Luận án tiến sĩ luật học pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở việt nam hiện nay

Luận án tiến sĩ luật học nghiên cứu pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở việt nam hiện nay, phân tích chuyên sâu, xây dựng mô hình lý thuyết, đề xuất giải

• Tác giả: Phạm Văn Công
• Chuyên ngành: Luật hình sự và tố tụng hình sự
• Đề tài: Pháp luật hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến luận án
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Những vấn đề lý luận về pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam
• 2.2. Pháp luật của nước ngoài về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự và một số kinh nghiệm có thể vận dụng ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH
• 3.1. Khái lược các giai đoạn lịch sử của pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam
• 3.2. Quy định pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam
• 3.3. Thực trạng thi hành pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam thời gian qua
• 3.4. Nhận xét, đánh giá chung
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Dự báo tình hình
• 4.2. Phương hướng, quan điểm của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về pháp luật hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam

Luận án tập trung phân tích pháp luật hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự tại Việt Nam, đặc biệt là các quy định trong Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003 và 2015. Nghiên cứu này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc hợp tác quốc tế trong việc phòng chống tội phạm xuyên quốc gia, đặc biệt trong bối cảnh toàn cầu hóa. Luận án cũng đề cập đến các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, bao gồm các hiệp định đa phương và song phương về tương trợ tư pháp, dẫn độ, và chuyển giao người bị kết án.

1.1. Khái niệm và đặc điểm của pháp luật hợp tác quốc tế

Luận án xác định pháp luật hợp tác quốc tế là hệ thống các quy định pháp lý điều chỉnh các hoạt động hợp tác giữa các quốc gia trong lĩnh vực tố tụng hình sự. Đặc điểm nổi bật của pháp luật này là tính chất đa phương và song phương, dựa trên các công ước quốc tế và điều ước quốc tế. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, việc hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự không chỉ giúp tăng cường hiệu quả phòng chống tội phạm mà còn góp phần nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế.

1.2. Các công ước quốc tế liên quan

Luận án liệt kê và phân tích các công ước quốc tế mà Việt Nam đã ký kết, bao gồm 22 hiệp định đa phương và 28 hiệp định song phương về tương trợ tư pháp, dẫn độ, và chuyển giao người bị kết án. Các hiệp định này tạo cơ sở pháp lý cho việc hợp tác giữa Việt Nam và các quốc gia khác trong việc điều tra, truy tố, và xét xử các tội phạm xuyên quốc gia.

II. Quy định pháp luật và thực tiễn thi hành

Luận án phân tích các quy định pháp luật hiện hành về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam, bao gồm các quy định trong BLTTHS và các văn bản pháp luật liên quan. Nghiên cứu cũng đánh giá thực tiễn thi hành các quy định này, chỉ ra những khó khăn và bất cập trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, luận án nhấn mạnh sự cần thiết phải hoàn thiện hệ thống pháp luật để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới.

2.1. Quy định pháp luật hiện hành

Luận án trình bày chi tiết các quy định pháp luật về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự, bao gồm các quy định về tương trợ tư pháp, dẫn độ, và chuyển giao người bị kết án. Nghiên cứu cũng so sánh các quy định này với các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên, chỉ ra sự tương đồng và khác biệt.

2.2. Thực tiễn thi hành và những khó khăn

Luận án đánh giá thực tiễn thi hành các quy định pháp luật về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự, chỉ ra những khó khăn và bất cập trong quá trình thực hiện. Đặc biệt, nghiên cứu nhấn mạnh sự thiếu đồng bộ giữa các quy định pháp luật trong nước và các công ước quốc tế, cũng như sự thiếu kinh nghiệm trong việc thực hiện các hoạt động hợp tác quốc tế.

III. Giải pháp hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm hoàn thiện pháp luật về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam, bao gồm việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành, tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, và nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hợp tác quốc tế trong phòng chống tội phạm. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải tăng cường hợp tác với các quốc gia khác trong việc thực hiện các công ước quốc tế.

3.1. Hoàn thiện quy định pháp luật

Luận án đề xuất việc sửa đổi, bổ sung các quy định pháp luật hiện hành về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự, đặc biệt là các quy định về tương trợ tư pháp, dẫn độ, và chuyển giao người bị kết án. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh sự cần thiết phải đồng bộ hóa các quy định pháp luật trong nước với các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên.

3.2. Nâng cao hiệu quả thực hiện

Luận án đề xuất các giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả thực hiện các quy định pháp luật về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự, bao gồm việc tăng cường đào tạo nguồn nhân lực, nâng cao nhận thức về tầm quan trọng của hợp tác quốc tế, và tăng cường hợp tác với các quốc gia khác trong việc thực hiện các công ước quốc tế.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của các thách thức an ninh phi truyền thống đã làm biến chuyển sâu sắc cục diện an ninh quốc tế. Tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia đã trở thành mối đe dọa thường trực đối với trật tự pháp lý toàn cầu với quy mô kinh tế bất hợp pháp ước tính đạt từ 1,6 đến 2,2 nghìn tỷ USD mỗi năm trên phạm vi toàn thế giới, trong đó khu vực Đông Nam Á chiếm khoảng 100 tỷ USD. Tại Việt Nam, quá trình hội nhập quốc tế sâu rộng thể hiện qua hơn 84 triệu lượt nhập cảnh và gần 85 triệu lượt xuất cảnh (giai đoạn 2010–2018) đã kéo theo sự gia tăng phức tạp của các loại tội phạm xuyên biên giới: trong 10 năm, lực lượng Công an nhân dân đã khởi tố, điều tra 1.260 vụ án có tổ chức xuyên quốc gia với 2.041 bị can (bao gồm 692 đối tượng mang quốc tịch nước ngoài). Thực tiễn này đặt ra đòi hỏi tất yếu về mặt thể chế: xây dựng và hoàn thiện khung pháp lý về hợp tác quốc tế (HTQT) trong tố tụng hình sự (TTHS) nhằm tạo nền tảng cho các cơ quan tư pháp thực thi thẩm quyền và tương trợ pháp lý xuyên quốc gia.

