Chương 1: Đảng bộ huyện Lập Thạch lãnh đạo phát triển kinh tế giai đoạn 1997 - 2005. Chương 2: Đảng bộ huyện Lập Thạch lãnh đạo sự nghiệp phát triển kinh tế những năm 2006 - 2009. Chương 3: Nhận xét và một số kinh nghiệm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1: ĐẢNG BỘ HUYỆN LẬP THẠCH LÃNH ĐẠO PHÁT TRIỂN KINH TẾ GIAI ĐOẠN 1997 - 2005 1. Những yếu tố tác động đến quá trình hoạch định chủ trƣơng phát triển kinh tế của Đảng bộ huyện Lập Thạch 1.
Tự nhiên và xã hội Về vị trí địa lý: Lập Thạch (cũ) là huyện miền núi nằm ở phía Tây Bắc của tỉnh Vĩnh Phúc, có địa hình đa dạng của vùng bán sơn địa. Lập Thạch cách tỉnh lị Vĩnh Yên 20 km, nằm ở vị trí từ 105°30′ đến 105°45′ kinh độ Đông và 21°10′ đến 21°30′ vĩ Bắc. Huyện có vị trí địa lý: phía Bắc giáp huyện Sơn Dương tỉnh Tuyên Quang và dãy núi Tam Đảo; phía Đông giáp huyện Tam Đảo và huyện Tam Dương; phía Tây giáp huyện Phù Ninh và thành phố Việt Trì tỉnh Phú Thọ; phía Nam giáp huyện Vĩnh Tường và một phần tỉnh Phú Thọ. Trước năm 2004, Lập Thạch bao gồm có 39 đơn vị hành chính trực thuộc, diện tích tự nhiên chiến khoảng 30% diện tích của tỉnh Vĩnh Phúc.
Sau khi thực hiện theo Nghị định số 153/2003/NĐ/CP ngày 09/12/2003 của Chính phủ về việc thành lập huyện Tam Đảo và thị xã Phúc Yên, huyên Lập Thạch có một số điều chỉnh về: tổng diện tích tự nhiên còn 32307,17 ha trong đó đất nông nghiệp chiếm 14.576,57 ha còn lại là các loại đất khác; toàn huyện có 36 xã và thị trấn. Về địa hình: Lập Thạch là một huyện miền núi nên có địa hình khá phức tạp, xen kẽ đồi gò là những dải ruộng hẹp, khe lạch, núi non, làng mạc. Địa hình của huyện có thể chia thành 3 tiểu vùng: - Tiểu vùng miền núi bao gồm 15 xã, thị trấn tập trung chủ yếu ở phía Bắc, chiếm 58,33% diện tích tự nhiên toàn huyện. Địa hình tiểu vùng này 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thường bị chia cắt bởi độ dốc khá lớn, hướng dốc chính từ Bắc xuống Nam.
Điều kiện địa hình và đất đai thích hợp với các loại cây ăn quả, cây công nghiệp, cây lâm nghiệp và chăn nuôi gia súc. - Tiểu vùng trũng ven sông, bao gồm 15 xã dọc hai ven sông Phó Đáy và sông Lô, chiếm 27,20% diện tích tự nhiên toàn huyện. Tiểu vùng này đa phần là đất lúa 1 vụ, thường bị ngập úng vào mùa mưa, thích hợp cho việc vừa cấy lúa vừa nuôi trồng thủy sản. - Tiểu vùng giữa, bao gồm 9 xã thị trấn, chiếm 17,47% diện tích tự nhiên toàn huyện.
Tiểu vùng này thường có một số ít đồi thấp xen lẫn với đồng ruộng. Tiểu vùng này đất trồng cây hàng năm (lúa, màu) chiếm chủ yếu, do vậy đây là vùng sản xuất chủ lực của huyện. Địa hình Lập Thạch khá phức tạp, thấp dần từ Bắc xuống Nam, ruộng đất xen kẽ những dãy đồi thấp. Độ cao phổ biến từ 11 – 30 m là huyện thuộc vùng núi thấp, nhiều sông suối.
Tài nguyên đất đai: Đất canh tác của huyện Lập Thạch gồm 3 nhóm chính: Nhóm đất phù sa ven sông Lô, sông Phó Đáy, diện tích 4814,10 ha, chiếm 47,32% tổng diện tích tự nhiên. Đất có thành phần cơ giới chủ yếu là cát pha, thịt nhẹ, thịt trung bình. Tỉ lệ mùn thấp, lân tổng số, lân dễ tiêu giàu, đạm và kali nghèo. Loại đất này phù hợp với cây công nghiệp và cây lương thực ngắn ngày [48, tr.
