Luận án về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam hiện nay

Chuyên đề nghiên cứu Hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam: Thực trạng và thách thức, cập nhật xu hướng mới, giá trị tham khảo cao cho

• Trường học: Trường Đại Học Luật Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Hình Sự và Tố Tụng Hình Sự
• Đề tài: Hợp Tác Quốc Tế Trong Tố Tụng Hình Sự Tại Việt Nam: Thực Trạng Và Thách Thức
• Loại tài liệu: Luận Án Tiến Sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến luận án
• 1.2. Tình hình nghiên cứu ở trong nước
• 1.3. Đánh giá tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án
• 2. CHƯƠNG 2: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM VÀ MỘT SỐ NƯỚC TRÊN THẾ GIỚI
• 2.1. Những vấn đề lý luận về pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam
• 2.2. Pháp luật của nước ngoài về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự và một số kinh nghiệm có thể vận dụng ở Việt Nam
• 3. CHƯƠNG 3: QUY ĐỊNH PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM VÀ THỰC TIỄN THI HÀNH
• 3.1. Khái lược các giai đoạn lịch sử của pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam
• 3.2. Quy định pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam
• 3.3. Thực trạng thi hành pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự ở Việt Nam thời gian qua
• 3.4. Nhận xét, đánh giá chung
• 4. CHƯƠNG 4: HOÀN THIỆN PHÁP LUẬT VÀ NÂNG CAO HIỆU QUẢ THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ HỢP TÁC QUỐC TẾ TRONG LĨNH VỰC TỐ TỤNG HÌNH SỰ Ở VIỆT NAM
• 4.1. Dự báo tình hình
• 4.2. Phương hướng, quan điểm của Đảng và Nhà nước về hoàn thiện pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự
• 4.3. Giải pháp hoàn thiện pháp luật về hợp tác quốc tế trong lĩnh vực tố tụng hình sự và nâng cao hiệu quả thực hiện pháp luật
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH CỦA TÁC GIẢ LUẬN ÁN
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Giới thiệu về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam

Hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam đã trở thành một vấn đề quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa và sự gia tăng của tội phạm xuyên quốc gia. Hợp tác quốc tế không chỉ giúp Việt Nam nâng cao hiệu quả trong việc phòng, chống tội phạm mà còn thể hiện cam kết của quốc gia trong việc thực hiện các điều ước quốc tế. Theo thống kê, Việt Nam đã ký kết nhiều điều ước quốc tế đa phương và song phương liên quan đến tố tụng hình sự. Điều này cho thấy sự nỗ lực của Việt Nam trong việc xây dựng một hệ thống pháp luật hoàn thiện, đáp ứng yêu cầu của thực tiễn. Hệ thống pháp luật hiện hành đã tạo ra cơ sở pháp lý cho các cơ quan chức năng thực hiện các hoạt động hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự.

1.1. Tình hình thực hiện hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự

Thực trạng hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự tại Việt Nam cho thấy nhiều kết quả tích cực. Việt Nam đã tiếp nhận và xử lý hàng nghìn hồ sơ yêu cầu tương trợ tư pháp từ nước ngoài. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều thách thức trong việc thực hiện các quy định pháp luật. Các cơ quan chức năng cần cải thiện quy trình và thủ tục để nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế. Việc này không chỉ giúp giải quyết các vụ án hình sự mà còn góp phần bảo vệ quyền lợi của công dân Việt Nam ở nước ngoài.

II. Thách thức trong hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự

Mặc dù đã có nhiều tiến bộ trong hợp tác quốc tế, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Một trong những thách thức lớn nhất là sự khác biệt trong hệ thống pháp luật giữa các quốc gia. Điều này dẫn đến khó khăn trong việc thực hiện các yêu cầu tương trợ tư pháp. Ngoài ra, việc thiếu kinh nghiệm trong xử lý các vụ án có yếu tố nước ngoài cũng là một vấn đề cần được giải quyết. Các cơ quan chức năng cần có sự phối hợp chặt chẽ hơn để đảm bảo rằng các yêu cầu hợp tác quốc tế được thực hiện một cách hiệu quả và kịp thời.

2.1. Khó khăn trong quy trình thực hiện

Quy trình thực hiện hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự thường gặp khó khăn do thiếu sự đồng bộ trong các quy định pháp luật. Các cơ quan chức năng cần phải có sự thống nhất trong việc áp dụng các quy định này. Hơn nữa, việc thiếu nguồn lực và đào tạo cho cán bộ thực thi pháp luật cũng làm giảm hiệu quả của hợp tác quốc tế. Cần có các chương trình đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ để họ có thể thực hiện tốt hơn các yêu cầu từ nước ngoài.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự

Để nâng cao hiệu quả của hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự, Việt Nam cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Trước hết, cần hoàn thiện hệ thống pháp luật để đảm bảo tính đồng bộ và khả thi trong việc thực hiện các yêu cầu tương trợ tư pháp. Thứ hai, cần tăng cường đào tạo và nâng cao năng lực cho cán bộ thực thi pháp luật. Cuối cùng, việc xây dựng các mối quan hệ hợp tác chặt chẽ với các quốc gia khác sẽ giúp Việt Nam nâng cao hiệu quả trong việc phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia.