Luận án tiến sĩ luật học "Pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay" của tác giả Phạm Văn Công (chuyên ngành Luật hình sự và tố tụng hình sự, bảo vệ năm 2019) là công trình nghiên cứu toàn diện, tiên phong giải quyết khoảng trống học thuật về HTQT trong TTHS ở quy mô hệ thống.

Khoảng trống nghiên cứu (Research Gap): Trước công trình này, các nghiên cứu trong nước chủ yếu tiếp cận HTQT dưới dạng các lát cắt đơn lẻ, biệt lập như chế định dẫn độ (Nguyễn Ngọc Anh, 2008; Ngô Hữu Phước, 2011), tương trợ tư pháp hình sự (Nguyễn Ngọc Anh, Nguyễn Văn Mạnh, Phạm Văn Công, 2010), hoặc chuyển giao người chấp hành án phạt tù (Nguyễn Thị Phương Hoa, 2013). Chưa có bất kỳ công trình nào tổng kết, khái quát hóa và xây dựng hệ thống lý luận hoàn chỉnh về HTQT xuyên suốt tất cả các giai đoạn tố tụng (khởi tố, điều tra, truy tố, xét xử, thi hành án) theo tinh thần Hiến pháp năm 2013 và Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2015.

Hệ thống câu hỏi nghiên cứu (Research Questions):

1. Cơ sở lý luận, bản chất pháp lý, đối tượng và phương pháp điều chỉnh của pháp luật về HTQT trong lĩnh vực TTHS tại Việt Nam được xác định như thế nào trong bối cảnh toàn cầu hóa?
2. Quá trình phát triển lịch sử và thực trạng các quy phạm pháp luật thực định của Việt Nam về HTQT trong TTHS bộc lộ những mâu thuẫn, khoảng trống và điểm nghẽn thể chế nào khi đối chiếu với các điều ước quốc tế (ĐƯQT) và kinh nghiệm quốc tế?
3. Thực tiễn thi hành các chế định tương trợ tư pháp về hình sự (TTTPHS), dẫn độ, chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù tại Việt Nam (giai đoạn 2008–2019) đạt được kết quả gì và gặp phải những rào cản pháp lý - thực thi nào?
4. Những định hướng chiến lược và giải pháp lập pháp, áp dụng pháp luật nào có tính đột phá nhằm hoàn thiện pháp luật về HTQT trong TTHS của Việt Nam đến năm 2030?

Hệ thống giả thuyết nghiên cứu (Hypotheses):

• $H_1$: Pháp luật về HTQT trong TTHS mang bản chất của ngành luật phức hợp, vận hành đồng thời ba phương pháp điều chỉnh: phương pháp quyền uy, phương pháp phối hợp - chế ước và phương pháp ghi nhận/công nhận quốc tế.
• $H_2$: Khung pháp lý hiện hành của Việt Nam (đặc biệt là Luật Tương trợ tư pháp 2007) đang tồn tại sự phân tán, thiếu đồng bộ và bất cập khi gộp 4 lĩnh vực tư pháp khác nhau, làm giảm hiệu lực giải quyết các yêu cầu tố tụng xuyên quốc gia.
• $H_3$: Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật thông qua ban hành các luật chuyên biệt (Luật TTTPHS, Luật Dẫn độ, Luật Chuyển giao người chấp hành án phạt tù) kết hợp chuẩn hóa các Dự thảo Hiệp định mẫu sẽ tạo bước nhảy vọt về tỷ lệ xử lý thành công các yêu cầu tương trợ tư pháp.

Khung lý thuyết (Theoretical Framework): Tích hợp Lý thuyết Thể chế quan hệ quốc tế (Risse-Kappen, 1999), Thuyết Tố tụng liên ngành (Slaughter et al., 1998), Lý thuyết Luật hình sự xuyên quốc gia (Boister & Currie, 2014) và Lý luận TTHS xã hội chủ nghĩa.

Phạm vi và quy mô nghiên cứu: Luận án phân tích thực tiễn thực thi pháp luật của các cơ quan có thẩm quyền (Bộ Công an, Viện kiểm sát nhân dân tối cao - VKSNDTC, Tòa án nhân dân tối cao - TANDTC, Bộ Ngoại giao) trong giai đoạn từ năm 2008 (thời điểm Luật TTTP 2007 có hiệu lực) đến tháng 8/2019, đồng thời so sánh đối chiếu với pháp luật của 06 quốc gia đại diện cho các hệ thống pháp luật lớn trên thế giới (Civil Law, Common Law, XHCN).

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu nghiên cứu quốc tế phản ánh sự phát triển phong phú của các trường phái tiếp cận về HTQT trong tư pháp hình sự. Christine Jojarth (2009) trong công trình "Crime, War, and Global Trafficking" tại Cambridge University Press đã phân tích các tiêu chí thiết kế mô hình HTQT và mức độ ràng buộc pháp lý giữa các quốc gia. Gert Vermeulen, Wendy De Bondt & Charlotte Ryckman (2012) với công trình 767 trang đã phác thảo toàn diện khung pháp lý về hợp tác tư pháp hình sự tại Liên minh châu Âu (EU), chỉ ra các cơ chế công nhận lẫn nhau (mutual recognition) và lệnh bắt giữ châu Âu (European Arrest Warrant). UNODC (2006, 2012) cung cấp cẩm nang lập pháp thực thi Công ước UNCAC và UNTOC, đặt ra các tiêu chuẩn quốc tế về nội luật hóa nghĩa vụ TTTPHS và dẫn độ. Về mặt học thuyết, M. Cherif Bassiouni (1992) phân tích các cân nhắc chính sách trong hợp tác tư pháp quốc tế; Thomas Risse-Kappen (1999) nhấn mạnh vai trò của cấu trúc thể chế nội địa trong việc tiếp nhận luật pháp quốc tế; Anne-Marie Slaughter et al. (1998) khẳng định xu hướng học thuật liên ngành giữa công pháp quốc tế và quan hệ quốc tế; Neil Boister & Robert J. Currie (2014) hệ thống hóa nền tảng luật hình sự xuyên quốc gia.

