mở đầu, chính văn, kết thúc. Trong thực tế, mỗi tác phẩm có một kiểu cấu trúc khác nhau, biểu hiện tính đa phong cách trong nghệ thuật xây dựng tác phẩm. Kết cấu trực quan Trong du kí Việt Nam, kết cấu trực quan gắn liền với việc miêu tả đối tượng theo trình tự của thời gian hành trình. Đó là các tác phẩm: Cuộc chơi năm tầng núi của Nguyễn Đôn Phục, Cuộc chơi trăng sông Nhuệ của Nguyễn Mạnh Hồng,… 4.
Kết cấu nhật trình – sự kiện Trong những tác phẩm của Phạm Quỳnh, Mẫu Sơn Mục,… thường sử dụng lối kết cấu nhật trình - sự kiện để thuật lại các sự kiện theo thời gian là đơn vị ngày. Kết cấu đan xen tự sự - trữ tình Kết cấu này chiếm số lượng lớn trong du kí Việt Nam. Những tác phẩm viết trong dịp thăm danh lam, thắng cảnh, di tích với các bài du kí ngắn có kết cấu tự sự - trữ tình. Những tác phẩm này có sự kết hợp giữa kể, tả với bộc lộ cảm xúc bằng thơ hoặc văn.
Điểm nhìn trần thuật 4. Điểm nhìn đa diện đối với hiện thực Mối quan hệ giữa điểm nhìn trần thuật và nhân vật trong du kí Việt Nam đã làm dịch chuyển vị trí các ngôi trần thuật. Trong mối quan hệ với nhân vật, điểm nhìn trần thuật là phương thức phát ngôn, cách trình bày, mô tả,… phù hợp với cách cảm, cách nghĩ đối với hiện thực mà nhân vật chứng kiến, trải nghiệm trong cuộc hành trình. Điểm nhìn dịch chuyển của người kể chuyện Đối với tác phẩm du kí có dung lượng nhỏ, điểm nhìn trần thuật phổ biến là sự dịch chuyển giữa tác giả - kí giả - nhân vật như các tác phẩm của Nguyễn Đôn Phục, Thái Hữu Thành, Vũ Nga,.
Nghệ thuật ngôn từ 4. Sự kết hợp các chất liệu Trong du kí Việt Nam, hiện tượng hỗn dung ngôn ngữ xảy ra ở hai trường hợp: chữ Hán và chữ Pháp trong văn bản tiếng Việt. Trong nhiều trường hợp, việc sử dụng ngôn ngữ này đều mang mục đích nghệ thuật. Sự đa dạng của văn phong Hành văn trong văn bản của tác phẩm du kí Việt Nam thường biểu thị các hình thức phản ánh: miêu tả, nghị luận và trữ tình.
Hành văn mang tính nhạc trong văn du kí thường xuất hiện trong những tác phẩm có đoạn văn mang yếu tố trữ tình. Những tác phẩm du kí có phong cách diễn đạt này có sự trộn lẫn giữa thơ và văn xuôi làm hấp dẫn đối với người đọc. Cách diễn đạt này được kết hợp hai yếu tố tự sự và trữ tình, là kiểu phát ngôn nghệ thuật đặc trưng của du kí truyền thống. Chương 5: CÁC TÁC GIẢ DU KÍ VIỆT NAM TIÊU BIỂU NỬA ĐẦU THẾ KỈ XX 5.
Nguyễn Đôn Phục – phong cách truyền thống 5. Triết lí nghệ thuật về "sự đi" Theo Nguyễn Đôn Phục, cách chơi của hạng người văn chương là không chơi phiếm, chơi suông. Họ có cách chơi chữ nghĩa, chơi có mục đích, hướng về tâm hồn dân tộc. Cách chơi của Nguyễn Đôn Phục trong du kí là cách chơi với cái thú thanh cao, cái vui cổ kính không phàm tục.