3.1. Hoàn thiện hệ thống pháp luật

Việc hoàn thiện hệ thống pháp luật là rất cần thiết để đảm bảo rằng các quy định về hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự được thực hiện một cách hiệu quả. Cần có các quy định rõ ràng về quyền và nghĩa vụ của các bên liên quan trong quá trình thực hiện tương trợ tư pháp. Điều này sẽ giúp giảm thiểu các vướng mắc và khó khăn trong việc thực hiện các yêu cầu từ nước ngoài.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Bối cảnh toàn cầu hóa và sự bùng nổ của các thách thức an ninh phi truyền thống đã biến tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia thành mối đe dọa mang tính toàn cầu. Nghiên cứu của Văn phòng Liên hợp quốc về Ma túy và Tội phạm (UNODC) chỉ ra rằng: "thị trường bất hợp pháp hàng năm của hoạt động phạm tội có tổ chức xuyên quốc gia ước đạt khoảng 1,6 - 2,2 nghìn tỷ đô la Mỹ, ở khu vực Đông Nam Á là khoảng 100 tỷ đô la Mỹ", vượt quy mô tổng sản phẩm quốc nội của nhiều nền kinh tế đang phát triển. Tại Việt Nam, thực tiễn hội nhập quốc tế sâu rộng làm gia tăng các luồng di dịch xuyên biên giới với hơn 84 triệu lượt nhập cảnh và 85 triệu lượt xuất cảnh giai đoạn 2010–2018 (81% qua đường hàng không), kéo theo sự phức tạp của các tội phạm xuyên quốc gia. Trong 10 năm, lực lượng chức năng đã khởi tố, điều tra 1.260 vụ án có yếu tố nước ngoài với 2.041 bị can, trong đó 692 đối tượng mang quốc tịch nước ngoài.

Tuy nhiên, khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất hiện khi các công trình trước đây chỉ tiếp cận đơn ngành, phân mảnh từng chế định độc lập như dẫn độ (Nguyễn Ngọc Anh, 2010; Ngô Hữu Phước, 2014) hoặc tương trợ tư pháp về hình sự (Nguyễn Ngọc Anh, 2011; Nguyễn Khắc Hải, 2013), mà hoàn toàn thiếu vắng một công trình nghiên cứu hệ thống, đa tầng, liên ngành về toàn bộ thể chế pháp luật hợp tác quốc tế (HTQT) trong tố tụng hình sự (TTHS). Luận án giải quyết 4 câu hỏi nghiên cứu (RQs) và hệ thống giả thuyết tương ứng:

• RQ1: Cơ sở lý luận và bản chất pháp lý của pháp luật HTQT trong TTHS theo chuẩn mực quốc tế là gì? (Giả thuyết H1: Pháp luật HTQT trong TTHS mang tính chất liên ngành, tích hợp giữa công pháp quốc tế và luật tố tụng thực định).
• RQ2: Tiến trình lịch sử và thực trạng khung pháp lý Việt Nam hiện nay bộc lộ những xung đột chuẩn tắc nào so với các cam kết quốc tế? (Giả thuyết H2: Tồn tại độ trễ thể chế và bất cập về phân định thẩm quyền giữa các cơ quan điều tra, kiểm sát và xét xử).
• RQ3: Hiệu quả thực thi các cơ chế tương trợ tư pháp hình sự (TTTPHS), dẫn độ và chuyển giao người chấp hành án phạt tù phản ánh thực tiễn như thế nào? (Giả thuyết H3: Tỷ lệ áp dụng nguyên tắc có đi có lại cao tiềm ẩn rủi ro pháp lý khi thiếu vắng điều ước quốc tế song phương).
• RQ4: Khung giải pháp và mô hình điều ước mẫu nào đảm bảo tính khả thi để hoàn thiện pháp luật Việt Nam? (Giả thuyết H4: Việc xây dựng các luật chuyên biệt và Hiệp định mẫu sẽ gia tăng tính tương thích và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ).

Khung lý thuyết của luận án tích hợp Thuyết Luật hình sự xuyên quốc gia (Transnational Criminal Law) của Neil Boister & Robert J. Currie (2014), Thuyết Mạng lưới xuyên chính phủ (Transgovernmental Networks Theory) của Anne-Marie Slaughter (1998) và Thuyết Thẩm quyền tài phán ngoài lãnh thổ (Extraterritorial Jurisdiction) của M. Cherif Bassiouni (1992). Đóng góp mang tính đột phá của nghiên cứu là xây dựng luận cứ khoa học để định hình 3 Dự thảo Hiệp định mẫu của Việt Nam (Hiệp định mẫu về Dẫn độ, Hiệp định mẫu về TTTPHS, Hiệp định mẫu về Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù), thiết lập chuẩn mực đàm phán quốc tế chuẩn hóa. Phạm vi nghiên cứu bao quát dữ liệu thực thi từ năm 2008 đến tháng 8/2019, đối chiếu lịch sử lập pháp từ năm 1945, xử lý tập dữ liệu gồm gần 1.200 hồ sơ ủy thác tư pháp hình sự, 58 hồ sơ dẫn độ và 77 hồ sơ chuyển giao người chấp hành án phạt tù trên lãnh thổ Việt Nam.

Literature Review và Positioning

Tổng quan tài liệu quốc tế và trong nước cho thấy 3 dòng nghiên cứu chính với những tranh biện học thuật sâu sắc:

Dòng nghiên cứu 1: Thiết kế thể chế và mức độ ràng buộc pháp lý quốc tế. Christine Jojarth (2009) trong công trình Crime, War, and Global Trafficking lý giải sự lựa chọn mức độ ràng buộc thể chế dựa trên tiếp cận kinh tế - luật học, cho rằng các quốc gia ưu tiên cân nhắc chi phí chủ quyền khi tham gia các cam kết phòng, chống tội phạm xuyên quốc gia. Thomas Risse-Kappen (1999) nhấn mạnh tác động của cấu trúc nội địa đến việc chuyển hóa các chuẩn mực quốc tế vào chính sách đối ngoại.

Dòng nghiên cứu 2: Chuẩn mực tương trợ tư pháp và công nhận lẫn nhau. Gert Vermeulen, Wendy De Bondt và Charlotte Ryckman (2014) trong ấn phẩm chuyên khảo EUCap: Rethinking European Criminal Justice (767 trang) phân tích mô hình tích hợp tư pháp hình sự châu Âu dựa trên nguyên tắc thừa nhận phán quyết lẫn nhau. M. Cherif Bassiouni (1992) với bài nghiên cứu nền tảng Policy considerations on inter-state cooperation in criminal matters làm rõ sự xung đột giữa thẩm quyền lãnh thổ và thẩm quyền vượt ngoài lãnh thổ, yêu cầu các quốc gia thiết lập tiêu chuẩn tối thiểu về nhân quyền và nguyên tắc tội phạm kép (double criminality).

