CHƯƠNG 1. LÝ LUẬN CHUNG VỀ LỐI SỐNG XANH VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG 1. Một số khái niệm liên quan 1. Khái niệm Lối sống Theo từ điển Tiếng Việt [13], Lối sống: “Là hình thức diễn ra của hoạt động (sống) đã trở thành ổn định, mang đặc điểm riêng”.
Theo từ điển Tiếng Anh [21], lối sống (lifestyle; life – style): “Là một cách làm việc gì đó (một phương pháp), đặc biệt trong đó là cách làm điển hình (mang đặc trưng riêng) của một người, một nhóm người, cộng động người, địa điểm hoặc mang tính thời kỳ (A way of doing something, especially one that is typical of a person, group of people, place or period). Lưu ý rằng, một số phiên dịch từ các ngôn ngữ khác nhau trong đó có Tiếng Việt đều có thể đưa ra kết quả giống nhau giữa 2 từ Lối sống và Phong cách sống và đều cho nghĩa giống nhau về mặt chữ viết song khác nhau ở nghĩa. Lối sống mang ý bao trùm và rộng hơn và phong cách sống chỉ chỉ một phần trong biểu hiện của con người thông qua tư duy của chính họ. [21; 33] Ngoài ra, còn có một số định nghĩa khác về lối sống như: - Lối sống là nghệ thuật khám phá những cách sống độc đáo.
Là cách bạn thể hiện những quan điểm của bản thân về thế giới. Phong cách sống phản ánh tính chân thực của các giá trị của cá nhân, lifestyle chính là mối liên hệ hòa hợp giữa các yếu tố vô hình (tâm lý, tinh thần, sở thích, tính cách, sở trường…) với các yếu tố hữu hình (ngoại hình, hành vi vật lý, hành động…). [34] - Là sự tổng hợp của toàn bộ các yếu tố như động lực, nhu cầu, sở thích, mong muốn của từng người; từ đó hình thành nên một nét văn hóa cá nhân riêng biệt. [36] 5 - Lối sống có thể bao gồm quan điểm về chính trị, tôn giáo, sức khỏe, giới tính, đạo đức, sự thân mật, triết học, thế giới quan, vũ trụ quan,.
[29] - Lối sống là phương thức sống của con người trong một chế độ xã hội nhất định được biểu hiện trong các lĩnh vực của đời sống như lao động sản xuất, hoạt động chính trị, văn hoá nghệ thuật, tín ngưỡng, sức khoẻ tinh thần và giao tiếp hàng ngày. [32] Đối với nhóm nghiên cứu, nhóm đưa ra tổng quát về khái niệm lối sống: “Lối sống là tổng hòa các quan điểm từ ý thức của con người thông qua sự phản ánh từ thế giới khách quan vào tư duy của con người bao gồm: Phong cách (tâm lý, tinh thần, sở thích, tính cách, sở trường, …) với Vật chất (ngoại hình, vật chất, hoạt động vật lý, …) tập hợp vào thành một khuôn mẫu mà ở đó thể hiện thông qua hành động, hành vi, hoạt động sống và thực hiện hóa các nhu cầu sống một cách lặp đi lặp lại tạo lên nét đặc sắc riêng biệt nhờ vào nhận biết sự khác nhau giữa hành vi, ý kiến, quan điểm, phong cách sống của cá nhân, nhóm dân tộc, cộng đồng, xã hội và nền/bản sắc văn hóa”. Lối sống được sinh ra từ nhận thức của con người sau khi con người thu được chất và lượng từ thế giới hiện thực khách quan, từ đó hình thành nên đời sống, văn hóa, xã hội. Và chỉ thực sự hữu hình khi xã hội phân chia lao động và phân hóa giai cấp, tầng lớp, nó cũng xuất hiện trước đó tuy nhiên chỉ dưới một dạng duy nhất là lối sống Công xã nguyên thủy khi không có đầy về vật chất và tinh thần, con người buộc phải sống cùng nhau cùng một sinh hoạt cùng một loại văn hóa cho và khi đã có sự phân chia rõ ràng, lối sống dần định hình chia ra theo từng lớp người hình thành lối sống mang bản sắc định hình thành văn hóa.
