Phần mở đầu, Kết luận và Danh mục tài liệu tham khảo, luận văn đƣợc kết cấu gồm ba chƣơng là : Chƣơng 1: Một số vấn đề lý luận về lịch sử sử học Chƣơng 2: Lịch sử sử học nƣớc CHDCND Lào giai đoạn từ năm 1975 đến năm 2015 Chƣơng 3: Nhận xét 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VỀ LỊCH SỬ SỬ HỌC CỦA CHDCND LÀO 1. Sơ lƣợc sử học Lào đến trƣớc năm 1975 1. Khái niệm lịch sử Khi nói đến lịch sử, theo giải thích đơn giản, lịch sử là những gì thuộc về quá khứ và gắn liền với xã hội loài ngƣời. Với ý này, lịch sử bao trùm tất cả mọi lĩnh vực trong xã hội, đa diện do đó khó định nghĩa chính xác và đầy đủ.
Vì thế, định nghĩa về lịch sử đƣợc rất nhiều nhà nghiên cứu đƣa ra. Trong các ngôn ngữ châu Âu (history - Englich, histoire - Francais) hay ictoria (Russian), lịch sử đều có gốc từ tiếng Hy Lạp historía. Từ này có 2 nghĩa: nghĩa thứ nhất là câu chuyện (History of Love), chuyện kể về quá khứ hay những hiểu biết về quá khứ và nghĩa thứ hai là một lĩnh vực khoa học nghiên cứu về quá khứ. Trong ngôn ngữ các dân tộc Đông nhƣ Trung Quốc, Nhật Bản, Việt Nam, từ lịch sử có gốc từ chữ Hán với các biến thể khác nhau nhƣ sử, lịch sử, sử học.
chữ sử trong tiếng Hán có quan hệ với chữ trung còn có âm là trúng - nghĩa là “chính xác”; lịch có nghĩa là “trải qua”. Do vậy, chúng ta bắt gặp hàng loạt những mệnh đề hầu nhƣ không liên quan tới câu chuyện chúng ta đang xem xét nhƣ: Lịch sử Vật lý, Lịch sử Toán học, Lịch sử Kiến trúc, Lịch sử Trái đất. Xét từ phƣơng diện này, các nhà kinh điển của chủ nghĩa Mác-Lênin - K. Ang-ghen, viết: “Chúng tôi chỉ biết có một ngành khoa học duy nhất là khoa học lịch sử.
Ở đây, Lịch sử đƣợc hiểu nhƣ một phƣơng pháp nghiên cứu – phƣơng pháp lịch đại - phƣơng pháp xem xét sự vận động, phát triển của mọi sự vật, hiện tƣợng theo chiều thời gian. Trong phạm vi luận văn thạc sĩ lịch sử sử học, tác giả chỉ đề cập tới lịch sử nhƣ là một khoa học nghiên cứu về sự vận động của xã hội loài ngƣời. Bách khoa toàn thƣ Xô Viết về lịch sử cho rằng: lịch sử là một (hay một tập hợp các) ngành khoa học, nghiên cứu về sự phát triển của xã hội loài ngƣời trong tất cả những biểu hiện cụ thể và đa dạng của nó với mục đích nhằm hiểu biết hiện tại và triển vọng của nó trong tƣơng lai. Định nghĩa trên đây đã nêu bật đƣợc đối tƣợng nghiên cứu và mục đích của khoa học lịch sử, nói một cách khác, nó thỏa mãn những tiêu chí về định nghĩa một lĩnh vực khoa học.
Trong đối tƣợng nghiên cứu, Bách khoa toàn thƣ Xô viết về lịch sử đã xác định rõ đó sự phát triển của xã hội loài ngƣời với tất cả những biểu hiện cụ thể và đa dạng của nó - tóm lại là toàn bộ quá trình vận động của nhân loại từ thuở bình minh của loài ngƣời 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho đến nay trên mọi bình diện của đời sống xã hội (kinh tế, chính trị, quân sự, ngoại giao, văn hóa-xã hội. Mục đích của khoa học lịch sử cũng đã đƣợc định nghĩa nêu trên thể hiện đƣợc vai trò to lớn của sử học đối với đời sống xã hội, khẳng định đƣợc sự cần thiết không thể thiếu đƣợc của lĩnh vực khoa học này đối với sự phát triển của nhân loại, bởi nó không chỉ nghiên cứu những gì đã phủ bụi thời gian mà còn nóng hổi tính thời sự và định hƣớng cho tƣơng lai. Định nghĩa ngắn gọn của Ts. Sue Peabody: lịch sử là một câu chuyện chúng ta nói chúng ta là ai [44].
