ lực	Sản lượng nhóm rau, đậu; nhóm cây ăn quả; quy mô đàn gia súc, gia cầm
So sánh thịt hơi xuất bán	Số liệu xuất bán gia súc, gia cầm giữa năm 2010 và năm 2016
Hoạt động xuất khẩu nông sản	Giá trị xuất khẩu ngành trồng trọt, chăn nuôi, lâm sản, thủy sản của vùng
Cơ cấu số lượng đơn vị sản xuất	Biến động số lượng hộ, trang trại, hợp tác xã, doanh nghiệp qua 2 kỳ tổng điều tra
Tỷ trọng xuất khẩu nông sản năm 2017	Vị thế một số mặt hàng nông sản vùng Đồng bằng sông Hồng so với cả nước
Chỉ tiêu kinh tế - xã hội liên quan	Tốc độ tăng trưởng giá trị toàn ngành; tỷ lệ hộ nghèo giai đoạn 2010 - 2016

Về thành tựu: Tăng trưởng giá trị sản xuất toàn ngành được duy trì; cơ cấu nội bộ nông, lâm, thủy sản có sự chuyển biến; sản lượng lương thực, rau quả, thịt hơi xuất bán tăng; xuất hiện nhiều mô hình cánh đồng lớn và chuỗi liên kết giá trị; tỷ lệ hộ nghèo nông thôn giảm từ năm 2010 đến 2016.

Về hạn chế: Đất đai canh tác còn manh mún, bình quân diện tích thửa ruộng nhỏ; tỷ suất hàng hóa chưa tương xứng với tiềm năng; chất lượng nông sản chưa đồng đều, khả năng cạnh tranh hạn chế; số lượng doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp còn ít; sự tham gia vào chuỗi giá trị toàn cầu còn ở phân khúc giá trị thấp; ô nhiễm môi trường nông thôn gia tăng.

Nguyên nhân và 5 vấn đề bức thiết đặt ra:

1. Nhu cầu cấp bách về tích tụ, tập trung đất đai để mở rộng quy mô sản xuất;
2. Nâng cao chất lượng, tiêu chuẩn an toàn thực phẩm và thương hiệu nông sản hàng hóa;
3. Đổi mới các hình thức tổ chức sản xuất, đặc biệt là nâng cao năng lực hợp tác xã nông nghiệp và phát triển doanh nghiệp nông nghiệp;
4. Xây dựng thị trường tiêu thụ ổn định, gắn kết sản xuất với bảo quản, chế biến và phân phối;
5. Hoàn thiện hệ thống chính sách hỗ trợ tín dụng, đất đai, bảo hiểm nông nghiệp và quản lý chuỗi giá trị.

Chương 4: Quan điểm và giải pháp phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng thời gian tới

Chương 4 thiết lập hệ thống định hướng và giải pháp can thiệp chính sách:

Hệ thống 4 quan điểm phát triển:

1. Phát triển nông nghiệp hàng hóa phải phù hợp với quy luật khách quan của kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của vùng, cả nước;
2. Phát triển nông nghiệp hàng hóa trên cơ sở phát huy lợi thế so sánh của vùng, gắn kết nông nghiệp với công nghiệp chế biến và dịch vụ;
3. Phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với đổi mới quan hệ sản xuất, phát huy vai trò của các chủ thể kinh tế, lấy kinh tế hộ, hợp tác xã và doanh nghiệp làm nòng cốt;
4. Phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững, ứng dụng công nghệ cao, gắn với bảo vệ môi trường sinh thái và xây dựng nông thôn mới.