Tiếp cận đối tượng trên phương diện lịch sử Từ điểm nhìn lịch sử mà thế giới trong các bài du kí, Nguyễn Đôn Phục đưa người đọc đến với thế giới cổ tích của các nhân vật và sự kiện lịch sử 5. Ngôn từ cổ kính và biểu cảm Du kí của Nguyễn Đôn Phục như là một hình thức đối thoại nghệ thuật giữa hai trường phái tư tưởng: cách tân và thủ cựu. Ngôn ngữ trong du kí của Nguyễn Đôn Phục có nhiều câu châm ngôn, triết lí. Ông sử dụng từ Hán Việt và chữ Hán, có nhiều câu văn biểu cảm và các thán từ.
Phạm Quỳnh – phong cách hiện đại 5. Văn du kí mang tính tư tưởng Văn Phạm Quỳnh là văn tư tưởng và cũng viết bởi mục tiêu tư tưởng. Trong văn du kí, Phạm Quỳnh luôn thể hiện các vấn đề về tư tưởng quốc gia, dân tộc, vấn đề đạo lí, … Do tiếp xúc với tư tưởng phương Tây hiện đại, nhiều tác phẩm du kí của Phạm Quỳnh mang tư tưởng dân tộc hiện đại, thể hiện những khát vọng canh tân đất nước. Những tác phẩm viết về đề tài quốc tế thường mang tính tư tưởng như: Pháp du hành trình nhật kí và Du lịch xứ Lào.
Ngoài ra, các tác phẩm viết về cuộc đi thăm, đi chơi ở trong nước như: Mười ngày ở Huế, Một tháng ở Nam kì đều có sự thể hiện tư tưởng của ông. Kết cấu và ngôn ngữ mang tính hiện đại Du kí Phạm Quỳnh có nhiều tác phẩm có qui mô lớn, gắn liền với cuộc hành trình lớn. Những tác phẩm này đều có lối kết cấu hiện đại như du kí châu Âu. Ngôn ngữ trong du kí Phạm Quỳnh là tiếng Việt hiện đại.
Văn du kí giàu chất triết luận Văn du kí Phạm Quỳnh dài dòng không phải là sự ghi chép lôi thôi, thấy gì ghi đó khi gặp trên lộ trình. Chất triết luận trong văn ông chi phối sự lựa chọn lối viết. Văn du kí của Phạm Quỳnh không cứng nhắc trong một kiểu cấu trúc văn bản mà có thể biến hóa linh hoạt. Văn du kí Phạm Quỳnh khác người ở chỗ, cái tư tưởng bao giờ cũng được đặt lên hàng đầu.
Vì thế, dù mức độ đậm nhạt khác nhau nhưng bài nào cũng được trang điểm bởi chất triết luận. Mãn Khánh Dương Kỵ - phong cách huyền thoại hóa 5. Cảm quan lịch sử và bút pháp huyền thoại hóa Cuộc hành trình trong du kí Mãn Khánh Dương Kỵ là cuộc hành trình xuyên thời gian, không gian để đến những nơi chưa có ai từng đến ở thời đại của ông; đó là kinh đô Chiêm Thành cách đây chừng mười thế kỉ. Thế giới nghệ thuật du kí của Mãn Khánh Dương Kỵ là sự trộn lẫn giữa lịch sử và truyền thuyết.
Ông dùng bút pháp huyền thoại hoá để làm cho cái thực và cái ảo đồng hiện, khó phân biệt. Nghệ thuật dựng cảnh và tạo không khí lịch sử Mãn Khánh Dương Kỵ có tài năng dựng cảnh và tạo không khí lịch sử cả trong lời văn và kết cấu. Ngôn từ giàu tính tạo hình Ngôn ngữ du kí của Mãn Khánh Dương Kỵ được chọn lọc. Ông có vốn từ vựng phong phú để miêu tả đúng cảnh, đúng người.
Ngoài ra ông còn có vốn từ khoa học, những nguồn tư liệu quí giá và sự am hiểu ngôn ngữ và văn hóa Chămpa. Điều này ông đã phục hồi những cái mất đi phải trở về trong ý niệm. Sử dụng chất liệu này, nhiều bức tranh cảnh vật được ông vẽ lên giàu màu sắc, đường nét và biểu cảm. Du kí là vấn đề của văn học đương đại.
