Tổng quan luận án

Tính cấp thiết của đề tài và khoảng trống nghiên cứu

Công tác giáo dục chính trị, tư tưởng nói chung và giáo dục chủ nghĩa yêu nước nói riêng cho học viên các trường Công an nhân dân (CAND) giữ vị trí trọng tâm trong quy trình đào tạo, đóng vai trò chủ đạo định hình nhân cách người cán bộ, chiến sĩ. Yêu cầu này nhằm bảo đảm nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ công tác và chiến đấu của toàn lực lượng trong bối cảnh đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế.

Bối cảnh thực tiễn đặt ra nhiều thách thức mới:

  • Tình hình quốc tế: Diễn biến nhanh chóng, phức tạp, xuất hiện các xung đột dân tộc, tôn giáo, khủng bố quốc tế, chiến tranh kinh tế, chiến tranh mạng và tranh chấp chủ quyền lãnh thổ. Các mối đe dọa an ninh phi truyền thống như an ninh lương thực, năng lượng, nguồn nước, tài chính, an ninh mạng, biến đổi khí hậu, thiên tai và dịch bệnh diễn ra gay gắt.
  • Tình hình trong nước: Mặt trái của nền kinh tế thị trường làm gia tăng phân hóa giàu - nghèo, tình trạng tham nhũng, tội phạm, lối sống thực dụng và chủ nghĩa cá nhân. Cùng với đó, các thế lực thù địch triển khai chiến lược "diễn biến hòa bình" nhằm chống phá nền tảng tư tưởng của Đảng và Nhà nước. Các loại hình tội phạm phát triển với thủ đoạn tinh vi, phức tạp.
  • Thực trạng đào tạo tại địa bàn nghiên cứu: Các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh đảm nhiệm đào tạo cán bộ, chiến sĩ cho các tỉnh từ Quảng Trị đến Cà Mau. Tuy nhiên, hiệu quả công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước tại các cơ sở này trong thực tế còn bộc lộ những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu nhiệm vụ bảo vệ an ninh quốc gia và giữ gìn trật tự, an toàn xã hội.
  • Khoảng trống học thuật: Chưa có công trình chuyên biệt nào tiếp cận một cách toàn diện, có hệ thống dưới góc độ triết học (chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử) về vấn đề giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

  • Mục đích nghiên cứu: Trên cơ sở phân tích những vấn đề lý luận và thực tiễn của việc giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh, luận án đề xuất một số nhóm giải pháp cơ bản nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả của công tác này trong giai đoạn hiện nay.
  • Nhiệm vụ nghiên cứu:
    1. Thứ nhất: Hệ thống hóa, phân tích và đánh giá các công trình khoa học liên quan đến đề tài; kế thừa có chọn lọc các quan điểm hợp lý phù hợp với hướng nghiên cứu.
    2. Thứ hai: Làm rõ các vấn đề lý luận chung về giáo dục chủ nghĩa yêu nước và các đặc điểm lý luận về giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh.
    3. Thứ ba: Phân tích thực trạng, chỉ ra các thành tựu, hạn chế và nguyên nhân của công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 – 2021.
    4. Thứ tư: Đề xuất các nhóm giải pháp có cơ sở khoa học nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

  • Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường Công an nhân dân ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay.
  • Phạm vi không gian: Học viên chính quy thuộc hệ cao đẳng và đại học tại các trường Công an nhân dân trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (khu vực đào tạo nhân lực cho các tỉnh từ Quảng Trị đến Cà Mau).
  • Phạm vi thời gian: Tập trung nghiên cứu thực tiễn công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2021.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả luận án phân loại và hệ thống hóa các công trình nghiên cứu trong nước có liên quan theo ba nhóm nội dung chính:

