Luận án tiến sĩ bảo vệ và phát huy giá trị di sản tín ngưỡng thờ cúng hùng vương và hát xoan ở phú thọ

Luận án tiến sĩ nghiên cứu bảo vệ và phát huy giá trị di sản tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan tại Phú Thọ, góp phần bảo tồn văn hóa dân tộc.

• Tác giả: Nguyễn Đắc Thủy
• Người hướng dẫn: TS. Lê Thị Minh Lý
• Trường học: Viện Văn Hóa Nghệ Thuật Quốc Gia Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý văn hóa
• Đề tài: Bảo vệ và phát huy giá trị di sản tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và hát Xoan ở Phú Thọ
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu
• 1.2. Những khái niệm cơ bản
• 1.3. Mối quan hệ giữa di sản văn hoá và du lịch
• 2. CHƯƠNG 2: NHẬN DIỆN GIÁ TRỊ DI SẢN TÍN NGƢỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƢƠNG VÀ HÁT XOAN TRONG KHO TÀNG DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ Ở PHÚ THỌ
• 2.1. Khái lƣợc về di sản văn hoá phi vật thể ở Phú Thọ
• 2.2. Giá trị của di sản tín ngƣỡng Thờ cúng Hùng Vƣơng
• 2.3. Giá trị của di sản Hát Xoan
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN TÍN NGƢỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƢƠNG VÀ HÁT XOAN Ở PHÚ THỌ
• 3.1. Thực trạng bảo vệ và phát huy giá trị của di sản Tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng
• 3.2. Thực trạng bảo vệ và phát huy giá trị di sản Hát Xoan
• 4. CHƯƠNG 4: KINH NGHIỆM QUỐC VỀ TẾ BẢO VỆ DI SẢN VĂN HÓA PHI VẬT THỂ
• 4.1. Một số kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể
• 4.2. Một số vấn đề rút ra qua nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể
• 5. CHƯƠNG 5: GIẢI PHÁP BẢO VỆ VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ DI SẢN TÍN NGƢỠNG THỜ CÚNG HÙNG VƢƠNG VÀ HÁT XOAN
• 5.1. Những vấn đề đặt ra trong công tác bảo vệ và phát huy di sản Hát Xoan và tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng
• 5.2. Giải pháp quản lý, bảo vệ và phát huy Tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng
• 5.3. Giải pháp quản lý, bảo vệ và phát huy di sản Hát Xoan
• 5.4. Kiến nghị, đề xuất
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chương này tập trung vào việc tổng hợp và phân tích các công trình nghiên cứu liên quan đến bảo vệ di sản và phát huy giá trị di sản. Các khái niệm cơ bản về di sản văn hóa, tín ngưỡng dân gian, và văn hóa truyền thống được làm rõ. Nghiên cứu cũng đề cập đến mối quan hệ giữa di sản văn hóa và du lịch, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc bảo tồn di sản trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội.

1.1. Khái niệm và quan điểm bảo vệ di sản

Các công trình nghiên cứu trước đây đã đề cập đến các quan điểm bảo tồn di sản, từ việc bảo vệ nguyên vẹn đến việc tích hợp di sản vào đời sống hiện đại. Gregory J. Ashworth và các học giả khác nhấn mạnh sự cần thiết của việc bảo tồn di sản một cách toàn diện, không chỉ về mặt vật chất mà còn về giá trị văn hóa và tinh thần.

1.2. Mối quan hệ giữa di sản văn hóa và du lịch

Nghiên cứu chỉ ra rằng du lịch có thể là một công cụ hiệu quả để phát huy giá trị di sản, nhưng cũng tiềm ẩn nguy cơ làm biến đổi hoặc xâm hại di sản. Việc cân bằng giữa bảo tồn và khai thác di sản là một thách thức lớn, đặc biệt trong bối cảnh Phú Thọ với các di sản như Tín ngưỡng Hùng Vương và Hát Xoan.

II. Nhận diện giá trị di sản Tín ngưỡng Hùng Vương và Hát Xoan

Chương này tập trung vào việc nhận diện và phân tích giá trị của Tín ngưỡng Hùng Vương và Hát Xoan Phú Thọ trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể. Các giá trị văn hóa, tinh thần, và lịch sử của hai di sản này được làm rõ, đồng thời nhấn mạnh vai trò của chúng trong việc duy trì bản sắc văn hóa dân tộc.

2.1. Giá trị của Tín ngưỡng Hùng Vương

Tín ngưỡng Hùng Vương không chỉ là một nghi lễ tôn giáo mà còn là biểu tượng của sự đoàn kết dân tộc và lòng tự hào về nguồn cội. Di sản này đã được UNESCO công nhận là di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, khẳng định giá trị toàn cầu của nó.

2.2. Giá trị của Hát Xoan Phú Thọ

Hát Xoan là một loại hình nghệ thuật dân gian độc đáo, gắn liền với các nghi lễ nông nghiệp và tín ngưỡng dân gian. Việc UNESCO ghi danh Hát Xoan là di sản văn hóa phi vật thể đã giúp nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa và nghệ thuật của loại hình này.

III. Thực trạng bảo vệ và phát huy giá trị di sản

Chương này phân tích thực trạng công tác bảo vệ và phát huy giá trị di sản của Tín ngưỡng Hùng Vương và Hát Xoan tại Phú Thọ. Nghiên cứu chỉ ra những thành tựu đạt được cũng như những thách thức còn tồn tại trong quá trình bảo tồn và phát triển hai di sản này.

3.1. Thực trạng bảo vệ Tín ngưỡng Hùng Vương

Mặc dù đã có nhiều nỗ lực trong việc bảo tồn Tín ngưỡng Hùng Vương, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết như sự suy giảm số lượng người tham gia các nghi lễ và sự biến đổi của các nghi thức truyền thống do ảnh hưởng của du lịch.

3.2. Thực trạng bảo vệ Hát Xoan

Hát Xoan đã được phục hồi và phát triển mạnh mẽ sau khi được UNESCO công nhận. Tuy nhiên, việc duy trì và truyền dạy loại hình này vẫn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc thu hút thế hệ trẻ tham gia.

IV. Kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể

Chương này nghiên cứu các kinh nghiệm quốc tế trong việc bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể, từ đó rút ra những bài học có thể áp dụng cho việc bảo tồn Tín ngưỡng Hùng Vương và Hát Xoan tại Phú Thọ.

4.1. Kinh nghiệm từ các quốc gia khác

Các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc, và Trung Quốc đã có nhiều thành công trong việc bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa phi vật thể. Các chính sách và biện pháp của họ có thể là nguồn tham khảo quý giá cho Việt Nam.

