®¹i häc quèc gia hµ néi Tr−êng ®¹i häc khoa häc x héi vµ nh©n v¨n Vò thÞ kim yÕn §¶ng bé thµnh phè H¶i Phßng lnh ®¹o sù nghiÖp gi¸o dôc phæ th«ng trong thêi k× 1986 - 2003 Chuyªn ngµnh: LÞch sö §¶ng M· sè : 5.16 luËn v¨n th¹c sÜ lÞch sö Ng−êi h−íng dÉn khoa häc: TiÕn sÜ Ph¹m Hång Tung hµ néi - 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 Më ®Çu 1. TÝnh cÊp thiÕt cña ®Ò tµi Trong hÖ thèng gi¸o dôc quèc d©n ë ViÖt Nam, GDPT ®−îc nh×n nhËn nh− mét bËc gi¸o dôc cã tÇm quan träng ®Æc biÖt, võa lµ "b¶n lÒ", võa lµ "x−¬ng sèng" cña toµn bé qu¸ tr×nh h×nh thµnh vµ ph¸t triÓn nh©n c¸ch cña c¸c løa tuæi nhi ®ång, thiÕu niªn vµ thanh niªn, gióp c¸c em tõ b−íc ®i chËp ch÷ng, tõ nhËn biÕt ®¬n s¬ tiÕn lªn n¾m b¾t ®−îc nh÷ng kiÕn thøc c¬ b¶n vÒ v¨n ho¸ ch÷, v¨n ho¸ lµm ng−êi vµ ®Þnh h−íng ®−îc cuéc sèng cña m×nh. ChÝnh m¸i tr−êng nµy ®· gãp phÇn kh«ng nhá t¹o ra nh÷ng con ngoan, trß giái, nh÷ng c«ng nh©n tèt vµ nh÷ng tµi n¨ng cho ®Êt n−íc. V× yªu cÇu cña sù nghiÖp ®æi míi, nhu cÇu cuéc sèng cña nh©n d©n vµ ®ßi hái cña cuéc ®Êu tranh chèng nguy c¬ tôt hËu cña ®Êt n−íc, néi dung gi¸o dôc vµ ®µo t¹o (trong ®ã cã GDPT) ph¶i kh«ng ngõng ®æi míi.
§¶ng ta rÊt coi träng vÞ trÝ cña ngµnh GDPT (1). NghÞ quyÕt cña Bé ChÝnh trÞ TW §¶ng vÒ c¶i c¸ch gi¸o dôc lÇn thø 3 (n¨m 1979) ®· chØ râ: “Gi¸o dôc phæ th«ng lµ nÒn t¶ng v¨n ho¸ cña mét n−íc, lµ søc m¹nh t−¬ng lai cña mét d©n téc. Nã ®Æt c¬ së v÷ng ch¾c cho sù ph¸t triÓn toµn diÖn con ng−êi ViÖt Nam x1 héi chñ nghÜa. Lµ thµnh phè lín thø ba cña c¶ n−íc, H¶i Phßng héi tô nhiÒu ®iÒu kiÖn thuËn lîi ®Ó trë thµnh trung t©m v¨n ho¸ - gi¸o dôc cña miÒn duyªn h¶i B¾c Bé.
§Þa h×nh H¶i Phßng kh¸ ®a d¹ng, cã thÓ coi nh− h×nh ¶nh cña ®Êt n−íc ViÖt Nam thu nhá víi vïng biÓn - h¶i ®¶o, ®ång b»ng ven biÓn vµ nói. Trªn nÒn t¶ng nµy, thµnh phè cã lîi thÕ ®Ó ph¸t triÓn ®a d¹ng c¸c lo¹i h×nh kinh tÕ biÓn (c¶ng biÓn, thuû s¶n, du lÞch), c«ng nghiÖp vµ dÞch vô. §Æc biÖt, víi thÕ m¹nh c¶ng biÓn, thµnh phè gi÷ vai trß to lín ®èi víi xuÊt nhËp khÈu cña vïng B¾c Bé, cã ®iÒu kiÖn tiÕp nhËn vµ øng dông nhanh c¸c thµnh tùu GD§T, khoa (1) Chóng t«i thèng nhÊt gäi lµ ngµnh gi¸o dôc phæ th«ng víi ý nghÜa ®©y lµ mét bËc häc trong hÖ thèng gi¸o dôc quèc d©n, kh«ng mang ý nghÜa lµ mét ngµnh t−¬ng ®−¬ng víi c¸c ngµnh kinh tÕ nh− c«ng nghiÖp, n«ng nghiÖp hay du lÞch. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 häc - kü thuËt vµ c«ng nghÖ, kü n¨ng vÒ qu¶n lý tõ n−íc ngoµi mét c¸ch nhanh chãng.
