Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu Chương 2: Chủ trƣơng và sự chỉ đạo của Đảng bộ tỉnh Thái Nguyên đối với kinh tế nông nghiệp từ năm 1997 đến năm 2000 Chương 3: Đảng bộ Thái Nguyên lãnh đạo đẩy mạnh phát triển kinh tế nông nghiệp từ năm 2001 đến năm 2010 Chương 4: Nhận xét và một số kinh nghiệm 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Chƣơng 1. TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU Kinh tế nông nghiệp đóng vai trò quan trọng đối với sự tồn tại của nhân loại. Trong tiến trình lịch sử, phát triển nông nghiệp đã giải quyết nhu cầu về lƣơng thực, thực phẩm cho xã hội. Việt Nam là quốc gia có nền kinh tế nông nghiệp truyền thống.
Từ năm 1986, Đảng Cộng sản Việt Nam đã thực hiện đổi mới toàn diện, trong đó trọng tâm là đổi mới về kinh tế. Do đó, kinh tế nông nghiệp Việt Nam có nhiều khởi sắc, đóng góp vào sự phát triển chung của đất nƣớc. Vì vậy, vấn đề phát triển kinh tế nông nghiệp luôn đƣợc nhiều cơ quan, tổ chức, tác giả quan tâm nghiên cứu, tiêu biểu là các nhóm công trình sau: 1. Nhóm công trình nghiên cứu về nông nghiệp, nông thôn ở Việt Nam Trong công trình Thực trạng nông nghiệp, nông thôn và nông dân Việt Nam 1976 - 1990 [23] của tác giả Nguyễn Sinh Cúc đã phản ánh một cách khách quan về thực trạng nông thôn và đời sống của ngƣời nông dân Việt Nam.
Nội dung tác giả đã trình bày là những tƣ liệu cần thiết cho việc hoạch định ch nh sách phát triển nông nghiệp, nông thôn Việt Nam trong quá trình tiếp tục thực hiện đƣờng lối đổi mới của Đảng. Trong cuốn Lịch sử nông nghiệp Việt Nam [6] tập trung vào những vấn đề: những chặng đƣờng phát triển lịch sử nông nghiệp của Việt Nam đã đi qua kể từ thời tiền sử cho đến ngày nay; lịch sử phát triển các loại tài nguyên nông nghiệp; lịch sử các bộ phận hợp thành nền nông nghiệp Việt Nam; lịch sử phát triển các biện pháp kỹ thuật, phƣơng thức canh tác trong nông nghiệp; lịch sử tổ chức, quản lý nông nghiệp qua các thời đại; những bài học rút ra đƣợc từ lịch sử phát triển kinh tế nông nghiệp Việt Nam, và có những dự báo cho nông nghiệp Việt Nam trong thời gian tới. Công trình Kinh tế nông thôn [85] của tác giả Lê Nghiêm, Nguyễn Đình Nam với 9 chƣơng (tổng quan về tình hình kinh tế - xã hội nông thôn; kinh tế nông nghiệp; xây dựng công nghiệp nông thôn; kinh tế dịch vụ nông thôn; phát triển kết cấu hạ tầng nông thôn; ch nh sách kinh tế - xã hội ở nông thôn; đời sống của cƣ dân nông nghiệp; môi trƣờng sinh thái trong phát triển kinh tế nông thôn; hệ thống tổ chức quản lý cơ sở ở nông thôn) đã cung cấp những kiến thức cơ bản, có hệ thống về kinh tế nông thôn và gợi mở những vấn đề thực tiễn mà nông thôn Việt Nam đang đặt ra. 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Trong công trình Chính sách kinh tế và vai trò của nó đối với phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam của tác giả Nguyễn Văn B ch - Chu Tiến Quang [15] đã đề cập một cách khá toàn diện những vấn đề về ch nh sách phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn.