Hệ thống 6 nhóm giải pháp chủ yếu:

1. Rà soát, hoàn thiện quy hoạch vùng sản xuất nông nghiệp hàng hóa tập trung, chuyên môn hóa theo từng nhóm nông sản chủ lực;
2. Thúc đẩy tích tụ, tập trung đất đai nông nghiệp theo các hình thức dồn điền đổi thửa, chuyển nhượng, thuê quyền sử dụng đất nhằm nhân rộng mô hình cánh đồng lớn;
3. Đổi mới, nâng cao hiệu quả hoạt động của các chủ thể sản xuất kinh doanh, trọng tâm là củng cố hợp tác xã nông nghiệp kiểu mới và khuyến khích doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp;
4. Đẩy mạnh nghiên cứu, ứng dụng khoa học và công nghệ, phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch đạt tiêu chuẩn VietGap và GlobalGap;
5. Mở rộng thị trường, xúc tiến thương mại, xây dựng chỉ dẫn địa lý, nhãn hiệu hàng hóa và thiết lập chuỗi giá trị nông sản khép kín;
6. Hoàn thiện các cơ chế, chính sách hỗ trợ của Nhà nước về vốn, thuế, bảo hiểm nông nghiệp và nâng cao năng lực quản lý nhà nước tại các địa phương trong vùng.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Luận giải và làm rõ quan niệm phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng dưới giác độ khoa học Kinh tế chính trị, xác định rõ cấu trúc chủ thể, mục đích và phương thức phát triển.
• Xác định và làm rõ nội dung phát triển gồm 3 phương diện: mở rộng quy mô sản xuất gia tăng khối lượng tỷ trọng; nâng cao năng suất chất lượng hiệu quả cạnh tranh; hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp hàng hóa; đồng thời xây dựng hệ thống tiêu chí đánh giá cho từng nội dung.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Cung cấp bức tranh thực trạng phát triển nông nghiệp hàng hóa tại 11 tỉnh, thành phố Đồng bằng sông Hồng giai đoạn 2010 - 2017 với hệ thống dẫn chứng, số liệu thống kê cụ thể.
• Chỉ rõ các nguyên nhân khách quan, chủ quan của thành tựu và hạn chế; khái quát 5 vấn đề bức thiết mà thực tiễn phát triển nông nghiệp của vùng đang phải giải quyết.
• Luận chứng khoa học cho 4 quan điểm chỉ đạo và đề xuất 6 nhóm giải pháp đồng bộ, có tính ứng dụng để phát triển nông nghiệp hàng hóa vùng Đồng bằng sông Hồng trong giai đoạn tiếp theo.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Về phạm vi thời gian, các dữ liệu thống kê phục vụ phân tích thực trạng chủ yếu dừng lại ở mốc năm 2017 theo chu kỳ số liệu của các kỳ điều tra thống kê chính thức tại thời điểm tác giả thực hiện luận án.
• Do tiếp cận chuyên sâu dưới giác độ Kinh tế chính trị, luận án tập trung làm rõ quan hệ sản xuất, cơ cấu kinh tế và cơ chế chính sách, chưa đi sâu giải quyết các quy trình kỹ thuật nông học hay công nghệ sinh học cụ thể cho từng chủng loại cây trồng, vật nuôi.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Bổ sung, cập nhật chuỗi số liệu thực tiễn ở các giai đoạn tiếp theo sau năm 2017 để theo dõi diễn biến của nông nghiệp hàng hóa vùng trong bối cảnh mới.
• Mở rộng nghiên cứu tác động của chuyển đổi số, thương mại điện tử nông nghiệp, thích ứng biến đổi khí hậu và thực thi các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới đối với chuỗi giá trị nông sản Đồng bằng sông Hồng.

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo có giá trị chuyên môn cho nhiều đối tượng:

• Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học, sinh viên: Cung cấp khung lý luận, hệ thống khái niệm, phương pháp tiếp cận kinh tế chính trị về phát triển nông nghiệp hàng hóa và phương pháp xử lý dữ liệu thống kê cấp vùng.
• Đối với giảng viên: Có thể sử dụng làm tài liệu tham khảo phục vụ giảng dạy các môn học Kinh tế chính trị, Kinh tế phát triển, Kinh tế nông nghiệp tại các trường đại học và học viện.
• Đối với các nhà hoạch định chính sách, cơ quan quản lý: Hệ thống đánh giá thực trạng ở Chương 3 và 6 nhóm giải pháp ở Chương 4 cung cấp luận cứ thực tiễn cho ủy ban nhân dân 11 tỉnh, thành phố vùng Đồng bằng sông Hồng, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, các cơ quan ban ngành liên quan trong việc xây dựng quy hoạch, đề án dồn điền đổi thửa và chính sách hỗ trợ phát triển chuỗi giá trị nông sản.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án định nghĩa thế nào về phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng? Phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng là quá trình gia tăng quy mô, số lượng, nâng cao chất lượng và hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp hàng hóa thông qua hoạt động lãnh đạo, quản lý, sản xuất kinh doanh của các chủ thể trong vùng nhằm tạo ra, huy động, quản lý và sử dụng hiệu quả các nguồn lực cho sự phát triển, bảo đảm an ninh lương thực và đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế - xã hội của vùng và cả nước.