Nhóm đất bạc màu trên phù sa cổ có sản phẩm feralit: diện tích 2055,35 ha, chiếm 20,16 % tổng diện tích tự nhiên, tập trung ở phía Nam. Đất chua nhiều, các chất tổng số và dễ tiêu đều nghèo, canxi và magie thấp. Tốc độ phân giải hữu cơ mạnh, thành phần cơ giới sát lớp mặt giảm [48, tr. Nhóm đất đồi núi: Tập trung ở phía Bắc và giữa huyện.
Đây là vùng đất tiếp giáp giữa vùng đất bạc màu và chua nhiều. Đất có kết cấu xốp, màu giàu, hàm lượng từ 2 – 3%. Mức độ phân giải chất hữu cơ mạnh. Các chất dễ tiêu đều nghèo [48, tr.
8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Năm 2009, sau khi thay đổi về địa giới hành chính, huyện có diện tích tự nhiên là 173,1 km2, trong đó đất nông nghiệp chiếm tỷ lệ 40,3%; đất lâm nghiệp chiếm 31,8%; đất chuyên dùng chiếm 10,3% và đất ở chiếm 2,2%. Kinh tế và cơ sở hạ tầng huyện Lập Thạch còn chưa phát triển nên trong tương lai, quỹ đất nông nghiệp sẽ tiếp tục biến động do các hoạt động đầu tư (mở mang đường xá, xây dựng các công trình công cộng, xây dựng công nghiệp. Khí hậu, thời tiết: Lập Thạch thuộc vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, nhiệt độ trung bình từ 22°C, cao nhất vào tháng 5,6 có thể lên đến 38°C – 39°C. Số giờ nắng trung bình trong năm là 1.
Lượng mưa trung bình 1.800 mm/năm nhưng lại phân bố không đề theo các tháng thường tập trung từ tháng 6 – 8 hàng năm (có thể đạt tới 355mm). Độ ẩm trung bình khoảng 84% [48, tr. Khí hậu Lập Thạch được chia làm 4 mùa rõ rệt. Như vậy khí hậu Lập Thạch phù hợp với nhiều loại cây trồng vật nuôi, điều này cho phép phát triển một nền nông nghiệp phong phú đa dạng.
Tài nguyên nước, sông ngòi: Tài nguyên nước mặt: Lập Thạch có hai hệ thống sông chính là sông Lô và sông Phó Đáy. Sông Lô chảy qua huyện Lập Thạch với chiều dài khoảng 43km, chiều rộng đạt từ 300 – 800m. Lưu lượng nước rất lớn, tập trung chủ yếu vào mùa mưa (khoảng 80%). Phía Nam và phía Đông huyện Lập Thạch có sông Phó Đáy ngăn cách huyện Vĩnh Tường và huyện Tam Dương với tổng lưu lượng khá lớn.
Chiều dài chảy qua Lập Thạch khoảng 55km, chiều rộng khoảng 50 – 150m. Lượng nước tập trung vào mùa mưa chiếm 90% [51, tr. Ngoài ra, huyện còn có hệ thống các ngòi, ao hồ phục vụ cho hoạt động sản xuất và sinh hoạt trên địa bàn có thể kể đến một số hồ Vân Trục (xã Vân Trục), hồ Bò Lạc (xã Đồng Quế), ngòi Ngạc chảy từ núi Sáng qua cống Ngạc ra sông Lô, ngòi Bì La chảy từ Tây Hạ (Bàn Giản) qua cống Bì La,… 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Tài nguyên nước ngầm: theo đánh giá của nhiều chuyên gia và qua điều tra ở một số xã cho thấy nguồn nước ngầm của huyện rất hạn chế, trữ lượng không lớn và sâu, hàm lượng ion canxi và ôxit sắt trong nước ngầm tương đối lớn do đó việc khai thác rất khó khăn. Như vậy nguồn nước của huyện được đánh giá là phong phú dồi dào, tuy nhiên phân bố không đều trong năm.