4.2. Bài học cho Phú Thọ

Từ kinh nghiệm quốc tế, nghiên cứu đề xuất các giải pháp như tăng cường sự tham gia của cộng đồng, phát triển du lịch bền vững, và xây dựng các chính sách hỗ trợ cho việc bảo tồn di sản.

V. Giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị di sản

Chương cuối cùng đề xuất các giải pháp cụ thể để bảo vệ và phát huy giá trị di sản của Tín ngưỡng Hùng Vương và Hát Xoan. Các giải pháp này tập trung vào việc nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường quản lý nhà nước, và phát triển du lịch văn hóa bền vững.

5.1. Giải pháp quản lý và bảo tồn

Cần xây dựng các chính sách quản lý hiệu quả, tăng cường đầu tư vào công tác bảo tồn, và đào tạo nguồn nhân lực chuyên môn để đảm bảo việc bảo vệ di sản được thực hiện một cách bền vững.

5.2. Giải pháp phát huy giá trị di sản

Phát triển các sản phẩm du lịch văn hóa dựa trên giá trị của Tín ngưỡng Hùng Vương và Hát Xoan, đồng thời tăng cường quảng bá di sản ra quốc tế để thu hút sự quan tâm và hỗ trợ từ cộng đồng toàn cầu.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Luận án tiến sĩ chuyên ngành Quản lý văn hóa (mã số 9319042) của nghiên cứu sinh Nguyễn Đắc Thủy, với đề tài "Bảo vệ và phát huy giá trị di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan ở Phú Thọ", được thực hiện tại Viện Văn hóa Nghệ thuật quốc gia Việt Nam năm 2018 dưới sự hướng dẫn của TS. Lê Thị Minh Lý và PGS.TS. Từ Thị Loan.

Về tính cấp thiết, di sản văn hóa phi vật thể (DSVHPVT) là thành tố cốt lõi định hình bản sắc văn hóa dân tộc và đảm bảo sự đa dạng văn hóa cho phát triển bền vững. Tỉnh Phú Thọ sở hữu hệ thống di sản gắn liền với thời đại Hùng Vương; trong đó, Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương được UNESCO ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại năm 2012, và Hát Xoan Phú Thọ được ghi danh là Di sản văn hóa phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp năm 2011, sau đó được đưa vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại vào tháng 12 năm 2017.

Vấn đề thực tiễn đặt ra sau khi được ghi danh là áp lực từ sự gia tăng nhanh chóng lượng khách du lịch: chỉ trong 3 tháng đầu năm 2012, lượng khách tham dự các hoạt động lễ hội mùa xuân và Hát Xoan tại Phú Thọ đạt gần 6 triệu lượt; vào dịp Giỗ Tổ mùng 10 tháng 3 năm Ất Mùi (2015), Phú Thọ đón hơn 8 triệu lượt khách. Sự phát triển du lịch làm nảy sinh mâu thuẫn giữa việc duy trì giá trị truyền thống cốt lõi và việc tối đa hóa lợi ích kinh tế, tiềm ẩn nguy cơ làm biến dạng di sản và thương mại hóa. Trước thời điểm nghiên cứu, chưa có công trình khoa học nào phân tích toàn diện việc bảo vệ hai di sản này dưới sự tác động trực tiếp của hoạt động du lịch từ góc độ quản lý văn hóa.

Mục đích nghiên cứu của luận án là phân tích thực trạng bảo vệ và phát huy giá trị di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan ở Phú Thọ, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp bảo vệ bền vững theo quy định pháp luật Việt Nam, Công ước quốc tế và các lý thuyết quản lý di sản.

Nhiệm vụ nghiên cứu được xác định gồm 5 nội dung:

1. Hệ thống hóa các vấn đề lý luận, xác định các khái niệm then chốt và các hướng tiếp cận lý thuyết có liên quan.
2. Khảo sát, phân tích, đánh giá hiện trạng công tác bảo vệ và phát huy hai di sản Hát Xoan và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ.
3. Nghiên cứu kinh nghiệm quốc tế nhằm rút ra bài học đối với việc bảo vệ và phát huy DSVHPVT ở Phú Thọ.
4. Làm rõ cơ sở thực tiễn và nhận diện các vấn đề phát sinh trong công tác bảo vệ, phát huy hai di sản.
5. Đề xuất hệ thống giải pháp phù hợp, khả thi nhằm bảo vệ và phát huy giá trị của hai di sản trong bối cảnh phát triển du lịch.

Câu hỏi nghiên cứu (đánh số theo văn bản):

• (1) Di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan có giá trị như thế nào trong đời sống xã hội hiện nay?
• (2) Di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan ở Phú Thọ đã được bảo vệ và phát huy như thế nào?
• (3) Cần làm gì để bảo vệ di sản tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan?

Giả thuyết nghiên cứu:

• 1. Di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan ở Phú Thọ có những giá trị lớn trong đời sống xã hội hiện nay.
• 2. Di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan hiện nay đang được bảo vệ và phát huy có hiệu quả, tuy nhiên vẫn còn nhiều hạn chế, khó khăn.
• 3. Di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan sẽ được bảo vệ và phát huy tốt nếu thực hiện đúng các quan điểm bảo vệ di sản của UNESCO và các lý thuyết phù hợp, cũng như triển khai công tác quản lý hiệu quả.

Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động bảo vệ và phát huy giá trị hai di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan ở Phú Thọ từ phương diện quản lý văn hóa.

Phạm vi nghiên cứu:

• Không gian: Các làng Xoan cổ trên địa bàn tỉnh Phú Thọ gồm phường Xoan An Thái (xã Phượng Lâu), các phường Xoan Thét, Phù Đức, Kim Đái (xã Kim Đức, thành phố Việt Trì); Khu di tích lịch sử Đền Hùng; một số làng có địa điểm thờ cúng Hùng Vương như làng Vi, làng Trẹo (thị trấn Hùng Sơn), đình Cả, xóm Mở, xóm Giã (xã Tiên Kiên, huyện Lâm Thao); các không gian văn hóa lễ hội và du lịch cộng đồng liên quan.
• Thời gian: Giai đoạn 2011 đến 2017 (thời kỳ thực hiện các biện pháp đưa Hát Xoan ra khỏi tình trạng khẩn cấp và Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương thực hiện các cam kết của Chương trình hành động quốc gia).
• Nội dung: Tập trung vào công tác quản lý, nhận diện giá trị, đánh giá thực trạng bảo tồn và đề xuất giải pháp bền vững cho hai di sản trước tác động của hoạt động du lịch.