Nhà bác học ngƣời La Mã Cicéron1 (106-45 TCN) đƣa ra quan điểm:“historia magistra vitae” (lịch sử chính yếu của cuộc sống) với yêu cầu đạt tới “lux veritatis” (ánh sáng của sự thật) [10;31] Và Gs Hà Văn Tấn có viết, lịch sử là khách quan. Sự kiện lịch sử là những sự thật đƣợc tồn tại độc lập ngoài ý thức chúng ta. Nhƣng sự nhận thức lịch sử lại là chủ quan. Và ngƣời ta chép sử vì những mục đích khác nhau [10;31-32].
Trần Quốc Vƣợng cho rằng, lịch sử là môn học về thời đã qua. Giải thích sâu hơn về thế nào là “đã qua”, ông cho rằng “đã qua là. đã qua, dù chỉ là một phút giây, một tháng ngày, một năm, một thế kỷ. đã trôi qua mà không còn là hiện tại” [49;16] Theo Ts Trần Thị Bích Ngọc [50;59-60], các định nghĩa thƣờng cũng chỉ đúng một phần, lịch sử đƣợc hiểu theo ba ý chính đƣợc các nhà nghiên cứu đồng ý: - Việc diễn ra trong quá khứ: những sự kiện (biến cố/ event) diễn ra trong quá khứ cho đến thời điểm hiện tại, không thể thay đổi đƣợc, cố định trong không gian và thời gian, mang tính chất tuyệt đối và khách quan.
- Ghi lại những việc diễn ra trong quá khứ: con ngƣời muốn nắm bắt quá khứ, diễn đạt theo sự kiện theo từ ngữ và giải thích ý nghĩa của sự kiện, mang tính chất tƣơng đối và chủ quan của ngƣời ghi lại bằng những câu chuyện kể. - Làm thành tài liệu của việc diễn ra trong quá khứ: cách làm hoặc quá trình tập hợp những sự việc diễn ra trong quá khứ thành tài liệu cũng chính là câu chuyện kể đối với hiện tại. Để hiểu lịch sử hoặc ngành sử học phải dựa vào cách viết sử của những sử gia từ xƣa đến nay. Vì cũng theo Ts Trần Thị Bích Ngọc giải thích, kiến thức về lịch sử thƣờng 1 Xem thêm Cicero, http://en.org/wiki/Cicero.
6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đƣợc xem là bao gồm cả hai, kiến thức về những biến cố của quá khứ và những kỹ năng suy nghĩ và giải thích quá khứ [50;80]. Vilichitlasy, nhà nghiên cứu sử học của Lào cho rằng “Lịch sử là nghiên cứu về quá khứ, đặc biệt là những sự kiện liên quan đến con ngƣời” [60]. Với tƣ cách là một môn khoa học, theo tác giả khái niệm lịch sử có thể đƣợc hiểu một cách đơn giản là : “bộ môn khoa học nghiên cứu về quá khứ, về sự phát triển của xã hội loài ngƣời nhằm tìm hiểu và dựng lại toàn bộ những hoạt động của con ngƣời và xã hội loài ngƣời trong quá khứ”. Đây là một thuật ngữ chung có liên quan đến các sự kiện trong quá khứ cũng nhƣ những ghi nhớ, phát hiện, thu thập, tổ chức, trình bày, giải thích và thông tin về những sự kiện này.