2. Cấu trúc nội dung phát triển nông nghiệp hàng hóa trong luận án gồm những bộ phận nào? Luận án xác định 3 nội dung trọng tâm: (1) Mở rộng quy mô sản xuất, gia tăng khối lượng, tỷ trọng nông sản hàng hóa đáp ứng nhu cầu thị trường và xuất khẩu; (2) Nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh của nông nghiệp hàng hóa; (3) Hoàn thiện cơ cấu kinh tế nông nghiệp hàng hóa theo hướng hiện đại, bền vững.

3. Điểm nghẽn lớn nhất trong thực trạng đất đai sản xuất nông nghiệp hàng hóa vùng Đồng bằng sông Hồng được chỉ ra là gì? Đó là tình trạng đất đai phân tán, manh mún, diện tích canh tác bình quân trên một thửa ruộng còn rất nhỏ và số lượng thửa ruộng trên một hộ gia đình còn phân tán; điều này cản trở việc cơ giới hóa, làm tăng chi phí sản xuất, hạn chế khả năng áp dụng tiến bộ kỹ thuật đồng bộ và ảnh hưởng đến việc chuẩn hóa chất lượng nông sản.

4. Luận án đề xuất mấy quan điểm và giải pháp nhằm phát triển nông nghiệp hàng hóa tại vùng? Tác giả đề xuất hệ thống gồm 4 quan điểm định hướng và 6 nhóm giải pháp chủ yếu bao gồm: hoàn thiện quy hoạch; thúc đẩy tích tụ ruộng đất; đổi mới các chủ thể tổ chức sản xuất (HTX, doanh nghiệp); ứng dụng khoa học công nghệ; phát triển thị trường và chuỗi giá trị; hoàn thiện cơ chế, chính sách của Nhà nước.

5. Địa bàn khảo sát của luận án bao gồm những tỉnh, thành phố cụ thể nào? Địa bàn nghiên cứu bao gồm 11 tỉnh, thành phố thuộc vùng Đồng bằng sông Hồng: Hà Nội, Hải Phòng, Vĩnh Phúc, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Hải Dương, Hưng Yên, Thái Bình, Hà Nam, Nam Định và Ninh Bình.

Kết luận

Luận án tiến sĩ kinh tế của tác giả Phạm Quốc Quân đã giải quyết tương đối trọn vẹn các mục tiêu nghiên cứu đề ra về phát triển nông nghiệp hàng hóa ở vùng Đồng bằng sông Hồng dưới góc độ Kinh tế chính trị. Tác giả đã hệ thống hóa cơ sở lý luận, xây dựng quan niệm, xác lập 3 nội dung phát triển cùng hệ thống tiêu chí đánh giá cụ thể. Dựa trên số liệu thống kê giai đoạn 2010 - 2017 tại 11 tỉnh, thành phố trong vùng, công trình đã phân tích khách quan các thành tựu, chỉ ra hạn chế, nguyên nhân và đúc kết 5 vấn đề cấp thiết. Các quan điểm và 6 nhóm giải pháp được đề xuất trong luận án có giá trị khoa học và cơ sở thực tiễn, đóng góp thiết thực cho công tác hoạch định chính sách phát triển nông nghiệp của vùng Đồng bằng sông Hồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU CÓ LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI 1. Các công trình nghiên cứu nước ngoài có liên quan đến đề tài 1. Các công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp Park Sung Sang (1977), “Growth and Development: A Physical Output and Employment Strategy - Tăng trưởng và phát triển: Chiến lược đầu ra và việc làm”, sách tham khảo [138]. Tác giả cuốn sách cho rằng: Phát triển nông nghiệp trải qua ba giai đoạn: sơ khai, đang phát triển và phát triển.

