Luận án tiến sĩ quản lý tài nguyên và môi trường xác lập cơ sở khoa học phục vụ bảo vệ môi trường tỉnh thừa thiên huế

Luận án tiến sĩ nghiên cứu quản lý tài nguyên và môi trường xác lập cơ sở khoa học phục vụ bảo vệ môi trường tỉnh thừa thiên, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Phan Anh Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Văn Thăng
• Trường học: Đại học Huế
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Cơ Sở Khoa Học Bảo Vệ Môi Trường Tỉnh Thừa Thiên Huế
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2023
• Địa điểm: Thừa Thiên Huế

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu bảo vệ môi trường
• 1.1.1. Trên thế giới
• 1.1.2. Ở tỉnh Thừa Thiên Huế
• 1.2. Cơ sở lý luận của vấn đề nghiên cứu
• 1.2.1. Một số khái niệm và thuật ngữ liên quan
• 1.2.2. Cơ sở lý luận về bảo vệ môi trường
• 1.2.3. Cơ sở lý luận về phân vùng môi trường
• 1.3. Quan điểm, phương pháp và quy trình nghiên cứu
• 1.3.1. Quan điểm nghiên cứu
• 1.3.2. Phương pháp nghiên cứu
• 1.3.3. Quy trình nghiên cứu
• 1.4. TIỂU KẾT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ PHÂN VÙNG, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 2.1. Vị trí địa lý, các điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Thủy văn và tài nguyên nước
• 2.1.3. Thổ nhưỡng và tài nguyên đất
• 2.1.4. Sinh vật và đa dạng sinh học
• 2.1.5. Tài nguyên khoáng sản
• 2.1.6. Biến đổi khí hậu
• 2.1.7. Tai biến thiên nhiên
• 2.2. Đặc điểm hoạt động kinh tế - xã hội, khai thác tài nguyên thiên nhiên và các tác động môi trường
• 2.2.1. Đặc điểm dân số và các tác động môi trường
• 2.2.2. Các hoạt động kinh tế - xã hội, khai thác tài nguyên và các tác động môi trường
• 2.3. Hệ thống cơ sở vật chất, cơ sở hạ tầng bảo vệ môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.4. Thực trạng và xu thế diễn biến môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế
• 2.4.1. Môi trường không khí
• 2.4.2. Môi trường nước
• 2.4.3. Môi trường đất
• 2.4.4. Hiện trạng quản lý chất thải rắn
• 2.4.5. Công tác quản lý môi trường
• 2.4.6. Dự báo xu hướng biến đổi môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2050
• 2.5. TIỂU KẾT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: PHÂN VÙNG MÔI TRƯỜNG VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH THỪA THIÊN HUẾ
• 3.1. Phân vùng môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.1.1. Cơ sở phân vùng môi trường
• 3.1.2. Quy trình, kết quả phân vùng môi trường
• 3.2. Định hướng các giải pháp bảo vệ môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.2.1. Cơ sở đề xuất giải pháp
• 3.2.2. Định hướng các giải pháp bảo vệ môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế
• 3.3. TIỂU KẾT CHƯƠNG 3
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Luận án tiến sĩ Cơ sở khoa học bảo vệ môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế

Luận án tiến sĩ này tập trung vào việc xác lập cơ sở khoa học phục vụ bảo vệ môi trường tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Nghiên cứu nhằm đưa ra các giải pháp khoa học và thực tiễn để quản lý và bảo vệ môi trường, hướng tới phát triển bền vững. Luận án sử dụng phương pháp nghiên cứu khoa học để phân tích các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội và tác động của chúng đến môi trường. Kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở để đề xuất các chính sách và giải pháp bảo tồn thiên nhiên, quản lý môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu.

1.1. Cơ sở khoa học và mục tiêu nghiên cứu

Cơ sở khoa học của luận án dựa trên việc phân tích các yếu tố tự nhiên và nhân sinh ảnh hưởng đến môi trường tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Mục tiêu chính là phân vùng môi trường và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường phù hợp với đặc thù địa phương. Nghiên cứu cũng nhằm đánh giá tác động của biến đổi khí hậu và đề xuất các biện pháp ứng phó hiệu quả.

1.2. Phương pháp nghiên cứu và quy trình thực hiện

Luận án sử dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học như phân tích hệ thống, đánh giá tác động môi trường và phân vùng môi trường. Quy trình nghiên cứu bao gồm thu thập và xử lý dữ liệu, phân tích các yếu tố tự nhiên và kinh tế - xã hội, và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường dựa trên kết quả phân tích.

II. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững tại Thừa Thiên Huế

Bảo vệ môi trường là một trong những nhiệm vụ trọng tâm để đảm bảo phát triển bền vững tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Luận án nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn đa dạng sinh học, quản lý hiệu quả tài nguyên thiên nhiên và ứng phó với biến đổi khí hậu. Các giải pháp được đề xuất bao gồm cải thiện quản lý môi trường, tăng cường giáo dục môi trường và áp dụng công nghệ môi trường tiên tiến.

2.1. Đa dạng sinh học và bảo tồn thiên nhiên

Luận án đánh giá hiện trạng đa dạng sinh học tại tỉnh Thừa Thiên Huế và đề xuất các biện pháp bảo tồn thiên nhiên. Các giải pháp bao gồm bảo vệ các khu vực sinh thái quan trọng, phục hồi các hệ sinh thái bị suy thoái và tăng cường quản lý các khu bảo tồn.

2.2. Quản lý tài nguyên thiên nhiên và ứng phó với biến đổi khí hậu

Nghiên cứu đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả tài nguyên thiên nhiên như nước, đất và khoáng sản. Đồng thời, luận án cũng đưa ra các giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, bao gồm giảm thiểu tác động và tăng cường khả năng thích nghi của cộng đồng.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường và quản lý môi trường

Luận án đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường dựa trên kết quả phân tích và đánh giá hiện trạng môi trường tại tỉnh Thừa Thiên Huế. Các giải pháp bao gồm cải thiện quản lý môi trường, tăng cường giáo dục môi trường và áp dụng công nghệ môi trường tiên tiến. Nghiên cứu cũng nhấn mạnh tầm quan trọng của việc lồng ghép các giải pháp bảo vệ môi trường vào các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội.

