Luận án tiến sĩ nghiên cứu chuyển biến kinh tế xã hội huyện Vị Xuyên, Hà Giang từ năm 1986 đến 2010

Luận án tiến sĩ phân tích sự chuyển biến kinh tế xã hội huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang giai đoạn 1986-2010, nêu bật những thách thức và thành tựu.

• Tác giả: Lê Hồng Sơn
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Văn Nhật
• Trường học: Học viện Khoa học Xã hội
• Chuyên ngành: Lịch sử Việt Nam
• Đề tài: Chuyển Biến Kinh Tế, Xã Hội Huyện Vị Xuyên, Tỉnh Hà Giang Từ Năm 1986 Đến Năm 2010
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. MỞ ĐẦU: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu về kinh tế, xã hội nói chung
• 1.2. Các công trình đề cập đến lĩnh vực kinh tế - xã hội tại địa phương
• 1.3. Những nội dung luận án kế thừa
• 1.4. Những nội dung luận án cần tiếp tục giải quyết
• 2. CHUYỂN BIẾN VỀ KINH TẾ, XÃ HỘI TỪ NĂM 1986 ĐẾN NĂM 2000
• 2.1. Những yếu tố tác động đến chuyển biến kinh tế, xã hội huyện Vị Xuyên
• 2.2. Chuyển biến về kinh tế
• 2.3. Chuyển biến về xã hội
• 2.4. Tiểu kết chương 2
• 3. CHUYỂN BIẾN VỀ KINH TẾ, XÃ HỘI TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2010
• 3.1. Những yếu tố tác động đến chuyển biến của huyện Vị Xuyên khi bước vào thế kỷ XXI
• 3.2. Chuyển biến về kinh tế
• 3.3. Chuyển biến về xã hội
• 3.4. Tiểu kết chương 3
• 4. NHẬN XÉT VÀ MỘT SỐ ĐỀ XUẤT
• 4.1. Những hạn chế và nguyên nhân
• 4.2. Một số đề xuất
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH ĐÃ CÔNG BỐ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu

Luận án tiến sĩ về chuyển biến kinh tế xã hội huyện Vị Xuyên, Hà Giang (1986-2010) đã tổng hợp và phân tích nhiều công trình nghiên cứu trước đó. Các công trình này đã chỉ ra những thành tựu và thách thức trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam, đặc biệt là trong bối cảnh đổi mới. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, từ năm 1986, Việt Nam đã chuyển mình từ nền kinh tế kế hoạch hóa sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa. Điều này đã tạo ra những thay đổi sâu sắc trong cơ cấu kinh tế và xã hội của các địa phương, trong đó có huyện Vị Xuyên. Các tác giả đã nhấn mạnh tầm quan trọng của việc phát triển kinh tế gắn liền với tiến bộ xã hội, nhằm đảm bảo sự công bằng và bền vững trong phát triển. Những công trình nghiên cứu này đã tạo nền tảng cho việc phân tích sâu hơn về tình hình kinh tế - xã hội của huyện Vị Xuyên trong giai đoạn 1986-2010.

1.1. Các công trình nghiên cứu về kinh tế xã hội nói chung

Nhiều công trình nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sự chuyển biến kinh tế - xã hội ở Việt Nam trong giai đoạn đổi mới đã mang lại những thành tựu đáng kể. Các tác giả như Phạm Xuân Nam và Vũ Tuấn Anh đã phân tích các lĩnh vực chủ yếu của đời sống kinh tế - xã hội, từ đó nêu lên những thành tựu và vấn đề tồn đọng. Những nghiên cứu này đã chỉ ra rằng, việc đầu tư phát triển kinh tế địa phương là nhiệm vụ hàng đầu, mang tính lâu dài và tất yếu trong quá trình xây dựng và phát triển đất nước. Điều này đặc biệt quan trọng đối với huyện Vị Xuyên, nơi có nhiều tiềm năng phát triển nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức.

1.2. Các công trình đề cập đến lĩnh vực kinh tế xã hội tại địa phương

Các công trình nghiên cứu về kinh tế - xã hội tại địa phương đã chỉ ra rằng, huyện Vị Xuyên có vị trí chiến lược trong việc phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh Hà Giang. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng, sự phát triển kinh tế của huyện không chỉ phụ thuộc vào các chính sách của Đảng và Nhà nước mà còn vào các yếu tố tự nhiên, xã hội và văn hóa. Những nghiên cứu này đã cung cấp cái nhìn sâu sắc về thực trạng và tiềm năng phát triển của huyện, từ đó giúp đưa ra các giải pháp phát triển phù hợp.