1. Nhóm công trình nghiên cứu về lý luận chủ nghĩa yêu nước và giáo dục chủ nghĩa yêu nước

  • Về bản chất và giá trị của chủ nghĩa yêu nước: Tác giả Trần Văn Giàu trong Giá trị tinh thần truyền thống của dân tộc Việt Nam (1980, tái bản 2011) xác định chủ nghĩa yêu nước là sợi chỉ đỏ xuyên suốt lịch sử, là triết lý xã hội và nhân sinh của người Việt Nam. Tác giả Trần Xuân Trường trong Mấy vấn đề về Chủ nghĩa yêu nước xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam (1981) và Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam thời đại Hồ Chí Minh (2008) làm rõ chủ nghĩa yêu nước là một hệ thống quan điểm, tư tưởng, tình cảm mang tính lịch sử, phát triển từ tình cảm tự nhiên thành hệ thống nhận thức chi phối hành vi con người. Tác giả Phan Huy Lê trong Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam, truyền thống và hiện đại (2002) chỉ ra sự gắn kết giữa chủ nghĩa yêu nước hiện đại với chế độ xã hội chủ nghĩa. Tác giả Nguyễn Trọng Phúc (2006) phân định sự khác biệt giữa tình cảm yêu nước thông thường với chủ nghĩa yêu nước ở cấp độ lý luận và chính trị. Tác giả Nguyễn Hùng Hậu trong Từ chủ nghĩa yêu nước truyền thống đến chủ nghĩa yêu nước Hồ Chí Minh (2008) phân tích quá trình chuyển hóa lý tưởng cách mạng và vai trò giáo dục cho thế hệ trẻ.
  • Về cơ sở hình thành chủ nghĩa yêu nước: Đào Duy Quát trong Tài liệu giáo dục chủ nghĩa yêu nước Việt Nam (2003) phân tích các yếu tố: lịch sử dựng nước, sự gắn bó con người với quê hương, lịch sử chống ngoại xâm, nền văn hóa thống nhất trong đa dạng và sự hình thành sớm của quốc gia dân tộc. Nguyễn Nam Thắng trong Chủ nghĩa yêu nước Việt Nam nửa cuối thế kỷ XIX (2014) nhấn mạnh điều kiện cư trú định cư là tiền đề hình thành ý thức lãnh thổ và tình cảm yêu nước. Nhóm tác giả Cục Tư tưởng văn hóa - Tổng cục Chính trị trong Tài liệu học tập chủ nghĩa yêu nước Việt Nam (2000) phân tích ba đặc điểm của lịch sử chống ngoại xâm tác động đến khí phách dân tộc.
  • Về lý luận giáo dục chủ nghĩa yêu nước: Nguyễn Tuấn Dũng (2002) phân tích vai trò giáo dục chính trị - tư tưởng trong việc xây dựng sức mạnh tinh thần của lực lượng vũ trang. Phùng Hữu Phú (1997) nhấn mạnh yêu cầu chuyển hóa nhận thức thành hành động thực tiễn. Phan Ngọc Liên (2006) đề cập đến việc khai thác các hình thức văn hóa truyền thống để giáo dục thế hệ trẻ. Nguyễn Đình Bắc trong luận án tiến sĩ nghiên cứu về phát huy chủ nghĩa yêu nước của thanh niên quân đội. Thái Duy Tuyên (2006) và Lý Việt Quang (2013) làm rõ nội dung, phương pháp bồi dưỡng tình cảm và động cơ học tập gắn với tư tưởng Hồ Chí Minh.

2. Nhóm công trình nghiên cứu về thực trạng giáo dục chủ nghĩa yêu nước

  • Trần Bạch Đằng (2006) và Đinh Hùng Tuấn (2006) phân tích sự thay đổi trong biểu hiện của lòng yêu nước giữa thời chiến và thời bình, nhấn mạnh việc chuyển dịch nội hàm yêu nước vào lao động, học tập và chấp hành kỷ cương.
  • Phạm Thái Bình (2009) chỉ ra các biểu hiện suy thoái đạo đức và yêu cầu phối hợp gia đình - nhà trường - xã hội trong giáo dục học viên CAND. Mai Thế Dương (2012) phân tích thực trạng suy thoái tư tưởng chính trị, đạo đức, lối sống của một bộ phận cán bộ, đảng viên theo tinh thần Nghị quyết Trung ương 4 khóa XI.
  • Các công trình nghiên cứu cấp Bộ thuộc Tổng cục Xây dựng lực lượng CAND do Phạm Văn Dần (2001) và Trần Quang Trọng (2005) chủ nhiệm đã khảo sát thực trạng xây dựng lực lượng cách mạng, chính quy, tinh nhuệ. Tác giả Trần Đại Quang trong Báo cáo tổng kết công tác giáo dục, đào tạo trong Công an nhân dân đánh giá mạng lưới các trường CAND sau khi thực hiện Nghị quyết số 29-NQ/TW ngày 04/11/2013 của Hội nghị Trung ương 8 khóa XI. Tác giả Trần Thị Minh (2014) cung cấp các tư liệu về sự suy thoái lối sống từ tàn dư xã hội cũ và quá trình chậm phát triển.