3.1. Cải thiện quản lý môi trường và xử lý ô nhiễm

Luận án đề xuất các biện pháp cải thiện quản lý môi trường, bao gồm tăng cường giám sát và kiểm soát các nguồn thải, xử lý hiệu quả ô nhiễm môi trường và quản lý chất thải rắn. Các giải pháp này nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường và sức khỏe cộng đồng.

3.2. Giáo dục môi trường và áp dụng công nghệ môi trường

Nghiên cứu nhấn mạnh tầm quan trọng của giáo dục môi trường trong việc nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Đồng thời, luận án cũng đề xuất áp dụng các công nghệ môi trường tiên tiến để xử lý ô nhiễm và quản lý tài nguyên hiệu quả.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu "Xác lập cơ sở khoa học phục vụ bảo vệ môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế" do nghiên cứu sinh Phan Anh Hằng thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS. Lê Văn Thăng và PGS.TS. Trần Anh Tuấn tại Trường Đại học Khoa học, Đại học Huế (chuyên ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường, mã số: 9 85 01 01, bảo vệ năm 2023), đặt trong bối cảnh lịch sử mang tính bước ngoặt khi tỉnh Thừa Thiên Huế đang đẩy mạnh thực hiện Nghị quyết số 54-NQ/TW ngày 10/12/2019 của Bộ Chính trị về việc xây dựng và phát triển tỉnh Thừa Thiên Huế đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 với mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trên nền tảng bảo tồn, phát huy giá trị di sản cố đô và bản sắc văn hóa Huế, với đặc trưng văn hóa, di sản, sinh thái, cảnh quan, thân thiện với môi trường và thông minh.

Về mặt thực tiễn phát triển, tốc độ tăng trưởng kinh tế của tỉnh duy trì ở mức cao: "Năm 2021, tổng sản phẩm trong tỉnh (GRDP) giá hiện hành đạt 58.690 tỷ đồng, tốc độ tăng trưởng kinh tế là 4,36%... Cơ cấu nền kinh tế hiện đại, ngành dịch vụ chiếm tỷ trọng lớn nhất 46,5%; tiếp đến là công nghiệp, xây dựng 33,1%; nông, lâm, thủy sản 11,7%". Tuy nhiên, mặt trái của quá trình phát triển này là sự gia tăng ô nhiễm môi trường cục bộ, sức ép từ chất thải rắn sinh hoạt, nước thải làng nghề, dư lượng phân bón hóa học trong nông nghiệp và nguy cơ suy giảm đa dạng sinh học.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) trọng tâm nằm ở chỗ: các công trình trước đây tại Thừa Thiên Huế chủ yếu tiếp cận theo các hợp phần đơn lẻ như phân vùng khí hậu, thủy văn trong Địa chí Thừa Thiên Huế (UBND tỉnh Thừa Thiên Huế, 2005), phân vùng sử dụng đới bờ theo Quyết định số 2293/QĐ-UBND năm 2012, hoặc nghiên cứu riêng lẻ cho từng lưu vực như đề án bảo vệ môi trường lưu vực sông Hương (Nguyễn Văn Cư, 2010). Chưa có một công trình nào tích hợp toàn diện các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội, tai biến thiên nhiên và biến đổi khí hậu để thiết lập cơ sở khoa học phân vùng môi trường theo khung pháp lý mới của Luật Bảo vệ môi trường số 72/2020/QH14 và Nghị định số 08/2022/NĐ-CP ở quy mô toàn tỉnh.

Luận án giải quyết 3 câu hỏi nghiên cứu cốt lõi:

• RQ1: Các yếu tố tự nhiên, tai biến thiên nhiên và hoạt động nhân sinh phân hóa và tương tác như thế nào đến trạng thái môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế?
• RQ2: Cấu trúc phân cấp và tiêu chí không gian nào cho phép phân vùng môi trường một cách tối ưu, vừa phản ánh quy luật phân hóa tự nhiên vừa đáp ứng yêu cầu quản lý nhà nước theo Luật Bảo vệ môi trường 2020?
• RQ3: Hệ thống giải pháp bảo vệ môi trường nào cần được thiết lập tương ứng với các đơn vị phân vùng để đảm bảo mục tiêu phát triển bền vững?

Hai giả thuyết nghiên cứu chính được kiểm định bao gồm:

• H1: Phân vùng môi trường dựa trên sự tích hợp phân tích thứ bậc (AHP) với hệ thống thông tin địa lý (GIS) cho phép phân định chính xác các đơn vị không gian môi trường đồng nhất từ vĩ mô đến vi mô, làm cơ sở phân định vùng bảo vệ nghiêm ngặt, vùng hạn chế phát thải và vùng phát triển kinh tế.
• H2: Sự đồng bộ giữa quy hoạch bảo vệ môi trường theo phân vùng chức năng với quy hoạch kinh tế - xã hội sẽ giảm thiểu xung đột môi trường và nâng cao khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu của địa phương.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa của Thuyết Địa hệ thống (Geosystem Theory của Sochava), Thuyết Sức tải sinh thái (Ecological Carrying Capacity) và Lý thuyết Phân vùng môi trường đô thị - nông thôn (Timothy Beatley, 1994, 1997; Hallett, 1998; Hubacek, 2002). Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ vùng đất liền tỉnh Thừa Thiên Huế với diện tích 5.033,2 km² (loại trừ phạm vi 6 hải lý vùng biển ven bờ đã được quản lý theo Quyết định 2293/QĐ-UBND). Chuỗi dữ liệu phân tích kéo dài từ 1976 đến 2020 đối với khí tượng thủy văn, 2015-2021 đối với kinh tế - xã hội và 2017-2020 đối với quan trắc môi trường thực địa.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu bảo vệ môi trường và phân vùng không gian môi trường trên thế giới đã trải qua quá trình phát triển mạnh mẽ từ nửa sau thế kỷ XX. Các công trình kinh điển của Beatley (1994, 1997) đã đặt nền móng lý luận cho việc sử dụng phân vùng môi trường như một công cụ quy hoạch tích hợp nhằm bảo vệ chất lượng nước, giảm thiểu rủi ro sinh thái và bảo tồn không gian mở. Tiếp đó, Hallett (1998) và Hubacek (2002) đã chuẩn hóa hệ thống phương pháp phân loại vùng môi trường trong quản lý tài nguyên khu vực, trong khi Becker (2014) phát triển lý thuyết phân vùng thích ứng với biến đổi khí hậu và đô thị hóa nhanh.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu của Đặng Trung Thuận và Lê Trình (2016), Trịnh Thị Thanh (1998), Vũ Quyết Thắng (2005) đã bước đầu hệ thống hóa lý luận quy hoạch bảo vệ môi trường. Các đề tài phân vùng chức năng môi trường cấp tỉnh của Đặng Văn Lợi (2009) tại Bình Định, Lê Anh Tuấn và Nguyễn Thị Huyền Trang (2018) tại Đồng bằng sông Cửu Long, hay Trần Trọng Dương (2019) tại Đồng Nai đã vận dụng các chỉ số địa lý và mô hình hóa không gian để hỗ trợ ra quyết định.