II. Chuyển biến về kinh tế xã hội từ năm 1986 đến năm 2000

Giai đoạn từ năm 1986 đến năm 2000 là thời kỳ quan trọng trong quá trình chuyển biến kinh tế xã hội của huyện Vị Xuyên. Trong giai đoạn này, huyện đã thực hiện nhiều chính sách đổi mới nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế. Các ngành nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ đã có sự chuyển biến rõ rệt. Nông nghiệp đã được cải cách theo hướng sản xuất hàng hóa, giúp nâng cao đời sống của người dân. Công nghiệp và dịch vụ cũng bắt đầu phát triển, tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương. Tuy nhiên, bên cạnh những thành tựu đạt được, huyện vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như tỷ lệ hộ nghèo cao và cơ sở hạ tầng còn yếu kém. Những vấn đề này cần được giải quyết để đảm bảo sự phát triển bền vững trong tương lai.

2.1. Những yếu tố tác động đến chuyển biến kinh tế xã hội huyện Vị Xuyên

Nhiều yếu tố đã tác động đến chuyển biến kinh tế xã hội của huyện Vị Xuyên trong giai đoạn này. Vị trí địa lý thuận lợi, tài nguyên phong phú và sự hỗ trợ từ các chính sách của Đảng và Nhà nước đã tạo điều kiện cho huyện phát triển. Tuy nhiên, những yếu tố như thiên tai, biến đổi khí hậu và sự thiếu hụt nguồn lực cũng đã ảnh hưởng đến quá trình phát triển. Việc phân tích các yếu tố này giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh phát triển của huyện trong giai đoạn 1986-2000.

2.2. Chuyển biến về kinh tế

Chuyển biến về kinh tế trong giai đoạn này được thể hiện qua sự tăng trưởng của các ngành kinh tế chủ yếu. Nông nghiệp đã có sự chuyển mình mạnh mẽ với việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật, giúp tăng năng suất và sản lượng. Ngành công nghiệp cũng bắt đầu hình thành với sự xuất hiện của các cơ sở sản xuất nhỏ. Dịch vụ, đặc biệt là thương mại, đã phát triển mạnh mẽ, góp phần nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, sự phát triển này vẫn chưa đồng đều và còn nhiều hạn chế cần khắc phục.

III. Chuyển biến về kinh tế xã hội từ năm 2001 đến năm 2010

Giai đoạn từ năm 2001 đến năm 2010 chứng kiến nhiều biến đổi kinh tế và xã hội quan trọng tại huyện Vị Xuyên. Sự phát triển kinh tế diễn ra mạnh mẽ hơn, với sự chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Các ngành công nghiệp và dịch vụ đã có sự phát triển đáng kể, đóng góp vào tăng trưởng GDP của huyện. Bên cạnh đó, các chính sách xã hội cũng được chú trọng, giúp cải thiện đời sống của người dân. Tuy nhiên, huyện vẫn phải đối mặt với nhiều thách thức như tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao và sự chênh lệch giữa các vùng miền. Việc phân tích những chuyển biến này giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho quá trình phát triển trong tương lai.

3.1. Những yếu tố tác động đến chuyển biến của huyện Vị Xuyên khi bước vào thế kỷ XXI

Bước vào thế kỷ XXI, huyện Vị Xuyên đã có nhiều thay đổi đáng kể. Các yếu tố như chính sách phát triển kinh tế của Đảng và Nhà nước, sự hỗ trợ từ các tổ chức quốc tế và sự nỗ lực của người dân đã tạo ra những điều kiện thuận lợi cho sự phát triển. Tuy nhiên, huyện cũng phải đối mặt với nhiều thách thức như biến đổi khí hậu và sự cạnh tranh từ các địa phương khác. Việc phân tích các yếu tố này giúp hiểu rõ hơn về bối cảnh phát triển của huyện trong giai đoạn 2001-2010.

3.2. Chuyển biến về xã hội

Chuyển biến về xã hội trong giai đoạn này được thể hiện qua sự cải thiện rõ rệt về chất lượng cuộc sống của người dân. Các chính sách giáo dục, y tế và văn hóa đã được chú trọng, giúp nâng cao trình độ dân trí và sức khỏe cộng đồng. Tỷ lệ hộ nghèo đã giảm đáng kể, tuy nhiên, vẫn còn nhiều khó khăn cần khắc phục. Việc phân tích những chuyển biến này giúp rút ra bài học kinh nghiệm cho quá trình phát triển xã hội trong tương lai.