3. Nhóm công trình nghiên cứu về giải pháp giáo dục chủ nghĩa yêu nước

  • Võ Văn Sen (2006) đề xuất giải pháp giáo dục lịch sử có chiều sâu cho thanh niên miền Nam. Thái Duy Tuyên (2006) nhấn mạnh việc tạo lập cảm xúc thẩm mỹ thông qua văn học nghệ thuật. Nguyễn Ngọc Hồi (2006) tập trung vào vai trò của hệ thống chính trị và nguyên tắc kết hợp giữa "xây" và "chống".
  • Trần Thị Anh Đào trong Công tác giáo dục lý luận chính trị cho sinh viên Việt Nam hiện nay (2010) nêu 5 nhóm giải pháp về đội ngũ giảng viên, nội dung chương trình, phương pháp giảng dạy, môi trường giáo dục và tính tích cực của người học. Trương Giang Long (2012, 2015) đề xuất các giải pháp cơ cấu lại nội dung môn học lý luận chính trị và nâng cao chất lượng giảng viên trong các trường CAND. Đỗ Thị Sen (2017) trong luận văn thạc sĩ triết học đề xuất phát huy vai trò giảng viên, tự học của học viên và các phong trào thi đua.
  • Các bài viết tại Hội thảo khoa học của Bộ Công an năm 2015 của các tác giả Vũ Đức Khiển, Cấn Văn Chúc, Nguyễn Quang Thứ, Tống Văn Khuông, Đoàn Văn Thuận, Hà Trọng Thà, Lê Trung Kiên tập trung vào việc đổi mới phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, tổ chức hoạt động nghiên cứu thực tế chính trị - xã hội theo mô hình "ba cùng" (cùng ăn, cùng ở, cùng làm) với nhân dân địa phương.
Hướng nghiên cứu Tác giả tiêu biểu Trọng tâm phân tích trong tài liệu tham khảo
Lý luận và cơ sở hình thành Trần Văn Giàu (1980, 2011), Trần Xuân Trường (1981, 2008), Phan Huy Lê (2002), Đào Duy Quát (2003), Nguyễn Trọng Phúc (2006) Xác định bản chất, nguồn gốc lịch sử - tự nhiên, tính phổ biến và tính đặc thù của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam.
Thực trạng giáo dục Nguyễn Tuấn Dũng (2002), Phạm Văn Dần (2001), Trần Quang Trọng (2005), Phạm Thái Bình (2009), Trần Đại Quang Đánh giá tình hình tư tưởng, công tác đào tạo và những biểu hiện suy thoái đạo đức, lối sống trong bối cảnh mới.
Giải pháp nâng cao hiệu quả Trần Thị Anh Đào (2010), Trương Giang Long (2012, 2015), Đỗ Thị Sen (2017), Đoàn Văn Thuận (2015) Đổi mới nội dung, phương pháp giảng dạy lý luận chính trị, phát huy vai trò giảng viên và tổ chức hoạt động thực tế.

Khoảng trống luận án lựa chọn giải quyết

Từ việc tổng quan tài liệu, luận án chỉ ra ba khoảng trống nghiên cứu chính:

  1. Các công trình trước đây chủ yếu tiếp cận chủ nghĩa yêu nước như một khái niệm bất biến xuyên suốt lịch sử, chưa làm rõ sự vận động, đổi mới và mở rộng nội hàm của chủ nghĩa yêu nước trong bối cảnh hội nhập quốc tế hiện nay.
  2. Chưa đi sâu phân tích giáo dục chủ nghĩa yêu nước như một loại hình giáo dục đặc thù, vốn phải được thực hiện thông qua các phương thức và hình thức giáo dục xác định.
  3. Chưa có công trình nào trực tiếp nghiên cứu chuyên biệt dưới góc độ triết học về thực trạng, thành tựu, hạn chế, nguyên nhân và hệ giải pháp giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh trong mối liên hệ với đặc thù kinh tế - xã hội của địa bàn này.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết và khái niệm sử dụng

Luận án được triển khai trên nền tảng lý luận của Chủ nghĩa Mác - Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, các quan điểm, chủ trương, đường lối của Đảng Cộng sản Việt Nam và chính sách, pháp luật của Nhà nước.