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tác giả đã điểm lại hệ thống nghiên cứu theo hai nhóm vấn đề chính:

Nhóm thứ nhất gồm các công trình nghiên cứu về khái niệm, quan điểm và biện pháp bảo vệ di sản:

• Gregory J. Ashworth (từ thập niên 50 của thế kỷ XIX) với quan điểm bảo tồn nguyên vẹn các sản phẩm quá khứ và cách ly di sản khỏi môi trường xã hội đương đại.
• Alfrey, Putnam, Ashworth và P. Larkham với quan điểm "bảo vệ trên cơ sở kế thừa", xem di sản như thiết chế văn hóa có giá trị thương mại, kinh tế, du lịch và cần quản lý tương tự ngành công nghiệp văn hóa.
• Lucas Lixinski (2013) trong Intangible Cultural Heritage in International Law phân tích khung pháp lý về DSVHPVT ở ba cấp độ quốc tế, khu vực và quốc gia.
• Ngô Đức Thịnh trong Bảo tồn và phát huy văn hóa phi vật thể nghiên cứu việc phân loại di sản, giải pháp bảo tồn dạng tĩnh và dạng động, nhấn mạnh vai trò của nghệ nhân.
• Trương Quốc Bình trong Về mối quan hệ văn hóa và du lịch phân tích mối quan hệ biện chứng giữa bảo vệ di tích và du lịch, chỉ ra tác động tiêu cực của hoạt động du lịch đối với nếp sống văn hóa.
• Trương Hồng Quang trong Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể: Quan niệm quốc tế và chính sách pháp luật của một số quốc gia khái quát quá trình hình thành chính sách từ năm 1939, khảo sát kinh nghiệm của Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Philippines.
• Tổ chức Du lịch Thế giới (UNWTO, 2012) với ấn phẩm Tourism and Intangible Cultural Heritage đánh giá cơ hội, rủi ro và các bước thực tế trong phát triển du lịch gắn với DSVHPVT.
• Đinh Thị Minh Tuyết trong Giáo dục ý thức bảo tồn lễ hội truyền thống ở Việt Nam: Tiếp cận từ góc độ nhà quản lý chỉ ra các bất cập trong khâu tổ chức và quản lý lễ hội.
• Nguyễn Phương Lan trong Chính sách bảo tồn, khai thác tài nguyên du lịch lễ hội phân tích chính sách từ năm 1945 đến nay.
• Phạm Văn Dương trong Từ lễ hội đền Hùng đến lễ hội dân tộc - quốc gia vị trí, vai trò của người dân với việc gìn giữ nét truyền thống cảnh báo nguy cơ suy giảm vai trò người dân do xu hướng kịch bản hóa lễ hội.
• Lê Thị Minh Lý trong Bảo vệ tập quán xã hội, nghi lễ và lễ hội thờ Hùng Vương ở Phú Thọ chỉ ra hệ quả của việc áp dụng máy móc biện pháp bảo vệ di sản vật thể sang di sản phi vật thể.
• Lê Thị Hoài Phương trong Bảo tồn Hát Xoan (Phú Thọ) gắn liền với không gian thờ cúng Hùng Vương đề xuất các giải pháp khôi phục môi trường diễn xướng và chính sách truyền dạy.

Nhóm thứ hai gồm các công trình nghiên cứu về giá trị lịch sử, văn hóa của hai di sản:

• Các chuyên khảo lịch sử: Quốc Tổ Hùng Vương, Nước Văn Lang - thời đại các vua Hùng và Thời đại Hùng Vương: Lịch sử - Kinh tế - Văn hóa - Xã hội.
• Nguyễn Chí Bền trong Những giá trị tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Phú Thọ khẳng định tính cố kết cộng đồng và truyền thống đoàn kết dân tộc của di sản.
• Trần Thị Tuyết Mai với Lễ hội đền Hùng trong đời sống văn hoá cộng đồng.
• Kỷ yếu Tín ngưỡng thờ cúng tổ tiên trong xã hội đương đại (nghiên cứu trường hợp tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở Việt Nam) tập hợp các nghiên cứu của Đặng Văn Bài, Trương Quốc Bình, Nguyễn Chí Bền, Từ Thị Loan, Nguyễn Thị Hiền, Hoàng Cầm, Nguyễn Thị Huế, Lê Hồng Lý, Đào Thế Đức, Ngô Đức Thịnh.
• Nghiên cứu về Hát Xoan: Tú Ngọc (1997) với Hát Xoan - dân ca nghi lễ, phong tục; Nguyễn Khắc Xương với Hát Xoan Phú Thọ; Cao Khắc Thùy với Hát Xoan - Hát Ghẹo dấu ấn một chặng đường; Dương Huy Thiện với Hát Xoan - Dân ca cội nguồn; Duy Linh với Sức lan tỏa của làn điệu cổ - Hát Xoan; và kỷ yếu hội thảo quốc tế Hát Xoan ở Phú Thọ với các đóng góp so sánh của Sheen Dea Cheol, Xiao Mei.

Khoảng trống nghiên cứu được luận án lựa chọn giải quyết: Các nghiên cứu trước tiếp cận hai di sản một cách riêng rẽ dưới các góc độ văn hóa dân gian, âm nhạc học, lịch sử học hoặc xã hội học. Chưa có công trình nào đánh giá đồng thời hai di sản trong mối quan hệ tương tác với hoạt động du lịch tại Phú Thọ từ lăng kính quản lý văn hóa, cũng như chưa vận dụng các văn kiện cập nhật của UNESCO (như Nghị quyết phiên thứ 6 năm 2016 và 12 nguyên tắc đạo đức) để thiết kế mô hình bảo vệ bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Luận án sử dụng hệ thống khái niệm và khung lý thuyết sau:

• Khái niệm: "Di sản văn hóa" (theo Công ước UNESCO 1972, Tuyên bố Mexico 1982, Luật Di sản văn hóa 2001/2009, Hoàng Vinh); "Di sản văn hóa phi vật thể" (Khoản 1 Điều 2 Công ước 2003 của UNESCO; Luật Di sản văn hóa); "Quản lý di sản văn hóa" (chủ thể quản lý gồm cơ quan nhà nước và cộng đồng, công cụ pháp lý, cơ chế chính sách); "Bảo tồn, bảo vệ và phát huy" (phân biệt nghĩa từ nguyên theo Đào Duy Anh, Nguyễn Lân, Từ điển tiếng Việt và quan điểm bảo vệ khả năng tồn tại của UNESCO); "Cộng đồng" (chủ thể sáng tạo, thực hành, trao truyền di sản).
• Mối quan hệ giữa di sản văn hóa và du lịch: Du lịch là công cụ quảng bá, lan tỏa di sản và tạo sinh kế, nguồn lực tái đầu tư tu bổ; tuy nhiên du lịch mang lại nguy cơ thương mại hóa, làm biến dạng không gian diễn xướng cổ truyền và gây quá tải môi trường.
• Khung lý thuyết:
  • Lý thuyết phát triển cộng đồng: Khẳng định cộng đồng là trung tâm, mọi biện pháp can thiệp cần có sự đồng thuận trước, tự nguyện và có hiểu biết (FPIC); cộng đồng phải là đối tượng hưởng lợi chính từ các lợi ích kinh tế - xã hội.
  • Lý thuyết sáng tạo truyền thống: Dựa trên luận điểm của Eric Hobsbawm (2012) về ba dạng truyền thống được sáng tạo và quan điểm của Lương Văn Hy về quá trình thương thảo liên tục giữa cộng đồng và Nhà nước.
  • Lý thuyết về tính xác thực: Tiếp cận quan điểm của Regina Bendix (1997); dẫn chiếu Khoản 8 Tuyên bố Yamato (2004) và văn kiện của UNESCO khẳng định thuật ngữ "xác thực" không áp dụng cứng nhắc cho DSVHPVT do tính chất vận động, tái tạo liên tục của di sản sống.
  • Quan điểm bảo vệ DSVHPVT gắn với phát triển bền vững: Quyết nghị của Đại hội đồng các quốc gia thành viên Công ước 2003 (tháng 6/2016) và 12 nguyên tắc đạo đức trong bảo vệ DSVHPVT, yêu cầu tích hợp bảo vệ di sản vào kế hoạch phát triển toàn diện và ngăn chặn trục lợi thương mại.
  • Các biện pháp bảo vệ nòng cốt theo Công ước 2003: Kiểm kê, phục hồi, nâng cao nhận thức, tư liệu hóa, nghiên cứu, bảo tồn, quảng bá và truyền thụ.

Phương pháp nghiên cứu:

• Cách tiếp cận: Tiếp cận tổng thể (xem xét mối quan hệ giữa di sản với môi trường, giao thông, an ninh, kinh tế); tiếp cận phát triển (nhìn nhận di sản trong sự vận động khách quan); tiếp cận cộng đồng (lấy chủ thể văn hóa làm trung tâm); tiếp cận khoa học quản lý văn hóa và liên ngành văn hóa học.
• Các phương pháp thực tế:
  • Phương pháp phân tích, tổng hợp tài liệu: Khảo cứu các công trình nghiên cứu, văn bản pháp quy, báo cáo khoa học của các cơ quan quản lý và UNESCO.
  • Phương pháp điền dã, khảo sát thực địa và quan sát tham dự của Nhân học: Khảo sát tại các làng có di tích thờ Hùng Vương và 4 làng Xoan gốc; quan sát các nghi lễ, không gian diễn xướng; thực hiện phỏng vấn sâu nghệ nhân và người nắm giữ di sản.
  • Phương pháp điều tra xã hội học: Thu thập thông tin từ du khách về nhu cầu trải nghiệm văn hóa, đánh giá sự hài lòng và nhận diện các tác động đối với di sản.
  • Phương pháp xử lý số liệu thứ cấp: Sử dụng báo cáo thống kê của ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch, số liệu kiểm kê di sản cấp tỉnh và các tài liệu lưu trữ liên quan.

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận

Chương này gồm 33 trang, tập trung tổng kết các xu hướng nghiên cứu trong nước và quốc tế liên quan đến đề tài. Tác giả phân tích các khái niệm công cụ về di sản văn hóa, DSVHPVT, công tác quản lý di sản, nội hàm các thuật ngữ bảo tồn, bảo vệ, phát huy và cộng đồng. Luận án làm rõ mối quan hệ hai chiều giữa di sản văn hóa và hoạt động du lịch, chỉ ra tác động thúc đẩy quảng bá cũng như các rủi ro thương mại hóa. Trên cơ sở đó, chương 1 thiết lập khung lý thuyết gồm lý thuyết phát triển cộng đồng, lý thuyết sáng tạo truyền thống, quan điểm về tính xác thực của Tuyên bố Yamato, các nguyên tắc đạo đức và định hướng phát triển bền vững của UNESCO năm 2016.

Chương 2: Nhận diện giá trị di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể ở Phú Thọ

Chương này gồm 19 trang, cung cấp số liệu tổng thể về diện mạo DSVHPVT tại tỉnh Phú Thọ dựa trên kết quả kiểm kê tính đến tháng 12 năm 2015. Toàn tỉnh có 870 DSVHPVT thuộc 7 loại hình, phân bố không đều tại 13 đơn vị hành chính cấp huyện.

Loại hình di sản văn hóa phi vật thể	Số lượng di sản	Tỷ lệ cơ cấu (%)
Lễ hội truyền thống	369	42,0%
Tập quán xã hội	169	19,0%
Ngữ văn dân gian	121	13,9%
Tri thức dân gian	87	10,0%
Nghệ thuật trình diễn dân gian	76	8,7%
Nghề thủ công truyền thống	35	4,0%
Tiếng nói, chữ viết	13	1,5%
Tổng cộng	870	100%

Về sự phân bố theo địa bàn hành chính:

• Thành phố Việt Trì: 129 di sản (chiếm 15%)
• Huyện Thanh Thủy: 126 di sản (chiếm 15%)
• Huyện Tân Sơn: 79 di sản (chiếm 9%)
• Huyện Tam Nông: 76 di sản (chiếm 9%)
• Huyện Cẩm Khê: 71 di sản (chiếm 8%)
• Huyện Thanh Sơn: 67 di sản (chiếm 8%)
• Huyện Lâm Thao: 62 di sản (chiếm 7%)
• Huyện Yên Lập: 59 di sản (chiếm 7%)
• Huyện Phù Ninh: 49 di sản (chiếm 6%)
• Huyện Đoan Hùng: 38 di sản (chiếm 4%)
• Huyện Hạ Hòa: 38 di sản (chiếm 4%)
• Thị xã Phú Thọ: 39 di sản (chiếm 4%)
• Huyện Thanh Ba: 37 di sản (chiếm 4%)

Luận án chỉ ra rằng lễ hội truyền thống tập trung chủ yếu ở vùng đồng bằng ven sông (Việt Trì, Lâm Thao, Tam Nông, Thanh Thủy), trong khi tri thức dân gian và tập quán xã hội tập trung tại các huyện miền núi có đông đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống như Mường, Dao, Sán Chay, Mông (Tân Sơn, Thanh Sơn, Yên Lập với trên 186.000 người). Tác giả nhận diện giá trị Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương ở tính biểu trưng nguồn cội và cố kết khối đại đoàn kết dân tộc. Đối với Hát Xoan, luận án phân tích giá trị dân ca nghi lễ cổ truyền, tính quy chuẩn trong lề lối trình diễn với 3 chặng (hát nghi lễ, hát quả cách, hát hội) và mối liên kết xã hội bền chặt qua tục kết chạ giữa các họ Xoan và làng kết nghĩa.