Trong y văn tồn tại hai luồng quan điểm tranh luận lớn:

1. Trường phái Quản lý hành chính (Administrative Boundary Approach) ủng hộ việc phân định ranh giới bảo vệ môi trường trùng khít với địa giới hành chính (xã, huyện, tỉnh) để tối ưu hóa nguồn lực tài chính và bộ máy thực thi pháp luật.
2. Trường phái Sinh thái cảnh quan / Lưu vực (Ecosystem & Watershed Approach) khẳng định việc phân chia môi trường bắt buộc phải dựa trên tính toàn vẹn của địa hệ thống tự nhiên và ranh giới lưu vực sông, bởi dòng chảy vật chất và chất ô nhiễm không bị ngăn cách bởi ranh giới hành chính.

Luận án của Phan Anh Hằng đã định vị vị thế học thuật bằng cách kết hợp hài hòa hai trường phái trên: lấy cấu trúc hình thái địa hình và lưu vực thủy văn làm khung phân hóa cơ bản (tự nhiên), sau đó lồng ghép các chỉ tiêu quản lý hành chính và hiện trạng sử dụng đất để hình thành đơn vị quản lý thực tế. So sánh với các nghiên cứu quốc tế như mô hình phân vùng thích ứng của Becker (2014) tại Châu Âu hay hệ thống phân vùng đa tầng của Great Barrier Reef Marine Park Authority (GBRMPA, 2022) tại Úc, công trình này tiến xa hơn ở việc cụ thể hóa thành công các quy định pháp lý quốc gia (khoản 2, 3, 4 Điều 22 Nghị định số 08/2022/NĐ-CP) vào một địa bàn có tính phân hóa địa hình cực đoan và đậm đặc di sản văn hóa như Thừa Thiên Huế.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng Thuyết Địa hệ thống của Sochava (1978) và Thuyết Hệ thống tổng quát của Ludwig von Bertalanffy (1968) vào khoa học quản lý môi trường cấp vùng. Nghiên cứu đã chứng minh rằng một thực thể lãnh thổ cấp tỉnh là một địa hệ thống mở phức tạp, trong đó các quá trình trao đổi vật chất, năng lượng và thông tin giữa đồi núi thượng nguồn, đồng bằng trung lưu, hệ đầm phá duyên hải và biển Đông chịu sự chi phối có quy luật của bậc thềm địa hình.

Mô hình lý thuyết của luận án thiết lập mệnh đề (Proposition): Tính đồng nhất tương đối của các đơn vị môi trường là hàm số phụ thuộc vào sự tương tác giữa yếu tố khống chế tự nhiên (địa hình, thủy văn) và mức độ nhạy cảm sinh thái nhân tạo. Luận án tạo ra sự chuyển dịch nhận thức (paradigm shift) từ tư duy "quản lý ô nhiễm ở cuối đường ống" (end-of-pipe control) sang "quản trị không gian môi trường chủ động dựa trên ngưỡng chịu tải sinh thái và chức năng môi trường".

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp 3 trụ cột lý thuyết: Lý thuyết Thứ bậc phân tích (AHP của Thomas L. Saaty), Lý thuyết Sinh thái cảnh quan (Landscape Ecology) và Lý thuyết Phân vùng độ nhạy cảm môi trường.

Quy tắc phân vùng được xác lập chặt chẽ:

• Cấp Nhóm vùng (Macro-level): Dựa trên tiêu chí trắc lượng hình thái địa hình (độ cao tuyệt đối >10 m đến 1.774 m cho nhóm vùng Đồi núi; $\le$10 m cho nhóm vùng Đồng bằng ven biển).
• Cấp Vùng (Meso-level): Phân chia theo hình thái cấu trúc cảnh quan và lưu vực thủy văn chính.
• Cấp Tiểu vùng (Micro-level): Kết hợp ma trận mức độ nhạy cảm môi trường theo Điều 22 Nghị định 08/2022/NĐ-CP (Vùng bảo vệ nghiêm ngặt, Vùng hạn chế phát thải, Vùng phát triển kinh tế) với ma trận cơ cấu sử dụng đất (ngưỡng 50% cho đơn ngành hoặc tổ hợp 25%-25% cho đa ngành).

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu được thiết kế theo quan điểm thực chứng (positivism) kết hợp hệ thống không gian thực nghiệm. Quy trình nghiên cứu đa mức (multi-level design) được cấu trúc qua 4 giai đoạn logic chặt chẽ:

Phương pháp nghiên cứu kết hợp định lượng đa biến thông qua AHP để tính trọng số khách quan và định tính thông qua kỹ thuật chuyên gia Delphi nhằm hiệu chỉnh ranh giới thực địa.