IV. Nhận xét và một số đề xuất

Luận án đã chỉ ra những thành tựu và hạn chế trong quá trình phát triển kinh tế xã hội của huyện Vị Xuyên từ năm 1986 đến năm 2010. Những thành tựu đạt được là kết quả của sự nỗ lực không ngừng của Đảng bộ và nhân dân huyện. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như tỷ lệ hộ nghèo cao, cơ sở hạ tầng yếu kém và sự chênh lệch giữa các vùng miền. Để phát triển bền vững, huyện cần tiếp tục thực hiện các chính sách phát triển kinh tế - xã hội một cách đồng bộ, chú trọng đến việc nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Những đề xuất trong luận án sẽ góp phần vào việc xây dựng huyện Vị Xuyên ngày càng phát triển và văn minh.

4.1. Những hạn chế và nguyên nhân

Mặc dù đã đạt được nhiều thành tựu, huyện Vị Xuyên vẫn phải đối mặt với nhiều hạn chế. Tỷ lệ hộ nghèo vẫn còn cao, cơ sở hạ tầng chưa đáp ứng được nhu cầu phát triển. Nguyên nhân chủ yếu là do sự thiếu hụt nguồn lực, chính sách chưa đồng bộ và sự chênh lệch giữa các vùng miền. Việc phân tích những hạn chế này giúp đưa ra các giải pháp khắc phục hiệu quả.

4.2. Một số đề xuất

Để phát triển bền vững, huyện Vị Xuyên cần thực hiện một số đề xuất như tăng cường đầu tư vào cơ sở hạ tầng, phát triển các ngành kinh tế mũi nhọn, nâng cao chất lượng giáo dục và y tế. Đồng thời, cần chú trọng đến việc bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Những đề xuất này sẽ góp phần vào việc xây dựng huyện Vị Xuyên ngày càng phát triển và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương I) của sách, các tác giả đã xác định rõ vai trò cấp huyện “không chỉ là đơn vị hành chính mà còn thành đơn vị kinh tế - xã hội”: xác định cơ cấu cây trồng, vật nuôi và xây dựng cơ sở vật chất kỹ thuật, cân đối nông - lâm nghiệp, bố trí lao động, liên kết kinh tế, tổ chức thực hiện định canh định cư, lưu thông phân phối, văn hoá, giáo dục, y tế… đều đặt trong quan hệ của huyện. Chương IV làm sáng tỏ những hạn chế trong phát triển văn hoá, giáo dục miền núi. Chương V đề cập đến vấn đề kết hợp đúng đắn giữa xây dựng kinh tế với bảo đảm an ninh quốc phòng. Cuốn sách Các dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở 10 miền núi, Bế Viết Đẳng (Chủ biên), NXB Chính trị quốc gia, NXB Văn hoá dân tộc, Hà Nội 1996 là kết quả chắt lọc từ đề tài KX.04-11 mang tên “Luận cứ khoa học cho việc hoàn thiện các chính sách đối với dân tộc thiểu số trong sự phát triển kinh tế - xã hội ở miền núi”, nội dung đề cập đến quan điểm, đường lối chính sách dân tộc, những vấn đề cấp bách về thực trạng phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội thuộc vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi.

Đồng thời, các tác giả cũng đề xuất những ý kiến tham khảo cho việc hoạch định những chính sách đối với các dân tộc thiểu số miền núi trong sự nghiệp công nghiệp hoá - hiện đại hoá ở Việt Nam hiện nay. Cuốn sách Những đặc điểm kinh tế - xã hội các dân tộc miền núi phía Bắc, Khổng Diễn (Chủ biên), NXB Khoa học xã hội, Hà Nội, 1996 là kết quả thu được từ những cuộc điều tra, điền dã dân tộc học trong một số năm kết hợp với các tài liệu thống kê dân số ở Trung ương và địa phương, cung cấp bức tranh khái quát nhưng rất phong phú và đa dạng về nhiều mặt: điều kiện tự nhiên, môi trường sinh thái, dân cư, dân số, kinh tế, văn hoá và mối quan hệ giữa các dân tộc miền núi phía Bắc Việt Nam. Trên một khía cạnh khác, các tác giả Lê Du Phong, Hoàng Văn Hoa (Chủ biên), Nguyễn Đình Phan, Dương Thị Thanh Mai trong sách Phát triển kinh tế - xã hội các vùng dân tộc và miền núi theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, NXB Chính trị quốc gia, Hà Nội, 1998 đã nêu lên thực trạng kinh tế - xã hội ở các vùng dân tộc và miền núi hiện nay cũng như tính cấp thiết phải đẩy nhanh nhịp độ phát triển kinh tế - xã hội; đồng thời đề ra các định hướng phát triển, một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển kinh tế - xã hội, bảo vệ môi trường, phát huy bản sắc văn hoá, ổn định chính trị, an ninh quốc gia, đoàn kết các dân tộc và miền núi theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước nói chung và đối với từng khu vực cụ thể thuộc vùng dân tộc miền núi Việt Nam nói riêng. Sách cũng làm nổi bật cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc và miền núi theo hướng công nghiệp hoá, hiện đại hoá, đưa ra kinh 11 nghiệm của một số nước trong việc phát triển kinh tế - xã hội vùng dân tộc và miền núi.