Nhờ sự tác động nhiều mặt của kinh tế - văn hóa – xã hội trong thời đại khoa học – kĩ thuật và công nghệ phát triển, nhiều vấn đề của lịch sử và lí luận văn học được nhìn nhận lại. Du kí đã trở thành đối tượng nghiên cứu không chỉ đối với lí luận và phê bình văn học mà còn của nhiều ngành khác nhau. Trong thập niên cuối của thế kỉ XX, những cuộc hội thảo quốc tế về du kí đã thu hút nhiều nhà nghiên cứu đến với du kí. Những vấn đề đặt ra cho những nghiên cứu mang tính học thuật và nghiên cứu ứng dụng về du kí như: định nghĩa về du kí, xác định loại hình của du kí, đặc trưng thể loại của du kí, ranh giới phân biệt du kí là thể loại văn học với thể loại phi văn học,… được đưa ra bàn luận.
Những cuộc tranh luận mang tính học thuật của các nhà nghiên cứu đã gặp nhau ở một số điểm: coi du kí là một thể loại văn học, đặc trưng cơ bản của du kí là cuộc hành trình của tác giả, đồng thời là nhân vật, tính thông tin và tính khách quan của du kí lớn hơn những gì mà người ta tưởng nên có khả năng xâm nhập vào các địa hạt của các ngành khoa học khác,… Trong sự mở rộng phạm vi của đối tượng nghiên cứu, xu hướng nghiên cứu lịch sử văn học trong mối quan hệ với văn hóa, như là một môi trường của văn học đã đặt lại vấn đề về quan niệm thể loại. Trong xu hướng đó, gần đây các nhà nghiên cứu đã đặt ra vấn đề xem lại các tiểu loại của thể loại kí như: luận án tiến sĩ của Lê Trà My với đề tài Tản văn Việt Nam thế kỷ XX (từ cái nhìn thể loại) (2008), luận án tiến sĩ của Trần Văn Minh với đề tài Thể loại tùy bút trong văn học Việt Nam từ 1930 đến 1945 (2011), cùng với nhiều bài báo đăng trên các tạp chí chuyên ngành. Nhưng ở Việt Nam, nhiều người vẫn quan niệm du kí là tiểu loại của kí, có người dè dặt định danh du kí là thể tài. Không giống như tản văn hay tùy bút, là những thể loại phái sinh từ thể kí, du kí ra đời rất sớm trong văn học viết của nhân loại.
Trong lịch sử văn học Việt Nam, du kí ra đời trước cả thể loại kí chữ Hán, mặc dù sự hình thành thể loại của nó phải trải qua các giai đoạn phát triển với các hình thức thể loại khác nhau. Du kí Việt Nam có một quá trình phát triển không liên tục bởi tính đặc thù về phương thức tồn tại của nó. Đến nửa đầu thế kỉ XX, khi hội đủ các điều kiện như quan niệm về sự đi, phương tiện đi lại được cải thiện, môi trường văn hóa thay đổi, báo chí và dịch thuật du kí phát triển,…thì du kí đã hưng khởi trở lại. Với một qui mô lớn, có nhiều tác phẩm, tác giả với nhiều phong cách khác nhau, du kí Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX là một thể loại văn học có vị trí xứng đáng trong nền văn học dân tộc.
Du kí Việt Nam nửa đầu thế kỉ XX nổi lên như là một hiện tượng của sự phát triển văn học. Bắt nguồn từ trong dòng chảy của du kí truyền thống, lại được tiếp thu tinh thần và văn hóa của thời đại, không gian đi lại được mở rộng, nhận thức về lịch sử, văn hóa của tầng lớp trí thức được nâng lên, du kí Việt Nam đã phát triển và đi tiên phong trên con đường hiện đại hóa văn học về sử dụng ngôn ngữ và hoàn thiện thể loại. Với hàng trăm tác phẩm xuất hiện trên các báo và tạp chí trong gần nửa thế kỉ cùng với nhiều cây bút xuất sắc đã làm cho thể loại du kí đạt đến đỉnh cao của sự phát triển trong lịch sử du kí Việt Nam.