Chương 1 TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. TỔNG QUAN CÁC CÔNG TRÌNH NGHIÊN CỨU LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI LUẬN ÁN 1. Những công trình nghiên cứu liên quan đến phát triển du lịch * Những nghiên cứu ngoài nước Trong các công trình “The handbook on sustainable tourism development” (Cẩm nang về phát triển du lịch bền vững) của UNWTO và UNEP [99] và “Making Tourism More Sustainable - A Guide for Policy Makers” (Để du lịch bền vững hơn - Hướng dẫn cho các nhà hoạch định) [133] đã đưa ra những khuyến nghị quan trọng cho các Chính phủ trong việc thực hiện các chính sách nhằm đảm bảo phát triển bền vững. Về mặt lý luận, công trình này đã làm rõ khái niệm về phát triển bền vững trong du lịch, phân tích và làm rõ những quan điểm chủ đạo, nguyên tắc và những chính sách cốt lõi, phương pháp tiếp cận hiệu quả trong xây dựng chính sách chiến lược phát triển du lịch theo hướng bền vững.
Tác giả Daniela Drumbraveanu với công trình “Principles and practice of sustainable tourism planning” (Nguyên tắc và thực hành kế hoạch du lịch bền vững) [101] đã tập trung nghiên cứu, phân tích và làm rõ các quan điểm phát triển du lịch theo hướng bền vững, các điều kiện, tiêu chí để đánh giá du lịch bền vững, đồng thời công trình đã phân biệt du lịch bền vững và du lịch đại chúng. Trên cơ sở hệ thống hoá các vấn đề lý luận về du lịch bền vững, trong phạm vi bài viết tác giả đã đề xuất sáu nhóm nguyên tắc để đảm bảo phát triển du lịch bền vững… Công trình “Indicators of Sustainable Development for Tourism Destinations” (Bộ chỉ số phát triển bền vững cho các điểm đến du lịch) do UNWTO ấn hành [134], tác giả đã nghiên cứu, phân tích và lập luận cho thấy sự cần thiết xây dựng và ứng dụng bộ chỉ số về phát triển du lịch bền vững, 9 đồng thời tác giả cũng đề xuất quy trình hướng dẫn xây dựng và thực hiện bộ chỉ số này đối với từng điểm du lịch cụ thể cho phù hợp. Kết quả nghiên cứu của công trình đã đưa ra một bộ chỉ số đánh giá du lịch bền vững với 13 nhóm tiêu chí với trên 40 chỉ số cụ thể nhằm đánh giá phát triển du lịch bền vững tại các điểm đến du lịch. Tác giả Engelbert Ruoss, Loredana Alfarè với công trình “Sustainable Tourism as driving force for cultural heritage site development” (Du lịch bền vững là động lực phát triển di sản văn hóa) [113] đã đi sâu nghiên cứu về di sản văn hoá, du lịch bền vững, tính pháp lý quốc tế về bảo vệ di sản, phân tích mối quan hệ biện chứng giữa du lịch về di sản văn hoá, phân tích và làm rõ những tác động của du lịch tới bảo vệ nguyên trạng di sản văn hoá tại các điểm đến du lịch hiện nay.
Đồng thời, bài viết đã nghiên cứu phân tích cho thấy những tác động của du lịch tới bảo vệ nguyên trạng di sản văn hoá tại các điểm đến du lịch thực tế điển hình nhằm đảm bảo sự cân bằng và khai thác hiệu quả, bền vững những di sản văn hoá trong phát triển du lịch tại hai thành phố Venice (Ý) và Dubrovnik (Croatia). Trên cơ sở đó, bài viết đã đề xuất một số kiến nghị, giải pháp chủ yếu nhằm giảm thiếu những tác động tiêu cực và phát huy những mặt tích cực trong mối quan hệ giữa di sản - du lịch hướng tới phát triển bền vững du lịch và bảo tồn nguyên trạng các di sản văn hoá. Tác giả Al-Mughrabi và Abeer với công trình “Ecotourism: A Sustainable Approach of Tourism in Jordan” (Du lịch sinh thái: Một cách tiếp cận bền vững của du lịch ở Jordan) của [108] quan tâm bàn đến du lịch sinh thái nhằm hướng tới phát triển du lịch bền vững. Trong đó, tác giả đi vào nghiên cứu, phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận về du lịch sinh thái: định nghĩa, nguyên tắc, những tác động của du lịch sinh thái đối với tài nguyên môi trường và phát triển du lịch bền vững.
* Những nghiên cứu trong nước Tác giả Phạm Trung Lương với đề tài “Cơ sở khoa học và giải pháp phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam” [49], đã nghiên cứu một cách có hệ thống một số vấn đề lý luận về phát triển du lịch bền vững, trong đó tập trung làm rõ 10 các nguyên tắc, dấu hiệu nhận biết du lịch bền vững, đồng thời công trình đã xây dựng được khung lý thuyết về phát triển bền vững, nghiên cứu, phân tích một số mô hình và kinh nghiệm quốc tế trong phát triển du lịch bền vững. Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích và làm rõ thực trạng phát triển du lịch ở Việt Nam hiện nay, tác giả đã đề xuất một số giải pháp chính sách cơ bản nhằm đảm bảo phát triển du lịch bền vững ở Việt Nam hiện nay. Làm rõ những sự khác biệt về du lịch bền vững và du lịch không bền vững được thể hiện trong bài viết trong Kỷ yếu Hội thảo “Luận bàn về quan điểm phát triển du lịch bền vững và không bền vững” [9] của tác giả Lê Chí Công. Bài viết đã nghiên cứu, phân tích và làm rõ những quan điểm về phát triển bền vững, sự khác biệt giữa du lịch bền vững và du lịch không bền vững dựa trên các tiêu chí cụ thể như: tốc độ phát triển, mức độ kiểm soát, phương pháp tiếp cận, yếu tố chiến lược, công tác quản lý và sử dụng hợp lý nguồn lực, những đánh giá của du khách đối với điểm đến, sản phẩm du lịch….