V÷ng vµng n¬i cöa biÓn, n¬i ®Çu sãng ngän giã, §¶ng bé, qu©n vµ d©n H¶i Phßng ®· lËp nªn nh÷ng chiÕn c«ng vang déi trong hai cuéc kh¸ng chiÕn gi¶i phãng d©n téc nh− Tiªn L·ng chèng cµn, §−êng 5 quËt khëi, Nói Voi kiªn c−êng, C¸t Bi rùc löa, b¾n r¬i ph¸o ®µi bay B52, ph¸ thuû l«i, b¶o vÖ m¹ch m¸u giao th«ng,… Võa anh dòng, kiªn c−êng ®¸nh giÆc, gi÷ n−íc, ng−êi d©n H¶i Phßng võa cÇn cï, n¨ng ®éng s¸ng t¹o trong x©y dùng, ph¸t triÓn kinh tÕ - x· héi víi phong trµo x©y dùng Tæ ®éi lao ®éng XHCN mµ con chim ®Çu ®µn lµ Tæ ®¸ nhá ca A Nhµ m¸y xi m¨ng H¶i Phßng. Bªn c¹nh ®ã lµ phong trµo ph¸t huy s¸ng kiÕn, c¶i tiÕn kü thuËt cña Nhµ m¸y c¬ khÝ Duyªn H¶i, cã ý nghÜa víi c¶ n−íc, gãp phÇn vµo phong trµo thi ®ua “Sãng Duyªn H¶i, Giã §¹i Phong, Cê Ba NhÊt, Trèng B¾c Lý” l«i cuèn hµng triÖu quÇn chóng tham gia, mang l¹i hiÖu qu¶ thiÕt thùc. B−íc vµo c«ng cuéc ®æi míi toµn diÖn ®Êt n−íc, §¶ng bé, qu©n vµ d©n H¶i Phßng ®· ph¸t huy truyÒn thèng trung dòng, quyÕt th¾ng, ®oµn kÕt, kiªn ®Þnh, v÷ng vµng, n¨ng ®éng, s¸ng t¹o, v−ît qua nh÷ng khã kh¨n, th¸ch thøc, ®¹t ®−îc nh÷ng thµnh tùu quan träng, tõng b−íc ®−a thµnh phè ph¸t triÓn xøng ®¸ng víi vÞ trÝ lµ mét trong nh÷ng trung t©m chÝnh trÞ, kinh tÕ, v¨n ho¸ cña ®Êt n−íc. Trong nh÷ng thêi ®iÓm khã kh¨n nhÊt, trªn c¸c lÜnh vùc kinh tÕ - x· héi, x©y dùng §¶ng, vËn ®éng quÇn chóng,… §¶ng bé vµ nh©n d©n H¶i Phßng ®Òu cã nÕp nghÜ, c¸ch lµm s¸ng t¹o vµ ®Ò xuÊt víi Trung −¬ng nhiÒu vÊn ®Ò quan träng.
Tiªu biÓu ph¶i kÓ ®Õn chñ tr−¬ng kho¸n s¶n phÈm trong n«ng nghiÖp; xo¸ bá c¬ chÕ nhiÒu gi¸ nh»m b×nh æn thÞ tr−êng; t¨ng c−êng kinh tÕ ®èi ngo¹i, më réng liªn doanh, liªn kÕt; ®Ò xuÊt quy chÕ d©n chñ, thùc hiÖn ph−¬ng ch©m "d©n biÕt, d©n bµn, d©n lµm, d©n kiÓm tra"; thùc hiÖn c¸c ch−¬ng tr×nh x· héi,… NhiÒu lÜnh vùc y tÕ, d©n sè - kÕ ho¹ch ho¸ gia ®×nh, gi¸o dôc, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo, ®Òn ¬n ®¸p nghÜa vµ mét sè mÆt vÒ kinh tÕ, x©y LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 dùng c¬ së h¹ tÇng, ®« thÞ,… cña H¶i Phßng lµ ®iÓn h×nh cña c¶ n−íc. Nh÷ng quyÕt t©m cña §¶ng bé vµ nh©n d©n H¶i Phßng ®· ®−îc Trung −¬ng vµ c¶ n−íc ñng hé, gióp ®ì vµ H¶i Phßng còng lu«n x¸c ®Þnh phÊn ®Êu v−¬n lªn v× c¶ n−íc. NhËn thøc s©u s¾c vai trß “x−¬ng sèng”, “b¶n lÒ” cña GDPT trong hÖ thèng gi¸o dôc quèc d©n, §¶ng bé thµnh phè H¶i Phßng ®· th−êng xuyªn quan t©m, ch¨m lo t¹o ®iÒu kiÖn ®Ó GDPT tõng b−íc ®æi míi vµ ph¸t triÓn v÷ng ch¾c. TÝnh ®Õn thêi ®iÓm n¨m häc 2003 - 2004, toµn thµnh phè cã gÇn 500 tr−êng cña c¸c cÊp häc phæ th«ng ®−îc bè trÝ phï hîp ®Þa bµn d©n c− tõ ®Êt liÒn ®Õn h¶i ®¶o, víi ®ñ lo¹i h×nh, m« h×nh gi¸o dôc: Bªn c¹nh tr−êng c«ng lËp cã tr−êng d©n lËp, b¸n c«ng, t− thôc.
