Chương 1: Đảng bộ TP.Hà Nội lãnh đạo công tác thu hút vốn FDI từ năm 2001 đến năm 2008 - Chương 2: Đảng bộ TP.Hà Nội lãnh đạo đẩy mạnh công tác thu hút vốn FDI từ năm 2008 đến năm 2013 - Chương 3: Một số nhận xét và bài học kinh nghiệm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: ĐẢNG BỘ TP.HÀ NỘI LÃNH ĐẠO CÔNG TÁC THU HÚT VỐN ĐẦU TƢ TRỰC TIẾP NƢỚC NGOÀI TỪ NĂM 2001 ĐẾN NĂM 2008 1. Khái quát lý luận về FDI và thực trạng thu hút FDI của TP.Hà Nội trƣớc năm 2001 1. Khái quát lý luận về đầu tư nước ngoài *Khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) Hiện nay, có khá nhiều khái niệm về đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI). Theo IMF (Quỹ tiền tệ quốc tế), FDI là khoản đầu tư được thực hiện nhằm thu lợi lâu dài trong doanh nghiệp ở một số nền kinh tế khác với nền kinh tế thuộc các nước của chủ đầu tư.
Ngoài ra, nhà đầu tư còn mong muốn giành được quyền quản lý doanh nghiệp đó. Theo UNCTAD (Hội nghị liên hợp quốc tế về thương mại và phát triển), FDI là hoạt động đầu tư có mối quan hệ dài hạn, phản ánh lợi ích và sự kiểm soát lâu dài của nhà đầu tư nước ngoài hoặc công ty mẹ đối với doanh nghiệp của mình ở một nền kinh tế khác. Trong hai khái niệm này, hoạt động FDI gắn liền với mục đích lợi nhuận và quyền kiểm soát của nhà đầu tư nước ngoài. [ 2; tr 7] OECD (Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế) lại cho rằng, FDI phản ánh lợi ích lâu dài, mà một thực thể trong một nền kinh tế (nhà đầu tư trực tiếp) đạt được thông qua một cơ sở kinh tế tại một nền kinh tế khác với nền kinh tế thuộc nước của nhà đầu tư.
Lợi ích lâu dài này thể hiện các mối quan hệ giữa nhà đầu tư với doanh nghiệp đầu tư trực tiếp, trong đó nhà đâu tư giành được ảnh hưởng quan trọng và có hiệu quả trong quản lý doanh nghiệp. FDI bao gồm các giao dịch đầu tiên, tiếp đến là các giao dịch về vốn giữa hai thực thể được liên kết chặt chẽ. Trong đó, nhà đầu tư trực tiếp được hiểu là người nắm quyền kiểm soát từ 10% vốn của một doanh nghiệp trở lên. Theo khái niệm này, có thể thấy động cơ chủ yếu của nhà đầu tư nước ngoài là 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thông qua phần vốn được sử dụng ở nước ngoài, giành quyền kiểm soát hoặc có ảnh hưởng nhất định đối việc quản lý doanh nghiệp.[ 2; tr 7] Theo Luật Đầu tư nước ngoài của Việt Nam năm 2005 (Điều 3), Đầu tư là việc nhà đầu tư bỏ vốn bằng các loại tài sản hữu hình hoặc vô hình để hình thành tài sản tiến hành các hoạt động đầu tư theo quy định của Luật đầu tư và các quy định khác của pháp luật có liên quan.
Do vậy, có thể nói, đầu tư nước ngoài là việc nhà đầu tư nước ngoài đưa vào Việt Nam vốn bằng tiền và các tài sản hợp pháp khác để tiến hành hoạt động đầu tư theo quy định của Luật đầu tư và các văn bản có liên quan. Khái niệm nêu trong Luật đầu tư của Việt Nam chủ yếu đề cập đến xuất xứ của nguồn vốn. Như vậy, “đầu tư” và “nhà đầu tư” là hai trong số yếu tố quan trọng nhất trong các hoạt động đầu tư nước ngoài. Định nghĩa về đầu tư nước ngoài trên cho thấy bản chất của đầu tư nước ngoài vẫn là tìm kiếm lợi nhuận bằng con đường kinh doanh của chủ đầu tư.