Ví dụ: Công xã nguyên thủy là một ví dụ về lối sống khi con người bắt đầu thu được lượng và chất từ thế giới. Khi thế giới có nhiều vật chất nhưng thu lượm còn nhiều hạn chế, lối sống dựa vào nhau là chủ yếu và không có bất kỳ lối sống nào khác được hình thành trong giai đoạn này cho tới khi phân hóa lao động sản xuất thì lối sống dựa vào nhau tan rã thay vào đó là lối sống tầng lớp và sự khác biệt giữa điển hình như thời kì chiếm hữu nô lệ hay phong kiến kèm theo đó các yếu tố về chính trị theo đó mà phân hóa. [1; 32] 6 Thời kỳ phong kiến phương đông và phương tây là ví dụ chân thực nhất về lối sống khác được phân hóa giữa tầng lớp giàu có như vua chúa và tầng lớp nghèo như nông dân. Một ví dụ khác về xuất khẩu lối sống, mặc dù được hiểu như vậy nhưng một số chứng minh được khắc họa khá rõ ràng như Lối sống của người Bali [33] được miêu tả có nguồn từ Ấn Độ giáo và đậm chất Ấn Độ giáo khi thương nhân người Ấn đem theo niềm tin và giáo lý tới các quốc gia chưa hoặc có giáo lý yếu như Indonesia và đến ngày nay, người Bali với lối sống văn hóa đậm bản sắc Ấn Độ giáo đã trở thành một lối sống văn hóa và du lịch tâm linh rất nổi tiếng.
Ở Việt Nam hiện tượng này cũng tương tự vào thời kỳ Pháp thuộc khi công giáo chưa thịnh hành vào thời nhà Nguyễn tuy nhiên sự truyền giáo từ Tây Ban Nha và Bồ Đào Nha cùng với sự phát triển thuộc địa thời kỳ Pháp thuộc dẫn tới ngày nay ở việt nam có ít nhất 7.21% dân số thuộc Công giáo [30]. Đời sống của họ mặc dù không có sự khác biệt lớn tuy nhiên lối sống và thực hành tôn giáo lại có sự pha trộn và nét riêng biệt giống như được miêu tả trong lối sống người Bali. [33] Đối với đương đại, lối sống hiện đại được mang nhiều giá trị trái mặt và thiếu lành mạnh khác thậm chí đối lập với các lối sống có phần truyền thống dân tộc như các nước Đông Nam Á do các hiện tượng xã hội Tây hóa hoặc trải nghiệm kém lành mạnh với các lối sống kiểu mới này. + Các tính chất của lối sống: - Lối sống mang tính biến thiên theo thời gian và thường cố hữu.
Khi khả năng này đạt tới đỉnh nhu cầu thừa thãi (về mọi mặt) nó sẽ tự biến thiên gia tăng thành lối sống mới. Sự biến thiên lệ thuộc vào một số yếu tố nhất định của con người như độ tuổi, giới tính, khả năng lao động, công cụ lao động hôn nhân, thời đại, chính trị, kinh tế, tôn giáo, sức khỏe, đạo đức, … - Lối sống phản ánh hiện thực khách quan tác động lên hoạt động của con người. - Lối sống phản ánh một phần thể chế, chế độ xã hội mà ở đó phương thức sản xuất cho phối các hoạt động còn lại. [1] 7 - Lối sống chỉ tồn tại song song với nhận thức của con người và biến đổi theo tư duy của mỗi người.