Mỗi giai đoạn phát triển này, thì sản lượng nông nghiệp phụ thuộc vào các yếu tố khác nhau như: đất đai, lao động, phân bón, thuốc trừ sâu, KH&CN,… và được tác giả mô tả, phân tích dưới dạng hàm sản xuất. Do đó, trong từng giai đoạn phát triển của nông nghiệp, cần đầu tư, sử dụng hiệu quả các nguồn lực, nhất là nguồn vốn và nguồn lực KH&CN để gia tăng sản lượng và tốc độ tăng trưởng nông nghiệp. Tác giả cuốn sách lấy giải quyết việc làm, thu nhập của người dân là mục tiêu thông qua mối quan hệ giữa phát triển hai khu vực của nền kinh tế là nông nghiệp và phi nông nghiệp. Theo tác giả, giai đoạn đầu của sự tăng trường, để tạo việc làm cho thời gian nhàn rỗi cần đầu tư phát triển nông nghiệp theo chiều rộng; giai đoạn hướng tới việc làm đầy đủ, cần đầu tư phát triển đồng thời cả nông nghiệp và công nghiệp; giai đoạn sau khi có việc làm đầy đủ, cần phát triển nông nghiệp, công nghiệp, dịch vụ theo chiều sâu để giảm cẩu về lao động.

Với quan điểm như vậy, tác giả cho rằng: Tăng trưởng kinh tế nhanh sẽ không dẫn tới phân hóa xã hội và sự bất bình đẳng trong thu nhập. Michael Paul Todaro (1989), “Economic Development in the Third World - Kinh tế học cho thế giới thứ ba” [136]. Cuốn sách được các tác giả: Nguyễn Lâm Hoè, Nguyễn Quang Đức, Trần Đoàn Kim, Đặng Như 12 Vân biên dịch. Nội dung cuốn sách được thể hiện trong bốn phần, 25 chương; tập trung giải quyết vấn đề đói nghèo ở các nước Á, Phi, Mỹ la tinh cần phải chú trọng phát triển sản xuất nông nghiệp và quá trình phát triển nông nghiệp trải qua ba giai đoạn từ thấp đến cao: Giai đoạn tự cung tự cấp; giai đoạn đa dạng hóa và giai đoạn chuyên canh, thương mại hóa hiện đại.

Mỗi giai đoạn phát triển này, ông đã chỉ ra những đặc điểm cơ bản về quy mô, trình độ về phương thức và hiệu quả sản xuất nông nghiệp; đồng thời, cho rằng việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi và việc tăng cường sử dụng giống mới kết hợp phân bón hóa học và tưới tiêu khoa học đã làm tăng năng suất, sản lượng, tiết kiệm được diện tích đất canh tác và chi phí khác. Báo cáo của Nhóm nghiên cứu đã phân tích khá sâu kinh nghiệm của Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản, Philipin, Malaixia trong việc tăng năng suất và tăng cường khả năng cạnh tranh của khu vực nông nghiệp, thúc đẩy kinh tế nông thôn và đưa ra những kiến nghị hành động cụ thể có thể thực hiện để phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trong giai đoạn từ năm 2011 đến năm 2020. Tác giả bài viết đánh giá kết quả thực hiện chính sách trợ cấp cho nông nghiệp của Trung Quốc từ năm 2011. Theo đó, Trung Quốc đã tăng nguồn lực tài chính ở cả cấp trung ương và địa phương cho nông nghiệp, tập trung đầu tư vào kết cấu hạ tầng nông nghiệp, nông thôn; trợ cấp cho nông dân về hạt giống tốt, trợ cấp mua máy móc, thiết bị nông nghiệp, trợ cấp trực tiếp cho sản xuất ngũ cốc và giống gia súc, gia cầm tốt.