Thông qua việc phân t ch đánh giá vai trò của các ch nh sách kinh tế đó, bức tranh về phát triển kinh tế nông nghiệp, nông thôn Việt Nam đƣợc tái hiện với tất cả những thành tựu và hạn chế, khiếm khuyết, những thách thức và mâu thuẫn, những tiềm năng dự báo và giới hạn phát triển; những vấn đề đang đặt ra và hƣớng xử lý các ch nh sách và giải pháp lớn. Tiếp tục bàn về ch nh sách nông nghiệp, có các công trình nhƣ Phân tích chính sách nông nghiệp, nông thôn của tác giả Ngô Đức Cát [21]; Chính sách phát triển nông nghiệp và nông thôn sau Nghị quyết 10 của Bộ Chính trị của tác giả Lê Đình Thắng [106]. Theo các tác giả, ch nh sách nông nghiệp là tổng thể các biện pháp mà Ch nh phủ sử dụng để tác động vào kinh tế nông nghiệp nhằm phát triển nông nghiệp theo những mục tiêu nhất định, trong thời hạn nhất định. Các tác giả đi sâu phân t ch vai trò của ch nh sách nông nghiệp đối với sự phát triển của nông nghiệp, nông thôn, nhất là sau Nghị quyết 10 của Bộ Ch nh trị.
Các công trình có ý nghĩa lý luận và thực tiễn, giúp ngƣời đọc hiểu đƣợc các bƣớc xây dựng, điều chỉnh ch nh sách và quá trình tổ chức thực hiện ch nh sách đối với nông nghiệp, nông thôn Việt Nam. Cùng bàn về nội dung này, tác giả Nguyễn Đình Hợi đã viết cuốn Kinh tế nông nghiệp [67]. Nội dung ch nh của cuốn sách tập trung vào tìm hiểu những vấn đề: nông nghiệp nông thôn trong hệ thống kinh tế quốc dân; các hình thức tổ chức kinh tế trong nông nghiệp; quản lý và sử dụng các nguồn lực để phát triển kinh tế nông nghiệp nông thôn; cơ cấu kinh tế nông nghiệp và nông thôn; vai trò của nhà nƣớc với sự phát triển kinh tế nông nghiệp - nông thôn. Trong công trình Đổi mới cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp ở Việt Nam [111], tác giả Trƣơng Thị Tiến đã phân t ch những bất hợp lý, cản trở lực lƣợng sản xuất phát triển của cơ chế quản lý kinh tế nông nghiệp thời kỳ trƣớc đổi mới.
Qua đó, tác giả khẳng định, đổi mới cơ chế kinh tế nông nghiệp là nhu cầu cấp thiết. Tác giả đã phân t ch, làm rõ quá trình đổi mới tƣ duy trong quản lý kinh tế nông nghiệp. 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Công trình Vai trò của Đảng Cộng sản Việt Nam trong thời kỳ đổi mới [90] của tác giả Nguyễn Trọng Phúc đã đề cập đến vai trò của Đảng trong phát triển kinh tế, trong đó nhấn mạnh quá trình tìm tòi, đổi mới kinh tế nông nghiệp của Đảng. Từ đó, tác giả đi đến kết luận, trên cơ sở đổi mới tƣ duy, trƣớc hết là tƣ duy kinh tế, trong đó đổi mới kinh tế nông nghiệp là khâu đột phá.
Trong quá trình Đảng lãnh đạo phát triển kinh tế nông nghiệp đã để lại nhiều bài học cho quá trình thực hiện những chủ trƣơng, ch nh sách phát triển nông nghiệp hiện nay. Năm 1999, công trình Nông thôn trong bước quá độ sang kinh tế thị trường (tập 1) của Viện Thông tin khoa học Xã hội [166] nghiên cứu về đặc điểm biến đổi của xã hội nông thôn Việt Nam trong thời kì đổi mới, nêu lên những đánh giá về thành tựu của công cuộc đổi mới, thực chất các vấn đề mới nảy sinh và chiến lƣợc phát triển nông thôn Việt Nam. Bên cạnh đó, công trình còn đề cập kinh nghiệm cải cách nông nghiệp nông thôn ở một số nƣớc: Trung Quốc, Cu Ba…Đây là công trình có giá trị để các nhà nghiên cứu có những đối sánh về ch nh sách phát triển kinh tế nông nghiệp giữa các nƣớc xã hội chủ nghĩa, từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm quý cho Việt Nam. Bàn về kinh tế trang trại, tác giả Nguyễn Đình Hƣơng viết cuốn: Thực trạng, giải pháp phát triển kinh tế trang trại trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa [74]; Tập trung ruộng đất trong mô hình kinh tế trang trại cho mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững của Đặng Hùng Võ [170].
