Chương 1: Những vấn đề lý luận về thương mại điện tử và pháp luật thương mại điện tử - Chương 2: Thực trạng pháp luật thương mại điện tử ở Việt Nam - Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện pháp luật thương mại điện tử ở Việt Nam - 13 - PHẦN TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới Trong khi giới nghiên cứu khoa học pháp lý ở Việt Nam mới chỉ tập trung nghiên cứu về pháp luật thương mại điện tử trong giai đoạn gần đây thì ở nước ngoài có nhiều công trình nghiên cứu về pháp luật thương mại điện tử trong thời gian khá dài. Điều này xuất phát từ thực trạng phát triển của thương mại điện tử cũng như điều kiện để thương mại điện tử phát triển trên thế giới. Trong các công trình nghiên cứu pháp luật về thương mại điện tử ở nước ngoài, cần kể đến các công trình nghiên cứu sau: - E-Commerce and International Political Economics: The Legal and Political Ramifications of the Internet on World Economies (Tạm dịch: Thương mại điện tử và Kinh tế chính trị quốc tế: Sự thay đổi về pháp lý và chính trị của Internet đối với các nền kinh tế thế giới), bài báo của tác giả Chelsea P.
Ferrette đăng trong ILSA Journal of International & Comparative Law - Vol. Trong bài viết của mình, tác giả đã đề cập đến các vấn đề sau: + Thương mại điện tử trên thị trường quốc tế: sự phát triển của Internet; thương mại điện tử - Internet là công cụ để tiến hành giao dịch kinh doanh; Phát triển thương mại điện tử quốc tế. + Vấn đề pháp lý và giải pháp cho thương mại điện tử quốc tế: bảo vệ thông tin của người tiêu dùng quốc tế; vấn đề pháp lý cho thương mại điện tử quốc tế; niềm tin của người tiêu dùng đối với thương mại điện tử quốc tế. + Vấn đề chính trị và thương mại điện tử: vấn đề chính trị liên quan đến thương mại điện tử; tác động quốc tế của khoảng cách số hóa; cách tiếp cận quốc tế với khoảng cách số hóa.
- Economic and Other Barriers to Electronic Commerce (Tạm dịch: Các rào cản kinh tế và các rào cản khác đối với thương mại điện tử), bài báo của Henry H. Perritt, JR năm 2000, Content downloaded/printed from HeinOnline - 14 - (http://heinonline.org) Wed Jul 13 00:04:48 2016. Trong bài báo của mình, tác giả đã đề cập đến các vấn đề: + Đặc điểm kinh tế của thị trường mới: nền kinh tế lạc hậu là rào cản để hội nhập; tiêu chuẩn kỹ thuật là rào cản của thương mại điện tử; Internet tạo ra những đột phá trong các giao dịch thương mại điện tử; sự phổ biến của máy tính và Internet đã làm thay đổi hoạt động quản trị đối với doanh nghiệp. + Chi phí giao dịch ảnh hưởng đến thị trường thương mại điện tử toàn cầu: niềm tin (thị trường phát triển dựa trên niềm tin cá nhân nên để phát triển thương mại điện tử cần có cơ chế để bảo vệ người tiêu dùng); pháp luật bị giới hạn trong khu vực địa lý (pháp luật của mỗi quốc gia chỉ có giá trị trong lãnh thổ của quốc gia đó nên vấn đề pháp lý của thương mại điện tử cần có pháp luật quốc tế); Internet thách thức vấn đề chủ quyền (tính phi biên giới của thương mại điện tử thông qua Internet đã gây ra những khó khăn cho việc quản lý dựa trên quan niệm về chủ quyền).