Tổng trợ cấp sẽ tiếp tục phát triển, loại trợ cấp sẽ tiếp tục tăng, cơ chế trợ cấp sẽ được cải thiện hơn nữa và lợi 13 ích của nông dân từ chính sách trợ cấp sẽ tiếp tục được nâng lên. Bài viết đánh giá khá chi tiết kết quả triển khai Dự án phát triển nông dân mới của Thái Lan trong cải cách đất nông nghiệp những năm qua. Đặc biệt, bài viết đã làm rõ quy trình phối hợp trong xây dựng đề án đào tạo, bồi dưỡng; chỉ rõ nội dung chương trình và các giải pháp gắn giữa đào tạo, bồi dưỡng lý luận với thực hành cho người học được Bộ Nông Nghiệp Thái Lan chủ trì phối hợp giữa các cơ quan chính phủ với các cơ sở đào tạo và các địa phương thực hiện. Organization for Economic Cooperation and Development (OECD) (2015), “Agricultural development policy of Vietnam in 2015” - Chính sách phát triển nông nghiệp của Việt Nam năm 2015, Báo cáo giám sát chuyên đề của OECD [137].

Nội dung báo cáo được trình bày trong ba chương, tập trung đánh giá bối cảnh chính sách và xu hướng chính sách nông nghiệp của Việt Nam trên cơ sở áp dụng phương pháp mà OECD dùng để giám sát các chính sách nông nghiệp của các nước thành viên và một số nước không phải là thành viên của OECD. Đặc biệt, báo cáo đã chỉ ra thực trạng về chính sách nông nghiệp của Việt Nam so với các quốc gia khác và những kiến nghị cho việc hoàn thiện các chính sách thương mại mà Việt Nam cần tính đến trong những năm tới để thúc đẩy nền nông nghiệp phát triển trong bối cảnh thương mại hóa toàn cầu. Các công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp hàng hóa M. Ataman Aksoy, John C.Beghin đại diện cho nhóm các tác giả thuộc Ngân hàng thế giới (WB) (2005), “Global agricultural trade and developing countries - Thương mại nông nghiệp toàn cầu và các nước đang phát triển”, báo cáo thường niên [134].

Báo cáo mô tả thương mại nông nghiệp toàn cầu từ những năm 1980 trên cơ sở khảo sát một loạt các vấn đề liên quan đến chính sách thương mại nông nghiệp, bao gồm cả bảo hộ nông nghiệp của các nước, 14 ảnh hưởng của ưu đãi thương mại mà các nước phát triển dành cho các mặt hàng nông sản đến từ các nước đang phát triển và tác động của nó đến an toàn thực phẩm, các tiêu chuẩn nông nghiệp và các hậu quả có thể có từ tự do hóa thương mại nông nghiệp thông qua việc phân tích thực trạng thương mại và chính sách nông nghiệp đối với những mặt hàng cụ thể như: đường, sữa, gạo, lúa mì, cà phê, bông, lạc, các loại trái cây và rau quả, và các sản phẩm thủy hải sản. Food and Agriculture Organization of the United Nations (FAO) (2015), “The State of Agricultural Commodity Markets 2015 - 2016”- Tình tình của thị trường hàng hóa nông nghiệp 2015 - 2016, báo cáo chuyên đề [132]. Báo cáo đã cung cấp sự tác động của thương mại nông nghiệp đến vấn đề an ninh lương thực, vấn đề đói nghèo trên thế giới và cách thức mà thương mại nông nghiệp cần được điều chỉnh để bảo đảm rằng tăng cường mở cửa thương mại có lợi cho tất cả các nước. Đồng thời, đề xuất một số chủ đề và minh chứng bằng các số liệu thực tiễn giúp cho cuộc Hội thảo của FAO để lựa chọn một cách đúng đắn chính sách thị trường hàng hóa nông nghiệp cho các quốc gia, vùng lãnh thổ.