Quy trình nghiên cứu rigorous

Luận án triển khai một chương trình thực địa quy mô lớn gồm 8 đợt khảo sát thực tế chuyên sâu trải dài từ tháng 5/2018 đến tháng 11/2022:

• Đợt 1 (5/2018): Khảo sát dọc lưu vực sông Hương, đánh giá sạt lở bờ sông, hiện trạng di tích lịch sử văn hóa và nguồn thải sản xuất.
• Đợt 2 (12/2018): Khảo sát dọc bờ biển tỉnh Thừa Thiên Huế, đo đạc các điểm sạt lở bờ biển.
• Đợt 3 (5/2020): Khảo sát toàn diện hệ đầm phá Tam Giang - Cầu Hai về đa dạng sinh học và nuôi trồng thủy sản.
• Đợt 4 (12/2020): Khảo sát dọc Quốc lộ 1A (đoạn qua huyện Phú Lộc), đánh giá hạ tầng thoát nước và sạt lở taluy.
• Đợt 5 (5/2021): Khảo sát Vườn quốc gia Bạch Mã về bảo tồn đa dạng sinh học rừng mưa nhiệt đới.
• Đợt 6 (12/2021): Khảo sát môi trường đô thị TP Huế, đo đạc ô nhiễm tại các sông nhánh, hồ nội thành và hệ thống Hộ Thành Hào.
• Đợt 7 (5/2022): Khảo sát dọc tuyến Quốc lộ 49 từ TP Huế lên thị trấn Bình Điền và thị trấn A Lưới.
• Đợt 8 (19/11/2022): Khảo sát công nghệ xử lý tại Nhà máy nước Quảng Tế 1 và 2, nhà máy nước khoáng Bạch Mã, I-On Health.

                   8 ĐỢT KHẢO SÁT THỰC ĐỊA TOÀN DIỆN (2018 - 2022)

Quy trình tham vấn chuyên gia được tiến hành qua phương pháp Delphi với cỡ mẫu $N = 25$ nhà khoa học và nhà quản lý đầu ngành (8 chuyên gia từ Viện Địa lý - Viện Hàn lâm KH&CN Việt Nam; 6 chuyên gia từ Sở TN&MT, Chi cục BVMT, Trung tâm Quan trắc TN&MT Thừa Thiên Huế; 11 nhà khoa học từ các trường Đại học: ĐH Khoa học - ĐH Huế, ĐH Nông lâm - ĐH Huế, ĐH Sư phạm - ĐH Huế, ĐHKHTN - ĐHQG Hà Nội, ĐH Vinh, ĐH Đồng Tháp, ĐH Thủ Dầu Một). Kết quả kiểm định mức độ đồng thuận đạt tỷ lệ rất cao: 96% chuyên gia đồng ý và hoàn toàn đồng ý với quy trình phân vùng (28% hoàn toàn đồng ý, 68% đồng ý) và 96% đồng ý với phương án phân vùng môi trường (20% hoàn toàn đồng ý, 76% đồng ý, 0% không đồng ý).

Data và phân tích

Nghiên cứu sử dụng hệ thống dữ liệu không gian GISHue tỷ lệ 1/50.000 với 7 lớp bản đồ nền chuẩn hóa (ranh giới hành chính, địa hình số vi phân, thủy văn mạng lưới, lớp phủ thổ nhưỡng, địa danh, địa vật và hạ tầng giao thông). Việc xử lý và chồng xếp không gian (spatial overlay) được thực hiện trên môi trường phần mềm MapInfo Professional và ArcGIS 10.8.

Dữ liệu quan trắc môi trường giai đoạn 2017-2020 bao gồm hàng trăm mẫu phân tích:

• Môi trường không khí: Đo đạc nồng độ tổng bụi lơ lửng (TSP) tại các nút giao thông, khu dân cư tập trung và khu công nghiệp.
• Môi trường nước: Đánh giá thông số vi sinh Coliform, nhu cầu oxy hóa học (COD), oxy sinh hóa (BOD5), amoni ($NH_4^+$) và tính toán Chỉ số chất lượng nước tổng hợp (Water Quality Index - WQI) theo hướng dẫn của Tổng cục Môi trường cho sông Hương, sông Bồ, sông Ô Lâu, sông Truồi, hệ thống đầm phá Tam Giang - Cầu Hai và mạng lưới hồ thủy vực Hộ Thành Hào.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Thứ nhất, luận án chỉ rõ tính phân hóa địa hình sâu sắc của Thừa Thiên Huế: "Lãnh thổ tỉnh Thừa Thiên Huế có đặc thù riêng với 74,35% diện tích là đồi núi, 25,65% diện tích là đồng bằng và có bờ biển dài. Phía đông là vùng đầm phá Tam Giang - Cầu Hai lớn nhất trong khu vực Đông Nam Á rộng 216,2 km2". Sự chênh lệch độ cao từ đỉnh Bạch Mã (1.774 m) xuống đồng bằng duyên hải trong một cự ly ngắn tạo ra gradient thủy lực rất lớn, khiến tốc độ lan truyền ô nhiễm từ miền núi xuống đầm phá diễn ra nhanh chóng khi có mưa lũ.

Thứ hai, kết quả phân vùng môi trường đã phân định tường minh toàn bộ lãnh thổ đất liền của tỉnh thành: 2 nhóm vùng, 6 vùng, 22 nhóm tiểu vùng và 270 tiểu vùng môi trường. Đây là cấu trúc không gian chi tiết nhất từng được xác lập cho tỉnh Thừa Thiên Huế.

Thứ ba, dữ liệu thực chứng chỉ ra bức tranh ô nhiễm vi sinh và hữu cơ cục bộ nhưng có xu hướng gia tăng. Trong khi chất lượng nước dòng chính sông Hương tương đối tốt (WQI duy trì ở mức khá đến tốt), thì nồng độ Coliform tại các sông đào nội thành Huế, các chi lưu (sông An Cựu, sông Như Ý) và hệ thống hồ Hộ Thành Hào vượt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia nhiều lần trong các năm 2017-2020 do tiếp nhận nước thải sinh hoạt đô thị chưa qua xử lý.