Dòng nghiên cứu 3: Thực tiễn thực thi pháp luật hình sự và tố tụng tại Việt Nam. Các học giả tiêu biểu như GS.TS. Nguyễn Ngọc Anh (2008, 2012, 2016), PGS.TS. Nguyễn Ngọc Chí (2018), TS. Đặng Xuân Khang (2014), PGS.TS. Ngô Hữu Phước (2014), TS. Phan Trung Hoài (2015) đã phân tích sâu sắc các khía cạnh kỹ thuật lập pháp của Bộ luật Tố tụng hình sự (BLTTHS) năm 2003, BLTTHS năm 2015 và Luật Tương trợ tư pháp năm 2007.

Tranh luận lý thuyết then chốt: Tồn tại mâu thuẫn giữa trường phái chủ quyền tuyệt đối và trường phái liên kết xuyên quốc gia. Quan điểm truyền thống (Trần Phương Đạt & Nguyễn Đức Phúc, 2006) nhận định rằng: "Hợp tác quốc tế trong tố tụng hình sự có thể được hiểu là sự trợ giúp qua lại lẫn nhau giữa các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng, người có thẩm quyền tiến hành tố tụng...", đặt cá nhân người tiến hành tố tụng vào tư cách chủ thể. Luận án phản biện trực tiếp quan điểm này, khẳng định chủ thể thực hiện HTQT bắt buộc phải là cơ quan nhà nước có thẩm quyền nhân danh quốc gia; cá nhân chỉ thực hiện quyền hạn luật định trong phạm vi ủy nhiệm công vụ.

Vị thế của luận án: So với các nghiên cứu quốc tế điển hình như mô hình tích hợp tư pháp EU của Gert Vermeulen (2014) hay nghiên cứu hợp tác tiểu khu vực của Sonny Shiu-Hing Lo (2009) tại Trung Quốc - Hồng Kông - Ma Cao, luận án định vị tại không gian pháp lý của một quốc gia chuyển đổi đang hoàn thiện nhà nước pháp quyền XHCN. Công trình lấp đầy khoảng trống nghiên cứu bằng việc xây dựng mô hình quản trị HTQT trong TTHS đa tầng, liên kết từ giai đoạn khởi tố, điều tra đặc biệt đến giai đoạn thi hành án hình sự và tịch thu tài sản xuyên quốc gia.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án tạo bước tiến lý luận bằng việc mở rộng Thuyết Thẩm quyền tài phán của M. Cherif Bassiouni (1992) và Thuyết Luật hình sự xuyên quốc gia của Neil Boister (2014) vào bối cảnh hệ thống pháp luật Việt Nam. Nghiên cứu xác lập 4 luận điểm lý thuyết:

1. Luận điểm P1 (Bản chất chủ thể): Quan hệ pháp luật HTQT trong TTHS là quan hệ tố tụng công quyền đối ngoại, trong đó chủ thể bắt buộc là các cơ quan có thẩm quyền được nhà nước trao quyền, triệt tiêu tính chất cá nhân của người tiến hành tố tụng trong các giao dịch quốc tế.
2. Luận điểm P2 (Thẩm quyền mở rộng): Xác lập thẩm quyền tài phán vượt lãnh thổ (extraterritorial jurisdiction) dựa trên nguyên tắc bảo hộ và nguyên tắc quốc tịch chủ động/bị động, tạo cơ sở pháp lý hợp pháp hóa việc thu thập chứng cứ điện tử và tương trợ điều tra xuyên biên giới.
3. Luận điểm P3 (Cấu trúc tương hỗ): Bổ sung phương pháp ghi nhận vào hệ thống phương pháp điều chỉnh của luật TTHS bên cạnh phương pháp quyền uy và phối hợp - chế ước, giải quyết điểm nghẽn trong việc công nhận giá trị chứng cứ và hiệu lực bản án hình sự nước ngoài.
4. Luận điểm P4 (Nguyên tắc kép): Chuẩn hóa mối quan hệ biện chứng giữa nguyên tắc chủ quyền quốc gia và nguyên tắc tận tâm thực hiện cam kết quốc tế (pacta sunt servanda), thiết lập ranh giới áp dụng quy tắc có đi có lại khi chưa có hiệp định song phương.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: (1) Thuyết Thể chế quốc tế (Thomas Risse-Kappen, 1999); (2) Thuyết Mạng lưới quan hệ quốc tế (Slaughter et al., 1998); (3) Thuyết Tố tụng hình sự so sánh (Neil Boister, 2014). Khung phân tích vận hành dựa trên chuỗi liên kết: Cơ sở cam kết quốc tế (Đa phương/Song phương/Tập quán) $\rightarrow$ Nội luật hóa thể chế (BLTTHS, Luật chuyên ngành) $\rightarrow$ Vận hành cơ quan đầu mối (Bộ Công an, VKSNDTC, TANDTC, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao) $\rightarrow$ Thực thi các hoạt động nghiệp vụ TTHS.

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: áp dụng cho các hành vi phạm tội có yếu tố nước ngoài xâm phạm trật tự an toàn xã hội, an ninh quốc gia của Việt Nam hoặc theo các công ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên (UNTOC, UNCAC), trong giới hạn bảo đảm chủ quyền quốc gia, an ninh quốc phòng và không dẫn độ đối với tội phạm chính trị thuần túy hoặc công dân mang quốc tịch Việt Nam.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu đứng trên lập trường hiện thực phản biện (critical realism) và phương pháp luận duy vật biện chứng, kết hợp tiếp cận liên ngành luật học - quan hệ quốc tế - tội phạm học. Thiết kế nghiên cứu đa tầng kết hợp phân tích chuẩn tắc (normative legal analysis) và nghiên cứu thực nghiệm định tính - định lượng (mixed-methods approach).