*Đặc điểm của đầu tư trực tiếp nước ngoài Một trong những đặc điểm quan trọng nhất của FDI là nhà đầu tư vừa là người sở hữu, vừa là người sử dụng vốn đầu tư. FDI là hình thức đầu tư bằng vốn của tư nhân nên nhà đầu tư có quyền tự chủ và tự quyết định, tự chịu trách nhiệm về kết quả sản xuất kinh doanh, tự chịu tự do và quyền thu lợi nhuận. FDI là hình thức chuyển giao lớn về vốn, công nghệ, kỹ năng quản lý. Thông qua FDI, nước tiếp nhận đầu tư (mà trực tiếp là các doanh nghiệp, nhà sản xuất kinh doanh của nước tiếp nhận) có thể tiếp nhận được công nghệ tiên tiến, học hỏi được các kinh nghiệm quản lý hiện đại.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com FDI có thể diễn ra theo hai hướng: đầu tư nước ngoài vào trong nước và đầu tư từ trong nước ra nước ngoài. Cả hai dòng đầu tư này đều có vai trò và tác dụng quan trọng đối với một quốc gia. FDI được thực hiện chủ yếu bởi các công ty xuyên quốc gia. Đây là những tập đoàn có tiềm lực lớn về vốn, công nghệ cao, nhãn hiệu sản phẩm có uy tín và danh tiếng, có khả năng cạnh tranh và tính năng động cao… FDI được thực hiện thông qua nhiều hình thức khác nhau như: hợp tác kinh doanh trên cơ sở hợp đồng hợp tác kinh doanh, doanh nghiệp liên doanh; doanh nghiệp 100% vốn đầu tư nước ngoài; chi nhánh sở hữu hoàn toàn; các hoạt động mua lại và sáp nhập…Bên cạnh đó, FDI có thể được thực hiện thông qua khu công nghiệp tập trung, khu chế xuất, BOT, BTO, BT… Trong điều kiện toàn cầu hóa và tự do hóa thương mại, các quốc gia đều có xu hướng cải cách, điều chỉnh luật pháp, chính sách theo hướng giảm thiểu các rào cản đối với FDI nhằm tăng sức cạnh tranh và thúc đẩy việc thu hút, vừa thực hiện tốt việc đầu tư trực tiếp ra nước ngoài.
Điều đó góp phần làm cho dòng vốn FDI ngày càng gia tăng. Đây là một trong những nguồn lực quan trọng đối với quá trình phát triển kinh tế - xã hội của các quốc gia, đặc biệt là các quốc gia đang và chậm phát triển.[ 19; tr 10] *Các nhân tố tác động đến đầu tư trực tiếp nước ngoài Thứ nhất, sự ổn định về chính trị, kinh tế. Sự ổn định về chính trị, kinh tế sẽ tạo ra môi trường đầu tư, kinh doanh thuận lợi. Một chính quyền mạnh, thực thi hữu hiệu các chính sách phát triển kinh tế - xã hội đáp ứng yêu cầu chính đáng của người dân sẽ đem lại lòng tin và sự hấp dẫn cho các nhà đầu tư.
Một quốc gia có chính trị ổn định, kinh tế phát triển sẽ là điều kiện thuận lợi để thu hút đầu tư lâu dài. Ngược lại, nếu một quốc gia có chính trị không ổn định, có bất hòa đối với các quốc gia khác thì khi xảy ra xung đột, các quốc gia thường áp dụng chính sách cấm vậ, trưng phạt kinh tế, chính trị…Điều này sẽ ảnh hường trực tiếp đến nhà đầu tư. Do vậy, sự ổn định về chính trị, kinh tế là điều kiện tiên quyết nhằm giảm thiểu những rủi ro khi 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực hiện hoạt động đầu tư ở nước sở tại, bởi đây là những nhân tố nhạy cảm, tác động trực tiếp đến tâm lý và hành động thực tế của các nhà đầu tư. Các nhà đầu tư quyết định bổ sung vốn để mở rộng sản xuất hay thu hẹp vốn cũng phụ thuộc chủ yếu vào sự ổn định chính trị và xã hội.[ 19; tr 16] Thứ hai, hệ thống luật pháp và môi trường thể chế là thành phần quan trọng của môi trường đầu tư, bởi nó phản ánh chính sách mở cửa và chiến lược hội nhập với nền kinh tế quốc tế.