Thứ tư, nghiên cứu phát hiện sự bất cập nghiêm trọng trong công tác quản lý chất thải rắn: lượng rác thải sinh hoạt phát sinh gia tăng nhanh chóng cùng với quá trình đô thị hóa nhưng các khu xử lý tập trung chưa đáp ứng được công nghệ đốt rác phát điện hoặc tái chế hiện đại, gây nguy cơ rò rỉ nước rỉ rác vào tầng chứa nước dưới đất tại vùng gò đồi.

Implications đa chiều

• Đóng góp lý thuyết: Bổ sung cơ sở khoa học hoàn thiện phương pháp luận phân vùng môi trường cho đơn vị hành chính cấp tỉnh ở các quốc gia đang phát triển có địa hình chuyển tiếp phức tạp.
• Đổi mới phương pháp: Cung cấp quy trình tích hợp AHP - GIS - Delphi chuẩn mực, có khả năng tái lập (replicable) và chuyển giao cho 62 tỉnh, thành phố khác tại Việt Nam.
• Ứng dụng thực tiễn: Tạo ra bộ công cụ trực quan hóa dạng bản đồ số (1:50.000) giúp Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế thẩm định báo cáo đánh giá tác động môi trường (ĐTM) và cấp giấy phép môi trường theo đúng vị trí của từng dự án đầu tư trong 270 tiểu vùng.
• Khuyến nghị chính sách: Đề xuất lộ trình cụ thể cho UBND tỉnh Thừa Thiên Huế trong việc ban hành quy chuẩn kỹ thuật môi trường địa phương; thiết lập hành lang bảo vệ nguồn nước sinh hoạt tại các hồ Tả Trạch, Bình Điền và sông Hương; chuyển đổi cơ cấu kinh tế tại vùng bảo vệ nghiêm ngặt sang kinh tế sinh thái, du lịch di sản phát thải thấp nhằm hiện thực hóa mục tiêu đô thị trực thuộc Trung ương theo Nghị quyết 54-NQ/TW.

Limitations và Future Research

Nghiên cứu tồn tại một số giới hạn học thuật cần được thừa nhận khách quan:

1. Luận án chủ động không bao gồm không gian vùng biển và đảo Sơn Chà (cách bờ 6 hải lý trở ra) nhằm tránh trùng lặp pháp lý với Kế hoạch quản lý tổng hợp đới bờ đã được phê duyệt tại Quyết định số 2293/QĐ-UBND.
2. Chuỗi dữ liệu kinh tế - xã hội và du lịch bị gián đoạn tính quy luật trong các năm 2020-2021 do tác động của đại dịch Covid-19, buộc tác giả phải lấy mốc năm 2019 làm chuẩn so sánh cho các dự báo dài hạn.
3. Các kịch bản dự báo tải lượng chất thải đến năm 2050 dựa trên giả định mô hình tăng trưởng dân số tuyến tính mà chưa tích hợp đầy đủ các biến động cơ học bất thường của quá trình thành lập thành phố trực thuộc Trung ương.

Chương trình nghiên cứu tương lai (Future research agenda) cần tập trung vào:

• Phát triển mô hình 4D-GIS động để mô phỏng tương tác lan truyền ô nhiễm nước mặt theo thời gian thực giữa lưu vực sông Hương và đầm phá Tam Giang - Cầu Hai.
• Lượng giá kinh tế tổng thể dịch vụ hệ sinh thái (Total Economic Value - TEV) của 270 tiểu vùng nhằm thiết lập cơ chế chi trả dịch vụ môi trường (PES).
• Ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI/Machine Learning) trong việc cập nhật tự động ngưỡng tải lượng môi trường khi có các dự án công nghiệp mới gia nhập vào vùng hạn chế phát thải.

Tác động và ảnh hưởng

Về mặt học thuật, công trình đóng góp một tài liệu tham khảo chuẩn mực trong đào tạo sau đại học ngành Quản lý Tài nguyên và Môi trường, Địa lý học và Sinh thái học môi trường; ước tính tạo ra tiềm năng trích dẫn cao trong các nghiên cứu về quy hoạch tỉnh thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn 2050.

Về tác động chính sách và quản trị nhà nước, luận án trực tiếp cung cấp luận cứ khoa học để Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế tích hợp nội dung bảo vệ môi trường vào Quy hoạch tỉnh Thừa Thiên Huế giai đoạn 2021-2030, tầm nhìn đến 2050 theo đúng Luật Quy hoạch năm 2017 và Luật BVMT 2020.

Đối với khối doanh nghiệp và công nghiệp, kết quả phân vùng giúp các nhà đầu tư nhận diện rõ các "vùng cấm", "vùng hạn chế" và "vùng khuyến khích đầu tư", từ đó lựa chọn công nghệ sản xuất thân thiện với môi trường tại các KCN Phú Bài, Phong Điền, Chân Mây. Về mặt xã hội, các định hướng giải pháp bảo vệ nguồn nước mặt tại sông Hương và sông Bồ đảm bảo an ninh nguồn nước sinh hoạt lâu dài cho hơn 1,1 triệu dân đô thị và nông thôn trong tỉnh.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và học viên cao học: Tiếp cận khung phương pháp luận kết hợp AHP và GIS mẫu mực trong nghiên cứu phân vùng môi trường cấp địa phương; khai thác các khoảng trống nghiên cứu chuyên sâu về mô hình hóa tải lượng ô nhiễm.
• Các nhà khoa học và giảng viên đại học: Kế thừa cơ sở dữ liệu vi phân về điều kiện tự nhiên, tài nguyên và hiện trạng chất lượng môi trường tỉnh Thừa Thiên Huế phục vụ công tác giảng dạy và nghiên cứu liên ngành.
• Cơ quan quản lý nhà nước (Bộ TN&MT, UBND tỉnh, Sở TN&MT): Sử dụng 270 tiểu vùng môi trường như bộ công cụ kỹ thuật để ra quyết định cấp phép môi trường, phê duyệt ĐTM, thanh tra và giám sát xả thải.
• Các nhà quy hoạch đô thị và doanh nghiệp phát triển hạ tầng: Định vị chính xác các khu vực phát triển kinh tế phù hợp với sức chịu tải môi trường, giảm thiểu rủi ro pháp lý và chi phí xử lý môi trường.
• Cộng đồng dân cư địa phương: Hưởng lợi từ chất lượng môi trường sống được cải thiện, nguồn nước sinh hoạt được bảo vệ nghiêm ngặt và giảm thiểu thiệt hại do tai biến thiên nhiên.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?
Luận án đã mở rộng Thuyết Địa hệ thống của V.B. Sochava (1978) bằng cách tích hợp các tiêu chí pháp lý môi trường hiện đại (Điều 22 Nghị định 08/2022/NĐ-CP) vào cấu trúc trắc lượng hình thái địa sinh thái. Đóng góp độc đáo nhất là việc chứng minh sự tương thích giữa ranh giới tự nhiên (bậc thềm độ cao >10 m và $\le$10 m) với ranh giới phân vùng chức năng môi trường (bảo vệ nghiêm ngặt, hạn chế phát thải, phát triển kinh tế), tạo nên một khung lý thuyết phân vùng tích hợp hoàn chỉnh cho các vùng ven biển nhiệt đới gió mùa có địa hình phân hóa mạnh.