Tại Việt Nam, các công trình khoa học đã định hình những mảnh ghép nền tảng: Đặng Xuân Khang (2011) nghiên cứu phòng, chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia; Nguyễn Ngọc Chí (2010, 2018) nghiên cứu khái quát về HTQT trong TTHS theo tinh thần hội nhập; Nguyễn Ngọc Anh (chủ biên các công trình 2008, 2012, 2015, 2016) cùng Phan Trung Hoài (2015) bình luận chuyên sâu về Chương XXXV và XXXVI BLTTHS 2015; Ngô Hữu Phước (2011) nghiên cứu chuyên sâu về dẫn độ; Trần Phương Đạt & Nguyễn Đức Phúc (2006) đặt những nét phác thảo ban đầu về HTQT trong TTHS trước năm 2006.

Các tranh luận học thuật cốt lõi:

1. Tranh luận về chủ thể HTQT trong TTHS: Trường phái thứ nhất (Trần Phương Đạt, Nguyễn Đức Phúc, 2006) cho rằng chủ thể bao gồm cả cơ quan tiến hành tố tụng và người có thẩm quyền tiến hành tố tụng. Trường phái thứ hai (Nguyễn Ngọc Anh, 2008 và tác giả luận án) phản bác quan điểm trên, khẳng định người tiến hành tố tụng chỉ nhân danh cơ quan có thẩm quyền và quyền lực nhà nước, do đó chủ thể HTQT phải mang tính liên chính phủ, đại diện quốc gia, không thể là cá nhân đơn lẻ.
2. Xung đột giữa thẩm quyền tài phán vượt lãnh thổ (Extraterritorial Jurisdiction) và nguyên tắc tôn trọng chủ quyền quốc gia: Các học giả quốc tế (Bassiouni, Boister) đề cao việc mở rộng thẩm quyền dựa trên nguyên tắc bảo vệ (protective principle) và nguyên tắc phổ cập (universality principle), trong khi các luật gia theo trường phái truyền thống nhấn mạnh tính tối cao của chủ quyền lãnh thổ (territorial sovereignty).

Định vị và đóng góp đột phá của luận án: Luận án định vị là công trình đầu tiên tại Việt Nam giải quyết đồng bộ và liên thông 4 trụ cột của HTQT trong TTHS (TTTPHS, dẫn độ, chuyển giao người chấp hành án phạt tù, các biện pháp điều tra đặc biệt và điều tra chung), lấp đầy khoảng trống nghiên cứu liên ngành giữa Luật TTHS, Công pháp quốc tế và Khoa học chính trị. So với các nghiên cứu của Sonny Shiu-Hing Lo (2009) về hợp tác tiểu khu vực ở Trung Quốc đại lục - Hồng Kông - Ma Cao hay Gert Vermeulen (2012) tại EU, công trình này đưa ra mô hình lập pháp phù hợp với điều kiện của một quốc gia đang phát triển thuộc hệ thống Civil Law chuyển đổi, duy trì sự cân bằng giữa chủ quyền quốc gia và nghĩa vụ quốc tế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án phát triển và làm sâu sắc thêm lý thuyết TTHS và luật hình sự quốc tế tại Việt Nam qua các đóng góp cụ thể:

• Xây dựng định nghĩa khoa học chuẩn xác về Pháp luật HTQT trong TTHS: Là hệ thống các quy phạm pháp luật do Nhà nước ban hành hoặc thừa nhận (bao gồm pháp luật quốc gia và các ĐƯQT mà Việt Nam là thành viên) nhằm điều chỉnh các quan hệ xã hội phát sinh giữa các cơ quan có thẩm quyền của Việt Nam với các cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài và các chủ thể liên quan trong quá trình tiếp nhận, thực hiện các yêu cầu tương trợ tư pháp, dẫn độ, chuyển giao người chấp hành án phạt tù và các hoạt động phối hợp tố tụng khác, bảo đảm mục đích giải quyết vụ án hình sự và thực thi công lý.
• Nhận diện và xác lập 3 phương pháp điều chỉnh đặc thù:
  1. Phương pháp quyền uy: Áp dụng trong quan hệ giữa cơ quan tiến hành tố tụng và người tham gia tố tụng (người bị dẫn độ, phạm nhân được chuyển giao).
  2. Phương pháp phối hợp - chế ước: Điều chỉnh quan hệ phân công nhiệm vụ giữa các cơ quan tiến hành tố tụng trong nước (Công an, Viện kiểm sát, Tòa án, Ngoại giao, Tư pháp).
  3. Phương pháp ghi nhận/công nhận: Điểm mới lý thuyết do tác giả luận án luận giải, theo đó Nhà nước công nhận các mối quan hệ phối hợp, công nhận giá trị pháp lý của tài liệu, chứng cứ, phán quyết của cơ quan tư pháp nước ngoài trên cơ sở nguyên tắc có đi có lại (reciprocity) và ĐƯQT.
• Hệ thống hóa 5 đặc trưng bản chất của pháp luật HTQT trong TTHS: Tính liên quốc gia/liên chính phủ; Tính quy phạm mẫu mực; Tính quyền lực nhà nước tối cao; Tính bắt buộc tuân thủ nghiêm ngặt trong quan hệ đối ngoại; Tính bảo đảm thực hiện bằng bộ máy cơ quan tư pháp đa ngành.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa lý thuyết:

Điều kiện biên (Boundary Conditions): Cơ chế HTQT chỉ được kích hoạt khi thỏa mãn: Tội phạm kép (dual criminality), không thuộc trường hợp từ chối bắt buộc (tội phạm chính trị, tội phạm quân sự thuần túy, nguy cơ bị tra tấn hoặc phân biệt đối xử theo Điều 3 Công ước ECHR/UNCAT), và không xâm hại đến an ninh, chủ quyền quốc gia Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án kết hợp lập trường nhận thức luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và duy vật lịch sử Mác - Lênin với phương pháp Hiện thực phản tư (critical realism). Nghiên cứu sử dụng thiết kế hỗn hợp (mixed methods):

• Thiết kế nghiên cứu đa cấp độ (Multi-level design): Cấp độ vĩ mô (phân tích 44 ĐƯQT đa phương và song phương, các nghị quyết của Đảng, Hiến pháp), cấp độ trung mô (khảo sát quy định của BLTTHS 2015, Luật TTTP 2007, BLHS 2015), và cấp độ vi mô (phân tích 11 bảng thống kê dữ liệu thực tiễn và các vụ án điển hình).

Quy trình nghiên cứu rigorous

1. Phương pháp phân tích luật học so sánh: Tiến hành khảo sát quy định pháp luật của 06 quốc gia (Liên bang Nga, Cộng hòa Pháp, Hợp chúng quốc Hoa Kỳ, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan) đại diện cho các truyền thống pháp lý khác nhau nhằm đúc rút bài học kinh nghiệm về kỹ thuật lập pháp và mô hình cơ quan trung ương.
2. Phương pháp thống kê, tổng hợp dữ liệu tư pháp: Thu thập, phân loại và xử lý toàn diện các số liệu thực tiễn từ VKSNDTC, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao từ năm 2008 đến tháng 8/2019.
3. Phương pháp nghiên cứu trường hợp (Case Study): Phân tích sâu Bảng 11 về các vụ việc dẫn độ và ủy thác tư pháp điển hình để nhận diện vướng mắc về thu thập chứng cứ và sai biệt thủ tục.
4. Phương pháp tư vấn chuyên gia: Tổ chức xin ý kiến, phỏng vấn sâu và tổng hợp ý kiến từ các chuyên gia đầu ngành, thẩm phán, kiểm sát viên cao cấp, điều tra viên tại Bộ Tư pháp, Bộ Công an, VKSNDTC, TANDTC.

Dữ liệu và phân tích thực chứng

Hệ thống dữ liệu của luận án được lượng hóa chi tiết qua 14 bảng danh mục và biểu đồ thực chứng:

• Mạng lưới Điều ước quốc tế (đến tháng 8/2019): Việt Nam là thành viên của 22 ĐƯQT đa phương, ký kết 28 ĐƯQT song phương về TTTPHS, 23 ĐƯQT song phương và 22 ĐƯQT đa phương về dẫn độ, 17 ĐƯQT song phương/đa phương về chuyển giao người bị kết án phạt tù (Bảng 1, Bảng 2, Bảng 4).
• Dữ liệu Tương trợ tư pháp hình sự (giai đoạn 2008 – tháng 6/2019): Tiếp nhận và xử lý hàng nghìn hồ sơ yêu cầu từ nước ngoài chuyển đến; lập và gửi gần 1.200 hồ sơ yêu cầu nước ngoài hỗ trợ, trong đó 90% số lượng yêu cầu phát sinh với các quốc gia đã ký hiệp định song phương với Việt Nam (Bảng 7).
• Dữ liệu Dẫn độ: Lập và chuyển 35 hồ sơ yêu cầu dẫn độ đối tượng từ nước ngoài về Việt Nam (kết quả: 07 yêu cầu được chấp thuận và dẫn độ thành công về Việt Nam, 04 yêu cầu bị từ chối do khác biệt pháp luật, các yêu cầu còn lại đang xử lý); tiếp nhận và xử lý 23 yêu cầu dẫn độ đối tượng từ Việt Nam ra nước ngoài; đặc biệt 73,5% tổng số yêu cầu nhận và gửi được thực hiện dựa trên nguyên tắc "có đi có lại" khi chưa có hiệp định song phương (Bảng 8).
• Dữ liệu Chuyển giao người chấp hành án phạt tù: Tiếp nhận 61 hồ sơ yêu cầu chuyển giao phạm nhân cho nước ngoài (đã bàn giao thành công 16 đối tượng, 07 đối tượng đang chờ quyết định); tiếp nhận 16 yêu cầu đề nghị chuyển công dân Việt Nam thụ án ở nước ngoài về nước (đã tiếp nhận 04 đối tượng); 23,3% tổng số yêu cầu được thực hiện theo nguyên tắc "có đi có lại" (Bảng 9, Bảng 10).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Nghịch lý phụ thuộc vào nguyên tắc có đi có lại: Dữ liệu thực chứng chỉ ra 73,5% hoạt động dẫn độ và 23,3% hoạt động chuyển giao người chấp hành án phạt tù phải vận hành dựa trên nguyên tắc "có đi có lại" thay vì ĐƯQT song phương. Điều này dẫn đến sự kéo dài về thời hạn xử lý (trung bình từ 18–36 tháng cho một hồ sơ) do thiếu quy trình chuẩn hóa bắt buộc.
2. Điểm nghẽn thể chế của Luật Tương trợ tư pháp năm 2007: Việc tích hợp 4 chế định độc lập (TTTP về dân sự, TTTP về hình sự, dẫn độ, chuyển giao người chấp hành án phạt tù) vào trong một đạo luật duy nhất đã tạo ra sự cồng kềnh, mâu thuẫn về thẩm quyền giữa Cơ quan Trung ương (Bộ Tư pháp quản lý dân sự; VKSNDTC quản lý TTTPHS; Bộ Công an quản lý dẫn độ và chuyển giao phạm nhân).
3. Xung đột quy phạm giữa luật quốc tế và nội luật về chế tài tử hình: Rào cản lớn nhất khiến 04 yêu cầu dẫn độ của Việt Nam bị từ chối là do sự khác biệt về hình phạt tử hình; nhiều quốc gia từ chối dẫn độ nếu Việt Nam không đưa ra cam kết bằng văn bản về việc không áp dụng hoặc không thi hành hình phạt tử hình đối với người bị dẫn độ.
4. Sự thiếu hụt khung pháp lý cho các biện pháp điều tra đặc biệt và điều tra chung: Dù BLTTHS năm 2015 đã bổ sung quy định về biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt (Điều 223–228) và HTQT (Điều 491), thực tiễn hoàn toàn thiếu các văn bản hướng dẫn chi tiết về phối hợp nghe lén, ghi hình bí mật xuyên biên giới, giám định dữ liệu điện tử đám mây (cloud forensics), hoặc thành lập Đội điều tra chung (Joint Investigation Teams - JITs).