Chương 3: Thực trạng bảo vệ và phát huy giá trị di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan ở Phú Thọ

Chương này gồm 31 trang, đánh giá công tác quản lý và bảo tồn hai di sản trên thực tế:

• Đối với Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương: Phân tích hoạt động tổ chức Lễ hội Đền Hùng hàng năm, cơ chế quản lý của Ban quản lý Khu di tích kết hợp chính quyền các cấp; ghi nhận lượng khách tăng trưởng từ gần 6 triệu (năm 2012) lên trên 8 triệu lượt người (năm 2015). Luận án nêu rõ các bất cập trong quản lý dịch vụ kinh doanh, hiện tượng bố trí quá nhiều hòm công đức, quá tải hạ tầng giao thông và tình trạng kịch bản hóa làm hạn chế sự tham gia trực tiếp của cộng đồng cư dân bản địa.
• Đối với Hát Xoan: Đánh giá quá trình triển khai Chương trình hành động quốc gia bảo vệ Hát Xoan giai đoạn 2011 - 2017. Các kết quả cụ thể được minh họa qua hệ thống biểu đồ:
  • Phục hồi hoạt động tại 4 phường Xoan gốc: An Thái, Thét, Phù Đức, Kim Đái.
  • Sự phát triển số lượng thành viên câu lạc bộ Xoan trước và sau khi được UNESCO ghi danh (Biểu đồ 3 và 4).
  • Tỷ lệ các trường phổ thông đưa Hát Xoan vào giáo dục ngoại khóa và chính khóa tại thành phố Việt Trì đạt mức cao (Biểu đồ 5).
  • Tỷ lệ các di tích gắn với không gian diễn xướng Hát Xoan (đình, miếu) được tu bổ, tôn tạo trên toàn tỉnh (Biểu đồ 6).
  • Số lượng nghệ nhân có khả năng truyền dạy tăng đáng kể sau năm 2011 nhờ các lớp tập huấn và chính sách đãi ngộ (Biểu đồ 7).
  • Tác giả cũng chỉ ra nguy cơ sân khấu hóa Hát Xoan khi tách rời không gian đình làng cổ truyền để biểu diễn phục vụ khách du lịch theo các trích đoạn ngắn.

Chương 4: Kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể

Chương này gồm 21 trang, khảo sát mô hình quản lý và chính sách bảo vệ DSVHPVT tại một số quốc gia châu Á:

• Nhật Bản và Hàn Quốc: Cơ chế công nhận, tôn vinh và đãi ngộ tài chính đối với nghệ nhân nắm giữ di sản (chính sách "Báu vật nhân văn sống"); mô hình truyền dạy bắt buộc trong trường học; phương thức hỗ trợ kinh phí trực tiếp cho các câu lạc bộ di sản dân gian.
• Trung Quốc và Philippines: Kinh nghiệm kiểm kê di sản cấp quốc gia, lồng ghép bảo tồn di sản vào quy hoạch phát triển du lịch bền vững và cơ chế chia sẻ lợi ích kinh tế cho cộng đồng địa phương.
• Bài học rút ra cho Phú Thọ: Cần chuẩn hóa chính sách tôn vinh nghệ nhân, bảo tồn không gian văn hóa nguyên gốc, phát huy vai trò chủ thể của người dân trong quản lý lễ hội và kiểm soát sự thương mại hóa trong hoạt động du lịch.

Chương 5: Giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị di sản Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan

Chương này gồm 32 trang, đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện:

• Nhóm giải pháp chung: Tăng cường hiệu lực quản lý nhà nước; hoàn thiện cơ chế phối hợp liên ngành giữa ngành Văn hóa và ngành Du lịch; nâng cao nhận thức cộng đồng và giáo dục di sản trong nhà trường.
• Giải pháp cho Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương: Hoàn thiện quy hoạch bảo tồn Khu di tích lịch sử Đền Hùng; trả quyền thực hành nghi lễ truyền thống cho cộng đồng cư dân vùng ven chân núi Nghĩa Lĩnh; chấn chỉnh việc bố trí hòm công đức, quản lý nguồn thu công đức minh bạch; kiểm soát các hoạt động mê tín dị đoan và dịch vụ kinh doanh trục lợi.
• Giải pháp cho Hát Xoan: Tiếp tục bảo vệ không gian diễn xướng tại các đình, miếu cổ; thực hiện chính sách đãi ngộ vật chất và tinh thần thường xuyên cho nghệ nhân truyền dạy; biên soạn giáo trình giảng dạy Hát Xoan chuẩn mực cho các cấp học; quản lý các chương trình biểu diễn phục vụ du lịch đảm bảo tính chuẩn xác về trang phục, lề lối và nội dung bài bản.
• Hệ thống kiến nghị: Đề xuất cụ thể đối với Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, UBND tỉnh Phú Thọ và chính quyền cấp xã/phường có di sản.

Kết quả và những đóng góp mới

Đóng góp về mặt lý luận:

• Bổ sung cơ sở lý luận về quản lý văn hóa đối với DSVHPVT trong bối cảnh phát triển du lịch; làm rõ tính chất hai mặt trong mối quan hệ biện chứng giữa bảo tồn di sản và tăng trưởng du lịch.
• Vận dụng tích hợp khung lý thuyết phát triển cộng đồng, lý thuyết sáng tạo truyền thống và các nguyên tắc đạo đức của UNESCO vào việc giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn giá trị truyền thống cốt lõi và khai thác kinh tế văn hóa.
• Luận giải vị trí trung tâm của cộng đồng sở tại trong việc quản lý và thụ hưởng quyền lợi từ di sản theo tinh thần Công ước 2003 của UNESCO.