Bài viết đã trình bày những thành công của một số mô hình HTXNN của Thái Lan như: HTX Khao Kitchakood, Hợp tác xã Thủy sản Phan và HTX Xanh Lục. Đồng thời, chỉ ra rằng: những thành công của các HTXNN, ngoài việc làm tốt các chức năng dịch vụ truyền thống, đã tiến hành đẩy mạnh các hoạt động tiếp thị tổng hợp trong chuỗi cung ứng nông sản như: tập trung vào việc mua bán; lưu trữ, vận chuyển và chế biến; phân loại và tiêu chuẩn, chia sẻ tài chính, rủi ro và thông tin thị trường. The World Bank (WB) (2016), “Transforming Vietnamese agriculture : gaining more from less” - Chuyển đổi nông nghiệp Việt Nam: tăng giá trị, giảm đầu vào, Báo cáo phát triển Việt Nam [139]. Báo cáo gồm bốn chương, 15 tập trung phân tích sự thay đổi cấu trúc nông nghiệp trên thế giới những năm gần đây và định vị nông nghiệp Việt Nam trong cấu trúc đó; đánh giá khái quát những thành tựu, hạn chế của nông nghiệp Việt Nam trên cơ sở so sánh với các quốc gia khác; phác thảo kịch bản tương lai, đề ra một số mục tiêu cần thực hiện đến năm 2030 và khuyến nghị đổi mới thể chế, chính sách phát triển nông nghiệp Việt Nam hiệu quả hơn trong những năm tới.

Tác giả bài viết cho rằng thị trường sản phẩm nông nghiệp của Trung Quốc từ năm 2004 đến 2013 đã có sự phát triển cả về quy mô và cơ cấu. Có được kết quả này là do, Trung Quốc đã tập trung phát triển các loại thị trường nông sản quốc gia và thị trường nông thôn gắn với mỗi làng một sản phẩm; xây dựng cơ chế phối hợp giữa các cơ quan nhà nước các cấp trong chỉ đạo, quản lý và đầu tư phát triển thị trường; chú trọng vào xây dựng thương hiệu từng loại nông sản; lấy tín hiệu từ thị trường để định hướng sản xuất và tiêu chuẩn hóa các loại nông sản. Trong bài viết “Recent Development of Agricultural Products Market System in China - Sự phát triển gần đây của hệ thống thị trường sản phẩm nông nghiệp ở Trung Quốc” (2017) [142], tác giả Zhen Zhong, tiếp tục khẳng định kết quả và vai trò phát triển của hệ thống thị trường sản phẩm nông nghiệp ở Trung Quốc những năm gần đây, bổ sung thêm sự cần thiết và các giải pháp kỹ thuật để phát triển thương mại điện tử nông nghiệp. Các công trình nghiên cứu trong nước liên quan đến đề tài 1.

Các công trình nghiên cứu về phát triển nông nghiệp Trần Thành (2010), “Phát triển nông nghiệp Đồng bằng sông Cửu Long và tác động của nó đến củng cố khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố) trên địa bàn Quân khu 9 hiện nay”, Luận án Tiến sĩ Kinh tế, Học viện Chính trị 16 [93]. Luận án tập trung nghiên cứu mối quan hệ giữa phát triển nông nghiệp ở đồng bằng sông Cửu Long với xây dựng khu vực phòng thủ tỉnh (thành phố) trên địa bàn Quân khu 9. Đặc biệt, luận án đã đưa ra quan niệm về phát triển nông nghiệp ở nước ta hiện nay là quá trình chuyển nền nông nghiệp sản xuất nhỏ lạc hậu sang phát triển toàn diện nền sản xuất tiên tiến hiện đại có cơ cấu hợp lý, gắn với mở rộng thị trường hội nhập tạo ra những tiền đề, điều kiện cho sự phát triển KT - XH, nâng cao chất lượng cuộc sống nông dân và xây dựng nông thôn mới xã hội chủ nghĩa. Đoàn Xuân Thuỷ (2011), “Chính sách hỗ trợ phát triển nông nghiệp ở Việt Nam hiện nay”, sách tham khảo, Nxb Chính trị Quốc gia [102].