2. Điểm đổi mới phương pháp luận của nghiên cứu khi so sánh với các công trình trước đây là gì?
So với các nghiên cứu của Đặng Văn Lợi (2009) tại Bình Định và Lê Anh Tuấn (2018) tại ĐBSCL, công trình này có bước đột phá phương pháp luận khi:

1. Xây dựng ma trận so sánh cặp AHP 12 tiêu chí với độ nhất quán cao ($C.R. < 0,1$), xác định chính xác trọng số của yếu tố địa hình ($0,22$) và thủy văn ($0,14$) là các yếu tố khống chế hàng đầu.
2. Ứng dụng quy trình tham vấn chuyên gia Delphi 2 vòng với tỷ lệ đồng thuận khoa học đạt 96%.
3. Chi tiết hóa phân vùng không gian tới cấp độ 270 tiểu vùng môi trường trên nền bản đồ GIS tỷ lệ 1/50.000 – mức độ chi tiết chưa từng có ở quy mô cấp tỉnh tại Việt Nam.

3. Phát hiện thực nghiệm nào gây bất ngờ nhất và bằng chứng dữ liệu đi kèm là gì?
Phát hiện bất ngờ nhất là sự tương phản gay gắt về chất lượng nước giữa dòng chính sông Hương (chỉ số WQI đạt mức Tốt - Rất tốt) với hệ thống chi lưu, sông đào và hồ nội thành Huế (nồng độ Coliform và chất hữu cơ vượt quy chuẩn nhiều lần). Bằng chứng từ số liệu quan trắc giai đoạn 2017-2020 cho thấy dù dòng chính sông Hương có khả năng tự làm sạch rất cao nhờ dung tích trữ lớn, nhưng các thủy vực nội đô đang chịu tải cục bộ quá mức từ nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý của đô thị loại I, trực tiếp đe dọa cảnh quan di sản cố đô.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) không?
Luận án cung cấp đầy đủ và chi tiết một quy trình 4 giai đoạn chuẩn hóa kèm ma trận tính toán trọng số AHP, bảng phân cấp tiêu chí phân vùng (Bảng 1.4, 1.5 trong luận án) và quy tắc chồng xếp lớp bản đồ số trên ArcGIS. Bất kỳ nhà nghiên cứu nào cũng có thể sử dụng giao thức này để thực hiện phân vùng môi trường cho các địa phương khác có đặc điểm địa lý tương đồng.

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được định hình như thế nào?
Chương trình nghiên cứu 10 năm tới bao gồm việc tích hợp mô hình chất lượng nước động (như MIKE 11/MIKE 21 hoặc Delft3D) với bản đồ 270 tiểu vùng môi trường để tính toán chính xác sức tải ô nhiễm ($L_{td}$) cho từng đoạn sông; phát triển hệ thống giám sát môi trường thông minh qua mạng lưới cảm biến IoT truyền dữ liệu trực tiếp về trung tâm điều hành đô thị thông minh Huế (HueIOC); và lượng giá kinh tế tài nguyên sinh thái đầm phá Tam Giang - Cầu Hai.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của Phan Anh Hằng đã hoàn thành xuất sắc mục tiêu nghiên cứu với 5 đóng góp cốt lõi:

1. Xác lập cơ sở khoa học hoàn chỉnh: Hệ thống hóa và phát triển lý luận phân vùng môi trường và quy hoạch bảo vệ môi trường cấp tỉnh phù hợp với Luật Bảo vệ môi trường 2020 và các quy định pháp lý mới nhất tại Việt Nam.
2. Cung cấp cấu trúc phân vùng vi mô chi tiết: Phân chia thành công lãnh thổ đất liền Thừa Thiên Huế thành 2 nhóm vùng, 6 vùng, 22 nhóm tiểu vùng và 270 tiểu vùng môi trường, phản ánh trung thực quy luật phân hóa tự nhiên và thực trạng nhân sinh.
3. Phát triển phương pháp tích hợp tiên tiến: Ứng dụng thành công ma trận phân tích thứ bậc AHP (với trọng số địa hình 0,22, thủy văn 0,14) kết hợp hệ thống thông tin địa lý GIS 1/50.000 và quy trình tham vấn chuyên gia Delphi đạt độ tin cậy 96%.
4. Hệ thống giải pháp quản lý đồng bộ: Đề xuất hệ thống giải pháp bảo vệ môi trường khả thi, gồm các giải pháp bảo vệ môi trường nước, không khí, đất, quản lý chất thải rắn theo đặc thù của từng đơn vị phân vùng.
5. Đóng góp thực tiễn cho quy hoạch tỉnh: Cung cấp luận cứ kỹ thuật quan trọng giúp tỉnh Thừa Thiên Huế thực hiện thắng lợi Nghị quyết số 54-NQ/TW của Bộ Chính trị, xây dựng thành phố trực thuộc Trung ương phát triển bền vững, hài hòa giữa bảo tồn di sản cố đô và bảo vệ môi trường sinh thái.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP LUẬN VỀ BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 1. Trên thế giới Các nghiên cứu về BVMT trên thế giới có thể được khái quát theo các nội dung như sau: (1) Hướng nghiên cứu lý thuyết và thực tiễn về BVMT quy mô toàn cầu Các tổ chức quốc tế đã có những nghiên cứu và chương trình hành động cụ thể trong BVMT trên quy mô toàn cầu như Chương trình Môi trường Liên hợp quốc (UNEP có nhiệm vụ giúp các quốc gia trên thế giới phát huy, tăng cường năng lực và trách nhiệm của mình để BVMT và PTBV thông qua các chương trình hỗ trợ, nghiên cứu, đào tạo và truyền thông. Tổ chức Quốc tế về Bảo tồn Thiên nhiên (IUCN) có nhiệm vụ chính là tăng cường việc bảo tồn và sử dụng bền vững các TNTN, bao gồm cả đất đai, nước và ĐDSH.