Tương tự có thể kể đến Tiềm năng phát triển kinh tế - xã hội các tỉnh trung du và miền núi Bắc Bộ, NXB Lao động xã hội, Hà Nội, 2006. Sách do Bộ Công nghiệp phối hợp với các ngành kinh tế, các địa phương, các doanh nghiệp trong Vùng thu thập thông tin xuất bản. Sách gồm 2 phần: Phần 1 - giới thiệu khái quát tiềm năng, định hướng phát triển kinh tế - xã hội vùng trung du và miền núi phía Bắc; Phần 2 - giới thiệu tiềm năng, định hướng phát triển kinh tế - xã hội của từng địa phương trong Vùng. Từ trang 227 đến trang 263 là nội dung về mục tiêu, định hướng phát triển các ngành Nông nghiệp, Giao thông vận tải, Giáo dục - Đào tạo, Ngân hàng, Điện lực, Thương mại và Bưu điện của Hà Giang.

Những chuyển đổi kinh tế - xã hội ở vùng cao Việt Nam do Trung tâm Nghiên cứu tài nguyên và môi trường - Đại học Quốc gia Hà Nội thực hiện, NXB Khoa học và Kỹ thuật, Hà Nội, 2008. Sách tập hợp những bài viết của các học giả, nhà nghiên cứu trong và ngoài nước về những đề tài đang mang tính thời sự ở Việt Nam như quá trình chuyển đổi cơ cấu kinh tế, sự thay đổi các mối quan hệ lao động, thành quả phát triển trong thời kì mở cửa ở vùng cao Việt Nam v.v… Nhìn chung, những tài liệu thuộc nhóm chủ đề trên có thể thống kê nhiều hơn, song đây là những nghiên cứu tổng hợp, chủ yếu đưa ra những nhận định khái quát ở tầm vĩ mô về tình hình kinh tế - xã hội ở khu vực miền núi nói chung. Những công trình nghiên cứu nói trên mang tính định hướng cũng như góp phần làm sáng tỏ nhiều vấn đề tổng quan về kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và ở khu vực miền núi phía Bắc nói riêng dưới nhiều góc cạnh khác nhau. Thông qua kết quả nghiên cứu của nhóm tài liệu này, chúng tôi có được cơ sở lý luận cũng như có cái nhìn tổng quát nhất về quá trình phát triển kinh tế-xã hội ở Việt Nam thời kỳ Đổi mới để từ đó tiếp cận đối tượng nghiên cứu cụ thể mà đề tài luận án đã đặt ra là huyện Vị Xuyên, tỉnh Hà Giang.

Các công trình đề cập đến lĩnh vực kinh tế - xã hội tại địa phương Tác phẩm Lịch sử phong trào công nhân và công đoàn tỉnh Hà Giang (1900 - 1998) của Phạm Văn Nhần, Lê Xuân Mát, Ngô Huy Chương, NXB Lao động, Hà Nội 1999 đề cập đến quá trình hình thành và phát triển đội ngũ công nhân và tổ chức công đoàn Hà Giang, những đóng góp của công nhân và công đoàn Hà Giang trong sự nghiệp đấu tranh giải phóng dân tộc, xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Năm 2000, Uỷ ban nhân dân huyện Vị Xuyên phát hành bản Quy hoạch tổng thể kinh tế - xã hội huyện Vị Xuyên thời kỳ 2000 - 2010. Bản quy hoạch nêu rõ định hướng phát triển kinh tế - xã hội huyện trong mối quan hệ chặt chẽ với định hướng phát triển chung của tỉnh. Chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng giảm dần tỷ trọng nông nghiệp và tăng tỷ trọng, dịch vụ, công nghiệp trên cơ sở khai thác có hiệu quả những tiềm năng, thế mạnh của huyện; phát triển các ngành, các lĩnh vực có lợi thế so sánh… Các báo cáo hằng năm, báo cáo trong những nhiệm kỳ đại hội về tình hình kinh tế - xã hội của huyện Vị Xuyên từ năm 1986 đến nay của Tỉnh uỷ, Uỷ ban nhân dân tỉnh Hà Giang, Huyện uỷ, Uỷ ban nhân dân huyện Vị Xuyên là sự tổng kết tình hình kinh tế - xã hội của tỉnh, của huyện.