Implications đa chiều

• Về mặt học thuyết: Mở rộng lý thuyết thẩm quyền tài phán hình sự của Nhà nước trong không gian số và không gian xuyên quốc gia; bổ sung hoàn thiện hệ thống khái niệm lý luận TTHS Việt Nam.
• Về mặt lập pháp:
  1. Lộ trình phân tách Luật TTTP năm 2007: Xây dựng 03 đạo luật độc lập gồm: Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, Luật Dẫn độ, và Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù.
  2. Chuẩn hóa quy trình lập pháp quốc tế: Ban hành 03 Dự thảo Hiệp định mẫu (Bảng 12, 13, 14 của Luận án) làm cơ sở rút ngắn thời gian đàm phán các ĐƯQT song phương từ trung bình 3–5 năm xuống dưới 12 tháng.
• Về mặt thực thi tư pháp: Thiết lập cơ chế một đầu mối tiếp nhận thông tin điện tử 24/7 đối với các yêu cầu khẩn cấp; tăng cường vai trò điều phối của Văn phòng INTERPOL Việt Nam và cơ quan đầu mối quốc gia VKSNDTC/Bộ Công an.

Limitations và Future Research

Hạn chế của nghiên cứu

1. Giới hạn tiếp cận dữ liệu an ninh nhạy cảm: Một số hồ sơ nghiệp vụ bắt giữ đối tượng truy nã quốc tế đặc biệt nguy hiểm hoặc các vụ việc án an ninh quốc gia thuộc danh mục bí mật nhà nước, không thể công khai toàn bộ chi tiết trong luận án.
2. Giới hạn thời gian khảo sát: Mốc dữ liệu kết thúc vào tháng 8/2019, chưa phản ánh đầy đủ tác động của làn sóng chuyển đổi số mạnh mẽ và các hiệp định thương mại tự do thế hệ mới (CPTPP, EVFTA) giai đoạn sau năm 2020.
3. Phạm vi khảo sát thực địa: Nghiên cứu chủ yếu tập trung vào hệ thống tư pháp Việt Nam và dữ liệu đối tác nước ngoài qua kênh ngoại giao, chưa có điều kiện khảo sát thực địa trực tiếp tại các cơ quan tư pháp nước ngoài.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Research Agenda)

• Hướng nghiên cứu 1: Cơ chế tương trợ tư pháp thu thập chứng cứ kỹ thuật số xuyên biên giới (Cross-border E-evidence Gathering) và phòng chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, tiền mã hóa, rửa tiền qua không gian mạng.
• Hướng nghiên cứu 2: Thu hồi tài sản do tham nhũng tẩu tán ra nước ngoài theo khuôn khổ Công ước Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC).
• Hướng nghiên cứu 3: Pháp luật về thành lập và vận hành các Đội điều tra chung (JITs) giữa Việt Nam và các quốc gia ASEAN.
• Hướng nghiên cứu 4: Tác động của Hiến pháp 2013 và các cam kết nhân quyền quốc tế đối với việc sửa đổi các quy định về từ chối dẫn độ và cam kết không áp dụng hình phạt tử hình.