Tổ chức Bảo tồn Động vật hoang dã Thế giới (WCS) thực hiện các chương trình nghiên cứu, đào tạo và truyền thông về các vấn đề liên quan đến bảo tồn động vật hoang dã và môi trường sống của chúng. Các nghiên cứu về BVMT trên thế giới khá đa dạng, bao gồm các nghiên cứu về ONMT, bảo tồn ĐDSH, BĐKH, quản lý chất thải (QLCT), QLTNMT… Các nghiên cứu có thể được khái quát theo các nội dung: Ô nhiễm môi trường: Các nghiên cứu đã tập trung vào việc xác định nguồn gốc và cơ chế gây ô nhiễm (Girard, J. E, 2017) [248]; tác động của ONMT đến sức khỏe của con người và sinh vật (Murray, C. L, 2020) [267]; đề xuất giải pháp kiểm soát ONMT (Peirce, J.

Trong các nghiên cứu về ONMT, công trình có quy mô lớn, thể hiện có hệ thống và cập nhật thường niên về hiện trạng môi trường thế giới là ấn phẩm “Triển vọng môi trường toàn cầu” của UNEP. Đây là một báo cáo định kỳ về tình trạng môi trường toàn cầu, cung cấp các thông tin về ONMT từ các nguồn khác nhau cũng như đánh giá tác động của nó đến sức khỏe của con người, sự tồn tại và phát triển của các loài sinh vật, đưa ra các giải pháp BVMT (UNEP, 2019) [288]. Bảo tồn đa dạng sinh học: Các nghiên cứu về bảo tồn ĐDSH tập trung vào việc thống kê sự đa dạng của các loài trên trái đất (UNEP, 2022) [290]; phân tích giá trị kinh tế của ĐDSH, dịch vụ sinh thái (TEEB, 2010) [281]; nhấn mạnh rằng bảo tồn ĐDSH có vai trò quan trọng để BVMT, sức khỏe con người và sự sống trên trái đất (Edward O. Một trong những công trình có quy mô lớn về bảo tồn ĐDSH là “Cuộc đánh giá Đỏ về nguy cơ tuyệt chủng của các loài” do IUCN thực hiện.

IUCN đã đánh giá tình trạng của hơn 100.000 loài động thực vật trên thế giới và đưa ra những đề xuất về bảo vệ, phục hồi, quản lý các loài đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng. Sách đỏ IUCN được cập nhật liên tục và đưa ra những thông tin cần thiết giúp các địa phương, quốc gia, toàn cầu có 5 những chính sách, hoạt động bảo tồn ĐDSH (IUCN, 2021) [257]. Quản lý chất thải: Các vấn đề nghiên cứu bao gồm lý thuyết về QLCT (Tchobanoglous, G, 1993) [280]; tình trạng QLCT (Lavagnolo, M. Một trong những nghiên cứu có quy mô toàn cầu, nội dung tương đối khái quát về các vấn đề liên quan đến quản lý CTR là “Triển vọng toàn cầu về quản lý chất thải”.

Báo cáo tóm tắt thực trạng quản lý CTR trên toàn thế giới, cho thấy CTR đang trở thành một vấn đề nghiêm trọng trên toàn cầu, đặc biệt các nước đang phát triển. Báo cáo đề xuất các giải pháp để cải thiện công tác quản lý CTR, bao gồm sử dụng công nghệ, phương pháp mới để xử lý và tái chế chất thải, thúc đẩy sự tham gia của các bộ, ngành, cộng đồng trong giám sát, QLCT (UNEP, 2021) [283]. Biến đổi khí hậu: Các nghiên cứu phân tích biểu hiện của BĐKH toàn cầu; nguyên nhân của BĐKH (Swan, R, 2021) [278]; dự báo những thay đổi của khí hậu trên toàn cầu (Figueres, C, 2020) [244]; đánh giá tác động của BĐKH đến tài nguyên, môi trường, các quá trình sinh học, sức khỏe của con người và nền KT - XH (European Union, 2016) [242], (Watts, N, 2018) [294], (Wallace-Wells, D, 2019) [293]; đưa ra giải pháp thích ứng với BĐKH, giảm thiểu tác động của BĐKH (Susskind, L. Trong các công trình nghiên cứu về BĐKH, “Báo cáo đánh giá toàn cầu về biến đổi khí hậu năm 2021 (AR6)” của IPCC là một trong những công trình có quy mô lớn trên phạm vi toàn cầu (AR5 được thực hiện năm 2014 [256]).

Công trình có sự tham gia của hơn 200 tác giả chính và hơn 2.500 nhà khoa học từ hơn 130 quốc gia. Báo cáo đánh giá chi tiết về tình hình BĐKH hiện tại và dự báo về tương lai, đồng thời đưa ra các biện pháp giảm thiểu khí nhà kính, thích ứng và giảm thiểu tác động của BĐKH. Báo cáo được xem là một tài liệu quan trọng để đưa ra các quyết định chính sách về BĐKH tại các cuộc họp cấp cao như Hội nghị về BĐKH Liên hợp quốc COP 26 năm 2021 (IPCC, 2021) [255]. Quản lý tài nguyên và môi trường: Các nội dung về QLTNMT bao gồm đánh giá tình trạng và xu hướng biến đổi tài nguyên, môi trường; các công cụ, chính sách, giải pháp nhằm sử dụng hợp lý TNTN, BVMT.