Các khái niệm cơ bản được xác định trong văn bản:

  • Giáo dục: Quá trình tác động có mục đích, có tổ chức, có nội dung bằng nhiều phương pháp khoa học của nhà giáo dục đến sự phát triển tinh thần, thể chất của người được giáo dục, nhằm bồi dưỡng cho họ có được những phẩm chất và năng lực theo yêu cầu đặt ra (kế thừa quan điểm của Phạm Huy Kỳ).
  • Yêu nước: Nguyên tắc đạo đức chính trị, một tình cảm xã hội mà nội dung bao trùm là tình yêu và lòng trung thành với Tổ quốc, sự tự hào về quá khứ và hiện tại của đất nước, ý chí và quyết tâm xây dựng, bảo vệ Tổ quốc.
  • Chủ nghĩa yêu nước: Phạm trù thuộc lĩnh vực ý thức xã hội, bao gồm tư tưởng và tình cảm của một dân tộc; là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý trí yêu nước và tình cảm yêu nước, biểu hiện sự phát triển ở trình độ cao và tự giác của tư tưởng yêu nước.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng phương pháp luận của Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp các phương pháp nghiên cứu định tính cụ thể:

  • Phương pháp lịch sử và lôgíc: Là phương pháp chủ yếu, được sử dụng để phân tích sự hình thành, biến đổi nội dung của chủ nghĩa yêu nước và làm rõ nội dung giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên CAND trong các giai đoạn phát triển.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp: Sử dụng trong việc tìm hiểu, đánh giá các tư liệu lý luận, văn kiện, cũng như tổng kết các kết quả đạt được và hạn chế trong thực tiễn giáo dục chủ nghĩa yêu nước.
  • Phương pháp tổng kết kinh nghiệm: Rút ra các bài học thực tiễn thông qua việc phân tích báo cáo tổng kết năm học của các trường CAND và các bài tham luận tại các hội thảo khoa học chuyên đề về công tác chính trị, tư tưởng.
  • Phương pháp so sánh và đối chiếu: Đánh giá sự khác biệt giữa các mô hình đào tạo, đối chiếu nhận thức lý luận với biểu hiện hành vi thực tế của học viên.

Nguồn tư liệu và dữ liệu

  • Các văn kiện Đại hội Đảng, Nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương (như Nghị quyết Trung ương 5 khóa VIII, Nghị quyết Trung ương 10 khóa IX, Nghị quyết số 29-NQ/TW khóa XI).
  • Tác phẩm kinh điển của Chủ tịch Hồ Chí Minh và các nhà nghiên cứu triết học, sử học, văn hóa học Việt Nam.
  • Các báo cáo tổng kết công tác giáo dục - đào tạo, báo cáo công tác tư tưởng của Bộ Công an, Tổng cục Xây dựng lực lượng CAND (nay là Tổng cục Chính trị CAND).
  • Kỷ yếu các hội thảo khoa học chuyên ngành và tài liệu quản lý nội bộ của các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh.
Nhóm phương pháp Kỹ thuật thực hiện cụ thể Mục đích áp dụng trong luận án
Phương pháp lịch sử và lôgíc Truy cứu quá trình phát triển tư tưởng gắn với bối cảnh lịch sử cụ thể Phân tích sự tiến hóa nội hàm của chủ nghĩa yêu nước và nội dung giáo dục qua các thời kỳ.
Phân tích và tổng hợp tài liệu Khảo cứu văn bản pháp lý, nghị quyết, giáo trình, công trình khoa học Xây dựng hệ thống cơ sở lý luận và đánh giá các công trình nghiên cứu đi trước.
Tổng kết kinh nghiệm Khai thác báo cáo năm học, tham luận hội thảo ngành Công an Nhận diện thực trạng công tác giảng dạy lý luận chính trị và các phong trào thi đua.
So sánh và đối chiếu So sánh nội dung giáo dục truyền thống và hiện đại; đối chiếu nhận thức và hành động Làm rõ tính đặc thù của môi trường đào tạo lực lượng vũ trang tại địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài

Chương 1 tiến hành phân loại, phân tích sâu các công trình nghiên cứu liên quan theo 3 nhóm vấn đề: lý luận chung về chủ nghĩa yêu nước và giáo dục chủ nghĩa yêu nước; thực trạng công tác giáo dục chính trị, tư tưởng, đạo đức trong các nhà trường CAND; các giải pháp đã được đề xuất nhằm nâng cao chất lượng giáo dục lý luận chính trị cho học viên, sinh viên.

Chương này chỉ ra những giá trị khoa học mà các tác giả đi trước đã đạt được, đồng thời xác định rõ 5 vấn đề luận án cần tiếp tục giải quyết:

  1. Làm rõ thực chất, cơ sở hình thành, nội dung và sự phát triển của chủ nghĩa yêu nước Việt Nam trong điều kiện mới.
  2. Xác định nội dung và hình thức đặc thù trong giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh.
  3. Phân tích các nhân tố tác động đến công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên CAND trên địa bàn.
  4. Đánh giá thực trạng toàn diện (thành tựu, hạn chế và nguyên nhân) giai đoạn 2014 – 2021.
  5. Đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả giáo dục phù hợp với đặc thù đối tượng và địa bàn.

Chương 2: Những vấn đề lý luận về giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên Công an nhân dân hiện nay

Chương 2 xây dựng hệ thống quan niệm lý luận, bao gồm 5 nội dung chính:

  • Khái niệm và cơ sở lý luận: Phân định rõ ranh giới và mối liên hệ giữa các khái niệm "giáo dục", "yêu nước", "tinh thần yêu nước" và "chủ nghĩa yêu nước". Phân tích đặc trưng của tư duy "đất" và "nước" trong văn hóa truyền thống của người Việt Nam.
  • Tầm quan trọng của công tác giáo dục: Khẳng định vai trò của giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong việc hình thành bản lĩnh chính trị, lòng trung thành tuyệt đối với Đảng, Tổ quốc, Nhà nước và Nhân dân; giúp học viên có phẩm chất đạo đức trong sáng, nắm vững pháp luật và tinh thông nghiệp vụ.
  • Nội dung giáo dục: Bao hàm việc truyền thụ các giá trị yêu nước truyền thống (tinh thần đoàn kết, ý chí chống ngoại xâm, lòng tự tôn dân tộc) kết hợp với nội dung yêu nước hiện đại (gắn liền với mục tiêu độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, ý chí tự lực tự cường, bảo vệ chủ quyền biên giới, biển đảo, an ninh quốc gia và trật tự an toàn xã hội).
  • Hình thức giáo dục chủ yếu: Giáo dục thông qua giảng dạy các môn khoa học xã hội - nhân văn và lý luận chính trị; thông qua các phong trào thi đua, hoạt động Đoàn, Hội; qua các hoạt động thực tế chính trị - xã hội và học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh, 6 điều Bác Hồ dạy CAND.
  • Các nhân tố tác động: Tác động từ bối cảnh quốc tế và khu vực; tình hình kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội trong nước; tác động của môi trường mạng và các luận điệu xuyên tạc của các thế lực thù địch; các yếu tố chủ quan từ phía đội ngũ cán bộ, giảng viên và bản thân học viên CAND.