Tác động và ảnh hưởng

• Giá trị học thuật và trích dẫn: Luận án là tài liệu tham khảo nền tảng cho các nghiên cứu sinh, học viên cao học chuyên ngành Luật hình sự và TTHS, được trích dẫn trong các giáo trình của Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - ĐHQGHN, Học viện Cảnh sát nhân dân, Học viện Tòa án và Học viện Kiểm sát.
• Đóng góp cho công tác lập pháp: Các luận cứ khoa học của công trình đã đóng góp trực tiếp cho Ban chỉ đạo Cải cách Tư pháp Trung ương, Bộ Công an, Bộ Tư pháp và VKSNDTC trong quá trình tổng kết 10 năm thi hành Luật TTTP 2007 và xây dựng đề án Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, Luật Dẫn độ.
• Đóng góp thực tiễn đối ngoại tư pháp: Ba dự thảo Hiệp định mẫu (Dẫn độ, TTTPHS, Chuyển giao người phạt tù) do tác giả xây dựng tại Bảng 12, 13, 14 đã trở thành khung tài liệu nghiệp vụ tham khảo hữu ích cho các đoàn đàm phán hiệp định song phương của Việt Nam với các đối tác châu Âu, châu Á và châu Mỹ.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học giả pháp lý: Tiếp cận hệ thống lý luận hoàn chỉnh, dữ liệu thực chứng 2008–2019 và khung phân tích liên ngành để phát triển các đề tài nhánh về tư pháp hình sự quốc tế.
• Cơ quan lập pháp và hoạch định chính sách (Quốc hội, Bộ Tư pháp, VKSNDTC, Bộ Công an): Nắm bắt các luận cứ thực tiễn, số liệu định lượng và mô hình dự thảo luật chuyên biệt phục vụ xây dựng chính sách pháp luật.
• Cơ quan thực thi pháp luật (Điều tra viên, Kiểm sát viên, Thẩm phán): Sử dụng các quy trình chuẩn hóa, phân tích vướng mắc thực tiễn để giải quyết nhanh chóng, đúng luật các yêu cầu ủy thác tư pháp hình sự và dẫn độ tội phạm.
• Cộng đồng quốc tế và các cơ quan tư pháp đối tác: Hiểu rõ quan điểm, nguyên tắc, quy trình tố tụng của Việt Nam, qua đó tăng cường mức độ tin cậy và hiệu quả hợp tác tư pháp song phương.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì?

Luận án đã định hình và luận giải thành công Phương pháp ghi nhận/công nhận (recognition method) như một phương pháp điều chỉnh độc lập thứ ba của pháp luật HTQT trong TTHS (bên cạnh hai phương pháp truyền thống là Quyền uy và Phối hợp - Chế ước). Luận án chứng minh rằng trong quan hệ tư pháp quốc tế, Nhà nước tự nguyện giới hạn và điều chỉnh quyền lực công quyền để công nhận giá trị pháp lý của các hành vi tố tụng, chứng cứ, tài liệu và phán quyết của tòa án nước ngoài khi thỏa mãn các điều kiện luật định và nguyên tắc có đi có lại.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận so với các nghiên cứu trước đây?

So với các nghiên cứu trước đây chỉ tiếp cận đơn thuần theo phương pháp phân tích quy phạm luật học thực định (như Nguyễn Thành Long, 2007; Ngô Hữu Phước, 2011), luận án áp dụng phương pháp tiếp cận liên ngành và xuyên ngành (kết hợp Luật hình sự, Luật TTHS, Công pháp quốc tế, Khoa học chính trị và Tội phạm học) đồng thời so sánh hệ thống quy phạm với 06 quốc gia đại diện cho Civil Law và Common Law trên nền tảng bộ dữ liệu thực chứng quy mô lớn 2008–2019.

3. Phát hiện thực chứng nào bất ngờ nhất từ dữ liệu?

Phát hiện về tỷ lệ áp dụng nguyên tắc "có đi có lại" chiếm tới 73,5% trong các vụ việc dẫn độ và 23,3% trong chuyển giao phạm nhân. Con số này phá vỡ giả định lý thuyết trước đó cho rằng ĐƯQT là căn cứ chủ yếu kích hoạt hợp tác, đồng thời phơi bày thực trạng mạng lưới hiệp định song phương của Việt Nam còn khoảng trống lớn với các địa bàn trọng điểm mà tội phạm thường lẩn trốn.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập nghiên cứu (Replication Protocol) không?

Có. Luận án xây dựng quy trình phân loại, xử lý dữ liệu và hệ thống hóa 14 bảng biểu rõ ràng (từ Bảng 1 đến Bảng 14), bao gồm các tiêu chí đo lường về: số lượng yêu cầu gửi đi/tiếp nhận, tỷ lệ chấp thuận/từ chối, lý do pháp lý của việc từ chối, và cấu trúc so sánh đối chiếu quy phạm của 06 hệ thống pháp luật nước ngoài.

5. Chương trình nghị sự 10 năm nghiên cứu tiếp theo (10-Year Research Agenda)?

Tập trung vào 3 trụ cột: (1) Thể chế hóa tương trợ tư pháp trong thu thập dữ liệu chứng cứ điện tử xuyên biên giới; (2) Hoàn thiện cơ chế tịch thu, thu hồi tài sản không dựa trên kết án (non-conviction based confiscation) trong các vụ án kinh tế - tham nhũng quốc tế; (3) Khung pháp lý cho hoạt động điều tra bí mật chung trong phòng chống tội phạm ma túy và mua bán người khu vực Tiểu vùng sông Mê Kông.

Kết luận

Công trình nghiên cứu tiến sĩ của tác giả Phạm Văn Công là một luận án xuất sắc, giải quyết căn cơ các vấn đề lý luận và thực tiễn của pháp luật HTQT trong TTHS tại Việt Nam.

5 đóng góp cốt lõi của công trình:

1. Chuẩn hóa hệ thống lý luận: Xây dựng hệ khái niệm, đặc điểm, đối tượng, 3 phương pháp điều chỉnh và các nguyên tắc nền tảng của pháp luật HTQT trong TTHS tại Việt Nam.
2. Tổng kết lịch sử và thực trạng thực thi: Phân tích toàn diện tiến trình lập pháp từ năm 1945 đến nay, chỉ rõ các thành tựu và rào cản pháp lý trong việc thi hành BLTTHS 2015 và Luật TTTP 2007 thông qua dữ liệu thực chứng 2008–2019.
3. Đề xuất mô hình lập pháp 3 luật độc lập: Luận giải cơ sở khoa học cho việc phân tách Luật TTTP năm 2007 thành Luật Tương trợ tư pháp về hình sự, Luật Dẫn độ, và Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù.
4. Xây dựng 03 Hiệp định mẫu chuẩn mực: Cung cấp trọn vẹn 3 bản Dự thảo Hiệp định mẫu của Việt Nam về Dẫn độ, TTTPHS, và Chuyển giao phạm nhân, tạo công cụ đàm phán quốc tế hiệu quả.
5. Mở ra các hướng nghiên cứu hiện đại: Đặt nền móng cho việc nghiên cứu tư pháp hình sự liên ngành, điều tra kỹ thuật số và bảo đảm quyền con người trong hội nhập quốc tế sâu rộng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến luận án Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận án, căn cứ vào nội dung của các công trình, tài liệu khoa học đã công bố, nghiên cứu sinh đã sưu tầm, nghiên cứu các công trình, tài liệu ở nước ngoài liên quan trực tiếp đến đề tài luận án, cụ thể như sau: - Christine Jojarth (2009), Crime, War, and Global Trafficking: Designing International Cooperation, Cambridge University Press, UK [85]. Cuốn sách nghiên cứu lý luận và thực tiễn liên quan đến việc lựa chọn mô hình, phạm vi và mức độ ràng buộc trong thiết kế hình thức HTQT giữa các chủ thể quan hệ quốc tế (quốc gia, tổ chức quốc tế) trong PCTP xuyên quốc gia từ năm 1988 đến 2009. Dùng các phương pháp tiếp cận liên ngành kinh tế, pháp luật quốc tế, pháp luật hình sự, pháp luật so sánh để lý giải việc các quốc gia lựa chọn hình thức HTQT, mức độ ràng buộc pháp lý khác nhau nhằm thúc đẩy HTQT trong PCTP xuyên quốc gia - vấn đề quan tâm chung của nhân loại trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày nay.

Mặc dù không đề cập đến tình hình Việt Nam, nhưng đây là công trình có thể tham khảo trong việc nghiên cứu các tiêu chí đánh giá mức độ hiệu quả, hợp lý của các hình thức HTQT PCTP, trong đó có pháp luật về HTQT trong lĩnh vực TTHS, nhất là sự lựa chọn và thống nhất hình thức pháp lý, mức độ ràng buộc pháp lý trong nước và quốc tế để các cơ quan chức năng tiến hành hoạt động HTQT PCTP. - Gert Vermeulen, Wendy De Bondt and Charlotte Ryckman (Ed. Với 767 trang, cuốn tài liệu phân tích hệ thống pháp luật về hợp tác tư pháp hình sự ở Liên minh châu Âu (EU), xác định những vấn đề hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện, tăng cường HTQT trong tư pháp hình sự trong và ngoài EU. Cuốn sách cung cấp nhiều nội dung hữu ích trong việc nghiên cứu so sánh quy phạm pháp luật, thực tiễn HTQT, 10 các biện pháp thúc đẩy hơn nữa HTQT trong lĩnh vực TTHS, trong đó, có giải pháp sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về HTQT trong TTHS ở EU.

- The United Nations Office on Drugs and Crimes (2006), Legislative guide for the implementation of the United Nations Convention against Corruption, United Nations, New York [95]. Trong tài liệu tham khảo này, các chuyên gia luật học của Liên hợp quốc đã bình luận và khuyến nghị những vấn đề kỹ thuật về việc thực thi Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC), trong đó có việc giải thích các yêu cầu, khuyến nghị, nghĩa vụ của các quốc gia thành viên về việc thực thi các quy định về HTQT. Mặc dù đây là những quan điểm mang tính chất khuyến nghị, không bắt buộc nhưng là tài liệu tham khảo có giá trị về lý luận và thực tiễn, tiêu chuẩn, yêu cầu của Công ước trong hoàn thiện nội luật của quốc gia thành viên, quy định về TTTPHS, dẫn độ, các hoạt động khác trong HTQT PCTP tham nhũng. - The United Nations Office on Drugs and Crime (2012), Manual on Mutual Legal Assistance and Extradition, New York, USA [96].

Bản hướng dẫn nhằm giải thích và cung cấp các khuyến nghị thực tiễn cho việc thực hiện quy định của Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm xuyên quốc gia (UNTOC), tập trung vào các yêu cầu, tiêu chuẩn, nội dung khuyến nghị, bắt buộc phải nội luật hóa các quy định về HTQT trong tư pháp hình sự, gồm TTTPHS và dẫn độ. Bên cạnh đó, tài liệu giới thiệu một số trường phái chính, quan niệm của các hệ thống pháp luật trên thế giới về HTQT trong các hoạt động phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia; vai trò của các ĐƯQT, các tổ chức quốc tế có liên quan trong việc thực hiện HTQT PCTP nói chung, TTTPHS và dẫn độ nói riêng. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của pháp luật về hai hình thức HTQT trong TTHS trong PCTP xuyên quốc gia nói chung, trong lĩnh vực TTHS nói riêng. Đây là tài liệu mang tính tổng hợp, nghiên cứu và phân tích những nhóm tội phạm có tổ chức lớn trên thế giới, các vấn đề lý luận, cơ sở pháp lý quốc tế và một số quốc gia trong phòng, chống hình thức phạm tội đặc biệt nguy hiểm này; trong đó, nhấn mạnh những nỗ lực của cộng đồng 11 quốc tế, đại diện tiêu biểu là Liên hợp quốc, trong việc thúc đẩy HTQT về hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp kinh nghiệm xây dựng pháp luật, thực thi pháp luật trong nước và các ĐƯQT về TTTPHS và dẫn độ.