Tác giả Đỗ Trọng Dũng trong cuốn “Phát triển du lịch sinh thái bền vững ở Tây Bắc Việt Nam trên phương diện đánh giá điều kiện tự nhiên” [13], đi sâu vào nghiên cứu, phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận về du lịch sinh thái bền vững như: khái niệm, vị trí của du lịch sinh thái trong chiến lược phát triển du lịch ở Việt Nam hiện nay, làm rõ những tiềm năng về điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch tự nhiên đảm bảo phát triển du lịch sinh thái, phân tích và làm sáng tỏ mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên và tài nguyên du lịch tự nhiên trong phát triển du lịch sinh thái bền vững….Trên cơ sở lý luận, tác giả đã đi vào nghiên cứu, phân tích và làm rõ thực trạng phát triển du lịch sinh thái ở khu vực miền núi Tây Bắc. Từ đó, bài viết đã đề xuất một số giải pháp cơ bản cho sự phát triển du lịch sinh thái bền vững cho khu vực miền núi Tây Bắc hiện nay. Để đảm bảo phát triển du lịch bền vững cần sử dụng hợp lý tài nguyên du lịch tự nhiên, luận điểm này được thể hiện thông qua các công trình "Sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên du lịch tự nhiên cho phát triển du lịch bền vững” [96] và bài viết “Bảo vệ môi trường và phát triển du lịch bền vững” [21]. Các tác giả đã tập trung nghiên cứu, phân tích và làm sáng tỏ yêu cầu khách quan 11 nhằm đảm bảo phát triển bền vững du lịch là khai thác và sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên.
Trong đó, bài viết đã phân tích cho thấy việc sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên đảm bảo phát triển du lịch bền vững bao gồm cả phát huy hiệu quả sử dụng, đảm bảo công tác quy hoạch, kiểm kê, đánh giá nguồn lực để sử dụng hợp lý nguồn lực tài nguyên thiên nhiên cho phát triển du lịch đồng thời không ảnh hưởng tới lợi ích từ các nguồn lực này của các thế hệ tương lai. Quan tâm nghiên cứu phát triển bền vững du lịch Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế, đã được làm rõ trong công “Phát triển bền vững du lịch Việt Nam trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế” [51] của tác giả Nguyễn Văn Mạnh. Trong phạm vi nghiên cứu, công trình đã nghiên cứu, phân tích và làm rõ một số vấn đề lý luận chung nhất về phát triển du lịch bền vững với ba trụ cột quan trọng đảm bảo phát triển du lịch bền vững là: kinh tế, xã hội và môi trường. Trên cơ sở nghiên cứu, đánh giá thực trạng phát triển du lịch Việt Nam sau khi gia nhập WTO, tác giả đã phân tích và làm rõ những vấn đề đặt ra đối với sự phát triển bền vững du lịch Việt Nam hiện nay.
Từ đó, công trình đã đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm phát triển du lịch bền vững Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế. Quan tâm nghiênn cứu đến sử dụng hợp lý nguồn lực du lịch đảm bảo phát triển du lịch bền vững ở một số địa phương được bàn đến ở một số công trình luận án tiêu biểu sau: luận án “Phát triển du lịch bền vững ở Phong Nha - Kẻ Bàng” [12] của tác giả Trần Tiến Dũng và Nguyễn Đức Tuy với luận án “Giải pháp phát triển du lịch bền vững Tây Nguyên” [98]. Các tác giả đã nghiên cứu, phân tích và hệ thống hoá các vấn đề lý luận chung về phát triển du lịch bền vững như: khái niệm, mục tiêu, nguyên tắc, các chỉ số đánh giá tính bền vững của du lịch. Trên cơ sở nghiên cứu, phân tích thực trạng phát triển du lịch bền vững ở địa phương nghiên cứu, các luận án đã đề xuất hệ thống giải pháp cơ bản nhằm đảm bảo sử dụng hợp lý nguồn lực du lịch cho phát triển du lịch bền vững.
Trong đó giải pháp về hợp tác, liên kết vùng nhằm đảm bảo phát triển du lịch bền vững cũng được các luận án đề xuất. Những công trình nghiên cứu liên quan đến liên kết kinh tế * Những nghiên cứu ngoài nước Trên thế giới, các nghiên cứu về liên kết kinh tế, liên kết kinh tế trong sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại, du lịch được nhiều nhà khoa học nghiên cứu. Các nghiên cứu chủ yếu tập trung vào: i) Các lý thuyết làm cơ sở cho liên kết kinh tế, liên kết trong phát triển kinh tế; ii) Các nghiên cứu về sự cần thiết của liên kết kinh tế, những hạn chế trong thực hiện liên kết và giải pháp thúc đẩy và nâng cao hiệu quả của liên kết kinh tế trong sản xuất công nghiệp, nông nghiệp, thương mại một cách bền vững nhất. Các nhà khoa học đã nghiên cứu nhiều hình thức cụ thể của liên kết kinh tế xuất hiện trong lịch sử như: Phường buôn phường hội trong xã hội phong kiến; Cácten, Xanhdica, Côngxoocxiom trong chủ nghĩa tư bản độc quyền.