Chương 3: Giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường Công an nhân dân ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay: Thực trạng, thành tựu và một số hạn chế

Chương 3 đi sâu phân tích thực tiễn công tác giáo dục tại các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 – 2021:

  • Đặc điểm địa bàn và cơ sở đào tạo: Thành phố Hồ Chí Minh là trung tâm kinh tế, văn hóa, giáo dục lớn phía Nam, có tình hình an ninh trật tự đa dạng, phức tạp. Các trường CAND tại đây chịu trách nhiệm đào tạo học viên cho toàn bộ khu vực miền Trung và miền Nam (từ Quảng Trị đến Cà Mau).
  • Thực trạng công tác giáo dục: Việc triển khai chương trình đào tạo lý luận chính trị, tổ chức sinh hoạt tư tưởng, tổ chức các hoạt động nghiên cứu thực tế chính trị - xã hội tại địa phương.
  • Thành tựu và nguyên nhân:
    • Thành tựu: Tuyệt đại đa số học viên có lập trường tư tưởng vững vàng, xác định rõ động cơ học tập, rèn luyện; tích cực tham gia các phong trào tình nguyện, đền ơn đáp nghĩa; môi trường sư phạm từng bước được chuẩn hóa.
    • Nguyên nhân thành tựu: Sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Đảng ủy Công an Trung ương, lãnh đạo Bộ Công an; sự nỗ lực của Đảng ủy, Ban Giám hiệu các nhà trường; tinh thần trách nhiệm của đội ngũ giảng viên, cán bộ quản lý giáo dục.
  • Hạn chế và nguyên nhân:
    • Hạn chế: Nhận thức về chủ nghĩa yêu nước của một bộ phận học viên còn mang tính cảm tính, chưa chuyển hóa vững chắc thành bản lĩnh hành động; một số ít học viên còn biểu hiện thực dụng, ngại rèn luyện, vi phạm kỷ luật; phương pháp giảng dạy lý luận chính trị ở một số nội dung còn đơn điệu, nặng về thuyết trình.
    • Nguyên nhân hạn chế: Tác động từ mặt trái của kinh tế thị trường và mạng xã hội; việc đổi mới phương pháp giảng dạy chưa đồng bộ; cơ sở vật chất, phương tiện giảng dạy ở một số thời điểm còn thiếu thốn; sự phối hợp giữa các lực lượng giáo dục có lúc chưa chặt chẽ.

Chương 4: Một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường Công an nhân dân ở Thành phố Hồ Chí Minh hiện nay

Chương 4 đề xuất hệ thống giải pháp mang tính khả thi, tập trung vào hai nhóm lớn:

  • Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức cho các chủ thể:
    • Nâng cao nhận thức của cấp ủy, ban giám hiệu các trường CAND về vị trí, tầm quan trọng của công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước trong tình hình mới.
    • Nâng cao phẩm chất chính trị, trình độ lý luận, chuyên môn và năng lực sư phạm cho đội ngũ giảng viên các môn lý luận chính trị, coi đây là nhân tố giữ vai trò định hướng tư tưởng trực tiếp.
    • Phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động tự tu dưỡng, tự rèn luyện của bản thân học viên; xây dựng động cơ học tập và phụng sự đúng đắn.
  • Nhóm giải pháp về đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp và phương tiện giáo dục:
    • Đổi mới nội dung: Cập nhật các vấn đề an ninh phi truyền thống, an ninh mạng, các quan điểm mới của Đảng vào bài giảng; lồng ghép việc thực hiện Sáu điều Bác Hồ dạy CAND và học tập tấm gương đạo đức Hồ Chí Minh.
    • Đổi mới hình thức và phương pháp: Đa dạng hóa các hình thức học tập lý luận chính trị; kết hợp chặt chẽ giữa học lý thuyết trên lớp với các hoạt động thực tế chính trị - xã hội tại địa bàn cơ sở; đẩy mạnh các hoạt động phong trào, hoạt động thanh niên tình nguyện, mô hình "ba cùng" với nhân dân.
    • Cải tiến phương tiện và môi trường giáo dục: Ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông hiện đại trong tuyên truyền, giảng dạy; xây dựng môi trường văn hóa học đường lành mạnh, kỷ luật, kỷ cương trong các trường CAND.