- The Uniform Electronic Transactions Act in a Global Environment (Tạm dịch: Luật chung về giao dịch điện tử trong môi trường toàn cầu), bài báo của tác giả Amelia H. Boss năm 2001, Content downloaded/printed from HeinOnline (http://heinonline.org) Mon Jul 25 04:36:37 2016. Trong bài báo của mình, tác giả đã đề cập đến các vấn đề sau: + Luật giao dịch điện tử chung trong khuôn khổ toàn cầu: nguồn quốc tế của luật giao dịch điện tử chung; ảnh hưởng của luật mẫu quốc tế. + So sánh giữa luật giao dịch điện tử chung và luật mẫu: nguyên tắc chung; phạm vi; thuật ngữ; yêu cầu pháp lý; các quy định miễn trừ; các quy định mới của luật giao dịch điện tử chung.
- E-Commerce and International Arbitration (Tạm dịch: Thương mại điện tử và Trọng tài quốc tế), của tác giả Cian Ferriter đăng trên University College Dublin Law Review - Vol. Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả đã đề cập đến các vấn đề: + Khung pháp luật cho thương mại điện tử: nhiều quốc gia đã ban hành các văn bản pháp luật nhằm hình thành khung pháp luật cho thương mại điện tử. Các văn - 15 - bản pháp luật của các quốc gia được căn cứ trên luật mẫu về thương mại điện tử của Liên hợp quốc (Uncitral). Khung pháp luật cho thương mại điện tử đã tạo ra cơ sở pháp lý cho các giao dịch thương mại điện tử.
+ Các vấn đề về tranh chấp trong thương mại điện tử: thẩm quyền (tranh chấp thương mại điện tử quốc tế đòi hỏi phải có một tòa án xuyên quốc gia giải quyết); luật áp dụng (để các định được luật áp dụng là vấn đề khó khăn trong thương mại điên tử); vấn đề trọng tài trong việc giải quyết các tranh chấp thương mại điện tử. - Consumer Protection or Veiled Protectionism? An Overview of Recent Challenges to State Restrictions on E-Commerce (Tạm dịch: Bảo vệ người tiêu dùng hay chủ nghĩa bảo hộ? Tổng quan về những thách thức gần đây đối với các hạn chế của nhà nước đối với thương mại điện tử), của tác giả David H. Smith đăng trên Loyola Consumer Law Review - Vol. Trong công trình nghiên cứu của mình, tác giả đã trình bày các nội dung sau: + Mặc dù thương mại điện tử có sự phát triển mạnh mẽ nhưng để bảo vệ quyền lợi của người tiêu dùng thì một số lĩnh vực kinh doanh không phù hợp với thương mại điện tử: thay kính áp tròng; dịch vụ tang lễ; đấu giá; kinh doanh rượu.
+ Phân tích những thách thức của việc nhà nước cấm bán rượu trực tuyến: tác giả phân tích các trường hợp ở bang Indiana (Bridenbaugh và Freeman-Wilson); Virginia (Bolick và Roberts); Texas (Dickerson và Bailey). - E-Commerce: Straining to fit in (Tạm dịch: Thương mại điện tử: Hạn chế để phù hợp), bài báo của các tác giả Ephyro Amatong, Theresa Ballelos, Rodolfo Ponferrad, Oliver Reyes đăng trên Philippine Law Journal - Vol. Trong bài báo của mình, các tác giả đã đề cập đến các vấn đề: + Thương mại điện tử và Philippines: khái niệm thương mại điện tử; các mô hình thương mại điện tử và phân tích thương mại điện tử ở Philippines (bên cạnh lợi thế là ở Philippines có nhiều người biết tiếng anh thì cũng có hạn chế là chi phí truy cập Internet cao. + Khái quát về luật thương mại điện tử: đối tượng và lĩnh vực áp dụng; khái quát lịch sử của luật thương mại điện tử và luật mẫu của Uncitral; trọng tâm của luật - 16 - thương mại điện tử là dữ liệu điện tử và tài liệu điện tử; pháp luật thừa nhận giá trị pháp lý của các thông tin được lưu trữ dưới dạng điện tử.