Bªn c¹nh tr−êng phæ th«ng th«ng th−êng cã tr−êng phæ th«ng n¨ng khiÕu, tr−êng chuyªn biÖt. Mçi nhµ tr−êng trong toµn hÖ thèng GDPT ®Òu nç lùc v−¬n lªn, kh¾c phôc nhanh nh÷ng tån t¹i yÕu kÐm, phÊn ®Êu ®Ó ®¹t cho ®−îc “4 thËt”: “d¹y thËt”, “häc thËt”, “thi thËt” ®Ó “häc sinh ra ®êi lµm viÖc thËt”. ChÝnh v× vËy, ngµnh lu«n ®−îc §¶ng, Nhµ n−íc, Bé GD§T ®¸nh gi¸ cao, tÆng th−ëng nhiÒu phÇn th−ëng cao quý. Bé GD§T th−êng giao cho GDPT H¶i Phßng lµm thÝ ®iÓm nh÷ng vÊn ®Ò míi nhÊt cña ngµnh.
VÝ dô: “§æi míi ch−¬ng tr×nh gi¸o dôc phæ th«ng”, “ThÝ ®iÓm ph©n ban”, “C«ng nghÖ d¹y häc”, “§¸nh gi¸ gi¸o viªn tiÓu häc theo chuÈn míi”,… Ng−îc l¹i, GDPT H¶i Phßng còng ®ãng gãp cho Bé GD§T nhiÒu ®Ò xuÊt míi, s¸ng kiÕn hay. §¬n cö nh− vÊn ®Ò gi¸o dôc ®Þa ph−¬ng ®−îc H¶i Phßng ®−a vµo nhµ tr−êng sím nhÊt ®Ó lµm c¬ së cho viÖc d¹y häc tù chän hiÖn nay. §¸nh gi¸ vÒ vÊn ®Ò nµy, Gi¸o s−, ViÖn sÜ Ph¹m Minh H¹c, nguyªn ñy viªn TW §¶ng, nguyªn Phã tr−ëng ban thø nhÊt Ban Khoa gi¸o Trung −¬ng, nguyªn Bé tr−ëng Bé GD§T, viÕt: “T«i vui mõng nhËn thÊy trong suèt hai thËp kØ qua, H¶i Phßng kiªn tr× thùc hiÖn chñ tr−¬ng x©y dùng c¸c tµi liÖu LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 4 t¹m gäi lµ “®Þa ph−¬ng häc” vµ ®−a vµo gi¸o dôc con em ®¹t kÕt qu¶ tèt. H¶i Phßng cho ®Õn nay vÉn dÉn ®Çu thùc hiÖn chñ tr−¬ng nµy” (2).
N¨m 2004, Së GD§T H¶i Phßng cßn ®−a ra s¸u lêi thÒ cña ng−êi lµm nghÒ d¹y häc H¶i Phßng trong c¬ chÕ thÞ tr−êng. §©y lµ kh©u ®ét ph¸ trong viÖc thùc hiÖn ChØ thÞ 40-TW cña Ban BÝ th− Trung −¬ng vÒ x©y dùng vµ n©ng cao chÊt l−îng ®éi ngò nhµ gi¸o vµ c¸n bé qu¶n lý gi¸o dôc trong t×nh h×nh míi. Bµ NguyÔn ThÞ B×nh, nguyªn Phã chñ tÞch n−íc, nguyªn Bé tr−ëng Bé GD§T, ®· ®¸nh gi¸: “§©y lµ mét s¸ng kiÕn ®¸ng hoan nghªnh” (3). Ngoµi ra cßn nhiÒu vÊn ®Ò kh¸c nh− chuyÓn ®æi m« h×nh tr−êng, “tr−êng 3 kh«ng, 5 cã”; phong trµo thi “Tr−êng ®Ñp”, “Thi c¸n bé qu¶n lý giái”; “Giao ban qua m¹ng”;… còng ®−îc thµnh phè H¶i Phßng khëi x−íng.