Năm 2001, Ban Chấp hành Đảng bộ huyện Vị Xuyên đã cho xuất bản sách Lịch sử Đảng bộ huyện Vị Xuyên (1939 - 2000). Cuốn sách đã trình bày một cách tương đối đầy đủ về quá trình ra đời và lãnh đạo nhân dân đấu tranh trong sự nghiệp cách mạng của Đảng bộ huyện cũng như quá trình phát triển kinh tế - xã hội ở địa phương trong hơn 60 năm, từ năm 1939 đến năm 2000. Cuốn sách Hà Giang 110 năm đấu tranh, xây dựng và phát triển (1891 - 2001) của Hoàng Trung Luyến, Khổng Đức Thiêm, Trình Năng Chung, NXB Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2001 đề cập về địa lý và con người Hà Giang, về Hà Giang trong tiến trình lịch sử dân tộc và quá trình 13 hình thành tỉnh Hà Giang, tình hình kinh tế - xã hội, chính sách khai thác và bóc lột của thực dân Pháp (1891 - 1930) và nhân dân và các dân tộc Hà Giang trong các thời kỳ lịch sử từ năm 1930 đến năm 2001. Là một tỉnh miền núi nên vấn đề dân tộc cũng được chú ý.

Năm 2004, cuốn sách Các dân tộc ở Hà Giang của Lê Duy Đại, Triệu Đức Thanh (đồng Chủ biên), NXB Thế giới, Trung tâm Thông tin Văn hoá các dân tộc được xuất bản. Sách trình bày khái quát vị trí địa lí, điều kiện tự nhiên, kinh tế, tài nguyên thiên nhiên, nguồn gốc lịch sử, sự phân bố dân cư, đặc điểm các dân tộc của tỉnh Hà Giang theo nhóm ngôn ngữ: các dân tộc nhóm ngôn ngữ HMông - Dao, Tày - Thái, Tạng - Miến, ngôn ngữ Hán, ngôn ngữ Việt - Mường v. Cuốn sách Lịch sử Đảng bộ tỉnh Hà Giang - tập 3 (1975 - 2005) xuất bản năm 2009 của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Hà Giang phản ánh chặng đường 30 năm, trong đó có 16 năm (1975 – 1991) tỉnh Hà Giang hợp nhất với tỉnh Tuyên Quang thành tỉnh Hà Tuyên, tiếp đó 14 năm (1991 - 2005) là giai đoạn Hà Giang được tái lập. Đây là giai đoạn tiếp tục sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước của Đảng trong điều kiện tỉnh còn nhiều khó khăn, thách thức.

Cuốn sách đã làm nổi bật sự lãnh đạo của Đảng bộ tỉnh trong việc thực hiện đường lối đổi mới của Đảng, lãnh đạo nhân dân các dân tộc trong tỉnh từng bước vượt qua khó khăn thử thách, giành nhiều thắng lợi quan trọng về phát triển kinh tế, xã hội, cũng như ghi nhận những đóng góp to lớn của nhân dân các dân tộc tỉnh Hà Giang, trong đó có huyện Vị Xuyên, trong sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc Việt Nam xã hội chủ nghĩa. Sách Ngành lao động - thương binh và xã hội Hà Giang - 65 năm xây dựng và phát triển (1945 - 2010) của Tạ Nam Tiến, Nguyễn Thanh Long, Phạm Ngọc Dũng., NXB Thông tin và Truyền thông, Hà Nội, 2010, giới thiệu quá trình hình thành, sự phát triển và những thành tựu đạt được của ngành Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Hà Giang qua các giai đoạn 1945 - 1975, 1976 - 1991, 1991 - 2010. 14 Nhân dịp kỷ niệm 20 năm tỉnh Hà Giang được tái lập (1991 - 2011), tháng 10-2011, Ban Tuyên giáo Tỉnh uỷ Hà Giang đã xuất bản cuốn sách mang tên Tỉnh Hà Giang 20 năm tái lập và phát triển (1991 - 2011). Nội dung sách viết về quá trình phấn đấu và trưởng thành theo từng giai đoạn từ khi tái lập tỉnh đến nay, nêu rõ những thành tựu trong phát triển kinh tế, văn hoá qua 20 năm cũng như những bài học kinh nghiệm của 20 năm phát triển đó.