Đóng góp về mặt thực tiễn:

• Cung cấp hệ thống tư liệu thống kê cập nhật và toàn diện về 870 DSVHPVT trên địa bàn tỉnh Phú Thọ tính đến tháng 12 năm 2015, phân loại theo 7 nhóm hình thức và 13 địa bàn hành chính.
• Đánh giá hiện trạng công tác quản lý Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan giai đoạn 2011 - 2017, phân tích các chỉ số thực tế về nghệ nhân, câu lạc bộ, trường học và việc tu bổ di tích.
• Đề xuất các giải pháp quản lý có tính khả thi, làm căn cứ khoa học cho UBND tỉnh Phú Thọ và ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch trong việc hoạch định chính sách, phân cấp quản lý và tổ chức thực hiện các cam kết quốc tế với UNESCO.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của luận án:

• Giới hạn về mốc thời gian nghiên cứu dừng lại ở năm 2017, thời điểm Hát Xoan vừa được UNESCO chuyển sang Danh sách đại diện của nhân loại, nên chưa thể đánh giá toàn diện hiệu quả quản lý trong giai đoạn sau khi chuyển đổi danh hiệu.
• Địa bàn khảo sát điền dã thực tế tập trung vào các điểm di tích tiêu biểu (Khu di tích Đền Hùng, các làng thờ Hùng Vương tại huyện Lâm Thao, 4 phường Xoan gốc tại thành phố Việt Trì), chưa mở rộng khảo sát chuyên sâu toàn bộ 369 lễ hội trên địa bàn tỉnh.
• Khảo sát du khách được thực hiện theo mẫu ngẫu nhiên tại các thời điểm lễ hội, chưa phân tích chuyên sâu tác động kinh tế lượng của du lịch đối với từng hộ gia đình nghệ nhân.

Hướng nghiên cứu tiếp:

• Tiếp tục theo dõi, đánh giá công tác bảo vệ Hát Xoan trong giai đoạn mới khi di sản đã trở thành di sản đại diện của nhân loại và chịu áp lực khai thác du lịch cao hơn.
• Nghiên cứu mô hình du lịch di sản cộng đồng bền vững tại các làng Xoan cổ gắn với sinh kế của người dân địa phương.
• Đánh giá sự chuyển đổi nhận thức và hành vi của thế hệ trẻ tham gia học tập Hát Xoan tại các trường phổ thông trên địa bàn tỉnh.

Giá trị tham khảo

Luận án có giá trị tham khảo đối với các nhóm đối tượng:

• Cơ quan quản lý nhà nước về văn hóa và du lịch: Là tài liệu tham khảo cho Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Phú Thọ, Ban Quản lý Khu di tích lịch sử Đền Hùng và UBND các cấp trong việc xây dựng kế hoạch quản lý di sản, tổ chức lễ hội và kiểm soát tác động thương mại hóa.
• Nghiên cứu sinh, học viên cao học và giảng viên: Hữu ích cho các ngành Quản lý văn hóa, Văn hóa học, Di sản học và Du lịch; đặc biệt là chương 1 (hệ thống lý luận và tổng quan nghiên cứu) và chương 4 (kinh nghiệm quốc tế về bảo tồn di sản phi vật thể).
• Cộng đồng thực hành di sản: Cung cấp tư liệu giúp các nghệ nhân, ban khánh tiết đình làng và các câu lạc bộ di sản nhận thức rõ quyền lợi, trách nhiệm và vai trò chủ thể trong việc bảo vệ, trao truyền di sản cho thế hệ sau.

Câu hỏi thường gặp

1. Theo số liệu kiểm kê của luận án, cơ cấu và số lượng di sản văn hóa phi vật thể tại tỉnh Phú Thọ như thế nào? Tính đến tháng 12 năm 2015, tỉnh Phú Thọ có tổng cộng 870 DSVHPVT thuộc 7 loại hình: Lễ hội truyền thống có số lượng lớn nhất với 369 di sản (chiếm 42,0%); tiếp theo là Tập quán xã hội với 169 di sản (19,0%); Ngữ văn dân gian có 121 di sản (13,9%); Tri thức dân gian có 87 di sản (10,0%); Nghệ thuật trình diễn dân gian có 76 di sản (8,7%); Nghề thủ công truyền thống có 35 di sản (4,0%); và Tiếng nói, chữ viết của các dân tộc thiểu số có 13 di sản (1,5%).

2. Lượng du khách đến Phú Thọ biến động ra sao sau khi hai di sản được UNESCO ghi danh? Sau khi được UNESCO vinh danh, lượng khách đến Phú Thọ gia tăng nhanh chóng. Trong ba tháng đầu năm 2012, lượng khách tham dự các hoạt động lễ hội mùa xuân và Hát Xoan đạt gần 6 triệu lượt người. Đến năm 2015, riêng dịp Giỗ Tổ Hùng Vương (ngày 10 tháng 3 năm Ất Mùi), tỉnh Phú Thọ đã đón hơn 8 triệu lượt khách tham quan và thực hành nghi lễ.

3. Khung lý thuyết cơ bản được luận án vận dụng để nghiên cứu quản lý di sản là gì? Luận án vận dụng 4 cơ sở lý luận chính: (1) Lý thuyết phát triển cộng đồng theo tinh thần Công ước 2003 của UNESCO, đề cao sự tham gia và đồng thuận tự nguyện của chủ thể di sản; (2) Lý thuyết sáng tạo truyền thống của Eric Hobsbawm và Lương Văn Hy; (3) Quan điểm về tính xác thực của UNESCO và Tuyên bố Yamato (2004) khẳng định DSVHPVT là di sản sống được tái tạo liên tục; (4) Quan điểm bảo vệ DSVHPVT gắn với phát triển bền vững theo Nghị quyết năm 2016 và 12 nguyên tắc đạo đức của UNESCO.

4. Giai đoạn 2011 - 2017 ghi nhận những chuyển biến gì trong công tác bảo vệ Hát Xoan? Hát Xoan đã hoàn thành các cam kết bảo vệ khẩn cấp để được UNESCO ghi danh vào Danh sách đại diện của nhân loại vào ngày 8 tháng 12 năm 2017. Các kết quả cụ thể gồm: phục hồi sinh hoạt tại 4 phường Xoan gốc (An Thái, Thét, Phù Đức, Kim Đái); gia tăng số lượng thành viên và câu lạc bộ Xoan trên địa bàn toàn tỉnh; tăng số lượng nghệ nhân có khả năng truyền dạy; nâng cao tỷ lệ các trường phổ thông tại thành phố Việt Trì đưa Hát Xoan vào giáo dục; và tu bổ, phục hồi phần lớn các di tích đình làng gắn liền với không gian diễn xướng Hát Xoan.