+ Luật thương mại điện tử có ảnh hưởng to lớn đến pháp luật của Philippines: ảnh hưởng đến luật hợp đồng (thông tin của hợp đồng, chữ ký của hợp đồng, chứng thực chữ ký .) và quy định của pháp luật về chứng cứ. - Le guide juridique du commerçant électronicque (Tạm dịch: Hướng dẫn pháp lý cho thương mại điện tử), sách của các tác giả Pierre Paul-Lemyre, Sofian Azzabi, Aletia Rowssos (Biên dịch: Nguyễn Cảnh Chắt), Viện Công nghệ Thông tin và Đào tạo - Cơ quan liên chính phủ Pháp ngữ năm 2003. Trong cuốn sách này, các tác giả đã đề cập đến các nội dung sau: + Giới thiệu về công nghệ thông tin: những nhân tố cấu thành Internet; Web; các công nghệ bổ sung (thư điện tử; nhóm tin; mã hóa; tường lửa. + Lập website thương mại: tên miền (lựa chọn và quản lý tên miền.); các vụ tranh chấp tên miền; cách giải quyết tranh chấp tên miền không qua xét xử mang tính pháp lý theo ICANN; những vấn đề liên quan đến an ninh.
+ Khai thác website thương mại: tạo hợp đồng trên mạng; các mối quan hệ với đối tác trong thương mại điện tử; bảo vệ người tiêu dùng trong thương mại điện tử; quảng cáo trên mạng; thanh toán trên mạng; bảo vệ thông tin cá nhân; giải quyết tranh chấp. - Electronic Commerce and Civil Jurisdiction, with Special Reference to Consumer Contracts (Tạm dịch: Thương mại điện tử và quyền tài phán dân sự, có tham chiếu đặc biệt đến hợp đồng người tiêu dùng), bài báo của tác giả Christian Schulze năm 2006, Content downloaded/printed from HeinOnline (http://heinonline.org) Fri Jul 8 05:14:23 2016. Trong bài báo của mình, tác giả đã đề cập đến các vấn đề sau: + Đặc trưng của thương mại điện tử: thương mại điện tử là hoạt động thương mại thực hiện bằng máy tính có kết nối mạng viễn thông; không có biên giới; thương mại điện tử có nhiều hình thức kinh doanh khác nhau. - 17 - + Hợp đồng trên Internet: trước đây khi giao kết hợp đồng, các đối tác phải trực tiếp gặp mặt để thỏa thuận nhưng ngày nay, hợp đồng có thể được giao kết thông qua điện thoại, fax.
Trong thương mại điện tử, các bên có thể ký kết hợp đồng mà không cần chạm vào bút, những hợp đồng này gọi là hợp đồng trực tuyến. - E-confidence: Offer and acceptance in online contracting (Tạm dịch: Niềm tin điện tử: Đề nghị và chấp nhận trong hợp đồng trực tuyến), của tác giả Faye Fangfei Wang đăng trên International Review of Law Computers & Technology Routledge Vol. Trong bài báo của mình, tác giả đã đề cập đến các vấn đề sau: + Pháp luật về đề nghị và chấp nhận đề nghị trong hợp đồng điện tử: sự phát triển của luật pháp quốc tế; xu hướng luật pháp trong hợp đồng điện tử của EU; pháp luật về hợp đồng điện tử của Mỹ; khung pháp luật về hợp đồng điện tử của Trung Quốc. + Áp dụng nguyên tắc của bưu chính cho hợp đồng điện tử: tòa án của Anh đã chấp nhận lấy nguyên tắc của bưu chính cho hợp đồng điện tử; dịch vụ bưu chính và truyền thông điện tử.
- Intellectual Property Issues in E-Commerce (Tạm dịch: Các vấn đề về sở hữu trí tuệ trong thương mại điện tử), của các tác giả Herbert J. Cohen đăng trên Texas Wesleyan Law Review - Vol. Trong bài báo của mình, các tác giả đã đề cập đến các vấn đề: + Vi phạm bằng sáng chế: các công ty thương mại điện tử phải hiểu hành vi vi phạm bằng sáng chế bởi vì ngày càng nhiều công ty thương mại điện tử là mục tiêu của các vụ kiện về bằng sáng chế và chi phí cho một vụ kiện về bằng sáng chế rất cao.