Phân tích đa tầng được cấu trúc theo 3 cấp độ:

• Cấp độ vĩ mô: Đánh giá 22 ĐƯQT đa phương, 28 ĐƯQT song phương về TTTPHS, 23 hiệp định dẫn độ và 17 hiệp định chuyển giao người chấp hành án phạt tù mà Việt Nam đã ký kết/gia nhập tính đến tháng 8/2019.
• Cấp độ trung mô: Khảo cứu tính tương thích của hệ thống văn bản pháp quy trong nước (Hiến pháp 2013, BLHS 2015, BLTTHS 2015, Luật TTTP 2007 và các văn bản dưới luật).
• Cấp độ vi mô: Phân tích thực nghiệm 1.260 hồ sơ vụ án hình sự xuyên quốc gia và 11 vụ việc điển hình (case studies) về dẫn độ và chuyển giao phạm nhân.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Giai đoạn	Phương pháp thực hiện	Nguồn dữ liệu & Công cụ	Tiêu chuẩn kiểm định độ tin cậy
Giai đoạn 1: Pháp luật so sánh	So sánh chức năng (functional comparison) quy chế pháp lý của 06 quốc gia đại diện các hệ thống pháp luật điển hình (Nga, Pháp, Trung Quốc, Nhật Bản, Hàn Quốc, Thái Lan)	Văn bản luật TTHS nước ngoài, Hiệp định mẫu UNODC, Báo cáo lập pháp	Triangulation nguồn luật: Đối chiếu quy định thực định với án lệ và khuyến nghị quốc tế
Giai đoạn 2: Khảo sát thực tiễn & Thống kê	Thống kê mô tả toàn bộ hồ sơ HTQT TTHS giai đoạn 2008 - 08/2019	Dữ liệu thụ lý của Cục Pháp chế và CCTPHS (Bộ Công an), Vụ HTQT (VKSNDTC), TANDTC	Kiểm tra chéo liên ngành (Inter-agency validation) giữa cơ quan yêu cầu và cơ quan tiếp nhận
Giai đoạn 3: Nghiên cứu tình huống sâu	Case-study analysis 11 vụ việc phức tạp về bắt giữ, dẫn độ và ủy thác tư pháp	Hồ sơ nghiệp vụ bắt giữ đối tượng truy nã quốc tế qua kênh INTERPOL/ASEANAPOL	Triangulation dữ liệu: Hồ sơ tố tụng, lời khai bị can, văn bản ngoại giao
Giai đoạn 4: Tham vấn chuyên gia	Phỏng vấn chuyên sâu & Tham vấn Delphi 2 vòng với các chuyên gia đầu ngành	35 chuyên gia thuộc Bộ Công an, Bộ Tư pháp, Bộ Ngoại giao, VKSNDTC, TANDTC	Hệ số đồng thuận chuyên gia ($Kendall's\ W > 0.82$), đảm bảo tính khách quan

Data và phân tích

Tập dữ liệu thực chứng phản ánh các chỉ số định lượng chính xác:

• Tương trợ tư pháp về hình sự: Gửi gần 1.200 hồ sơ yêu cầu nước ngoài hỗ trợ, trong đó 90% yêu cầu chuyển đến các quốc gia đã ký Hiệp định song phương; tiếp nhận xử lý hàng nghìn yêu cầu từ nước ngoài chuyển đến Việt Nam.
• Hoạt động dẫn độ: Lập và chuyển 35 hồ sơ yêu cầu nước ngoài dẫn độ về Việt Nam (07 yêu cầu chấp thuận thành công, 04 yêu cầu bị từ chối do khác biệt quy định pháp luật và án tử hình); tiếp nhận 23 yêu cầu dẫn độ từ nước ngoài ra nước ngoài (73,5% số yêu cầu thực hiện theo nguyên tắc có đi có lại).
• Chuyển giao người chấp hành án phạt tù: Tiếp nhận 61 hồ sơ đề nghị chuyển giao phạm nhân nước ngoài về nước (đã chuyển giao 16 đối tượng, 07 đối tượng chờ quyết định); xử lý 16 yêu cầu chuyển giao công dân Việt Nam từ nước ngoài về nước (đã tiếp nhận thành công 04 trường hợp; 23,3% tổng số yêu cầu vận hành theo nguyên tắc có đi có lại).

Dữ liệu định tính được phân loại và mã hóa (thematic coding) bằng phần mềm NVivo 12 để xác định các rào cản thể chế. Phân tích thống kê mô tả được thực hiện nhằm lượng hóa tỷ lệ xử lý hồ sơ thành công giữa nhóm có hiệp định song phương so với nhóm áp dụng nguyên tắc có đi có lại, kiểm định mức độ tương thích pháp lý đạt khoảng tin cậy 95%.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Sự bất cân xứng trong cơ chế giải quyết yêu cầu dẫn độ và chuyển giao phạm nhân: 90% các yêu cầu TTTPHS gửi đi tập trung vào các quốc gia đã có Hiệp định song phương, trong khi 73,5% yêu cầu dẫn độ và 23,3% yêu cầu chuyển giao phạm nhân tiếp nhận từ nước ngoài phải xử lý thông qua nguyên tắc có đi có lại. Điều này tạo ra rủi ro pháp lý cao, kéo dài thời gian xử lý thủ tục tư pháp gấp 2,5 lần so với các quốc gia đã có thỏa thuận song phương.
2. Nghịch lý "tội phạm kép" và rào cản án tử hình trong từ chối dẫn độ: Phân tích dữ liệu 04 trường hợp bị từ chối dẫn độ cho thấy nguyên nhân then chốt bắt nguồn từ việc Việt Nam áp dụng khung hình phạt tử hình đối với tội phạm ma túy và kinh tế, xung đột trực tiếp với bảo lưu nhân quyền của các quốc gia châu Âu và một số nước ASEAN.
3. Sự phân tán và chồng chéo thẩm quyền giữa các cơ quan đầu mối: Tồn tại sự phân định thiếu đồng bộ giữa cơ quan quản lý nhà nước về TTTP (Bộ Tư pháp) và cơ quan đầu mối chuyên trách thực thi (Bộ Công an phụ trách dẫn độ, chuyển giao phạm nhân; VKSNDTC phụ trách TTTPHS), dẫn đến tình trạng ách tắc thông tin tố tụng trong các vụ án khẩn cấp.
4. Khoảng trống pháp lý đối với các biện pháp điều tra tố tụng đặc biệt xuyên quốc gia: Khảo sát 1.260 vụ án có yếu tố nước ngoài chỉ ra rằng các biện pháp như ghi âm, ghi hình bí mật, thu thập dữ liệu đám mây xuyên biên giới và điều tra chung (joint investigation teams) hoàn toàn thiếu hành lang pháp lý chi tiết trong BLTTHS 2015, khiến các chứng cứ thu thập được có nguy cơ bị Tòa án từ chối công nhận giá trị pháp lý.
5. Hiệu lực thi hành bản án nước ngoài đối với công dân Việt Nam bị từ chối dẫn độ: Việc thực thi quy định tại Điều 500 BLTTHS 2015 bộc lộ nhiều điểm nghẽn do thiếu quy chuẩn chuyển đổi mức hình phạt tương thích giữa hệ thống tư pháp Việt Nam và các quốc gia thuộc hệ thống Common Law.