5. Mối quan hệ giữa di sản văn hóa phi vật thể và du lịch được luận giải theo góc độ nào? Luận án xác định đây là mối quan hệ tương tác hai chiều biện chứng. Di sản văn hóa là tài nguyên nhân văn làm phong phú các sản phẩm du lịch và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Ngược lại, du lịch giúp quảng bá giá trị di sản và tạo nguồn thu hỗ trợ bảo tồn. Tuy nhiên, hoạt động du lịch cũng tiềm ẩn nguy cơ làm biến dạng di sản, gây quá tải không gian diễn xướng, thương mại hóa và làm lu mờ vai trò chủ thể của cộng đồng địa phương nếu thiếu sự điều tiết quản lý phù hợp.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của tác giả Nguyễn Đắc Thủy đã phân tích có hệ thống thực trạng quản lý, bảo vệ và phát huy hai di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại là Tín ngưỡng thờ cúng Hùng Vương và Hát Xoan tại tỉnh Phú Thọ. Công trình tích hợp các khung lý thuyết quốc tế của UNESCO với thực tiễn quản lý văn hóa ở Việt Nam nhằm giải quyết mâu thuẫn giữa bảo tồn giá trị truyền thống cốt lõi và phát triển kinh tế du lịch. Hệ thống số liệu kiểm kê 870 di sản và khảo sát thực địa giai đoạn 2011 - 2017 cung cấp luận cứ thực tiễn tin cậy về bước chuyển biến của Hát Xoan từ tình trạng khẩn cấp sang danh sách đại diện. Các giải pháp và kiến nghị được đề xuất có giá trị ứng dụng thiết thực cho các cơ quan quản lý nhà nước trong việc hoạch định chính sách bảo vệ di sản văn hóa bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu (8 trang), kết luận (5 trang), tài liệu tham khảo (11 trang), phụ lục (96 trang), luận án có kết cấu năm chƣơng: - Chƣơng 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận (33 trang) - Chƣơng 2: Nhận diện giá trị di sản Tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng và Hát Xoan trong kho tàng di sản văn hóa phi vật thể ở Phú Thọ (19 trang) - Chƣơng 3: Thực trạng bảo vệ và phát huy di sản Tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng và Hát Xoan ở Phú Thọ (31 trang). - Chƣơng 4: Kinh nghiệm quốc tế về bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể (21 trang) - Chƣơng 5: Giải pháp bảo vệ và phát huy giá trị di sản Tín ngƣỡng thờ cúng Hùng Vƣơng và Hát Xoan (32 trang). 9 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu 1.

Những công trình đề cập đến khái niệm, quan điểm, biện pháp bảo vệ di sản Đối với các công trình nghiên cứu liên quan đến các quan điểm bảo vệ di sản: Gregory J. Ashworth đã đƣa ra các quan điểm bảo tồn nguyên vẹn từ những thập niên 50 của thế kỷ XIX. Quan điểm này cho rằng: “Những sản phẩm của quá khứ, nên đƣợc bảo vệ một cách nguyên vẹn, nhƣ nó vốn có, cố gắng phục hồi nguyên gốc các di sản văn hoá vật thể và phi vật thể cũng nhƣ cố gắng cách ly di sản khỏi môi trƣờng xã hội đƣơng đại” [121]. Một số học giả nhƣ Alfrey, Putnam, Ashworth và P.

Larkham… đƣa ra các quan điểm “bảo vệ trên cơ sở kế thừa”. Các học giả này xem di sản nhƣ những thiết chế văn hoá có giá trị thƣơng mại, giá trị kinh tế và giá trị du lịch. Từ đó, cần phải có cách thức quản lý di sản tƣơng tự nhƣ cách thức quản lý một ngành công nghiệp văn hoá. Quan điểm này có sự nhìn nhận linh hoạt dựa trên cơ sở mỗi di sản cần đƣợc thực hiện nhiệm vụ lịch sử của mình ở một thời gian và không gian cụ thể.

Khi tồn tại ở thời gian và không gian nào, di sản ấy cần phát huy giá trị văn hoá xã hội phù hợp và phải loại bỏ những thứ không còn phù hợp với xã hội ấy. Lucas Lixinski (2013), Intangible Cultural Heritage in International Law (Cultural Heritage Law And Policy) Di sản văn hóa phi vật thể trong Luật quốc tế (Luật Di sản văn hóa và Chính sách) đã phân tích toàn diện về các vấn đề pháp lý xung quanh DSVHPVT. Theo đó, DSVHPVT đƣợc bảo vệ trên ba cấp độ khác nhau: quốc tế, khu vực và quốc gia. Lixinski cũng đƣa ra các tranh luận lý thuyết cũng nhƣ các vấn đề pháp lý về nội dung và thể chế phức tạp xung quanh bảo vệ DSVHPVT; đồng thời đề cập chủ đề bao trùm trong các nỗ lực để bảo vệ di sản và cung cấp các biện pháp, giải quyết các khó khăn trong việc bảo vệ pháp lý cho sự phát triển và sự tồn tại đa dạng của các nền văn hóa [126].TS Ngô Đức Thịnh trong công trình Bảo tồn và phát huy văn hóa phi vật thể đã giới thiệu phân loại di sản văn hóa vật thể và văn hóa phi vật thể, các dạng 10 thức chính của văn hóa phi vật thể đó là ngữ văn truyền miệng, các hình thức trình diễn xƣớng và trình diễn, những hành vi ứng xử, các hình thức nghi lễ, tín ngƣỡng, tôn giáo, phong tục, lễ hội, tri thức dân gian.

Tác giả đã nghiên cứu một số đặc trƣng của văn hóa PVT. Từ đó đề ra các giải pháp sƣu tầm, bảo tồn và phát huy văn hóa phi vật thể dƣới dạng “tĩnh” và dạng “động” và nhất là giải pháp bảo vệ con ngƣời - nghệ nhân văn hóa - “báu vật sống” của nhân loại [91].TS Trƣơng Quốc Bình trong công trình Về mối quan hệ văn hóa và du lịch đã nghiên cứu và phân tích về mối quan hệ biện chứng giữa văn hóa và du lịch đƣợc thể hiện rõ trong sự kiên kết giữa việc bảo vệ và phát huy các di tích lịch sử và văn hóa. Tác giả đã chỉ ra đƣợc những tác động tiêu cực do hoạt động du lịch gây ra đối với việc bảo tồn di sản văn hóa nói riêng và nếp sống văn hóa nói chung. Qua đó đề xuất các giải pháp quản lý văn hóa và phát triển du lịch bền vững [10].