Kết quả và những đóng góp mới

Những đóng góp mới về mặt lý luận và thực tiễn

  1. Về mặt lý luận: Luận án hệ thống hóa và làm rõ các khái niệm giáo dục, yêu nước, chủ nghĩa yêu nước dưới góc độ triết học duy vật biện chứng và duy vật lịch sử; phân tích làm sáng tỏ tầm quan trọng, nội dung, hình thức và các nhân tố đặc thù tác động đến quá trình giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh trong điều kiện kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.
  2. Về mặt thực tiễn: Luận án phân tích toàn diện tư liệu, đánh giá khách quan thực trạng giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 – 2021; chỉ rõ những mặt đạt được, các biểu hiện hạn chế trong nhận thức và hành động của một bộ phận học viên, đồng thời phân tích rõ các nguyên nhân khách quan và chủ quan của những hạn chế này.
  3. Về mặt giải pháp: Luận án đề xuất hệ thống các nhóm giải pháp đồng bộ, từ nâng cao nhận thức của các chủ thể giáo dục đến đổi mới toàn diện nội dung, hình thức, phương pháp, phương tiện và môi trường giáo dục, nhằm nâng cao chất lượng giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên CAND trong giai đoạn tiếp theo.

Kiến nghị và giải pháp đề xuất

  • Đối với Đảng ủy Công an Trung ương và Bộ Công an: Tiếp tục hoàn thiện quy hoạch mạng lưới các cơ sở đào tạo trong CAND; tăng cường đầu tư cơ sở vật chất, phương tiện kỹ thuật phục vụ giảng dạy lý luận chính trị; ban hành các định hướng, chương trình chuẩn hóa công tác giáo dục chính trị tư tưởng phù hợp với bối cảnh an ninh trật tự mới.
  • Đối với các cơ sở đào tạo CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh: Chú trọng đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giảng viên lý luận chính trị cả về chuyên môn và bản lĩnh; tăng cường phối hợp chặt chẽ với Công an các đơn vị, địa phương từ Quảng Trị đến Cà Mau để tổ chức hiệu quả các đợt nghiên cứu thực tế chính trị - xã hội cho học viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

  • Hạn chế:
    • Phạm vi khảo sát thực tế giới hạn trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2021, chưa bao quát những biến động sâu sắc của tình hình an ninh mạng và trật tự xã hội sau năm 2021.
    • Đối tượng nghiên cứu giới hạn ở học viên chính quy hệ cao đẳng và đại học tại các trường CAND trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh, chưa mở rộng sang các hệ đào tạo không chính quy, đào tạo sau đại học hoặc các trường CAND ở khu vực phía Bắc.
    • Luận án triển khai chủ yếu dựa trên các phương pháp định tính, phân tích tài liệu văn bản, tổng kết kinh nghiệm và kỷ yếu hội thảo, chưa xây dựng bộ chỉ số đo lường định lượng chi tiết về mức độ nhận thức của từng nhóm học viên.
  • Hướng nghiên cứu tiếp theo:
    • Mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các giai đoạn tiếp theo nhằm cập nhật các thách thức an ninh phi truyền thống mới phát sinh.
    • Nghiên cứu so sánh giữa các nhóm đối tượng học viên thuộc các khối trường khác nhau (như An ninh nhân dân, Cảnh sát nhân dân, Phòng cháy chữa cháy) hoặc so sánh với các học viện, trường thuộc Quân đội nhân dân.
    • Bổ sung các phương pháp điều tra xã hội học định lượng diện rộng để lượng hóa các mức độ chuyển biến tư tưởng của học viên.

Giá trị tham khảo

  • Đối với nghiên cứu sinh, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Luận án cung cấp một tài liệu tổng quan tài liệu có hệ thống về các công trình nghiên cứu chủ nghĩa yêu nước tại Việt Nam từ thập niên 1980 đến năm 2021; cung cấp khung phân tích triết học về mối quan hệ giữa nhận thức lý luận và hành động thực tiễn trong môi trường lực lượng vũ trang.
  • Đối với giảng viên và cán bộ quản lý giáo dục trong các trường CAND: Luận án là tài liệu tham khảo trong việc đổi mới phương pháp giảng dạy các môn lý luận chính trị, tổ chức các hoạt động nghiên cứu thực tế chính trị - xã hội gắn với mô hình "ba cùng" và xây dựng tiêu chí đánh giá rèn luyện phẩm chất đạo đức của học viên.
  • Đối với cơ quan hoạch định chính sách đào tạo của ngành Công an: Cung cấp các luận cứ khoa học để hoàn thiện nội dung chương trình giáo dục chính trị, tư tưởng, xây dựng đội ngũ cán bộ CAND có bản lĩnh chính trị vững vàng đáp ứng yêu cầu công tác tại địa bàn các tỉnh phía Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Luận án thuộc chuyên ngành nào và sử dụng phương pháp luận chủ đạo gì?