Implications đa chiều

• Về mặt lý luận: Bổ sung hệ thống khái niệm, đặc điểm, nguyên tắc của pháp luật HTQT trong TTHS vào giáo trình đào tạo sau đại học; định vị khoa học luật TTHS Việt Nam trong dòng chảy pháp luật hình sự quốc tế.
• Về đổi mới phương pháp: Thiết lập quy trình tiếp cận liên ngành tích hợp giữa khoa học pháp lý thực định, khoa học quan hệ quốc tế và kỹ thuật giải mã tội phạm học thực nghiệm.
• Về thực tiễn ứng dụng: Cung cấp bộ công cụ đàm phán quốc tế chuẩn hóa gồm 3 dự thảo Hiệp định mẫu (Dẫn độ, TTTPHS, Chuyển giao người bị kết án), giúp rút ngắn thời gian đàm phán song phương từ trung bình 36 tháng xuống dưới 18 tháng.
• Về hoạch định chính sách: Đề xuất lộ trình xây dựng Luật Tương trợ tư pháp về hình sự độc lập, Luật Dẫn độ và Luật Chuyển giao người đang chấp hành án phạt tù, tách biệt khỏi phạm vi điều chỉnh của Luật TTTP 2007 theo hướng chuyên biệt hóa.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu thẳng thắn chỉ rõ 3 giới hạn:

• Giới hạn dữ liệu mật: Do tính chất nhạy cảm an ninh quốc gia, một số hồ sơ chuyên án phối hợp bắt giữ tội phạm truy nã quốc tế nguy hiểm chưa thể tiếp cận trọn vẹn toàn bộ hồ sơ kỹ thuật điều tra ngầm.
• Giới hạn thời gian và địa bàn khảo sát: Tập trung chủ yếu vào thực tiễn thực thi trên lãnh thổ Việt Nam từ 2008 đến tháng 8/2019, chưa bao quát biến động của các loại tội phạm sử dụng công nghệ cao và tài sản ảo phát sinh phức tạp sau năm 2020.
• Rào cản ngôn ngữ pháp lý so sánh: Việc đối chiếu luật thực định của một số quốc gia phụ thuộc vào các bản dịch tiếng Anh chuẩn tắc, tiềm ẩn một số khác biệt tinh tế về mặt thuật ngữ tư pháp bản địa.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future Agenda) đề xuất 4 hướng:

1. Nghiên cứu cơ chế thu thập và công nhận chứng cứ điện tử (digital evidence), dữ liệu chuỗi khối (blockchain) và tài sản mã hóa trong tương trợ tư pháp hình sự quốc tế.
2. Hoàn thiện khung pháp lý về Đội điều tra chung xuyên quốc gia (Joint Investigation Teams - JITs) trong khuôn khổ ASEAN.
3. Nghiên cứu giải pháp bảo vệ quyền con người, phòng ngừa tra tấn và bảo lưu không áp dụng án tử hình trong các hiệp định dẫn độ thế hệ mới.
4. Cơ chế tư pháp phối hợp thu hồi tài sản tham nhũng tẩu tán ra nước ngoài theo tinh thần Công ước UNCAC.

Tác động và ảnh hưởng

Luận án tạo lập tác động toàn diện trên các phương diện:

• Tác động học thuật: Định hình hệ thống giáo trình, tài liệu chuyên khảo tại Học viện Cảnh sát nhân dân, Đại học Luật Hà Nội, Khoa Luật - Đại học Quốc gia Hà Nội; dự kiến mang lại hàng trăm trích dẫn học thuật cho các công trình nghiên cứu về tố tụng hình sự và luật quốc tế.
• Tác động lập pháp và chính sách: Trực tiếp phục vụ quá trình tổng kết thi hành Luật TTTP năm 2007, triển khai Nghị quyết số 49-NQ/TW của Bộ Chính trị về Chiến lược cải cách tư pháp và Nghị quyết số 27-NQ/TW về tiếp tục xây dựng, hoàn thiện Nhà nước pháp quyền XHCN Việt Nam trong giai đoạn mới.
• Tác động thực tiễn tư pháp: Nâng cao tỷ lệ xử lý thành công các yêu cầu dẫn độ tội phạm nguy hiểm (tăng khả năng chấp thuận dẫn độ từ nước ngoài), giải quyết dứt điểm các hồ sơ ủy thác tư pháp tồn đọng thông qua quy trình chuẩn hóa liên ngành giữa Bộ Công an, Viện kiểm sát và Tòa án.
• Lợi ích xã hội và đối ngoại: Bảo vệ công dân Việt Nam ở nước ngoài theo đúng chuẩn mực nhân đạo quốc tế, củng cố uy tín chính trị của Việt Nam với tư cách là quốc gia thành viên có trách nhiệm, chủ động và tận tâm thực hiện các cam kết quốc tế phòng chống tội phạm xuyên quốc gia.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Giảng viên luật học: Tiếp cận hệ thống luận cứ lý luận chuẩn mực, tài liệu tham khảo chuyên khảo sâu sắc và các hướng mở về nghiên cứu TTHS so sánh.
• Thẩm phán, Kiểm sát viên, Điều tra viên: Sở hữu cẩm nang hướng dẫn nghiệp vụ, quy chuẩn hóa trình tự thụ lý hồ sơ tương trợ tư pháp hình sự, dẫn độ và áp dụng các biện pháp ngăn chặn có yếu tố nước ngoài.
• Cán bộ đàm phán điều ước quốc tế: Sử dụng trực tiếp 3 bộ Hiệp định mẫu (Dẫn độ, TTTPHS, Chuyển giao phạm nhân) làm cơ sở soạn thảo dự thảo và tiến hành các vòng đàm phán song phương với các đối tác quốc tế.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ Tư pháp, Bộ Công an, Bộ Ngoại giao): Có luận cứ khoa học thực chứng để xây dựng lộ trình lập pháp, phân công trách nhiệm đầu mối và phân bổ ngân sách đào tạo nguồn nhân lực tư pháp quốc tế.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Đóng góp độc đáo nhất là việc mở rộng Thuyết Thẩm quyền tài phán ngoài lãnh thổ (Extraterritorial Jurisdiction Theory) của M. Cherif Bassiouni vào khoa học luật TTHS Việt Nam, đồng thời xây dựng bổ sung "phương pháp ghi nhận" vào hệ phương pháp điều chỉnh của luật tố tụng hình sự, tạo cơ sở lý luận vững chắc để nội luật hóa các nghĩa vụ tương trợ tư pháp xuyên quốc gia mà không xâm phạm chủ quyền lãnh thổ.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án thể hiện thế nào so với các nghiên cứu trước đây? Trả lời: Khác với các công trình đơn ngành trước đây của Nguyễn Ngọc Anh (2010) hay Ngô Hữu Phước (2014) vốn chỉ dừng lại ở phân tích quy phạm văn bản đơn lẻ, luận án ứng dụng phương pháp tiếp cận liên ngành luật học - quan hệ quốc tế, thực hiện so sánh đối chiếu đa biến với 06 hệ thống pháp luật điển hình trên thế giới và khảo sát thực chứng toàn diện trên 1.260 hồ sơ vụ án thực tế giai đoạn 2008–2019.

3. Phát hiện thực nghiệm bất ngờ nhất từ dữ liệu thực tế là gì? Trả lời: Phát hiện bất ngờ là có tới 73,5% số yêu cầu dẫn độ và 23,3% số yêu cầu chuyển giao phạm nhân tiếp nhận từ nước ngoài phải thực hiện dựa trên nguyên tắc "có đi có lại" do thiếu hiệp định song phương, làm gia tăng nguy cơ từ chối tư pháp và kéo dài thời gian xử lý thủ tục ngoại giao gấp 2,5 lần so với các trường hợp có điều ước điều chỉnh.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân rộng và công cụ chuẩn hóa không? Trả lời: Luận án cung cấp bộ công cụ nhân rộng hoàn chỉnh bao gồm: (1) Sơ đồ hóa quy trình phối hợp liên ngành giải quyết yêu cầu TTTPHS (Bảng 6); (2) Ba bản Dự thảo Hiệp định mẫu chuẩn hóa về Dẫn độ, TTTPHS và Chuyển giao người chấp hành án phạt tù (Bảng 12, 13, 14), sẵn sàng chuyển giao cho các cơ quan chức năng phục vụ đàm phán quốc tế.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới định hướng những trọng tâm nào? Trả lời: Chương trình 10 năm tập trung vào 3 trọng tâm: Thể chế hóa tương trợ tư pháp thu thập chứng cứ số xuyên biên giới; Xây dựng cơ chế thành lập Đội điều tra chung (JITs) trong khối ASEAN; và Hoàn thiện quy chuẩn pháp lý thu hồi tài sản tội phạm tham nhũng xuyên quốc gia.

Kết luận

1. Luận án đã hệ thống hóa và làm sáng tỏ toàn diện những vấn đề lý luận cốt lõi về pháp luật HTQT trong lĩnh vực TTHS, xác lập bản chất chủ thể công quyền và cơ chế phân định thẩm quyền tài phán quốc gia trong kỷ nguyên toàn cầu hóa.
2. Khái quát tiến trình lịch sử lập pháp TTHS Việt Nam từ năm 1945 đến nay, chỉ rõ tính tất yếu khách quan của việc hoàn thiện thể chế nhằm đáp ứng cam kết quốc tế và yêu cầu cải cách tư pháp.
3. Đánh giá khách quan, thực chứng bức tranh thi hành pháp luật giai đoạn 2008–2019 qua tập dữ liệu gần 1.200 hồ sơ TTTPHS, 58 hồ sơ dẫn độ, 77 hồ sơ chuyển giao phạm nhân và 1.260 vụ án có yếu tố nước ngoài, vạch rõ những bất cập về xung đột chuẩn tắc và chồng chéo thẩm quyền.
4. Nghiên cứu kinh nghiệm pháp luật của 06 quốc gia tiêu biểu đại diện cho các hệ thống Civil Law, Common Law và hệ thống pháp luật XHCN, rút ra các bài học khả thi cho điều kiện cụ thể của Việt Nam.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ gồm: hoàn thiện thể chế (ban hành các luật chuyên biệt), củng cố mô hình cơ quan đầu mối liên ngành, nâng cao năng lực đội ngũ tư pháp và áp dụng 03 Hiệp định mẫu chuẩn hóa trong công tác đối ngoại pháp lý.
6. Mở ra các hướng nghiên cứu học thuật tiên phong về tư pháp số xuyên biên giới, dẫn độ gắn với quyền con người và thu hồi tài sản xuyên quốc gia, đóng góp thiết thực vào sự nghiệp bảo vệ an ninh quốc gia và nâng cao vị thế pháp lý của Việt Nam trên trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU 1. Tình hình nghiên cứu ở nước ngoài có liên quan đến luận án Để phục vụ cho việc nghiên cứu đề tài luận án, căn cứ vào nội dung của các công trình, tài liệu khoa học đã công bố, nghiên cứu sinh đã sưu tầm, nghiên cứu các công trình, tài liệu ở nước ngoài liên quan trực tiếp đến đề tài luận án, cụ thể như sau: - Christine Jojarth (2009), Crime, War, and Global Trafficking: Designing International Cooperation, Cambridge University Press, UK [85]. Cuốn sách nghiên cứu lý luận và thực tiễn liên quan đến việc lựa chọn mô hình, phạm vi và mức độ ràng buộc trong thiết kế hình thức HTQT giữa các chủ thể quan hệ quốc tế (quốc gia, tổ chức quốc tế) trong PCTP xuyên quốc gia từ năm 1988 đến 2009. Dùng các phương pháp tiếp cận liên ngành kinh tế, pháp luật quốc tế, pháp luật hình sự, pháp luật so sánh để lý giải việc các quốc gia lựa chọn hình thức HTQT, mức độ ràng buộc pháp lý khác nhau nhằm thúc đẩy HTQT trong PCTP xuyên quốc gia - vấn đề quan tâm chung của nhân loại trong bối cảnh toàn cầu hóa ngày nay.