Công trình Bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể: Quan niệm quốc tế và chính sách pháp luật của một số quốc gia - Trƣơng Hồng Quang đã khái quát sự hình thành và phát triển chính sách bảo tồn hệ thống DSVHPVT trên thế giới từ năm 1939 cho đến nay, phân tích các quan niệm về DSVHPVT của UNESCO và một số quốc gia trên thế giới trong đó có Việt Nam, từ đó rút ra những nhận xét về điểm giống và khác nhau trong các quan niệm. Tác giả cũng đƣa ra một số chính sách bảo vệ DSVHPVT tại một số quốc gia cụ thể nhƣ Hàn Quốc, Nhật Bản, Trung Quốc, Philipin. Đây là những thông tin rất hữu ích giúp NCS tham khảo các biện pháp bảo vệ DSVHPVT của một số quốc gia trong khu vực để so sánh và vận dụng vào điều kiện cụ thể của Việt Nam. Công trình Du lịch và di sản văn hóa phi vật thể (Tourism and Intangible Cultural Heritage) xuất bản năm 2012 của Tổ chức du lịch thế giới (World Tourism Organization UNWTO) đã đánh giá cơ hội cũng nhƣ thách thức lớn, rủi ro của phát triển du lịch liên quan đến DSVHPVT, đồng thời gợi ý các bƣớc thực tế cho việc lập, quản lý và tiếp thị các sản phẩm du lịch DSVHPVT [130].

Các tƣ liệu của công trình này cung cấp thông tin khá đầy đủ và có tính thuyết phục trên cơ sở phân tích hành động của chính phủ chỉ đạo, quan hệ đối tác công -tƣ và các sáng kiến cộng 11 đồng. Tƣ liệu này cũng tiếp tục cung cấp các khuyến nghị về thúc đẩy phát triển du lịch có trách nhiệm và bền vững thông qua việc bảo vệ DSVHPVT. Tác giả Đinh Thị Minh Tuyết với công trình Giáo dục ý thức bảo tồn lễ hội truyền thống ở Việt Nam: Tiếp cận từ góc độ nhà quản lý, tác giả đã nghiên cứu và nêu những thách thức đối với việc bảo tồn các lễ hội truyền thống nhƣ vấn đề nhận thức, văn hóa ứng xử với lễ hội truyền thống, môi trƣờng, thƣơng mại hóa…Tác giả đã có những nhận định sâu sắc, toàn diện về những thách thức trong việc bảo tồn lễ hội truyền thống ở Việt Nam mà thách thức cơ bản nhất là do sự hạn chế, bất cập về tổ chức và quản lý lễ hội truyền thống [107]. Tác giả Nguyễn Phƣơng Lan trong Chính sách bảo tồn, khai thác tài nguyên du lịch lễ hội đã giới thiệu một số chính sách của Đảng và Nhà nƣớc nhằm đẩy mạnh công tác bảo tồn, khai thác di sản văn hóa trong đó có lễ hội dân gian Việt Nam từ năm 1945 đến nay.

Tác giả cũng chỉ ra những bấp cập trong công tác quản lý khai thác du lịch lễ hội với những nguyên nhân khách quan và chủ quan mà hai ngành Văn hóa và Du lịch cần nhận thức và giải quyết. Từ góc độ chính sách văn hóa, tác giả đã đề xuất một số giải pháp nhằm bảo tồn, phát huy các giá trị tích cực của lễ hội, khai thác tốt nguồn tài nguyên du lịch lễ hội trong thời gian tiếp theo [46]. Tác giả Phạm Văn Dƣơng trong công trình Từ lễ hội đền Hùng đến lễ hội dân tộc - quốc gia vị trí, vai trò của người dân với việc gìn giữ nét truyền thống đã giới thiệu quá trình phát triển của không gian lễ hội đền Hùng từ phạm vi địa phƣơng đến khi trở thành lễ hội chung của dân tộc - quốc gia, khẳng định vị trí, vai trò của ngƣời dân trong việc gìn giữ nét truyền thống của lễ hội đền Hùng và tầm quan trọng, giá trị to lớn, sự thiêng liêng của lễ hội đền Hùng trong tâm thức cả dân tộc Việt Nam. Tuy nhiên, tác giả cho rằng với việc ngày càng chuyên nghiệp hóa lễ hội đền Hùng bằng các kịch bản, vai trò của ngƣời dân đối với lễ hội trong những năm gần đây bị hạn chế và mờ nhạt.Tác giả cũng nêu quan điểm cần nhìn nhận lại vai trò của Nhà nƣớc và ngƣời dân trong vùng văn hóa Hùng Vƣơng [115].

Tác giả Lê Thị Minh Lý trong Bảo vệ tập quán xã hội, nghi lễ và lễ hội thờ Hùng Vương ở Phú Thọ - đã nhận định hoàn cảnh và phân tích quá trình bảo vệ di 12 sản văn hóa phi vật thể tại Việt Nam cùng với những hệ quả kéo theo nhƣ: sự vận dụng một cách máy móc và cứng nhắc những khái niệm và biện pháp bảo vệ di sản vật thể đối với di sản phi vật thể làm cho quá trình bảo vệ di sản phi vật thể ở Việt Nam một thời gian dài bị hạn chế, thiếu hiệu quả, lúng túng và trì trệ… Tác giả phân tích những chuyển biến tích cực trong nhận thức và hành động bảo vệ di sản ở Việt Nam sau khi tiếp cận với những quan điểm của quốc tế, của UNESCO và đặc biệt từ khi có Công ƣớc 2003. Bên cạnh đó là những thách thức và đề xuất, phƣơng pháp để bảo vệ tập quán xã hội, nghi lễ và lễ hội thờ Hùng Vƣơng ở Phú Thọ [115]. Tác giả Lê Thị Hoài Phƣơng trong Bảo tồn Hát Xoan (Phú Thọ) gắn liền với không gian thờ cúng Hùng Vương đã nghiên cứu vấn đề bảo tồn Hát Xoan ở Phú Thọ gắn liền với không gian thờ cúng Hùng Vƣơng qua việc trả lời và giải quyết từng câu hỏi: Bảo tồn bằng cách nào? Bảo tồn bằng cái gì? Bảo tồn nhƣ thế nào? Từ những phân tích trên, tác giả đề xuất một số ý kiến mang tính phƣơng pháp luận nhƣ: khôi phục lại càng sớm càng tốt môi trƣờng văn hóa cho Hát Xoan, Việc truyền dạy nghệ thuật Hát Xoan, chính sách của nhà nƣớc hỗ trợ vật chất cho hoạt động này [115].