Luận án thuộc chuyên ngành Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử (mã số: 9 22 90 02), thuộc ngành Triết học, được thực hiện tại Học viện Khoa học Xã hội thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam. Phương pháp luận chủ đạo là Chủ nghĩa duy vật biện chứng và Chủ nghĩa duy vật lịch sử, kết hợp với các phương pháp nghiên cứu lịch sử - lôgíc, phân tích - tổng hợp, tổng kết kinh nghiệm và so sánh - đối chiếu.

2. Không gian và thời gian nghiên cứu của luận án được xác định như thế nào?

Không gian nghiên cứu của luận án tập trung vào học viên chính quy hệ cao đẳng và đại học tại các trường Công an nhân dân trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh (địa bàn đào tạo nhân lực cho các tỉnh từ Quảng Trị đến Cà Mau). Thời gian nghiên cứu tập trung khảo sát các dữ liệu và thực tiễn giáo dục trong giai đoạn từ năm 2014 đến năm 2021.

3. Tác giả luận án định nghĩa như thế nào về "Chủ nghĩa yêu nước"?

Theo luận án, chủ nghĩa yêu nước là một phạm trù thuộc lĩnh vực ý thức xã hội, bao gồm tư tưởng và tình cảm của một dân tộc. Nó không đồng nhất thuần túy với lòng yêu nước tự nhiên hay tinh thần yêu nước cảm tính, mà là sự kết hợp chặt chẽ giữa lý trí yêu nước và tình cảm yêu nước, biểu hiện sự phát triển ở trình độ cao và đạt tới mức độ tự giác của tư tưởng yêu nước.

4. Nguồn tư liệu thực tế nào được sử dụng để đánh giá thực trạng công tác giáo dục trong luận án?

Luận án sử dụng nguồn tư liệu từ các văn kiện, nghị quyết của Đảng và Nhà nước; các báo cáo tổng kết công tác giáo dục - đào tạo và công tác tư tưởng của Bộ Công an; báo cáo tổng kết năm học của các trường CAND tại Thành phố Hồ Chí Minh; cùng kỷ yếu các hội thảo khoa học chuyên đề về xây dựng lực lượng và giảng dạy lý luận chính trị trong CAND.

5. Luận án đề xuất những nhóm giải pháp trọng tâm nào để nâng cao chất lượng giáo dục?

Luận án đề xuất hai nhóm giải pháp chính: (1) Nhóm giải pháp nâng cao nhận thức cho các chủ thể giáo dục (bao gồm cấp ủy, ban giám hiệu, đội ngũ giảng viên lý luận chính trị và bản thân học viên); (2) Nhóm giải pháp về đổi mới nội dung, hình thức, phương pháp và phương tiện giáo dục (tăng cường cập nhật kiến thức thời sự, an ninh phi truyền thống, đẩy mạnh hoạt động thực tế chính trị - xã hội tại cơ sở và ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy).

Kết luận

Luận án tiến sĩ triết học của tác giả Nguyễn Văn Cường là công trình nghiên cứu chuyên khảo về công tác giáo dục chủ nghĩa yêu nước cho học viên các trường Công an nhân dân tại Thành phố Hồ Chí Minh giai đoạn 2014 – 2021. Trên cơ sở phương pháp luận duy vật biện chứng và duy vật lịch sử, công trình đã làm rõ các khái niệm lý luận, đánh giá khách quan thực trạng công tác giáo dục chính trị tư tưởng tại các cơ sở đào tạo phía Nam, đồng thời chỉ ra các nguyên nhân của những tồn tại thực tế. Hệ thống giải pháp được đề xuất trong luận án mang tính khả thi, cung cấp nguồn luận cứ khoa học phục vụ trực tiếp cho công tác đào tạo và xây dựng lực lượng Công an nhân dân trong bối cảnh phát triển kinh tế thị trường và hội nhập quốc tế.