Mặc dù không đề cập đến tình hình Việt Nam, nhưng đây là công trình có thể tham khảo trong việc nghiên cứu các tiêu chí đánh giá mức độ hiệu quả, hợp lý của các hình thức HTQT PCTP, trong đó có pháp luật về HTQT trong lĩnh vực TTHS, nhất là sự lựa chọn và thống nhất hình thức pháp lý, mức độ ràng buộc pháp lý trong nước và quốc tế để các cơ quan chức năng tiến hành hoạt động HTQT PCTP. - Gert Vermeulen, Wendy De Bondt and Charlotte Ryckman (Ed. Với 767 trang, cuốn tài liệu phân tích hệ thống pháp luật về hợp tác tư pháp hình sự ở Liên minh châu Âu (EU), xác định những vấn đề hoàn thiện pháp luật và nâng cao hiệu quả thực hiện, tăng cường HTQT trong tư pháp hình sự trong và ngoài EU. Cuốn sách cung cấp nhiều nội dung hữu ích trong việc nghiên cứu so sánh quy phạm pháp luật, thực tiễn HTQT, 10 các biện pháp thúc đẩy hơn nữa HTQT trong lĩnh vực TTHS, trong đó, có giải pháp sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện pháp luật về HTQT trong TTHS ở EU.

- The United Nations Office on Drugs and Crimes (2006), Legislative guide for the implementation of the United Nations Convention against Corruption, United Nations, New York [95]. Trong tài liệu tham khảo này, các chuyên gia luật học của Liên hợp quốc đã bình luận và khuyến nghị những vấn đề kỹ thuật về việc thực thi Công ước của Liên hợp quốc về chống tham nhũng (UNCAC), trong đó có việc giải thích các yêu cầu, khuyến nghị, nghĩa vụ của các quốc gia thành viên về việc thực thi các quy định về HTQT. Mặc dù đây là những quan điểm mang tính chất khuyến nghị, không bắt buộc nhưng là tài liệu tham khảo có giá trị về lý luận và thực tiễn, tiêu chuẩn, yêu cầu của Công ước trong hoàn thiện nội luật của quốc gia thành viên, quy định về TTTPHS, dẫn độ, các hoạt động khác trong HTQT PCTP tham nhũng. - The United Nations Office on Drugs and Crime (2012), Manual on Mutual Legal Assistance and Extradition, New York, USA [96].

Bản hướng dẫn nhằm giải thích và cung cấp các khuyến nghị thực tiễn cho việc thực hiện quy định của Công ước của Liên hợp quốc về chống tội phạm xuyên quốc gia (UNTOC), tập trung vào các yêu cầu, tiêu chuẩn, nội dung khuyến nghị, bắt buộc phải nội luật hóa các quy định về HTQT trong tư pháp hình sự, gồm TTTPHS và dẫn độ. Bên cạnh đó, tài liệu giới thiệu một số trường phái chính, quan niệm của các hệ thống pháp luật trên thế giới về HTQT trong các hoạt động phát hiện, điều tra, truy tố, xét xử tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia; vai trò của các ĐƯQT, các tổ chức quốc tế có liên quan trong việc thực hiện HTQT PCTP nói chung, TTTPHS và dẫn độ nói riêng. Điều này cho thấy vai trò quan trọng của pháp luật về hai hình thức HTQT trong TTHS trong PCTP xuyên quốc gia nói chung, trong lĩnh vực TTHS nói riêng. Đây là tài liệu mang tính tổng hợp, nghiên cứu và phân tích những nhóm tội phạm có tổ chức lớn trên thế giới, các vấn đề lý luận, cơ sở pháp lý quốc tế và một số quốc gia trong phòng, chống hình thức phạm tội đặc biệt nguy hiểm này; trong đó, nhấn mạnh những nỗ lực của cộng đồng 11 quốc tế, đại diện tiêu biểu là Liên hợp quốc, trong việc thúc đẩy HTQT về hỗ trợ kỹ thuật, cung cấp kinh nghiệm xây dựng pháp luật, thực thi pháp luật trong nước và các ĐƯQT về TTTPHS và dẫn độ.