Nếu hệ thống luật pháp của một nước càng đồng bộ, rõ ràng, chặt chẽ, phù hợp với hệ thống luật pháp và thông lệ quốc tế thì khả năng thu hút FDI của nước đó sẽ càng cao và ngược lại. Pháp luật qui định và điều chỉnh tất cả các hoạt dộng để gắn quyền lợi, nghĩa vụ, trách nhiệm kinh tế -xã hội của nhà đầu tư trong sản xuất kinh doanh. [ 19; tr 22] Thứ ba, sự phát triển cơ sở hạ tầng kỹ thuật của một quốc gia luôn là điều kiện vật chất hàng đầu để các chủ đầu tư có thể nhanh chóng thông qua các quyết định và triển khai các dự án đầu tư đã cam kết. Để thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, việc nâng cấp cơ sở hạ tầng kỹ thuật là một trong những yếu tố quan trọng thúc đẩy tiến trình đầu tư.
Sức cạnh tranh của nhiều ngành dịch vụ như bưu chính – viễn thông, vận tải hàng không, điện, vận tải biển…ngày càng phát triển nhanh chóng cả chiều rộng và chiều sâu ở tất cả các quốc gia, trong đó dịch vụ thông tin và tư vấn đầu tư đóng vai trò rất quan trọng đối với những nước thu hút vốn nước ngoài lẫn chủ đầu tư.[ 19; tr 24] Thứ tư, công tác quy hoạch xây dựng là công việc coi trọng hàng đầu. Để đảm bảo cho hoạt động xây dựng có hiệu quả và phát triển bền vững, chính quyền địa phương trên cơ sở xây dựng các chiến lược quy hoạch tổng thể phát triển kinh tế - xã hội 5 năm và hàng năm định hướng cho các hoạt động đầu tư. Tuy nhiên, chất lượng của công tác quy hoạch lại ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả và hiệu quả đầu tư. Nếu quy hoạch kém, tầm nhìn ngắn, chưa phù hợp với cơ chế thị trường, chưa thay đổi kịp với quá trình thay đổi của các yếu tố khách quan thì sẽ không thể định hướng được cho các nhà đầu tư.
10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Do vậy, quy hoạch phải mang tính khách quan, gắn với việc nghiên cứu nhu cầu của thị trường và khả năng của doanh nghiệp.[ 19; tr 26] Thứ năm, chính sách, công cụ và thủ tục hành chính của chính quyền địa phương về đầu tư. Lực cản lớn nhất làm nản lòng các nhà đầu tư là thủ tục hành chính rườm rà, phức tạp, gây tốn kém về thời gian và chi phí, làm mất cơ hội đầu tư. Do vậy, để doanh nghiệp nhanh chóng tiến hành sản xuất kinh doanh thì thời gian phê duyệt, quyết định cấp giấy phép đầu tư, cũng như thời gian thẩm định thiết kế kỹ thuật, thẩm định môi trường cho các dự án phải nhanh chóng. Bên cạnh những vấn đề liên quan đến thủ tục hành chính thì hiệu quả quản lý của chính quyền địa phương cũng rất quan trọng, nhất là trong phân cấp quản lý, bởi việc phân cấp trong khâu lập, thẩm định, phê duyệt, thi công…hợp lý sẽ phát huy được quyền tự chủ của địa phương và doanh nghiệp.
Ngược lại, giao quyền tự chủ cho các doanh nghiệp nhưng không có các chế tài quản lý, kiểm tra, theo dõi…sẽ dẫn đến tình trạng thả nổi doanh nghiệp.