Khái niệm lịch sử sử học Lịch sử sử học ra đời vào những năm đầu thế kỷ XIX và là một môn khoa học nghiên cứu mới mẻ so với các môn khoa học khác. Cũng giống nhƣ khái niệm lịch sử, lịch sử sử học là một thuật ngữ khoa học vẫn còn phải tiếp tục bàn luận để xác định cho thật chính xác [37;10] bởi còn tồn tại nhiều quan niệm và quan điểm khác nhau. Thuật ngữ “ἱστορία” có nghĩa là “điều tra” xuất hiện lần đầu trong các công trình nghiên cứu của nhà biên niên sử học Hy Lạp Hecataeus (nửa đầu thế kỷ VI TCN.AD) – ngƣời đã tƣờng thuật các sự kiện xảy ra trong xã hội và những chuyến đi của mình. Quan điểm của Hecataeus tiếp tục đƣợc Herodotus (425-480) nghiên cứu và phát triển.
Herodotus là nhà sử học đầu tiên sƣu tầm tài liệu một cách có hệ thống, kiểm tra độ chính xác ở một mức độ nào đó và sắp xếp thành những thể truyện sống động và có cấu trúc tốt. Ông đƣợc biết đến nhiều nhất qua tác phẩm Historiai (tiếng Hy Lạp: Iστορίαι), một tài liệu ghi chép những cuộc tra cứu của ông về nguồn gốc cuộc chiến tranh Ba Tƣ-Hy Lạp xảy ra vào giai đoạn từ 490 đến 479 TCN và về huyền sử, lịch sử hoặc phong tục của rất nhiều chủng tộc sinh sống trên ba châu , Âu, Phi - những châu lục mà ông đã đi du lịch [40;46]. Ông là tác giả đầu tiên đề cập đến lối sống, truyền thống văn hóa, thậm chí bộ máy thống trị và việc làm ăn kinh tế của tộc ngƣời Scythia - một dân tộc cƣ ngụ ở phía Bắc Hắc Hải, từ sông Danube cho đến sông Đông. Ông cũng đã góp phần lập lên danh sách bảy kỳ quan thế giới cổ đại qua những chuyến du lịch của ông.
Một trong các kỳ quan này là lăng mộ của Mausolus đã đƣợc dựng lên tại Halikarnasseus, quê hƣơng của ông, khoảng 70 năm sau khi ông qua đời. Những nghiên cứu của ông đã đặt nền móng cho những nghiên cứu sử học của Thucydides (sinh khoảng 460 TCN – 400 và 395 trƣớc Công nguyên). Ông là một chính 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trị gia và nhà sử học Athen. Ông là ngƣời đầu tiên đƣa ra quan điểm: lịch sử chính xác – tức là các sự kiện đƣợc đƣa ra phải có tính hợp lý không thiên vị.
Ông không cho rằng huyền thoại và tin đồn là lịch sử, nó là quá trình đi tìm kiếm sự thật bằng những nguyên nhân, gốc rễ của sự kiện. Trong tác phẩm Lịch sử của cuộc chiến Peloponnesian kể về cuộc chiến giữa Athens và Sparta diễn ra trong giai đoạn từ năm 431. TCN, ông đã tiến hành thu thập tất cả các tài liệu về lịch sử liên quan của Hy Lạp đến các cuộc chiến tranh Ba Tƣ nhằm giải thích những nguyên nhân trực tiếp và gián tiếp gây mâu thuẫn giữa Athens và Sparta và ghi chép lại sự kiện này theo hệ thống ngày tháng và bình luận của chính ông đối với các sự kiện diễn ra với lối tƣ duy phê phán. Nếu nhƣ Herodotus đƣợc coi là “cha đẻ của lịch sử” thì ông đƣợc coi là ngƣời đầu tiên đặt nền móng cho phƣơng pháp luận sử học trong nghiên cứu và biên soạn lịch sử sử học và triết học lịch sử2.
Quan điểm của ông tiếp tục đƣợc Polybius (khoảng 206 TCN - đến 124 TCN), chính khách, nhà sử học và nhà lý luận chính trị ngƣời Hy Lạp kế thừa và phát triển nghiên cứu sử học với tƣ cách là ngƣời đầu tiên tìm kiếm những nguyên nhân nội tại các diễn tiến của lịch sử chứ không phải là để gợi lên những nguyên tắc bên ngoài của sự kiện3.