Để đảm bảo hài hoà nguồn nước cho phát triển kinh tế cần quan tâm xây dựng thêm những công trình điều tiết và có biện pháp khai thác nước ngầm bổ sung mới đảm bảo cho sản xuất và sinh hoạt. Tài nguyên khoáng sản: Lập Thạch có 3 nhóm khoáng sản chính nhưng chủ yếu là phi kim phục vụ cho nhu cầu xây dựng. - Nhóm khoáng sản nhiên liệu: có than bùn ở Văn Quán (đã được khai thác làm phân bón và chất đốt.) - Nhóm khoáng sản kim loại gồm Barit, đồng, vàng, thiếc, sắt đã phát hiện có trên địa bàn. - Nhóm vật liệu xây dựng gồm: Cát sỏi lòng sông Lô và Phó Đáy thuộc loại thạch anh, silic có độ cứng cao, độ bám dích liên kết tốt.
Cát sỏi bậc thềm ở vùng ven hai dòng sông Lô và Phó Đáy. Tuy nhiên cát sỏi này vẫn còn bị lẫn sét, bột, không tốt như ở lòng sông nên chưa được khai thác. Ngoài ra còn nhiều loại khoáng sản khác như: cao lanh, mica, gạch ốp lát,… Tuy nhiên chưa có chương trình nào điều tra, thăm dò một cách kỹ lưỡng để đưa vào khai thác, sử dụng một cách có hiệu quả các loại khoáng sản này. Tài nguyên động thực vật và cảnh quan thiên nhiên: Do điều kiện khí hậu và địa hình thuận lợi cho các loại thực động vật phát triển phong phú và đa dạng đem lại nguồn lợi lớn cho người dân địa phương.
Tài nguyên thực vật của huyện Lập Thạch phong phú đa dạng với nhiều loại quý hiếm như: Lim, Trò, Chỉ, Chẹt,…Theo số liệu thống kê đất đai đến năm 2009 đất lâm nghiệp có rừng toàn huyện là 3551,42 ha, chiếm 20,52% 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổng diện tích tự nhiên. Trong những năm gần đây, được sự hỗ trợ của các chương trình, dự án trồng rừng phủ xanh đất trống đồi núi trọc đã được người dân hưởng ứng tham gia nhiều đến việc trồng rừng, kết hợp với phát triển kinh tế vườn đồi, do đó thảm thực vật rừng ngày càng phát triển. Về động vật: do rừng tự nhiên bị khai thác và chủ yếu hiện nay là rừng trồng nên động vật rừng còn lại không nhiều, gần đây động vật rừng đang phát triển trở lại, nhưng số lượng các loài thú không nhiều. Hiện nay ở Lập Thạch còn một số địa danh nổi tiếng như rừng cò Hải Lựu, vườn cò Như Thụy, vườn cò Bắc Bình,… Cảnh quan thiên nhiên: Lập Thạch có nhiều cảnh quan thiên nhiên có tiềm năng phát triển du lịch sinh thái và du lịch nghỉ dưỡng; du lịch văn hóa thăm quan các di tích văn hóa, các lễ hội,… Các di tích, danh lam nổi tiếng như: Núi Sáng, Hồ Điển Triệt, tháp Bình Sơn, Đền thờ Tả Tướng quốc Trần Nguyên Hãn, cụm di tích lịch sử - văn hóa liên quan đến danh nhân Triệu Thái (Từ đường họ Triệu, Đình làng Hoàng Chung, Miếu Hoàng Chung,…), rừng cò Hải Lựu.
Ngoài ra ở Lập Thạch còn rất nhiều các lễ hội truyền thống nổi tiếng như: Lễ hội Chọi trâu ở Hải Lựu diễn ra vào 17 tháng Giêng hàng năm; Lễ hội cướp Phết ở Bàn Giản diễn ra vào ngày mùng 3 Tết và mùng 7 tết; Lễ hội rước cây Bông ở Đồng Thịnh diễn ra vào mùng 7 Tết hàng năm,… Tài nguyên nhân văn: Do có vị trí tiếp giáp với vùng đỉnh của tam giác đồng bằng sông Hồng, lại có đất đai, khí hậu thuận lợi Lập Thạch sớm trở thành nơi sinh tụ của người Việt cổ. Theo những tài liệu khảo cổ đã công bố về huyện Lập Thạch thì từ thời tiền sử ở đây đã có dấu tích sinh sống của cư dân thuộc văn hóa Sơn Vi tiếp đến là các chủ nhân của văn hóa Phùng Nguyên.