“International coopeartion in the investigation and prosecution of environmental crime: Problems and challenges for the legislative and judicial authorities”, Law Review.VI, issue 2, July- December 2016 [88]. Bài viết nghiên cứu về ảnh hưởng của pháp luật quốc tế về môi trường đối với pháp luật và thực tiễn HTQT trong thực thi pháp luật hình sự, nhất là trong bảo vệ môi trường, điều tra, truy tố tội phạm về môi trường; đề xuất một số giải pháp đối với các quốc gia và cộng đồng quốc tế. Theo tác giả, với pháp luật trong nước, HTQT nên được tiến hành trong tất cả các giai đoạn của quá trình thực thi pháp luật về bảo vệ môi trường, kết hợp HTQT trong lĩnh vực tư pháp và HTQT trong lĩnh vực quản lý hành chính nhà nước; tăng cường phối hợp, sử dụng hiệu quả các cơ chế HTQT được quy định trong các ĐƯQT liên quan về chia sẻ thông tin, hỗ trợ kỹ thuật; tăng tính liên thông của quá trình thực thi pháp luật hình sự và hành chính. Cherif Bassiouni (1992), Policy considerations on inter-state cooperation in criminal matters, Pace International Law Review, Volume 4, Issue 1, Article 5, pp.

Bài viết thống kê, phân tích một số nội dung, hình thức HTQT giữa các quốc gia trong điều tra, truy tố, xét xử và thi hành án hình sự trên phạm vi toàn cầu, trong đó, phân tích nội dung, yêu cầu, vai trò của các ĐƯQT về nội luật hóa, xác định thẩm quyền quốc gia để tạo cơ sở pháp lý cho HTQT PCTP. Tuy nhiên, bài viết được công bố đã lâu, chưa bao quát và cập nhật được sự phát triển của pháp luật quốc tế về lĩnh vực này trong thời gian hiện nay. - Thomas Risse-Kappen (1999), Bringing transnational relations back in: Non-state actors, domestic structures and international institutions, Cambridge University Press, UK [97]. Cuốn sách chuyên khảo nghiên cứu về những yếu tố trong nước và quốc tế có tính xuyên quốc gia và nhân tố xuyên quốc gia tác động làm thay đổi chính sách đối ngoại (chủ yếu của một nhà nước hoặc một thể chế nhất định) trong một số lĩnh vực nhất định (bao gồm kinh tế, môi trường, an ninh quốc tế 12 và bảo vệ quyền con người).

Tác giả nhấn mạnh, chính sách đối ngoại, HTQT phụ thuộc chính vào mối quan hệ giữa các chủ thể chính là nhà nước và các tổ chức liên chính phủ hoặc mối quan hệ giữa các chủ thể (bao gồm tổ chức, cá nhân) mang tính đại diện cho quyền lực nhà nước. Tuy nhiên, trong thế giới hiện đại, cần lưu ý xem xét thỏa đáng vai trò, đóng góp của các chủ thể ngoài nhà nước có tác động ngày càng quan trọng, nhất là trong quá trình thể chế hóa quốc tế, quy định trong các hiệp định song phương, đa phương hoặc tổ chức quốc tế mà quốc gia là thành viên. - Sonny Shiu-Hing Lo (2009), The Politics of Cross-border Crime in Greater China: Case Studies of Mainland China, Hong Kong, and Ma Cao, An East Gate Book, M. Đây là sách tham khảo trên góc độ tội phạm học, luật quốc tế và chính trị học để phân tích lý luận và thực tiễn tình trạng tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia, tình hình hợp tác liên chính phủ, hợp tác ở mức độ tiểu khu vực trong PCTP có tổ chức xuyên quốc gia liên quan đến Trung Quốc lục địa, đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao; trong đó phân tích chuyên sâu trên bình diện chính trị, luật học về những khó khăn, vướng mắc trong hợp tác xuyên biên giới để phát hiện, điều tra, xử lý tội phạm xuyên biên giới trên địa bàn Trung Quốc, đặc khu hành chính Hồng Kông và Ma Cao.

- Anne-Marie Slaughter, Andrew S. Tulumello, Stean Wood (1998), International law and international relations theory: A new generation of interdisciplinary scholarship, American Journal of International Law, July, pp. Bài tạp chí khái quát tổng quan mối quan hệ giữa thành tựu học thuật của hai chuyên ngành, việc sử dụng hoặc phân tích các thuật ngữ, khái niệm của nhau mà còn khái quát thực tiễn các luật gia quốc tế sử dụng các học thuyết của chuyên ngành quan hệ quốc tế; ứng dụng các học thuyết của quan hệ quốc tế trong pháp luật quốc tế; khái quát cách thức các học giả pháp lý sử dụng phương pháp tiếp cận mang tính đa ngành trong nghiên cứu lý luận, thực tiễn pháp lý; sử dụng khoa học pháp lý để phân tích, luận giải hành vi của các quốc gia trong quan hệ quốc tế. - Neil Boister and Robert J.

Routledge Handbook of Transnational Criminal Law. Cuốn sách chuyên khảo về pháp luật hình sự xuyên quốc gia, bàn luận về các vấn đề pháp luật hình sự, TTHS 13 để giải quyết vấn đề tội phạm xuyên quốc gia. Các tác giả luận giải những vấn đề lý luận, gồm các khái niệm liên quan đến tội phạm xuyên quốc gia dưới cách tiếp cận liên ngành, đa ngành, trong đó có lấy chuyên ngành luật hình sự, TTHS làm cơ sở. Cuốn sách có giá trị tham khảo trong quá trình nghiên cứu so sánh pháp luật một số nước mà không đi sâu nghiên cứu về pháp luật về HTQT trong lĩnh vực TTHS ở Việt Nam [92].

Tài liệu nghiên cứu tội phạm xuyên quốc gia theo hướng tiếp cận ngành kinh tế; trong đó nhận định, tội phạm xuyên quốc gia là “một ngành công nghiệp” bất hợp pháp có tăng trưởng và lợi nhuận rất lớn; lợi ích vật chất và tài chính là động cơ chủ yếu để các đối tượng hoạt động phạm tội xuyên quốc gia. Mặc dù HTQT được triển khai với hình thức đa dạng, có phạm vi rộng khắp ở cấp độ toàn cầu, khu vực và song phương cùng với sự tăng cường PCTP ở từng quốc gia thời gian qua nhưng thực tiễn cho thấy vẫn cần nâng cao tính hiệu quả của HTQT để triệt tiêu động cơ và tài sản do phạm tội mà có.