Công trình nghiên cứu quy mô lớn thuộc nội dung này là “Tầm nhìn toàn cầu về môi trường”. Đây là báo cáo của Chương trình Môi trường Liên hợp quốc, được phát hành định kỳ. Báo cáo đánh giá tình trạng và xu hướng biến đổi của môi trường trên thế giới, từ đó đưa ra các chính sách và hành động để đảm bảo một môi trường bền vững cho các thế hệ tương lai (UNEP, 2021) [289]. Các công cụ QLTNMT cũng được các tổ chức, nhà khoa học quan tâm nghiên cứu.

Một số công cụ QLTNMT được sử dụng phổ biến trên toàn cầu để đánh giá và quản lý tác động của các hoạt động của con người đến môi trường như hệ thống QLMT ISO 14001. Cộng cụ này đưa ra các yêu cầu về QLMT và đảm bảo tuân thủ các quy định liên quan đến môi trường (Khodamoradi, H, 2018) [299]. Công cụ đánh giá chu kỳ đời sống sản phẩm (LCA) là phương pháp để ĐMT của một sản phẩm từ giai đoạn khai thác nguyên liệu đến giai đoạn xử lý chất thải. Công cụ này được sử dụng để đưa ra quyết định về việc thiết kế sản phẩm, tối ưu hóa quá trình sản xuất và ĐMT của sản phẩm (Goedkoop, M, 2008) [249].

Công cụ ĐMT (EIA) là một quá trình để ĐMT của một dự án trước khi nó được thực hiện. EIA bao gồm việc thu thập thông 6 tin về môi trường, đánh giá tác động và đưa ra các giải pháp để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường (Khan, S. Công cụ quản lý nước (Water Management Tool) dùng để ĐMT của các hoạt động khai thác nguồn nước, xử lý nước thải (XLNT) và quản lý đập. Công cụ được sử dụng để đưa ra các giải pháp giảm thiểu tác động môi trường của các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên nước (Morrison, J, 2017) [266].

Công cụ quản lý rừng (FMS) được sử dụng để quản lý các hoạt động liên quan đến rừng như khai thác, nuôi trồng, chế biến các sản phẩm từ rừng (Galloway, G, 2013) [245]. Công cụ quản lý đất (LandPKS) là một ứng dụng di động để giúp những người làm việc trong ngành nông nghiệp quản lý đất đai một cách bền vững. Công cụ này cung cấp thông tin về độ ẩm đất, chất lượng đất và khả năng trồng cây trên một diện tích đất (Herrick, J. Công cụ quản lý rác thải (Waste Management Tool) dùng để ĐMT các hoạt động quản lý rác thải, bao gồm thu gom, vận chuyển, xử lý; trên cơ sở đó đưa ra giải pháp để giảm thiểu tác động môi trường trong hoạt động quản lý rác thải (Mbengue, W, 2020) [264].

Công cụ đánh giá tác động của hệ thống sản xuất nông nghiệp (AWERE) dùng để ĐMT của hệ thống sản xuất nông nghiệp, từ khâu sản xuất đến vận chuyển, chế biến và tiêu thụ. Công cụ giúp đưa ra giải pháp để giảm thiểu tác động môi trường của ngành nông nghiệp (García-Torres, J, 2019) [246]. Ngoài ra còn có một số công cụ khác phục vụ QLTNMT được phân loại theo các nhóm công cụ như công cụ kỹ thuật, công cụ kinh tế, pháp lý… Ấn phẩm được xem như tài liệu tham khảo có giá trị trong công tác QLTNMT là “Sổ tay bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường: Nguyên tắc và thực hành”. Sách được trình bày trong 12 chương: (1) giới thiệu về hệ thống BVMT; (2) luật và chính sách môi trường tại Hoa Kỳ; (3) bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường ở Liên minh châu Âu; (4) bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường ở Trung Quốc; (5) bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường ở Ấn Độ; (6) bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường ở châu Mỹ Latinh; (7) vai trò của xã hội dân sự trong bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường; (8) các công cụ và kỹ thuật tuân thủ, thực thi pháp luật môi trường; (9) vai trò của cơ chế thị trường trong bảo vệ và thực thi pháp luật về môi trường; (10) sự tham gia của công chúng trong bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường; (11) công bằng môi trường; (12) kết luận: tương lai của bảo vệ và thực thi pháp luật môi trường (Percival, R.

Quy hoạch môi trường (QHMT): Các nghiên cứu về QHMT trên thế giới hướng vào các chủ đề như lý thuyết về QHMT (Cernea, M. M, 1991) [236], (Jabareen, Y, 2006) [258]; nền tảng của QHMT (Senecah, S. L, 2004) [275]; QHMT cho việc phát triển các địa điểm xây dựng (Beer, A, 2010) [234]; QHMT trong các dự án tạo việc làm xanh (Pedersen, S, 2013) [269]; QHMT ở các nước đang phát triển (Makun, H. Nội dung của các ấn phẩm QHMT trên thế giới tập trung vào giới thiệu QHMT, QLTNMT; chính sách và luật môi trường; phân tích, đánh giá môi trường; quy trình QHMT; khung pháp lý về QHMT; QHMT và quản lý TNTN; QHMT tài nguyên nước; QHMT sử dụng đất; QHMT cho năng lượng; QHMT giao thông vận tải; QHMT đô thị; QHMT nông nghiệp và nông thôn; QHMT ven biển; lập kế hoạch giảm thiểu 7 rủi ro; lập kế hoạch giảm thiểu tác động của BĐKH; lập kế hoạch môi trường cho tính bền vững và khả năng phục hồi; quản lý lỗ hổng trong quy hoạch và QLMT (Coly, A, 2015) [237], (Daniels, T, 2016) [239].