- Lối sống mang tính kế thừa. - Lối sống mang giá trị và hệ thống đánh giá đạo đức của con người. [1] - Lối sống mang tính nghệ thuật bản thân. Nghệ thuật này đến từ ý thức của mỗi người biến thành một loại nghệ thuật mà ở đó chính bản thân mỗi người phải tự tạo ra các giá trị từ chính hoạt động thực hiện hóa trìu tượng của bộ não tự điều chỉnh tự thêm bớt các điểm trong hoạt động sống để từ đó hoàn thiện bản thân là một bức tranh hoàn chỉnh xuyên suốt cuộc đời, ngoài ra còn xây dựng lối sống phù hợp biết biến thiên sao cho phù hợp và thay đổi khi cần thiết.
- Lối sống làm một phần rất nhỏ của văn hóa, kiến tạo lên văn hóa và không độc lập trong quá trình hình thành văn hóa. Lối sống tạo ra văn hóa ngược lại, văn hóa tác động trở lại lối sống hình thành quá trình biện chứng. Khái niệm Lối sống xanh Lối sống xanh chứa đựng một lượng lớn nội dung từ những định nghĩa và quy tắc trong lối sống. Lối sống xanh xuất hiện muộn hơn nhiều trong lịch sử so với các lối sống khác, đôi khi không được nếu một cách cụ thể hay chi tiết rõ ràng.
Tuy nhiên lối sống theo kiểu này được nhận biết bởi: “Sự tăng lên của các hoạt động bất lợi trong kinh tế và lao động làm ảnh hưởng tới người hoặc nhóm người theo khoảng thời gian nhất định, dẫn tới sự suy giảm trao đổi thương mại hoặc thất bại của các phong trào chống lại hoạt động bất lợi nêu trên dẫn tới sự di cư hoặc tự cô lập về khả năng tự cung tự cấp nhằm bù đắp lại hoạt động bất lợi từ đó cải thiện các hoạt động sống và sức khỏe mọi mặt. Một trong số phong trào này có thể sử dụng lịch sử ra đời của Phát triển bền vững. [16; 20] một số cột mốc như: Phong trào Hành động trở về với đất năm 1960. Thời điểm Lối sống xanh được xác định khi Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất năm 1992 được tổ chức đưa ra nội dung và thực hiện các nhiệm vụ bảo vệ môi trường, tính toán tài nguyên thiên nhiên trên Trái Đất và đảm bảo phát triển đồng đều, tích cực, liên tục, của kinh tế, xã hội tránh các sụp đổ không đáng có.
Từ đây 8 rất nhiều lối sống và loại hình lối sống được đưa ra nhằm thực hiện các nội dung của Hội nghị này. Một trong số đó nội dung cốt lõi mà Liên Hợp Quốc đưa ra là: “Đáp ứng các nhu cầu sinh thái, xã hội và kinh tế hiện tại mà không ảnh hưởng đến các yếu tố này cho các thế hệ tương lai.” và đây được coi là khái niệm đầu tiên cho lối sống xanh. Mặc dù có thể hiểu như Phát triển bền vững nhưng nhiều hình thức hiểu lối sống xanh được biến thiên thông qua những hoạt động mà con người thực hiện trong suốt 30 năm qua đã tạo một nghĩa hiểu dần thay thế biến lối sống xanh thành một nghĩa mang giá trị cốt lõi để gọi nó. Một số quan điểm được tổng quát như: - (Lối) Sống bền vững được miêu tả là lối sống cố gắng giảm việc sử dụng tài nguyên thiên nhiên của Trái đất bởi một cá nhân hoặc xã hội.
[27] - Sống xanh là lối sống lành mạnh, sống bền vững, giảm thiểu sử dụng tài nguyên thiên nhiên. Lối sống này hướng đến đáp ứng nhu cầu hiện tại nhưng không làm suy kiệt tài nguyên cho các thế hệ tiếp theo. - Lối sống là lối sống nỗ lực tạo ra sự cân bằng trong việc giữ gìn và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên, môi trường sống, nền văn minh nhân loại và đa dạng sinh học của Trái đất.