§¸nh gi¸ vÒ nh÷ng thµnh tùu to lín mµ ngµnh GD§T H¶i Phßng ®¹t ®−îc tõ khi ®æi míi ®Õn nay, Thø tr−ëng Bé GD§T NguyÔn V¨n Väng ®· kh¼ng ®Þnh: “Ngµnh gi¸o dôc vµ ®µo t¹o H¶i Phßng kh«ng chØ ®øng trong tèp ®Çu liªn tôc 7 n¨m qua mµ lu«n lu«n thÓ hiÖn lµ ®¬n vÞ s½n sµng ®i ®Çu trong s¸ng t¹o, ®æi míi gi¸o dôc” (4). TÊt c¶ nh÷ng chuyÓn biÕn tÝch cùc trªn chÝnh lµ c¬ së ®Ó NghÞ quyÕt sè 32 - NQTW ngµy 05/8/2003 cña Bé ChÝnh trÞ vÒ x©y dùng vµ ph¸t triÓn thµnh phè H¶i Phßng trong thêi k× CNH, H§H ®Êt n−íc kh¼ng ®Þnh: “H¶i Phßng ph¶i trë thµnh trung t©m gi¸o dôc ®µo t¹o cña vïng duyªn h¶i B¾c Bé”. §©y lµ ®Þnh h−íng quan träng cña ngµnh GD§T thµnh phè H¶i Phßng ®ång thêi còng lµ nhiÖm vô vµ th¸ch thøc to lín ®èi víi §¶ng bé thµnh phè trong viÖc l·nh ®¹o sù nghiÖp GD§T nãi chung, GDPT nãi riªng trong thêi k× ph¸t triÓn míi. C¸ch m¹ng lµ s¸ng t¹o, ch©n lý lµ cô thÓ.
Qóa tr×nh ph¸t triÓn gi¸o dôc ph¶i lµ qu¸ tr×nh qu¸n triÖt mét c¸ch nhÊt qu¸n vÒ nh÷ng quan ®iÓm c¬ b¶n (2) “Ng÷ v¨n ®Þa ph−¬ng H¶i Phßng”, Nxb Gi¸o dôc, 2003. (3) B¸o Tuæi trÎ thø 2, ngµy 22-11-2004. (4) B¸o Gi¸o dôc vµ Thêi ®¹i, sè 10, ngµy 22-01-2005. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 5 cña nÒn gi¸o dôc theo ®−êng lèi ®æi míi, võa g¾n bã víi thùc tiÔn H¶i Phßng, võa ph¶i phï hîp víi xu thÕ ph¸t triÓn cña nÒn gi¸o dôc ViÖt Nam.
Sù nghiÖp GDPT ë H¶i Phßng thêi k× 1986 - 2003, tuy chØ lµ kho¶ng thêi gian ng¾n nh−ng l¹i lµ c¶ mét qu¸ tr×nh vËn dông, bæ sung ®−êng lèi, quan ®iÓm ph¸t triÓn GD§T cña §¶ng vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ ë ®Þa ph−¬ng. Nghiªn cøu qu¸ tr×nh l·nh ®¹o nµy ch¾c ch¾n sÏ rót ra ®−îc mét sè kinh nghiÖm cÇn thiÕt gãp phÇn ®Þnh h−íng cho ®−êng lèi gi¸o dôc cña §¶ng ë tÇm vÜ m«. §−îc khuyÕn khÝch tõ nh÷ng nhËn thøc vµ suy nghÜ trªn, chóng t«i m¹nh d¹n chän ®Ò tµi “§¶ng bé thµnh phè H¶i Phßng l·nh ®¹o sù nghiÖp gi¸o dôc phæ th«ng trong thêi k× 1986 - 2003” lµm ®Ò tµi cho b¶n luËn v¨n Th¹c sÜ Khoa häc lÞch sö, chuyªn ngµnh LÞch sö §¶ng Céng s¶n ViÖt Nam cña m×nh. Kh¸i l−îc vÒ lÞch sö nghiªn cøu vÊn ®Ò Nghiªn cøu GD§T nãi chung vµ GDPT nãi riªng lµ ®Ò tµi ®−îc nhiÒu c¸n bé khoa häc, c¸c ®ång chÝ l·nh ®¹o §¶ng vµ Nhµ n−íc, nhiÒu nhµ qu¶n lý gi¸o dôc quan t©m t×m hiÓu, nghiªn cøu trªn nhiÒu gãc ®é kh¸c nhau.