Các công trình đều thống nhất về vai trò của kinh tế trang trại trong nông nghiệp, nông thôn. Các tác giả đã nêu lên những khó khăn trong quá trình phát triển kinh tế trang trại nhƣ: vấn đề t ch tụ ruộng đất, đầu ra của nông sản. Do đó, để phát triển nền nông nghiệp bền vững, các tác giả nêu ra các giải pháp nhằm thúc đẩy phát triển kinh tế trang trại. Năm 2002, để định hƣớng con đƣờng CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn, Bộ NN&PTNT biên soạn và phát hành cuốn Con đường công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn Việt Nam [18].
Cuốn sách đã phân tích sâu sắc, cụ thể con đƣờng Việt Nam sẽ đi trong quá trình thực hiện mục tiêu CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn. Đi theo con đƣờng đó, Việt Nam sẽ gặp phải rất nhiều khó khăn và thử thách nhƣng với quyết tâm của toàn dân tộc, Việt Nam nhất định sẽ hoàn thành những mục tiêu đã đề ra. Đồng thời, tác giả cũng giải th ch một cách thuyết phục lý do Việt Nam phải đi theo con đƣờng đó mà không đi theo con đƣờng mà các nƣớc tƣ bản đã đi qua. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bài viết “Vài nét về nông nghiệp Việt Nam chặng đường 60 năm sau cách mạng 1945 - 2005” của tác giả Đinh Thị Thu Cúc, đăng trong cuốn 60 năm nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam – Một số thành tựu chủ yếu, NXB Khoa học Xã hội, năm 2005 [25] đã phân t ch những vấn đề cơ bản của nông nghiệp Việt Nam qua các giai đoạn lịch sử quan trọng: nền nông nghiệp cách mạng mất hơn một chục năm kháng chiến chống thực dân Pháp và thực hiện “ngƣời cày có ruộng” (1945 - 1957; ba mƣơi năm thực hiện nông nghiệp hợp tác hóa - tập thể hóa (1958 -1988); nền nông nghiệp khởi sắc trong thời kỳ đổi mới (1989 - 2005).
Trong công trình Công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp nông thôn Việt Nam và chương trình đẩy mạnh xuất khẩu nông sản của Nguyễn Hữu Khải [75] đã hệ thống hóa các lý luận cơ bản về nông nghiệp, nông thôn và các quan điểm của Đảng và Nhà nƣớc về CNH, HĐH và đẩy mạnh xuất khẩu; tìm hiểu mô hình CNH, HĐH đặc biệt là công nghiệp hóa nông nghiệp, nông thôn của một số nƣớc. Từ đó rút ra những bài học kinh nghiệm cho quá trình CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn của Việt Nam; làm rõ mối quan hệ giữa CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn với xuất khẩu nông sản; phân t ch và đánh giá về thực trạng CNH, HĐH nông nghiệp, nông thôn của Việt Nam và thực trạng xuất khẩu một số mặt hàng nông sản. Từ đó chỉ ra những thuận lợi và khó khăn đối vối Việt Nam những năm tới nhằm đƣa ra những quan điểm định hƣớng và mục tiêu thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp và nông thôn, cùng với những giải pháp nhằm đẩy mạnh xuất khẩu nông sản để thực hiện CNH, HĐH nông nghiệp nông thôn Việt Nam trong những năm đầu thế kỉ XXI.