“International coopeartion in the investigation and prosecution of environmental crime: Problems and challenges for the legislative and judicial authorities”, Law Review.VI, issue 2, July- December 2016 [88]. Bài viết nghiên cứu về ảnh hưởng của pháp luật quốc tế về môi trường đối với pháp luật và thực tiễn HTQT trong thực thi pháp luật hình sự, nhất là trong bảo vệ môi trường, điều tra, truy tố tội phạm về môi trường; đề xuất một số giải pháp đối với các quốc gia và cộng đồng quốc tế. Theo tác giả, với pháp luật trong nước, HTQT nên được tiến hành trong tất cả các giai đoạn của quá trình thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường, kết hợp HTQT trong lĩnh vực tư pháp và HTQT trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước; tăng cường phối hợp, sử dụng hiệu quả các cơ chế HTQT được quy định trong các ĐƯQT liên quan về chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật; tăng tính liên thông của quá trình thực thi pháp luật hình sự và hành chính. Cherif Bassiouni (1992), Policy considerations on inter-state cooperation in criminal matters, Pace International Law Review, Volume 4, Issue 1, Article 5, pp.

Bài viết thống kê, phân tích một số nội dung, hình thức HTQT giữa các quốc gia trong điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự trên phạm vi toàn cầu, trong đó, phân tích nội dung, yêu cầu, vai trò của các ĐƯQT về nội luật hóa, xác định thẩm quyền quốc gia để tạo cơ sở pháp lý cho HTQT PCTP. Tuy nhiên, bài viết được công bố đã lâu, chưa bao quát và cập nhật được sự phát triển của pháp luật quốc tế về lĩnh vực này trong thời gian hiện nay. - Thomas Risse-Kappen (1999), Bringing transnational relations back in: Non-state actors, domestic structures and international institutions, Cambridge University Press, UK [97]. Cuốn sách chuyên khảo nghiên cứu về những yếu tố trong nước và quốc tế có tính xuyên quốc gia và nhân tố xuyên quốc gia tác động làm thay đổi chính sách đối ngoại (chủ yếu của một nhà nước hoặc một thể chế nhất định) trong một số lĩnh vực nhất định (bao gồm kinh tế, môi trường, an ninh quốc tế 12 và bảo vệ quyền con người).

Tác giả nhấn mạnh, chính sách đối ngoại, HTQT phụ thuộc chính vào mối quan hệ giữa các chủ thể chính là nhà nước và các tổ chức liên chính phủ hoặc mối quan hệ giữa các chủ thể (bao gồm tổ chức, cá nhân) mang tính đại diện cho quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, trong thế giới hiện đại, cần lưu ý xem xét thỏa đáng vai trò, đóng góp của các chủ thể ngoài nhà nước có tác động ngày càng quan trọng, nhất là trong quá trình thể chế hóa quốc tế, quy định trong các hiệp định song phương, đa phương hoặc tổ chức quốc tế mà quốc gia là thành viên. - Sonny Shiu-Hing Lo (2009), The Politics of Cross-border Crime in Greater China: Case Studies of Mainland China, Hong Kong, and Ma Cao, An East Gate Book, M. Đây là sách tham khảo trên góc độ tội phạm học, luật quốc tế và chính trị học để phân tích lý luận và thực tiễn tình trạng tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, tình hình hợp tác liên chính phủ, hợp tác ở mức độ tiểu khu vực trong PCTP có tổ chức xuyên quốc gia liên quan đến Trung Quốc lục địa, đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao; trong đó phân tích chuyên sâu trên bình diện chính trị, luật học về những khó khăn, vướng mắc trong hợp tác xuyên biên giới để phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm xuyên biên giới trên địa bàn Trung Quốc, đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao.

- Anne-Marie Slaughter, Andrew S. Tulumello, Stean Wood (1998), International law and international relations theory: A new generation of interdisciplinary scholarship, American Journal of International Law, July, pp. Bài tạp chí khái quát tổng quan mối quan hệ giữa thành tựu học thuật của hai chuyên ngành, việc sử dụng hoặc phân tích các thuật ngữ, khái niệm của nhau mà còn khái quát thực tiễn các luật gia quốc tế sử dụng các học thuyết của chuyên ngành quan hệ quốc tế; ứng dụng các học thuyết của quan hệ quốc tế trong pháp luật quốc tế; khái quát cách thức các học giả pháp lý sử dụng phương pháp tiếp cận mang tính đa ngành trong nghiên cứu lý luận, thực tiễn pháp lý; sử dụng khoa học pháp lý để phân tích, luận giải hành vi của các quốc gia trong quan hệ quốc tế. - Neil Boister and Robert J.

Routledge Handbook of Transnational Criminal Law. Cuốn sách chuyên khảo về pháp luật hình sự xuyên quốc gia, bàn luận về các vấn đề pháp luật hình sự, TTHS 13 để giải quyết vấn đề tội phạm xuyên quốc gia. Các tác giả luận giải những vấn đề lý luận, gồm các khái niệm liên quan đến tội phạm xuyên quốc gia dưới cách tiếp cận liên ngành, đa ngành, trong đó có lấy chuyên ngành luật hình sự, TTHS làm cơ sở. Cuốn sách có giá trị tham khảo trong quá trình nghiên cứu so sánh pháp luật một số nước mà không đi sâu nghiên cứu về pháp luật về HTQT trong lĩnh vực TTHS ở Việt Nam [92].

Tài liệu nghiên cứu tội phạm xuyên quốc gia theo hướng tiếp cận ngành kinh tế; trong đó nhận định, tội phạm xuyên quốc gia là “một ngành công nghiệp” bất hợp pháp có tăng trưởng và lợi nhuận rất lớn; lợi ích vật chất và tài chính là động cơ chủ yếu để các đối tượng hoạt động phạm tội xuyên quốc gia. Mặc dù HTQT được triển khai với hình thức đa dạng, có phạm vi rộng khắp ở cấp độ toàn cầu, khu vực và song phương cùng với sự tăng cường PCTP ở từng quốc gia thời gian qua nhưng thực tiễn cho thấy vẫn cần nâng cao tính hiệu quả của HTQT để triệt tiêu động cơ và tài sản do phạm tội mà có.